Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5a trường tiểu học quảng minh, TP sầm sơn học tốt văn miêu tả

Dạy tốt phân môn Tập làm văn nói chung vàkiểu bài văn miêu tả nói riêng là vấn đề được nhiều giáo viên tiểu học quan tâm.Chương trình thay sách tiểu học phát huy bốn kỹ năng nghe, nó

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ SẦM SƠN

TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẢNG MINH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 5A TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẢNG MINH, TP SẦM SƠN HỌC TỐT

VĂN MIÊU TẢ

Người thực hiện: Hoàng Thị Quỳnh

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Quảng Minh

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Tiếng Việt

SẦM SƠN, NĂM 2021

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.2 Thực trạng về kĩ năng viết văn miêu tả của học sinh lớp 5 trước

khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

3

Giải pháp 1 Giáo viên phải nắm vững nội dung, chương trình và

phương pháp dạy Tập làm văn:

4

tả:

7

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm kinh nghiệm đối với hoạt

động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

Bác Hồ đã dạy:

“Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người”

Lời dạy đó là “kim chỉ nam” cho mục tiêu giáo dục của Đảng Chính vì thế

mà Đảng luôn coi “giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp củatoàn Đảng, toàn dân”, đặc biệt là đối với Tiểu học vì đây là bậc học đặt nềnmóng cho sự phát triển toàn diện sau này của các em Cùng với môn Toán, mônTiếng Việt ở Tiểu học có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động ngôn ngữ cho

học sinh Năng lực hoạt động này thể hiện trong 4 hoạt động tương ứng với bốn

kĩ năng: nghe, nói, đọc và viết Mà muốn hình thành cho học sinh một trong

phân môn có tính tổng hợp, sáng tạo, thực hành và thể hiện được đậm nét dấu ấn

cá nhân Nội dung chương trình tập làm văn của lớp 5 hiện nay khá phong phú,học sinh được học một số loại văn như: Kể chuyện, miêu tả, viết thư và một sốloại văn bản khác (trao đổi ý kiến, giới thiệu hoạt động, báo cáo thống kê, thuyếttrình tranh luận…) Dạy tập làm văn lớp 5 nhằm trang bị kiến thức và rèn luyệncác kĩ năng làm văn; góp phần cùng các môn học khác mở rộng vốn sống, rènluyện tư duy lô gích, tư duy hình tượng, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mĩ,hình thành nhân cách cho học sinh Dạy tốt phân môn Tập làm văn nói chung vàkiểu bài văn miêu tả nói riêng là vấn đề được nhiều giáo viên tiểu học quan tâm.Chương trình thay sách tiểu học phát huy bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết trongmôn Tiếng Việt Học sinh tiểu học ngay từ lớp 1, 2, 3 đã được tiếp xúc với nhiềudạng văn bản khác nhau, có nội dung gần gũi trong cuộc sống và kĩ năng giaotiếp của các em với cộng đồng Đó là một ưu điểm không ai phủ nhận Tuynhiên, chương trình mới chuyển tải sự thay đổi cả về nội dung và kỹ năng rènluyện lẫn hình thức, biện pháp và quy trình lên lớp Là giáo viên, nhất là giáoviên dạy lớp 5 không ai tránh khỏi những trăn trở, băn khoăn là làm thế nào giúphọc sinh rèn luyện tốt kỹ năng làm bài Tập làm văn, nhất là văn miêu tả

Qua thực tế nhiều năm giảng dạy lớp 5, qua thời gian bồi dưỡng học sinhgiỏi, tôi ít khi phát hiện được học sinh học tốt môn Văn Tại sao học sinh giỏitập làm văn ít ỏi, đếm trên đầu ngón tay như vậy, trong khi Tiếng Việt là tiếng

mẹ đẻ của chúng ta, các em lúc chưa tròn một tuổi đã biết nói, năm sáu tuổi đãbiết đọc, đã biết viết Tiếng Việt? Chúng ta đã tự hào tiếng Việt ta phong phú,giàu hình ảnh, đa dạng về nghĩa, có sức biểu cảm sâu sắc Nhưng một thực tếlàm buồn lòng những thầy cô giáo chúng tôi vì học sinh giỏi phân môn Tập làmvăn còn quá khiêm tốn Khi chấm bài Tập làm văn, tôi thấy đa số học sinh đãbiến các bài văn miêu tả thành văn kể, liệt kê một cách khô khan, nghèo nàn về

từ, diễn đạt rườm rà tối nghĩa Vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy- họcTập làm văn nhất là văn miêu tả cho học sinh lớp 5? Đi tìm câu trả lời cho câuhỏi trên là một quá trình và cũng là mục đích cần hướng đến của các kỹ sư tâm hồn Để làm tốt vai trò người tổ chức và hướng dẫn, tôi đã tìm tòi, phân tích

thực trạng và lựa chọn và viết đề tài: “Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5A

trường Tiểu học Quảng Minh, TP Sầm Sơn học tốt văn miêu tả”, trước hết

là giúp nâng cao chất lượng Tập làm văn cho lớp tôi phụ trách Sau đó, mục tiêuquan trọng hơn là góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Việt nóichung

1.2 Mục đích nghiên cứu

+ Về phía giáo viên: Tìm ra biện pháp giúp học sinh lớp 5 có kỹ năng viết văn tốt hơn, qua đó từng bước nâng cao năng lực tổ chức dạy học và hiệu quả của việc dạy học Tập làm văn miêu tả cho học sinh lớp 5

+ Về phía học sinh: Các em có kỹ năng viết văn, bài văn có sáng tạo, có hình ảnh, có cảm xúc; học sinh say mê, hứng thú khi học Tập làm văn

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Qua thực tế giảng dạy nhiều năm ở lớp 5 tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài:

“Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5A trường Tiểu học Quảng Minh, TP Sầm Sơn học tốt văn miêu tả”, nhằm tháo gỡ phần nào những khó khăn trong

công tác giảng dạy của giáo viên

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp nghiên cứu lí luận: Phương pháp viết văn miêu tả, phân tích,tổng hợp hóa và khái quát hóa các tài liệu có liên quan làm cơ sở lí luận cho đềtài

dung sách giáo khoa, năng lực đọc của học sinh

Tiểu học Quảng Minh để tìm hiểu thực trạng dạy và học Tập làm văn

tính khả thi của đề tài

Phương pháp xử lí kết quả nghiên cứu bằng thống kê toán học: Sử dụngtoán thống kê để xử lí thông tin, số liệu thu được

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:

Tập làm văn là một phân môn mang tính tổng hợp và sáng tạo cao Tổnghợp các kiến thức, kĩ năng từ Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Luyện từ và câu, để viết nên một bài, Tập làm văn

Theo quan điểm tích hợp, các phân môn được tập hợp lại xung quanh trụcchủ điểm và các bài đọc Nhiệm vụ cung cấp kiến thức và rèn luyện kĩ năng gắn

bó chặt chẽ với nhau Như vậy, muốn dạy- học có hiệu quả Tập làm văn miêu tả(tả cảnh, tả người) nhất thiết người giáo viên phải dạy tốt Tập đọc, Kể chuyện,Chính tả, Luyện từ và câu Vì trong các bài đọc, trong câu chuyện, trong các bàitập luyện từ - câu thường xuất hiện các đoạn văn, khổ thơ có nội dung miêu tảrất rõ về cảnh vật, thiên nhiên, con người,

Bài Tập làm văn nếu không sáng tạo sẽ trở thành một bài văn khô cứng, góp nhặt của người khác, nội dung bài văn sẽ không hồn nhiên, trong sáng, mới

mẻ như tâm hồn của các tác giả nhỏ tuổi

Chất lượng Tập làm văn là chất lượng của cảm thụ văn học, của các kĩnăng nghe, nói, đọc, viết tiếng mẹ đẻ Cho nên, thầy và trò phải soạn giảng vàhọc tập tích cực, nghiêm túc, hiệu quả, mới mong nâng cao một cách bền vữngchất lượng môn Tiếng Việt ở lớp cuối cấp Tiểu học

Dạy Tập làm văn lớp 5 phải đảm bảo mục tiêu yêu cầu cần đạt về kiến thức, kĩ năng của Chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học theo Chuẩnkiến thức, kĩ năng của từng môn học (ban hành kèm theo quyết định số 16 của

Bộ GD-ĐT) và phù hợp trình độ của từng học sinh trong lớp mà “Hướng dẫn896” của Bộ GD-ĐT đã đề ra

Tôi tin rằng đề tài này nếu được áp dụng và vận dụng hợp lý sẽ đem lại hiệuquả cao cho phân môn Tập làm văn, góp phần nâng cao chất lượng môn TiếngViệt lớp 5

2.2 Thực trạng về kĩ năng viết văn miêu tả của học sinh lớp 5 trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Thực trạng học sinh:

Năm nay, năm học 2020-2021, tôi được phân công phụ trách lớp 5A với 25học sinh Hầu hết học sinh của lớp 5A tôi chủ nhiệm còn rất hạn chế khi làm bàiTập làm văn Sau khi nghiên cứu sách giáo khoa Tiếng Việt 4, tôi nhận thấy họcsinh lớp 4 đã được học văn miêu tả về đồ vật, cây cối, con vật Nhưng qua khảosát chất lượng đầu năm học này thì chất lượng lớp 5A còn thấp, cụ thể:

Các hạn chế của học sinh là:

- Bài viết của học sinh còn mắc nhiều lỗi chính tả

- Học sinh chưa xác định được trọng tâm đề bài cần miêu tả

- Nhiều em thường liệt kê, kể lể dài dòng, diễn đạt vụng về, lủng củng.Nhiều em chưa biết dừng lại để nói kĩ một vài chi tiết cụ thể nổi bật

- Vốn từ ngữ của các em còn nghèo nàn, khuôn sáo, quan sát sự vật cònhời hợt

- Các em chưa biết cách dùng các biện pháp nghệ thuật khi miêu tả.Thực trạng học sinh còn nhiều hạn chế như vậy đã làm cho tiết Tập làmvăn trở thành một gánh nặng, một thách thức đối với giáo viên tiểu học Ý nghĩcho rằng Tập làm văn là một phân môn khó dạy, khó học và khó đạt hiệu quảcao đã là nhận thức chung của nhiều thầy cô giáo dạy lớp 4, lớp 5 Đâu lànguyên nhân dẫn đến tình trạng chất lượng Tập làm văn của học sinh không đạtyêu cầu? Qua quá trình giảng dạy lớp 5, tôi nhận thấy học sinh học yếu Tập làmvăn là do nhiều nguyên nhân

2.2.2 Nguyên nhân của thực trạng

Theo tôi có sáu nguyên nhân như sau:

- Khi làm văn, học sinh chưa xác định được yêu cầu trọng tâm của đề bài

- Học sinh không được quan sát trực tiếp đối tượng miêu tả

- Khi quan sát thì các em không được hướng dẫn về kĩ năng quan sát: quansát những gì, quan sát từ đâu ? Làm thế nào phát hiện được nét tiêu biểu của đốitượng cần miêu tả

- Không biết hình dung bằng hình ảnh, âm thanh, cảm giác về sự vật miêu

tả khi quan sát

- Vốn từ đã nghèo nàn lại không biết sắp xếp như thế nào để bài viết mạchlạc, chưa diễn đạt được bằng vốn từ ngữ, ngôn ngữ của mình về một sự vật, cảnhvật, về một con người cụ thể nào đó

- Nguyên nhân cuối cùng là trách nhiệm của người giáo viên Phân mônTập làm văn là một môn học mang tính tổng hợp và sáng tạo, nhưng lâu nayngười giáo viên (nhất là giáo viên lớp 4, lớp 5) chưa có cách phát huy tối đanăng lực học tập và cảm thụ văn học của học sinh; chưa bồi dưỡng được cho các

em lòng yêu quý Tiếng Việt, ham thích học Tiếng Việt để từ đó các em nhận ra

rằng đã là người Việt Nam thì phải đọc thông viết thạo Tiếng Việt và phát huyhết ưu điểm của tiếng mẹ đẻ

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Xuất phát từ thực trạng và nguyên nhân trên, đồng thời thấy rõ vai trò,nhiệm vụ của một giáo viên đang đứng trên bục giảng, tôi mạnh dạn đưa ra bảygiải pháp sau đây, hy vọng sẽ nâng cao được chất lượng phân môn Tập làm văncho lớp tôi

Giải pháp 1 Giáo viên phải nắm vững nội dung, chương trình và phương pháp dạy Tập làm văn:

Dạy như thế nào để học sinh học giỏi Tập làm văn, viết được những bàivăn miêu tả sinh động ? Điều cơ bản là người dạy phải nắm vững nội dungchương trình, đồng thời biết chọn và vận dụng phương pháp phù hợp để truyềnthụ kiến thức cho học sinh Biết được học sinh cần gì, chưa biết những gì để xácđịnh đúng mục tiêu bài dạy, xác lập được mối quan hệ giữa kiến thức bài dạyvới kiến thức cũ và kiến thức sẽ cung cấp tiếp theo Cụ thể, giáo viên cần nắmvững những vấn đề sau :

Nội dung chương trình Tập làm văn lớp 5: Cả năm có 62 tiết trong đó Tậplàm văn miêu tả 33 tiết (chiếm hơn 50% số tiết) với mục tiêu là trang bị kiếnthức và rèn luyện kĩ năng làm văn, góp phần cùng với các môn học khác làmgiàu vốn sống, rèn luyện tư duy, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mĩ, hìnhthành nhân cách cho học sinh

- Biện pháp dạy học từng kiểu bài: Hướng dẫn học sinh phân tích ngữ liệu

và làm bài tập thực hành theo các biện pháp sau:

+ Giúp học sinh nắm vững yêu cầu bài tập

+ Tổ chức cho học sinh thực hiện bài tập

- Trình tự dạy Tập làm văn: Trong phần dạy bài mới, giáo viên phải nắmvững trình tự dạy đối với hai loại bài Tập làm văn: loại bài dạy lý thuyết và loạibài dạy thực hành Khi dạy từng loại bài, giáo viên cần chú ý đến các đối tượnghọc sinh của lớp: có nội dung cho học sinh khá, giỏi; có nội dung cho học sinhtrung bình, yếu,

Giải pháp 2 Rèn luyện kĩ năng quan sát cho học sinh

Miêu tả là vẽ lại bằng lời những đặc điểm nổi bật của cảnh, của người đểgiúp người nghe, người đọc hình dung được các đối tượng ấy (Tiếng Việt 4 tập

1, trang 140), tức là lấy câu văn để biểu hiện các đặc tính, chân tướng sự vật,giúp người đọc như được nhìn tận mắt, sờ tận tay vào sự vật miêu tả Vì vậy, khidạy văn miêu tả, giáo viên cần chú ý hướng dẫn học sinh quan sát và miêu tảtheo các trình tự hợp lý :

a Tả theo trình tự không gian:

Quan sát toàn bộ trước rồi đến quan sát từng bộ phận, tả từ xa đến gần, từngoài vào trong, từ trái qua phải, (hoặc ngược lại) Ở lớp 5 trình tự này đượcvận dụng khi miêu tả loài vật, đồ vật, cảnh vật,

Ví dụ 1:

Tả từ ngoài vào trong: “Đền Thượng nằm chót vót trên đỉnh núi NghĩaLĩnh Trước đền, những khóm hải đường đâm bông rực đỏ, những cánh bướmnhiều màu sắc bay dập dờn như đang múa quạt xoè hoa Trong đền dòng chữvàng Nam Quốc Sơn Hà uy nghiêm đề ở bức hoành phi treo chính giữa.”

Ví dụ 2:

Tả từ dưới lên trên “ Cây hồi thẳng, cao, tròn xoe Cành hồi giòn, dễ gãyhơn cành khế Quả hồi phơi mình xoè trên mặt lá đầu cành” (Rừng hồi xứLạng)

b Tả theo trình tự thời gian:

Cái gì xảy ra trước (có trước) thì miêu tả trước Cái gì xảy ra sau (có sau)thì miêu tả sau Trình tự này thường được vận dụng khi làm Tập làm văn miêu

tả cảnh vật hay tả cảnh sinh hoạt của người

Ví dụ 2:

“Thảo quả trên rừng Đản Khao đã chín nục Chẳng có thứ quả nào hươngthơm lại ngây ngất kì lạ đến như thế Mới đầu xuân năm kia, những hạt thảo quảgieo trên đất rừng qua một năm, đã lớn cao đến bụng người Một năm sau nữa,

từ một thân lẻ, thảo quả đâm thêm hai nhánh mới Sự sinh sôi sao mà mạnh mẽvậy.”

c Tả theo trình tự tâm lí:

Khi quan sát cần thấy những đặc điểm riêng, nổi bật nhất, thu hút và gâycảm xúc mạnh nhất đến bản thân thì quan sát trước, tả trước, các bộ phận khác tảsau Khi miêu tả đồ vật, loài vật, tả người nên vận dụng trình tự này nhưng chỉnên tả những điểm đặc trưng nhất, không cần phải tả đầy đủ chi tiết như nhaucủa đối tượng

Ví dụ 1:

“ Bà tôi ngồi cạnh tôi chải đầu Tóc bà đen và dày kì lạ, phủ kín cả hai vai,xoã xuống ngực, xuống đầu gối Một tay khẽ nâng mớ tóc lên và ướm trên tay,

bà đưa một cách khó khăn chiếc lược thưa bằng gỗ vào mớ tóc dày

Giọng bà trầm bỗng, ngân nga như tiếng chuông Nó khắc sâu vào trí nhớtôi dễ dàng, và như những đoá hoa, cũng dịu dàng, rực rỡ, đầy nhựa sống Khi

bà mỉm cười, hai con ngươi đen sẫm nở ra long lanh, dịu hiền khó tả, ” (Bà Tôi

- Tiếng Việt 5- Tập 1)

Tác giả đã quan sát và tập trung tả mái tóc, giọng nói rồi đến ánh mắt Máitóc “dày kì lạ”

Ví dụ 2:

“Sầu riêng là loại trái quý ở miền Nam Hương vị của nó hết sức đặc biệt,mùi thơm đậm, bay rất xa Hoa sầu riêng trổ vào cuối năm Hoa đậu từngchùm màu trắng ngà Đứng ngắm cây sầu riêng, tôi cứ nghĩ mãi về dáng cây kì

lạ này Thân nó khẳng khiu, cao vút, cành ngay thẳng đuột ”

Tác giả đã tả nét đặc sắc nhất của quả, hoa và dáng cây sầu riêng

Ngoài các trình tự miêu tả trên, giáo viên cần hướng dẫn và rèn luyện chohọc sinh kĩ năng sử dụng các giác quan (thính giác, thị giác, xúc giác, vị giác, )để quan sát, cảm nhận sự vật, hiện tượng miêu tả

Giải pháp 3 Xác định yêu cầu trọng tâm đề bài:

Bài văn của học sinh được viết theo một đề bài cụ thể, cho nên yêu cầuhàng đầu là các em phải viết đúng đề bài Một đề bài đưa ra cho học sinh viếtthường ẩn chứa đến 3 yêu cầu: yêu cầu về thể loại (kiểu bài), yêu cầu về nộidung, yêu cầu về trọng tâm

Với đề bài trên, ẩn chứa 3 yêu cầu sau:

a Yêu cầu về thể loại của đề là: Miêu tả (thể hiện ở từ “Tả”)

b Yêu cầu về nội dung là: Buổi sáng (hoặc trưa, chiều) thể hiện ở cụm từ

“cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiều)”

c Yêu cầu về trọng tâm là: Ở trong một vườn cây (hay trong công viên….).Trong thực tế, không phải đề bài nào cũng xác định đủ 3 yêu cầu Như đề bài “Tả một cơn mưa” chỉ có yêu cầu về thể loại và nội dung Với đề bài này,giáo viên cần giúp học sinh tự xác định thêm yêu cầu về trọng tâm của bài viết.Chẳng hạn “Tả một cơn mưa khi em đang trên đường đi học”

Việc xác định đúng trọng tâm của đề sẽ giúp cho bài viết được thu hẹp nên các em có được ý cụ thể, chính xác, tránh việc viết tràn lan, chung chung,

Giải pháp 4 Giúp học sinh nắm đặc điểm của từng kiểu bài miêu tả:

Giáo viên giúp học sinh biết dùng lời văn phù hợp với yêu cầu về nội dung

và thể loại cho trước, khi luyện tập Giáo viên cũng cần lưu ý nhắc nhở các emnắm vững các đặc điểm của mỗi thể loại, mỗi dạng bài và xác định đối tượngmiêu tả Trong mỗi bài văn phải thể hiện cái mới cái hay, cái riêng và cảm xúccủa mình

Kiểu bải tả cảnh: Cần xác định các yêu cầu sau:

a Xác định không gian, thời gian nhất định:

Sau khi xác định thời gian, không gian nhất định học sinh cần biết lựa chọntrình tự quan sát Việc quan sát có thể tiến hành ở những vị trí khác nhau nhưngvẫn phải có một vị trí chủ yếu làm cho cảnh được quan sát bộc lộ ra những điều

cơ bản nhất của nó Khi đã xác định được vị trí quan sát rồi, ta nên có cái nhìnbao quát toàn cảnh đồng thời phải biết phân chia cảnh ra thành từng mảng, từngphần để quan sát

b Xác định trình tự miêu tả:

Khi tả phải xác định một trình tự miêu tả phù hợp với cảnh được tả Tả từtrên xuống hay từ dưới lên, từ phải sang trái hay từ ngoài vào trong là tuỳthuộc đặc điểm của cảnh

c Chọn nét tiêu biểu:

Chỉ nên chọn nét tiêu biểu nhất của cảnh để tả, tập trung làm nổi bật đặcđiểm đó lên, có thể tả xen hoạt động của người, của vật, trong cảnh để gópphần làm cho cảnh sinh động hơn, đẹp hơn

d Tả cảnh gắn với cảm xúc riêng bằng nhiều giác quan:

Tả cảnh luôn luôn gắn với cảm xúc của người viết Cảnh vật mang theotrong nó cuộc sống riêng với những đặc điểm riêng Con người cảm nhận cảnhnhư thế nào sẽ đem đến cho cảnh những tình cảm như thế Nhà thơ Lê AnhXuân, trong niềm vui của ngày Tổ quốc hoàn toàn thống nhất, đất nước thoátkhỏi ách ngoại xâm, bằng tâm trạng hạnh phúc nhất, ông đã thốt lên:

“Bỗng thấy nội tôi trẻ lạiNhư thời con gái tuổi đôi mươi.”

Đây chính là phần hồn của cảnh Cảnh không có hồn sẽ trơ trọi, thiếu sứcsống

e Chọn từ ngữ thích hợp khi tả cảnh:

Khi làm văn miêu tả cần biết lựa chọn từ ngữ gợi tả, dùng hình ảnh so sánhhoặc nhân hoá để làm nổi bật đặc điểm cảnh đang tả giúp người đọc như đangđứng trước cảnh đó và cảm nhận được những tình cảm của người viết

Ví dụ :

Sau đây xin trích một số câu trong bài văn tả cảnh: “Chiều tối” của PhạmĐức (Sách Tiếng Việt 5- tập 1- trang 22): “Nắng bắt đầu rút lên những chòm câycao, rồi nhạt dần và như hoà lẫn với ánh sáng trắng nhợt cuối cùng.”

Ta thấy câu văn miêu tả sự chuyển hoá của ánh sáng từ “nhạt dần” rồi “hoàlẫn” với “ánh sáng trắng nhợt”

Tác giả cũng đã dùng mắt để quan sát sự biến đổi của ánh sáng và bóng tối,đã dùng tai để nghe tiếng dế và dùng mũi để cảm nhận hương vườn và cũng đãsử dụng nghệ thuật nhân hoá làm cho câu văn sinh động một cách rất tinh tế, khiviết:

“Bóng tối như bức màn mỏng, như thứ bụi xốp, mờ đen phủ dần lên mọivật.”

“Một vài tiếng dế gáy sớm, vẻ thăm dò, chờ đợi.”

“ Trong im ắng, hương vườn thơm thoảng bắt đầu rón rén bước ra và tungtăng trong ngọn gió nhẹ, nhảy trên cỏ, trườn theo những thân cành.”

Kiểu bài tả người:

Khi miêu tả người, yếu tố quan sát lại càng quan trọng Nhìn chung, mọingười đều có những đặc điểm giống nhau nhưng lại hoàn toàn khác nhau ởnhững đặc điểm riêng, chỉ người đó mới có Nhiệm vụ của giáo viên khi hướngdẫn học sinh “miêu tả người” là giúp cho các em thấy rằng phải miêu tả ngắngọn mà chân thực, sinh động về hình ảnh và hoạt động của người mình tả

Ví dụ:

Trong bài văn “Người thợ rèn” (SGK lớp 5- tập 1- trang 123) Tác giả miêu

tả người thợ rèn đang làm việc:

“Anh bắt lấy thỏi thép hồng như bắt lấy một con cá sống Dưới những nhátbúa hăm hở của anh, con cá lửa ấy vùng vẫy, quằn quại, giãy lên đành đạch.”

Ta thấy tác giả quan sát rất kĩ và miêu tả sinh động làm nổi bật hình ảnhngười thợ rèn như một người chinh phục dũng mãnh và thấy rõ quá trình biếnthỏi thép thành một lưỡi rựa

Vì thế, để làm được bài văn tả người thành công, giáo viên cần giúp họcsinh xác định các yêu cầu sau:

- Chú ý tả ngoại hình hoạt động:

Khi tả người cần chú ý đến tuổi tác- mỗi lứa tuổi khác nhau sẽ có sự pháttriển về cơ thể, về tâm lý riêng biệt khác nhau và có những hành động thể hiệntheo giới tính, thói quen sinh hoạt, hoàn cảnh sống… Khi miêu tả cần tập trungvào việc làm sao nêu được cái chung và cái riêng của con người được miêu tả

- Quan sát trò chuyện trực tiếp:

Khi tả người, điều cần nhất là quan sát trực tiếp hoặc trò chuyện, trao đổi ýkiến với người đó Quan sát khuôn mặt, dáng đi, nghe giọng nói, xem xét cáchnói, cử chỉ, thao tác lúc làm việc…để rút ra nét nổi bật (chọn và quan sátngười định tả trong thời gian chuẩn bị bài mới ở nhà) Ta cũng cần dùng cáchquan sát gián tiếp là thông qua trí nhớ hoặc nhận xét của một người khác về người định tả để bổ sung những thông tin cần thiết

- Tả kết hợp ngoại hình, tính nết, hoạt động:

Khi miêu tả có thể tách riêng từng mặt,từng bộ phận để tả nhưng để nội dung bài văn miêu tả đạt được sự gắn bó, súc tích ta nên kết hợp tả ngoại hình, tính nết đan xen với tả hoạt động

- Tả những nét tiêu biểu bằng tình cảm chân thật của mình:

Khi tả người, điều quan trọng là cần tả chân thật những nét tiêu biểu về người đó, không cần phải tô điểm người mình tả bằng những hình ảnh hoa mĩ,

vẽ nên một hình ảnh toàn diện Làm như vậy bài văn sẽ trở nên khuôn sáo, thiếu

sự chân thật làm người đọc cảm thấy khó chịu Thầy cô giáo cần lưu ý học sinhrằng, trong mỗi con người ai cũng có chỗ khiếm khuyết nhưng nét đẹp thì baogiờ cũng nhiều hơn ( đẹp về hình thể, đẹp về tính cách, đẹp về tâm hồn….) Nếuhọc sinh phát hiện, cảm nhận được và biết tả hết các đặc điểm đó thì sẽ làm chobài văn miêu tả của các em sinh động, hồn nhiên đầy cảm xúc và người đọc dễchấp nhận hơn

Ví dụ:

Trong bài văn tả “Cô Chấm” (sách Tiếng Việt 5- tập 1- trang 156) nhà vănĐào Vũ đã viết: “Chấm không phải là cô con gái đẹp, nhưng là người mà ai đãgặp thì không thể lẫn lộn với bất cứ một người nào khác.”

“Chấm cứ như một cây xương rồng Cây xương rồng chặt ngang chặt dọc,chỉ cần cắm nó xuống đất, đất cằn cũng được, nó sẽ sống và sẽ lớn lên Chấm thìcần cơm và lao động để sống ”

“Chấm mộc mạc như hòn đất Hòn đất ấy bầu bạn với nắng với mưa để chocây lúa mọc lên hết vụ này qua vụ khác, hết năm này qua năm khác ”

Giải pháp 5 Làm giàu vốn từ cho học sinh

Giáo viên cần có biện pháp làm giàu vốn từ ngữ cho học sinh qua từng bàiđọc, từng bài tập ở các môn Tập đọc, Kể chuyện, Luyện từ- câu cùng chủ điểm Tạo cho học sinh thói quen quan sát, đánh giá, nhìn nhận một sự vật, mộtcảnh vật hay một con người nào đó và thể hiện những điều đã quan sát và đánhgiá được bằng vốn từ ngữ, ngôn ngữ của mình, kịp thời điều chỉnh những lỗi vềdùng từ, viết câu, làm văn

* Bài tập làm giàu vốn từ cho học sinh thông qua các phân môn Tiếng Việt: Môn Tập đọc giúp các em hiểu được nghĩa đen, nghĩa bóng, hiểu được nộidung của các đoạn văn, khổ thơ có ý nghĩa miêu tả (cảnh vật, con người, ) Mỗitiết dạy Tập đọc nên thêm một vài câu hỏi về thể loại, bố cục và trình tự miêu tảcủa tác giả để học sinh thấm dần về Tập làm văn miêu tả

Môn Luyện từ- câu là môn có thể giúp học sinh làm giàu vốn từ nhiều nhấtkhi dạy các tiết Mở rộng vốn từ Trong các tiết này có các bài tập mở rộng vốn

từ rất cụ thể, thiết thực như tìm từ, ghép từ, phát hiện từ miêu tả, dùng từ đặtcâu, sắp xếp các từ thành nhóm miêu tả như nhóm từ ngữ miêu tả ngoại hình,nhóm từ ngữ miêu tả đặc điểm cảnh vật, nhóm miêu tả hoạt động,

Đặc biệt ở chính phân môn Tập làm văn, giáo viên có thể giúp học sinhlàm giàu vốn từ theo các đề tài nhỏ:

* Sử dụng từ ngữ trong miêu tả:

Sau khi học sinh đã có một vốn từ nhất định, giáo viên giúp học sinh cáccách sử dụng vốn từ trong miêu tả như: sử dụng từ láy, sử dụng tính từ tuyệt đối

(đỏ mọng, đặc sệt, trong suốt ), sử dụng các biện pháp nghệ thuật (so sánh,

nhân hoá, ẩn dụ )

Ví dụ 1: Cho các từ “ríu rít, líu lo, liếp chiếp, rộn ràng, tấp nập, là là, từ từ ” Hãy chọn từ thích hợp điền vào chỗ trống trong đoạn văn sau: “Tiếngchim báo hiệu một ngày mới bắt đầu Ông mặt trời nhô lên sau luỹ tre xanh.Khói bếp nhà ai bay trong gió Đàn gà con gọi nhau, theo chân mẹ Đườnglàng đã người qua lại.”