Xuất phát từ lòng say mê, nhiệt huyết nghề nghiệp, từ thực trạng dạy và học phân môn Tập đọc , với kinh nghiệm của bản thân, tôi xin được trình bày: “Một số biện pháp rèn đọc diễn cảm ch
Trang 1
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TP SẦM SƠN
TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẢNG MINH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN ĐỌC DIỄN CẢM CHO HỌC SINH LỚP 5 Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẢNG MINH –
THÀNH PHỐ SẦM SƠN – THANH HÓA
Người thực hiện: Nguyễn Thị Huệ
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường TH Quảng Minh
SKKN thuộc lĩnh vực(môn): Tiếng Việt
Trang 21.Mở đầu
1.2 Lý do chọn đề tài
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2.1 Cơ sở lí luận 2
2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6
Biện pháp 1 Tìm hiểu học sinh, ổn định tổ chức lớp 6
Biện pháp 2 Khắc phục tình trạng đọc ngắc ngứ và ngắt
nghỉ chưa đúng
6
Biện pháp 3 Khắc phục tình trạng đọc sai những tiếng có
phụ âm đầu hay nhầm lẫn s – x ; ch – tr; d – r- gi…; tiếng có
dấu thanh hay nhầm lẫn: thanh ngã/ thanh hỏi
Biện pháp 6 Bám sát yêu cầu của bài tập đọc 10
Biện pháp 7 Giảng từ và khai thác nghệ thuật. 11
Biện pháp 8 Giảng ý và liên hệ thực tế 13
Biện pháp 9 Xây dựng không khí hào hứng, say mê học tập
cho học sinh bằng cách tổ chức trò chơi học tậ trong giờ học
Trang 3hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinhtiếp tục học lên; phát triển khả năng tự học và học tập suốt đời hoặc tham giavào cuộc sống lao động, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.Giáo dục tiểu học giúp hocsinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển về đạo đức, trí tuệ, thểchất, thẩm mỹ, năng lực của học sinh; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lêntrung học cơ sở.
Tiếng Việt có vai trò cực kì quan trọng trong đời sống hằng ngày Với conngười, tiếng Việt là công cụ để giao tiếp và tư duy Đối với học sinh tiểu học thìtiếng Việt càng có vai trò quan trọng hơn, vì đó là tiếng phổ thông dùng tronggiao tiếp chính thức hàng ngày của các em Bên cạnh đó, tiếng Việt còn cónhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh Năng lực hoạtđộng ngôn ngữ này được thể hiện ở bốn dạng hoạt động tương ứng với bốn kỹnăng “nghe, nói, đọc, viết” Dạng hoạt động ngôn ngữ này là quá trình chuyển từhình thức chữ viết sang lời nói có âm thanh (ứng với hình thức đọc thành tiếng)
và hình thức chữ viết thành các đơn vị không có âm thanh (ứng với đọc thầm).Đây là một việc làm quan trọng để tạo cho các em có khả năng sử dụng tiếngViệt thành thạo trong học tập và giao tiếp Từ đó, giúp các em nói-viết đúng,chính xác, phù hợp với từng hoàn cảnh giao tiếp, đồng thời góp phần mở mangtri thức, rèn luyện tình yêu tiếng Việt và giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt
Tập đọc là phân môn mang tính chất tổng hợp vì ngoài nhiệm vụ dạy đọccho học sinh, nó còn có nhiệm vụ trau dồi kiến thức về Tiếng Việt cho họcsinh( phát âm, từ ngữ, câu văn, đoạn văn ), kiến thức bước đầu về văn học( văn xuôi, văn vần, nhân vật ), kiến thức về đời sống, về giáo dục tình cảm,thể chất, thẩm mĩ Môn học này góp phần rèn luyện cho học sinh tư duy trừutượng, tư duy lôgic Giờ tập đọc, ngoài việc rèn đọc, dẫn dắt cho học sinh cảmthụ tốt bài văn, thấy cái hay cái đẹp của hình tượng văn học, chúng ta còn chohọc sinh tìm bố cục để phát triển óc phân tích, tìm đại ý để phát triển óc tổnghợp
Phân môn Tập đọc kết hợp chặt chẽ với các phân môn khác của chươngtrình Tiếng Việt Qua các bài văn, bài thơ chọn lọc, học sinh vừa cảm thụ đượccái hay cái đẹp, vừa học cách dùng từ chính xác, đặt câu sinh động, được luyện
về ngữ âm, chính tả, tập làm văn
Học phân môn Tập đọc, việc rèn đọc và cảm thụ bài đọc là hai yếu tốkhông thể thiếu, hai yếu tố này có quan hệ mật thiết với nhau, gắn bó, hỗ trợ đắclực cho nhau Cảm thụ tốt giúp cho các em tìm được giọng đọc thích hợp chobài đọc, từ đó các em sẽ đọc một cách hay, diễn cảm Ngược lại, đọc diễn cảmkhông tốt sẽ khó khăn việc cảm thụ bài văn
Để nâng cao chất lượng học phân môn Tập đọc cho học sinh khối 5 nóichung và cho học sinh lớp tôi nói riêng là một vấn đề vô cùng cần thiết Là mộtgiáo viên Tiểu học,nhiều năm giảng dạy lớp 5, tôi nhận thức được rất rõ tầmquan trọng của môn tập đọc trong chương trình giáo dục Xuất phát từ lòng say
mê, nhiệt huyết nghề nghiệp, từ thực trạng dạy và học phân môn Tập đọc , với kinh
nghiệm của bản thân, tôi xin được trình bày: “Một số biện pháp rèn đọc diễn cảm
cho học sinh lớp 5 ở Trường Tiểu học Quảng Minh- Thành phố Sầm Sơn”.
Trang 41.2 Mục đích nghiên cứu:
- Nhằm nâng cao chất lượng dạy- học cho giáo viên và học sinh
- Giúp học sinh đọc đúng, đọc diễn cảm không chỉ trong phạm vi một vănbản của tiết tập đọc mà biết đọc diễn cảm bất kì một bài văn nào
- Biết vận dụng kiến thức, hiểu biết của mình trong giao tiếp hàng ngày để
kinh nghiệm nhỏ của mình cho đồng nghiệp, cho trường trong việc rèn đọc diễncảm cho học sinh lớp 5 nói riêng và cho học sinh toàn trường nói chung, gópphần nâng cao chất lượng dạy- học phân môn Tập đọc,
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Một số biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 ở Trường Tiểu họcQuảng Minh- Thành phố Sầm Sơn
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp điều tra
Phương pháp kiểm tra, đánh giá
Phương pháp trực quan
Phương pháp trò chơi
Phương pháp thu thập , nghiên cứu tài liệu
2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Mục tiêu của phân môn Tập đọc ở sách Tiếng Việt 5.
Tập đọc là một phân môn thực hành Nhiệm vụ quan trọng nhất của nó làhình thành năng lực đọc cho học sinh.Phân môn Tập đọc lớp 5 tiếp tục củng cố
và nâng cao kĩ năng đọc một cách đầy đủ, toàn diện cho học sinh nhằm hoànthiện yêu cầu cần đạt ghi trong Chương trình Tiểu học do Bộ Giáo dục và Đàotạo ban hành: Đọc rành mạch, lưu loát bài văn( khoảng 120 tiếng/ phút); đọc cóbiểu cảm bài văn, bài thơ ngắn; hiểu nội dung, ý nghĩa của bài đọc Cụ thể:
Củng cố, phát triển kĩ năng đọc trơn, đọc thầm đã được hình thành ở cáclớp dưới; tăng cường tốc độ đọc, khả năng đọc lướt để chọn thông tin nhanh;khả năng đọc diễn cảm
Phát triển kĩ năng đọc - hiểu lên mức cao hơn: nắm và vận dụng được một
số khái niệm như đề tài, cốt truyện, nhân vật, tính cách, để hiểu ý nghĩa củabài và phát hiện một vài giá trị nghệ thuật trong các bài văn, bài thơ.Mở rộng vốnhiểu biết về tự nhiên, xã hội và con người để góp phần hình thành nhân cách củacon người mới
2.1.2 Nội dung, cấu trúc phân môn Tập đọc lớp 5.
Phân môn Tập đọc ở lớp 5 gồm 66 tiết/ năm, mỗi tuần có hai tiết 40 bàivăn xuôi thuộc loại hình nghệ thuật, báo chí, khoa học, 2 vở kịch ( trích), 18 bài thơ
Các bài Tập đọc gồm các chủ đề: " Việt Nam- Tổ quốc em ", " Cánh chimhoà bình", " Con người với thiên nhiên", "Giữ lấy màu xanh","Vì hạnh phúc conngười","Người công dân","Vì cuộc sống thanh bình","Nhớ nguồn","Nam vànữ","Những chủ nhân tương lai" Bài Tập đọc lớp 5 nhằm mục đích: Tiếp tụccủng cố và nâng cao kĩ năng đọc cho HS: đọc trơn, đọc thầm với tốc độ nhanhhơn, nâng cao kĩ năng đọc diễn cảm Từ đó giúp các em hiểu sâu hơn nội dung,
Trang 5ý nghĩa của văn bản Mở rộng vốn hiểu biết, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, nhâncách cho HS Các bài đọc gồm các phần: văn bản đọc, chú giải những từ ngữkhó, hướng dẫn đọc( chỉ dẫn cách đọc một số câu khó, đoạn khó, cách ngắt nhịp,nhấn giọng hoặc gợi ra những đặc điểm về nội dung, những sắc thái tình cảmđược biểu hiện qua giọng đọc) Phần tìm hiểu bài gồm những câu hỏi, bài tậpgiúp học sinh hiểu giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của bài văn, bài thơ Ởnhiều bài có thêm yêu cầu học thuộc lòng từng đoạn, cả bài
2.1.3 Vị trí, vai trò của môn Tập đọc trong Tiếng Việt.
Môn Tiếng Việt ở trường phổ thông có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạtđộng ngôn ngữ cho học sinh Đọc không chỉ là công việc giải quyết một bộ mãgồm hai phần chữ viết và âm thanh, nghĩa là nó không phải chỉ là sự "đánh vần"lên thành tiếng theo đúng như các ký hiệu chữ viết, mà đọc còn là quá trình nhậnthức để có khả năng hiểu đọc những gì đã được đọc Tập đọc là cách học vănbản từ đọc đúng, đọc nhanh, đọc hiểu, đọc diễn cảm Dạy Tập đọc chính là việcgiáo viên hướng dẫn hoàn thành 4 kĩ năng trên Tập đọc là một phân môn có ýnghĩa to lớn ở Tiểu học Đọc giúp trẻ chiếm lĩnh được ngôn ngữ trong giao tiếp
và học tập, nó cũng là công cụ để học các môn khác, nó tạo ra hứng thú và động
cơ trong học tập Đồng thời nó tạo điều kiện để HS có khả năng tự học và tinhthần học Đọc là khả năng không thể thiếu được của con người Trong thời đạivăn minh, biết đọc sẽ giúp các em hiểu biết nhiều hơn, hướng các em tới cáithiện và cái đẹp, dạy cho các em biết tư duy
Để bài dạy đạt kết quả cao, cần quan tâm đến cách tổ chức và lôgíc các nội
dung bài trong giờ học không bị ngắt quãng, gián đoạn Vai trò của giáo viêntrong mỗi tiết học chỉ là người tổ chức, dẫn dắt học sinh tự tìm ra tri thức Ngoài
ra, để phần tìm hiểu bài tiến hành được tốt thì cần phải có yếu tố như: cơ sở vậtchất đầy đủ, tranh ảnh minh hoạ cho bài tập phải đẹp, phong phú và cuối cùng làtrình độ giáo viên phải đáp ứng được yêu cầu của môn học
Muốn rèn đọc diễn cảm tốt, trước hết trong các giờ Tập đọc, HS phải nắmđược nội dung, phong cách văn bản của bài đọc Mức độ đọc diễn cảm tỉ lệthuận với mức độ hiểu bài của học sinh Qua hệ thống từ ngữ, kiểu câu, bố cục,thể loại văn bản các em cảm thụ sâu sắc văn bản( bài văn, bài thơ) từ đó giúpcác em đọc đúng, đọc hay, đọc diễn cảm văn bản nghệ thuật, đọc đúng ngữ điệucác văn bản có mục đích thông báo khác Đọc diễn cảm( đọc hay) là biết thểhiện kĩ thuật đọc phù hợp với từng bài như: ngắt nhịp đúng câu văn, câu thơ, thểhiện được nội dung bài đọc bằng sắc thái giọng đọc vui, buồn, trầm, bổng, gợicảm, nhẹ nhàng, thiết tha hay mạnh mẽ, dứt khoát, tốc độ chậm rãi, khoan thaihay dồn dập Ngoài ra, cần biết thể hiện đúng các kiểu câu như: câu hỏi, câu
kể, câu cảm Biết phân biệt giọng đọc của các nhân vật, của người dẫn chuyệntrong bài Học sinh bước đầu làm chủ được giọng đọc sao cho vừa đúng về ngữđiệu, về tốc độ, cao độ, trường độ và âm sắc; vừa thể hiện cảm nhận riêng của từng
cá nhân nhằm diễn tả đúng nội dung đọc
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN.
Những việc đã làm được:
Trang 6Nhà trường đã tổ chức coi, chấm thi KTĐK một cách nghiêm túc, đánh giá mộtcách chính xác chất lượng các môn học nói chung và phân môn Tập đọc nói riêng, gópphần nâng cao chất lượng dạy và học phân môn Tập đọc trong nhà trường.
Dưới sự chỉ đạo của nhà trường các tổ khối đã tổ chức cho giáo viên của
tổ mình thi đọc hay một cách có hiệu quả, nhằm củng cố, nâng cao hiểu biết vềtầm quan trọng của phân môn Tập đọc nói chung và đọc diễn cảm nói riêng Từviệc làm này đã giúp cho giáo viên phần nào nắm vững hơn phương pháp dạyphân môn Tập đọc
Mỗi giáo viên đều tìm tòi, học hỏi, đổi mới phương pháp giảng dạy phânmôn Tập đọc và đã chú trọng đến việc đọc diễn cảm của học sinh, đặc biệt chútrọng hơn về vấn đề này đối với HS lớp 5; đã khắc phục được tình trạng đọc êa ngắc ngứ, ngắt nghỉ chưa đúng và phát âm sai ở nhiều học sinh; đã tổ chứccho các em thi đọc diễn cảm trong nhóm và trước lớp, giúp các em học tốt hơnphân môn Tập đọc nói riêng, môn tiếng Việt nói chung Hầu hết các em học sinhđều nêu cao ý thức rèn đọc cho mình, đặc biệt là đọc diễn cảm Nhiều HS biếtđọc diễn cảm, đọc hay, ham mê học tiếng Việt Chất lượng môn Tập đọc ngàymột được nâng lên một cách rõ rệt
Những việc chưa làm được:
Qua thực tế giảng dạy ở lớp 5, tại trường Tiểu học Quảng Minh, tôi nhậnthấy việc dạy của giáo viên và việc học của HS có một số vấn đề như sau:
Về phía giáo viên: Đối với đa số giáo viên, Tập đọc không phải là phânmôn khó dạy Hầu hết trong số họ đều có nhiều cố gắng trong việc tìm tòiphương pháp, nghiên cứu nội dung, học hỏi kinh nghiệm, đặc biệt có đổi mớiphương pháp giảng dạy“ Lấy học sinh làm trung tâm” song kết quả cho thấy họcsinh chưa đọc được hay( đọc diễn cảm) bài đọc Bởi trong khi dạy, giáo viênthường mới chỉ coi trọng và sửa cho học sinh vấn đề đọc to, rõ ràng, lưu loát chứchưa quan tâm nhiều đến kĩ thuật đọc, giọng đọc, cách đọc diễn cảm của họcsinh hay việc đọc mẫu của giáo viên Giáo viên dạy Tập đọc như dạy Văn trướcđây Nhìn chung phương pháp còn mang tính chất hưởng thụ và áp đặt( về cáchhiểu nội dung bài, cách đọc bài) Giáo viên giảng giải quá nhiều về các từ khó,
về ý nghĩa của bài mà xem nhẹ phần luyện đọc, đặc biệt là luyện đọc diễn cảm.Bên cạnh đó, do khách quan, một số giáo viên không có chất giọng tốt để đọchay bài đọc Giáo viên tiểu học lại dạy quá nhiều môn trong một buổi học nênviệc đầu tư thời gian để luyện đọc trước khi lên lớp còn có phần hạn chế
Về phía học sinh: Học sinh không quan tâm đến phương pháp đọc củamình, do đó các em rất yếu về năng lực di chuyển kĩ năng đọc đã được hìnhthành ở các lớp trước, các bài trước để giải quyết những vấn đề đặt ra trong bàimới Các em đã đọc thành tiếng, phát âm tương đối tốt ,song các em còn gặpkhó khăn khi phát âm các tiếng từ có âm đầu s/x, ch/tr; r/d/gi, chưa phân biệtđược thanh hỏi, thanh ngã (lỗi vùng miền) Khả năng đọc để thể hiện nội dungbài đọc thì còn thấp Khi đọc, nhiều em chưa hiểu ý của từng đoạn, từng bài, các
em ngắt nghỉ câu văn, ngắt nhịp câu thơ chưa chính xác, vẫn còn hiện tượng đọc
ê a , ngắc ngứ, phát âm sai, chưa thể hiện được nội dung và tình cảm bài đọcbằng sắc thái giọng đọc vui, buồn, trầm, bổng, gợi cảm Kĩ năng đọc lướt để
Trang 7tìm hiểu nội dung bài chưa tốt ở đa số các em Ảnh hưởng của phương ngữ: tìnhtrạng phát âm lẫn giữa các tiếng có thanh ngã và thanh hỏi, các tiếng có nguyên
âm đôi còn nặng nề Do đặc điểm vùng miền, kinh tế ở gia đình chưa cao nêncác em chưa được tạo điều kiện tốt để học tập Qua điều tra khảo sát chất lượngđọc của học sinh ngay từ đầu năm học, tôi thấy lượng học sinh đã biết đọc diễncảm bài văn, bài thơ rất ít, nhất là đối với những học sinh có lực học trung bìnhhay yếu
Cụ thể điều tra chất lượng đọc của HS hai lớp 5 đầu năm học này có sốliệu cụ thể như sau:
- Nhìn chung: Tỉ lệ học sinh đọc diễn cảm của hai lớp còn quá thấp Tỉ lệhọc sinh đọc to, lưu loát gần như ngang nhau Tỉ lệ đoc chưa đọc to, lưu loát còncao
-Do học sinh chủ yếu các em người nông thôn, chủ yếu làm nghề nông.Một số gia đình chưa quan tâm tới việc học tập của con cái, phó mặc mọi việccho nhà trường Thời gian học của các em chủ yếu ở trường, nhiều em chưa nắmvững cách ngắt hơi, nghỉ hơi, chưa biết nhấn giọng, lên giọng, hạ giọng những
từ ngữ cần thiết Khả năng cảm thụ văn thơ của các em và vốn hiểu biết về từngữ còn có những hạn chế, các em chưa hiểu rõ tác dụng của việc sử dụng cácbiện pháp nghệ thuật trong thơ
Trong khi đó việc chữa lỗi cho học sinh giáo viên chưa được tiến hànhmột cách thường xuyên triệt để trong tất cả các giờ học, giáo viên thường sửacác lỗi mà sách giáo viên gợi ý chứ chưa sữa được lỗi mà thực tế học sinh mìnhmắc phải Các em có đọc đúng, đọc nhanh, hiểu được nội dung ý nghĩa bài họcthì các em mới từng bước tiến hành đọc diễn cảm tốt Mặt khác thời gian dànhcho phần luyện đọc diễn cảm trong một tiết tập đọc lại ít (5 đến 7 phút ) không
đủ để giáo viên hướng dẫn cụ thể cho học sinh luyện đọc diễn cảm ( từ ngữ,câu ,đoạn, cả bài ) trong một bài văn cụ thể đã hết giờ Vì vậy, số lượng các emđược đọc ít và chỉ chú trọng vaò các em đọc hoàn thành tốt với hình thức đọc lạibài còn học sinh chưa hoàn thành hầu như không có
Trang 8Đứng trước thực trạng đó, tôi luôn trăn trở, không ngừng tìm tòi, họchỏi ,tham khảo tài liệu, kinh nghiệm của các bạn đồng nghiệp và mạnh dạn đưa
ra các biện pháp thực hiện nhằm nâng cao chất lượng dạy học phần luyện đọcdiễn cảm- phân môn tập đọc cho học sinh lớp 5
2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:
Để giúp học sinh lớp mình đọc diễn cảm tốt, tôi đã tiến hành và thực hiệncác biện pháp sau:
Biện pháp 1: Tìm hiểu học sinh, ổn định tổ chức lớp:
Sau khi được phân công chuyên môn, việc làm đầu tiên là tôi cho lớp ổnđịnh mọi nề nếp tổ chức Sau đó đi sâu, đi sát để nắm được từng đối tượng HS
về lực học, về hoàn cảnh gia đình, đặc biệt là về khả năng đọc, kĩ năng đọcvàphân loại học sinh theo 3 đối tượmg:
*Đối tượng 1: Học sinh đọc chậm nhỏ
*Đối tượng 2: Học sinh biết đọc to, lưu loát
*Đối tượng 3: Học sinh biết đọc diễn cảm
Căn cứ vào đó, tôi đã tiến hành sắp xếp chỗ ngồi cho học sinh, những emđọc yếu ngồi cạnh những em đọc khá, đọc tốt Trong cùng một bàn có đủ các đốitượng học sinh để các em có điều kiện giúp đỡ nhau, rèn luyện bổ sung cho nhauqua quá trình luyện đọc theo cặp đôi và theo nhóm bàn để các em cùng tiến bộ
Công việc tiếp theo, tôi giới thiệu với học sinh về cấu trúc chương trìnhphân môn để các em nắm được các chủ điểm chính trong từng học kỳ và trong
cả năm học Đặc biệt tôi đã nêu tầm quan trọng, yêu cầu kỹ năng cơ bản về việcrèn kĩ năng đọc diễn cảm Hướng dẫn học sinh lưu lại những câu, đoạn văn,đoạn thơ, bài văn, bài thơ hay trong sổ tay của mình, giao trách nhiệm cho một
số em đọc khá, đọc tốt thường xuyên kèm cặp giúp đỡ những em đọc chưa tốt ởmọi bài học, mọi môn học chứ không chỉ dừng lại ở phần đọc theo cặp đôi hayđọc theo nhóm, đọc phân vai
Biện pháp 2: Khắc phục tình trạng đọc ngắc ngứ và ngắt nghỉ chưa đúng.
Như chúng ta đã biết, chữ Tiếng Việt của chúng ta viết rời ra từng âm tiếtchứ không phải viết liền từng từ như chữ một số nước khác (Anh, Nga, Pháp )nhưng khi đọc ta lại không đọc rời rạc từng âm tiết một mà phải đọc theo từngcụm từ
Ví dụ: Trong vườn, lắc lư những chùm quả xoan vàng lịm không trôngthấy cuống, như những chuỗi tràng hạt bồ đề treo lơ lửng
Nếu tính về mặt âm tiết thì câu văn trên có 24 âm tiết, 19 từ, 7 cụm từ Khi họcsinh tập đọc không để các em đọc rời rạc từng âm tiết như kiểu đọc nhát gừng.Nếu để học sinh đọc theo từng từ thì vẫn chưa diễn đạt được ý của câu văn nêntôi phải hướng dẫn học sinh đọc theo cụm từ
Trong vườn,/ lắc lư /những chùm quả xoan/ vàng lịm/ không trông thấycuống, /như những chuỗi tràng hạt bồ đề/ treo lơ lửng
Cách hướng dẫn học sinh đọc theo cụm từ của tôi như sau:
+ Tôi viết câu văn đó ra bảng phụ( đã chuẩn bị từ trước)
+ Vì giai đoạn đầu lớp còn đọc yếu, do vậy tôi đọc mẫu theo cách nghỉnhư trên sao cho thật chuẩn Sau đó tôi cho học sinh phát hiện những chỗ ngắt
Trang 9nghỉ của cô, nếu đúng tôi sẽ dùng phấn màu gạch chéo sau những từ cần ngắt.Nếu học sinh chưa phát hiện ra tôi có thể đọc mẫu lần thứ 2 những câu đó đểhọc sinh có thể nhận ra Đồng thời tôi luôn củng cố kỹ năng đọc khi gặp dấuchấm( phải nghỉ hơi), gặp dấu phẩy phải ngắt hơi Khi đã nhận ra cách ngắt nghỉsau cụm từ, sau dấu phẩy, sau dấu chấm tôi gọi một số học sinh khá đọc, sau đómới gọi những em hay đọc ngắc ngứ Có thể là một lần, cũng có thể là hai lần
và phải tiến hành trong một thời gian Tôi nghĩ hiện tượng đọc ngắc ngứ và ngắtnghỉ chưa đúng ở các em sẽ không còn xảy ra nữa
+ Vậy khi học sinh đọc những câu văn dài, học sinh đã biết ngắt hơi saucụm nhưng ngắt hơi trong thời gian bao lâu thì cũng là điều cần phải hướng dẫncác em Thông thường, tôi hướng dẫn các em ngắt hơi sau cụm từ bằng thời gianngắt nghỉ khi gặp dấu phẩy hoặc dấu chấm phẩy và đương nhiên thời gian đóphải ít hơn thời gian nghỉ khi đọc gặp dấu chấm Tránh tình trạng học sinh ngắtnghỉ quá lâu làm cho người nghe cảm thấy rời rạc
Số học sinh mắc lỗi đọc ngắc ngứ, ngắt nghỉ chưa đúng hoặc đọc liếnthoắng không nhiều nên chỉ sau 3 tuần kiên trì rèn đọc cho các em( gọi cho các
em đọc nhiều hơn, sửa cho các em kỹ hơn) thì loại lỗi này không còn trong lớptôi nữa, các em đọc đã khá trôi chảy, lưu loát
Biện pháp 3: Khắc phục tình trạng đọc sai những tiếng có phụ âm đầu haynhầm lẫn s – x ; ch – tr; d – r- gi…; tiếng có dấu thanh hay nhầm lẫn: thanh ngã/ thanh hỏi.
Những tiếng, những từ này thường là những từ khó đối với HS Cho nên,trong bước rèn đọc đúng cho HS, tôi cho các em đọc thầm toàn bài để tự pháthiện ra những tiếng, từ mà HS cảm thấy khó có trong bài Trong thực tế, nhiềukhi giáo viên quá phụ thuộc vào sách hướng dẫn mà ép học sinh phải chỉ ranhững từ khó giống như trong sách nêu ra là không nên bởi những từ đó với HS
có thể chưa phải là khó Song từ, tiếng khó đọc mà tự các em phát hiện ra có thể
là rất nhiều Do vậy, giáo viên cần kết hợp với việc quan sát theo dõi của mìnhtrong tất cả các giờ học để thấy HS lớp mình hay nhầm lẫn ở những cặp phụ âmnào, vần nào, tiếng nào để tập trung rèn cho các em những tiếng khó, từ khó ởcác loại đó
Ví dụ: Ở lớp tôi ngay từ khi mới nhận lớp, qua theo dõi trong các tiết học
và trong khi giao tiếp với học sinh tôi thấy các em còn hay nhầm lẫn khi phát âm:Các lỗi Nguyên âm đôi s/ x ch/ tr d/ r/ gi Thanh ngã/ Thanhhỏi
Tỷ lệ mắc lỗi 25% 65% 20% 35% 70%
Tôi thấy đây không chỉ là những lỗi của các em khi đọc, khi nói mà cảnhân dân địa phương nơi đây cũng hay nhầm lẫn như vậy Do vậy, trong một giờhọc, một tuần học, thậm chí cả một tháng ta cũng không thể sửa ngay cho các
em tất cả các loại lỗi Những lỗi mà tỷ lệ học sinh mắc ít hơn và cũng dễ sửa hơntôi đặt ra cho mình kế hoạch sẽ tiến hành rèn cho các em liên tục trong nhiều
Trang 10tuần đầu (Đó là những cặp phụ âm s/x, ch/ tr, d/ r/ gi ) Còn những lỗi khó sửahơn (lỗi thanh ngã/ thanh hỏi) tỷ lệ HS mắc lỗi nhiều hơn, tôi đặt ra cho mình kếhoạch rèn cho các em liên tục trong 3 tháng nhưng sau đó phải thường xuyên rèntrong khi nói, khi đọc và khi viết, có như thế mới trở thành thói quen nói đúng,viết đúng được.
- Cách tiến hành rèn đọc đúng cho học sinh của tôi như sau:
+ Mục đích phần rèn đọc của bài “Phong cảnh Đền Hùng”( TV 5, tập 2,tr.68 ) tôi sẽ tập trung rèn HS đọc đúng những tiếng có phụ âm đầu s/x
+ Sau khi nghe HS đọc tốt đọc mẫu lần 1, tôi yêu cầu cả lớp đọc thầmtoàn bài( kết hợp với việc dặn học sinh chuẩn bị bài ở nhà) tìm ra những từ,tiếng khó đọc có trong bài sau đó cho HS nêu ra, tôi lần lượt ghi lên bảng
Ví dụ: HS tìm được các từ khó: sừng sững, Sóc Sơn, phù sa, soi gương, xa
xa, trong xanh
Tôi ghi các từ đó lên bảng và hỏi: Em thấy những từ đó khó đọc ở phần nào?(HS:phụ âm đầu s và x) Tôi dùng phấn xanh mạc lại những tiếng có âm đầu là s, phấn đỏ mạc lại những âm đầu là x
Đối với những âm này, với HS của tôi, tôi phải hướng dẫn học các cách phát
âm thật cụ thể, chi tiết
+ Tôi hướng dẫn các em cách phát âm phụ âm s/nnhư sau:
Khi phát âm âm vị s ta để đầu lưỡi cong lên hàm trên Lúc này miệng hơi
mở Bật nhanh đầu lưỡi lên luồng hơi từ họng đi qua hai lỗ mũi tạo thành âm s( ét sờ)
Phát âm âm vị x: Để đầu lưỡi sát chân răng hàm trên Lúc này miệng hơi
mở Cuốn nhanh đầu lưỡi lên; luồng hơi từ họng đi qua hai mép lưỡi tạo thành
âm x.(x xì)
Giáo viên làm mẫu hai lần, sau đó cho HS khá phát âm, gọi học sinh haynhầm lẫn về phụ âm này tập phát âm Lưu ý nên cho các em phát âm cá nhân để
dễ phát hiện những em phát âm sai để sửa;
Nếu chỉ rèn như vậy thì cũng chưa đủ mà việc luyện đọc từ khó cần phảiđược đặt trong văn cảnh, trong môi trường ngôn ngữ thì HS đọc những từ đómới đúng hơn Bởi nhiều khi đọc riêng từ HS có thể đọc đúng nhưng khi đặt từ
đó vào trong câu văn, đoạn văn thì chưa chắc các em đã đọc đúng Chính vì thế,sau khi rèn phát âm luyện đọc từ khó có chứa âm khó, tôi lại phải yêu cầu họcsinh tìm những câu văn, câu thơ thậm chí đoạn văn, đoạn thơ có chứa từ khó đócho học sinh đọc vì mục đích của rèn đọc đúng là rèn phát âm đúng để đọc đúngvăn bản
Cách thức rèn cho HS đọc đúng các tiếng có thanh ngã, thanh hỏi cũngtương tự như trên Rèn cho HS thói quen đọc đúng những tiếng có nguyên âmđôi, các phụ âm mà học sinh hay nhầm lẫn là một việc làm không đơn giản Bảnthân một mình phân môn Tập đọc cũng khó có thể giải quyết được Do vậy, theotôi trong tất cả các giờ học và trong bất kỳ hoàn cảnh giao tiếp nào tôi và lựclượng nòng cốt của tôi gồm 20% HS không mắc lỗi sẽ giúp các em sửa ngay Cónhư thế mới giải quyết được vấn đề Với những cặp phụ âm còn lại, tôi cũng tiếnhành rèn cho HS lần lượt theo từng bước như vậy Đến nay, năm học đã tiến