Nêu và phân tích 2 quan điểm khác nhau của chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa Mác về Tôn giáo tín ngưỡng

Nói đến Tôn giáo là nói đến một hình thái ý thức xã hội đã có từ lâu đời cùng với tiến trình phát triển của lịch sử loài người. Tôn giáo có những chuyển biến thay đổi theo từng giai đoạn lịch sử khác nhau, từ đa thần đến nhất thần, có Tôn giáo mang tính chất quốc gia, có Tôn giáo mang tính thế giới, mọi Tôn giáo đều có bước thăng trầm riêng, cũng trải qua lúc suy lúc thịnh, nhưng phải nhìn nhận rằng Tôn giáo đã ăn sâu, bám chắc vào đời sống tinh thần của con người trong suốt chiều dài lịch sử.

BÀI ĐIỀU KIỆN

Môn: Tôn giáo và Tín ngưỡng ở Việt nam

Đề bài : Nêu và phân tích 2 quan điểm khác nhau của chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa Mác về Tôn giáo tín ngưỡng

Bài làm Nói đến Tôn giáo là nói đến một hình thái ý thức xã hội đã có từ lâu đời cùng với tiến trình phát triển của lịch sử loài người Tôn giáo có những chuyển biến thay đổi theo từng giai đoạn lịch sử khác nhau, từ đa thần đến nhất thần, có Tôn giáo mang tính chất quốc gia, có Tôn giáo mang tính thế giới, mọi Tôn giáo đều có bước thăng trầm riêng, cũng trải qua lúc suy lúc thịnh, nhưng phải nhìn nhận rằng Tôn giáo đã ăn sâu, bám chắc vào đời sống tinh thần của con người trong suốt chiều dài lịch sử Ngày nay tuy Tôn giáo đã lỗi thời về mặt lịch sử, song nó không bao giờ từ bỏ lập trường của mình, nó sẽ huy động mọi lực lượng, bằng mọi phương cách để tự bảo vệ để tiếp tục tồn tại Mặt khác, về khách quan vẫn còn có những nguyên nhân điều kiện để Tôn giáo tồn tại, hơn nữa nó đang là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân nên Tôn giáo còn tồn tại lâu dài

Trước đây giải thích về Tôn giáo có nhiều quan điểm khác nhau: các nhà duy tâm thần học dựa trên thuyết thiên mệnh và thuyết Tiền định để giải thích về thế giới và con người Họ cho rằng thế giới con người, mọi sự sắp đặt của thế giới này đều do Thượng đế-dấn siêu nhân tối cao đã sáng tạo ra và an bài

Nhà triết học duy tâm vĩ đại nhất của nước Đức thời đó là Gióoc-giơ-vin-hem Phri-đrích Hê-ghen (1770-1831) Ông chính là người đa làm sống lại phép biện chứng thời cổ đại và phát triển nó lên một bước cao hơn Nhưng vì thế giới quan triết học của ông là duy tâm nên trong quan niệm về tôn giáo ông cho rằng: tôn giáo là biểu hiện của " tinh thần tuyệt đối" ở thời trung cổ Như vậy, cũng như các nhà duy tâm trước đây, Hê-ghen quan niệm tôn giáo là một sự hiện biểu

hiện của cái thần bí (tinh thần tuyệt đối), chứ không phải là cái được bắt nguồn

từ đời sống xã hội hiện thực Với phép biện chứng của Hê-ghen có thể mở ra một cách nhìn nhận mới về tôn giáo Người có công lớn lao trong việc khôi phục

và phát triển chủ nghĩa duy vật vào những năm bốn mươi của thế kỷ XIX là Lút-vích Phơ bách (1804-1872) Sự nghiệp triết học của Phơ-bách có thể coi như là một cuộc đấu tranh cuối cùng của chủ nghĩa duy vật siêu hình chống lại chủ nghĩa duy tâm của Hê-ghen Ông là nhà duy vật triệt để trong quan niệm về tự nhiên, đồng thời là người lên án mạnh mẽ tôn giáo Việc phê phán thần học và tôn giáo của ông đã đóng vai trò quan trọng trong lịch sử tư tưởng triết học tiên tiến Tuy nhiên, vì không tiếp thu được phép biện chứng của Hê-ghen cho nên cũng như các nhà duy vật siêu hình thế kỷ XVIII, Phơ bách lại rơi vào quan điểm duy tâm trong các quan niệm về xã hội, về tôn giáo Khi giải thích căn nguyên của tôn giáo, ông cho rằng sức mạnh tưởng tượng của con người là nguyên nhân chính sinh ra tôn giáo Theo ông, đặc điểm nổi bật của sức tưởng tượng của con người là nguyên nhân chính sinh ra tôn giáo Theo ông, đặc điểm nổi bật của sức tưởng tượng của con người là ở chỗ nó liên hệ với những cảm giác về tình yêu, về lòng biết ơn, về sự kính trọng, tính vị kỷ, lòng tham vọng của con người muốn được thoả mãn những nhu cầu của mình Sau khi bác bỏ tôn giáo của chúa Phơ bách lại tuyên bố một thứ tôn giáo mới "tôn giáo tình yêu" Trong đó, ông đã coi quan hệ tính giao của con người là cách giải quyết tốt nhất để con người thoả mãn được nhu cầu đạt tới hạnh phúc "Phơ bách hoàn toàn không muốn xoá bỏ tôn giáo, ông muốn hoàn thiện tôn giáo" Những quan niệm duy tâm về tôn giáo, về xã hội đã khiến Phơ bách không phải là một nhà duy vật, vô thần triệt để

Quan niệm của các nhà duy vật trước Mác ở thời kỳ Cổ đại và Trung đại và Phục Hưng đều thống nhất phủ định tính thần linh hoang đường của Tôn giáo

Họ cho rằng Tôn giáo là sản phẩm của con người, là sự phản ứng đặc biệt của con người, là một chứng loại thần kinh Tôn giáo là sự gặp gỡ của sự ngu dốt và

Mác và Ănghen đã tiếp thu có chọn lọc những quan điểm duy vật trước đó

và phát triển tư tưởng của Phơ Bách Mác và Ănghen xem Tôn giáo là một hiện tượng XH đa dạng phức tạp gắn liền với những lĩnh vực XH khác nhau của đời sống XH của con người Mác viết: Con người sáng tạo ra Tôn giáo, chứ Tôn giáo không sáng tạo ra con người Cụ thể là: Tôn giáo là sự tự ý thức và sự tự cảm giác của con người chưa tìm thấy bản thân mình, hoặc đã lại để mất bản thân mình một lần nữa Nhưng con người không phải là một sinh vật trừu tượng

ẩn náu đâu đó ngoài thế giới Con người chính là thế giới con người, là nhà nước, là XH Nhà nước ấy, XH ấy sản sinh ra Tôn giáo, tức thế giới quan lộn ngược, vì chính bản thân chúng là thế giới quan lộn ngược

Theo Mác và Ănghen Tôn giáo chỉ là một hình thành ý thức XH, nó phản ánh tồn tại XH Chính con người sáng tạo ra Tôn giáo, không phải Tôn giáo sáng tạo ra con người Tôn giáo chỉ tồn tại trong một giai đoạn lịch sử nhất định Khi những điều kiện lịch sử phát triển đến một giai đoạn nào đó Tôn giáo sẽ không còn tồn tại

Bản chất của Tôn giáo là một hình thành ý thức XH Bản chất của nó là phản ánh sai lầm, hoang đường, phi lý hiện thực khách quan để rồi chính cái phi

lý hoang đường đó được xem như một chuẩn mực, một chân lý được dùng để giải thích và chi phối hiện thực cuộc sống của con người

Chủ nghĩa Mác-Lênin cho rằng: Tôn giáo ra đời có 3 nguồn gốc cơ bản:

Trước hết là nguồn gốc nhận thức Tôn giáo đã nảy sinh trong XH mà

trình độ sản xuất hết sức thấp kém, con người hầu như phụ thuộc hoàn toàn vào

tự nhiên, bất lực trước những hiện tượng tự nhiên không thể giải thích được, dẫn tới sự bất lực, “bổ sung” bằng cách giải thích là có một lực lượng siêu nhiên có sức mạnh ghê gớm ở bên ngoài con người đang chi phối con người Vì vậy Tôn giáo lúc đầu là đa thần Tôn giáo gắn liền với đặc điểm nhận thức Ánh sáng

khoa học đi đến đâu thì Tôn giáo lùi đến đó Biết và chưa biết còn khoảng cách thì còn Tôn giáo Vì vậy Tôn giáo còn tồn tại lâu dài

Thứ hai là nguồn gốc kinh tế-XH Khi XH loài người phân chia thành giai

cấp và có đối kháng giai cấp, con người phải chịu sự bóc lột của giai cấp thống trị, XH bất bình đẳng, con người không giải thích được, nên tìm đến Tôn giáo Con người tìm đến Tôn giáo để được che chở bởi đức thánh chúa, đức Phật, thượng đế… Giai cấp thống trị luôn luôn sử dụng Tôn giáo, lợi dụng triệt để Tôn giáo để thống trị nhân dân, khống chế nhân dân

Thứ ba là nguồn gốc tâm lý tình cảm Tôn giáo ra đời rất sớm trong lịch

sử, nó ăn sâu vào tâm tư tình cảm của nhiều dân tộc qua nhiều thế hệ, nó chi phối cuộc sống, cách ứng xử các cộng đồng khác nhau Con người tìm đến Tôn giáo như chỗ dựa tinh thần Tôn giáo đã có tác dụng giữ trạng thái thăng bằng tâm tư, tình cảm của con người Con người đến với Tôn giáo không phải là chạy trốn, mà là đi tìm cái thiện, cái thánh thoát Vì thế Tôn giáo dù chỉ là hạnh phúc

hư ảo song người ta vẫn cần đến nó

Từ nguồn gốc xuất hiện Tôn giáo, ta thấy rằng Tôn giáo chỉ ra đời trong điều kiện lịch sử nhất định Vì vậy, nó là một phạm trù lịch sử Tôn giáo bao giờ cũng biến động theo sự biến động của lịch sử và chính nó là hệ quả của sự biến động lịch sử Tôn giáo là một phạm trù lịch sử Khi trong tương lai, khi điều kiện XH tạo ra lực lượng sản xuất phát triển, XH không còn giai cấp thì Tôn giáo không còn cơ sở để tồn tại Tôn giáo có tính chất quần chúng, nó thâm nhập vào đông đảo quần chúng nhân dân, nó ăn sâu vào tâm tư tình cảm của nhân dân qua nhiều thế hệ, số lượng tín đồ chiếm tỷ lệ lớn trong dân cư Tôn giáo còn có tính chất chính trị Khi XH có giai cấp thì Tôn giáo nào cũng có yếu tố chính trị Các Tôn giáo khác nhau thì có tính chất chính trị khác nhau Tôn giáo ra đời là

sự phản ánh cuộc đấu tranh giai cấp của quần chúng chống áp bức bóc lột của giai cấp thống trị Giai cấp thống trị biến Tôn giáo thành công cụ thống trị để

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lê nin Tôn giáo có các chức năng như: Chức năng đền bù hư ảo Từ sự bất lực thực tiễn của con người, Tôn giáo

đáp ứng nhu cầu niềm tin tạo sự thăng bằng tâm lý và vấn an con người Chức năng thế giới quan giúp cho con người nhận biết về sự giải thích thế giới quan thông qua sự giải thích của Tôn giáo Chức năng điều chỉnh hành vi hoạt động của con người thông qua hệ thống chuẩn mực những giá trị của XH do Tôn giáo đưa ra Chức năng liên kết, nó có thể gắn hàng triệu con người vào mục tiêu nào đó

Về phương pháp giải quyết vấn đề tín ngưỡng Tôn giáo, phải phân định

rõ thế giới quan duy vật Mácxít và thế giới quan duy tâm Tôn giáo là đối lập với nhau Song, không vì thế mà đối đầu, tuyên chiến với Tôn giáo, đặt vấn đề đấu tranh với Tôn giáo lên trên cuộc đấu tranh giai cấp Ngược lại phải tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng của nhân dân

Với quan điểm lập trường nêu trên chủ nghĩa Mác-Lê nin đưa ra những phương pháp giải quyết vấn đề Tôn giáo phải theo quan điểm duy vật Tôn giáo là một hình thức ý thức XH Muốn thay đổi ý thức XH thì phải

thay đổi tồn tại XH, tức là phải xóa bỏ chế độ tư hữu, xóa bỏ nguồn gốc sinh ra Tôn giáo Khắc phục những ảnh hưởng tiêu cực của Tôn giáo, phải gắn liền với quá trình cải tạo XH cũ, xây dựng XH mới mà từng bước giác ngộ quần chúng Giải quyết vấn đề Tôn giáo phải gắn liền với cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân mà trước hết là xóa bỏ nguồn gốc kinh tế-XH sinh ra Tôn giáo Giải quyết những vấn đề phát sinh từ Tôn giáo phải quán triệt quan điểm lịch sử cụ thể chống tư tưởng tả khuynh và hữu khuynh Cần phân biệt rõ hai mặt chính trị và

tư tưởng tình cảm tín ngưỡng Tôn giáo trong quá trình giải quyết những vấn đề nảy sinh từ Tôn giáo Phải đấu tranh loại bỏ yếu tố chính trị trong Tôn giáo Luôn tôn trọng bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng của quần chúng