Giáo trình Cơ sở văn hóa Việt Nam (Nghề: Công tác xã hội) - CĐ Cơ Giới Ninh Bình

Giáo trình Cơ sở văn hóa Việt Nam cung cấp các kiến thức cơ bản như: Những vấn đề cơ bản về cơ sở văn hóa Việt Nam; Tiến trình và đặc điểm của văn hóa Việt Nam. Mời các bạn cùng tham khảo để nắm chi tiết nội dung giáo trình!

B  NÔNG NGHI P VÀ PHÁT TRI N NÔNG THÔNỘ Ệ Ể

TRƯỜNG CAO Đ NG C  GI I NINH BÌNHẲ Ơ Ớ

GIÁO TRÌNHMÔN H C: C  S  VĂN HÓA VI T NAM Ọ Ơ Ở Ệ

Ninh Bình, năm 2018TUYÊN B  B N QUY NỐ Ả Ề

Tài li u này thu c lo i sách giáo trình nên các ngu n thông tin có th  đệ ộ ạ ồ ể ượ  cpháp dùng nguyên b n ho c trích dùng cho các m c đích v  đào t o và thamả ặ ụ ề ạ  

kh o.ả

M i m c đích khác mang tính l ch l c ho c s  d ng v i m c đích kinhọ ụ ệ ạ ặ ử ụ ớ ụ  doanh thi u lành m nh s  b  nghiêm c m.ế ạ ẽ ị ấ

M C L CỤ Ụ

Chương 1: Nh ng v n đ  c  b n v  c  s  văn hóa Vi t Namữ ấ ề ơ ả ề ơ ở ệ

1. Khái ni m văn hoá, khái ni m g n văn hoá và khái ni m c ng đ ngệ ệ ầ ệ ộ ồ

2. Lo i hình văn hoá ạ

3. Nh ng thành t  c a văn hoá ữ ố ủ

4. Ch c năng c a văn hoá ứ ủ

5. S   nh hự ả ưởng c a các giá tr  văn hoá đ n th c hành công tác xã h iủ ị ế ự ộ

6. Thay đ i văn hoá và phát tri n văn hoáổ ể

Chương 2: Ti n trình và đ c đi m c a văn hóa Vi t Nam ế ặ ể ủ ệ

1. Ti n trình văn hoá Vi t Nam ế ệ

2. Văn hoá nông thôn Vi t Nam ệ

3. Văn hoá đô th  Vi t Nam ị ệ

4. Đ c đi m phát tri n c a văn hoá Vi t Nam ặ ể ể ủ ệ

5. Đi th c đ a ự ị

TÀI LI U THAM KH OỆ Ả

L I NÓI Đ UỜ Ầ

Trong th i đ i kinh t  ngày càng phát tri n và s  giao l u gi a các qu cờ ạ ế ể ự ư ữ ố  gia trên th  gi i ngày càng m  r ng thì văn hóa dân t c cũng tr  thành v n đế ớ ở ộ ộ ở ấ ề 

được đ c bi t quan tâm. Đ ng và Nhà nặ ệ ả ước ta nhi u l n kh ng đ nh vai trò quanề ầ ẳ ị  

tr ng c a văn hóa trong vi c b i dọ ủ ệ ồ ưỡng và phát huy nhân t  con ngố ười, đ ngồ  

th i đ t m c tiêu "xây d ng m t n n văn hóa tiên ti n, đ m đà b n s c dân t c"ờ ặ ụ ự ộ ề ế ậ ả ắ ộ  lên trên h t. ế

Giáo trình C  s  văn hóa Vi t Nam ơ ở ệ   được biên so n theo chạ ương trình d yạ  ngh  Công tác xã h i c a Trề ộ ủ ường Cao đ ng C  gi i Ninh Bình g m 2 chẳ ơ ớ ồ ương:

 Chương 1. Nh ng v n đ  c  b n v  c  s  văn hoá Vi t Namữ ấ ề ơ ả ề ơ ở ệ

 Chương 2: Ti n trình và đ c đi m c a văn hóa Vi t Nam ế ặ ể ủ ệ

 Giáo trình được biên so n trên c  s  tham kh o và s  d ng tài li u c aạ ơ ở ả ử ụ ệ ủ  

m t s  gi ng viên, nhà nghiên c u vộ ố ả ứ ề văn hóa Vi t Namệ  Giáo trình này đã đượ  c

H i đ ng th m đ nh Trộ ồ ẩ ị ường Cao đ ng C  gi i Ninh Bình xét duy t.ẳ ơ ớ ệ

Là giáo trình được biên so n l n đ u, do đó không tránh kh i nh ng thi uạ ầ ầ ỏ ữ ế  sót, chúng tôi mong nh n đậ ượ ực s  đóng góp ý ki n c a các đ ng nghi p và b nế ủ ồ ệ ạ  

+ Tích c c phê phán đự ược nh ng sai l nh v  văn hoá và nh ng  nh hữ ệ ề ữ ả ưở  ng

c a văn hóa đ n ho t đ ng ngh  CTXH trong các b i c nh văn hoá khác nhau.ủ ế ạ ộ ề ố ả

N i dung môộ n h cọ : 

Chương 1: Nh ng v n đ  c  b n v  c  s  văn hóa Vi t Nam   ữ ấ ề ơ ả ề ơ ở ệ

M c tiêu:  ụ

­ Ki n th c: ế ứ

+ Nh n bi t đậ ế ược các lo i hình, các thành t  và ch c năng c a văn hóa.ạ ố ứ ủ+ Phân tích được các giá tr  c a văn hóa đ n th c hành công tác xã h iị ủ ế ự ộ

­ K  năng:  ng d ng nh ng thay đ i và phát tri n c a văn hóa vào côngỹ Ứ ụ ữ ổ ể ủ  

vi c tr  giúp đ i tệ ợ ố ượng

­ Năng l c t  ch  và trách nhi m:ự ự ủ ệ

+ Có ý th c t  h c, chăm ch , nghiêm túc, sáng t o trong quá trình h c t p;ứ ự ọ ỉ ạ ọ ậ+ T  tin trong giao ti p v i đ i tự ế ớ ố ượng thu c các lo i hình văn hóa khácộ ạ  nhau, các gia đình có n p s ng văn hóa khác nhau.ế ố

­ Theo nghĩa r ng, ộ  văn hóa bao g m t t c , t  nh ng s n ph m tinh viồ ấ ả ừ ữ ả ẩ  

hi n đ i cho đ n tín ngệ ạ ế ưỡng, phong t c, l i s ng, lao đ ng…ụ ố ố ộ

* Đ nh nghĩa văn hóaị

Có r t nhi u đ nh nghĩa v  văn hóa:ấ ề ị ề

M t h c gi    Mĩ đã cho r ng “Văn hóa là t m gộ ọ ả ằ ấ ương nhi u m t ph nề ặ ả  chi u đ i s ng và n p s ng c a m t c ng đ ng dân t c”.    Ch  t ch H  Chíế ờ ố ế ố ủ ộ ộ ồ ộ ủ ị ồ  Minh đã nói: “Vì l  sinh t n cũng nh  m c đích c a cu c s ng, loài ngẽ ồ ư ụ ủ ộ ố ười m iớ  sáng t o và phát minh ra ngôn ng , ch  vi t, đ o đ c, pháp lu t, khoa h c, tônạ ữ ữ ế ạ ứ ậ ọ  giáo, ngh  thu t, nh ng công c  cho sinh ho t hàng ngày v  m t ăn,   và cácệ ậ ữ ụ ạ ề ặ ở  

phương th c s  d ng. Toàn b  nh ng sáng t o và phát minh đó t c là văn hóa”.ứ ử ụ ộ ữ ạ ứ  

C u th  tự ủ ướng Ph m Văn Đ ng vi t: “Nói t i văn hóa là nói t i m t lĩnh v c vôạ ồ ế ớ ớ ộ ự  

cùng phong phú và r ng l n, bao g m t t c  nh ng gì không ph i là thiên nhiênộ ớ ồ ấ ả ữ ả  

mà có liên quan đ n con ngế ười trong su t quá trình t n t i, phát tri n, quá trìnhố ồ ạ ể  con người làm nên l ch s …c t lõi c a s c s ng dân t c là văn hóa v i nghĩa baoị ử ố ủ ứ ố ộ ớ  quát và cao đ p nh t c a nó, bao g m c  h  th ng giá tr : t  tẹ ấ ủ ồ ả ệ ố ị ư ưởng và tình c m,ả  

đ o đ c v i ph m ch t, trí tu  v i tài năng, s  nh y c m và s  ti p thu cái m iạ ứ ớ ẩ ấ ệ ớ ự ạ ả ự ế ớ  

t  bên ngoài, ý th c b o v  tài s n và b n lĩnh c a c ng đ ng dân t c, s c đừ ứ ả ệ ả ả ủ ộ ồ ộ ứ ề kháng và s c chi n đ u đ  b o v  mình và không ng ng l n m nh.”ứ ế ấ ể ả ệ ừ ớ ạ

Đ nh nghĩa văn hóa c a UNESCOị ủ : Trong ý nghĩa r ng nh t, “Văn hóaộ ấ  hôm nay có th  coi là t ng th  nh ng nét riêng bi t tinh th n và v t ch t, trí tuể ổ ể ữ ệ ầ ậ ấ ệ 

và xúc c m quy t đ nh tính cách c a m t xã h i hay c a m t nhóm ngả ế ị ủ ộ ộ ủ ộ ười trong 

xã h i. Văn hóa bao g m ngh  thu t và văn chộ ồ ệ ậ ương, nh ng l i s ng, nh ngữ ố ố ữ  quy n c  b n c a con ngề ơ ả ủ ười, nh ng h  th ng các giá tr , nh ng t p t c vàữ ệ ố ị ữ ậ ụ  

nh ng tín ngữ ưỡng: Văn hóa đem l i cho con ngạ ười kh  năng suy xét v  b n thân.ả ề ả  Chính văn hóa làm cho chúng ta tr  thành nh ng sinh v t đ c bi t nhân b n, có líở ữ ậ ặ ệ ả  tính, có óc phê phán và d n thân m t cách đ o lí. Chính nh  văn hóa mà conấ ộ ạ ờ  

ngườ ự ể ệi t  th  hi n, t  ý th c đự ứ ược b n thân, t  bi t mình là m t phả ự ế ộ ương án ch aư  hoàn thành đ t ra đ  xem xét nh ng thành t u c a b n thân, tìm tòi không bi tặ ể ữ ự ủ ả ế  

m t nh ng ý nghĩa m i m  và sáng t o nên nh ng công trình vệ ữ ớ ẻ ạ ữ ượt tr i lên b nộ ả  thân”

  Theo quan ni m c a UNESCO có 2 lo i di s n văn hóa:ệ ủ ạ ả

­ Di s n văn hóa h u th : đình, chùa, mi u, lăng, m …ả ữ ể ế ộ

­ Di s n văn hóa vô hình: Âm nh c, múa, văn chả ạ ương truy n mi ng, ngônề ệ  

ng , phong t c, t p quán, l  h i….ữ ụ ậ ễ ộ

Cái h u th  và vô hình g n bó h u c  v i nhau, l ng vào nhau nh  thânữ ể ắ ữ ơ ớ ồ ư  xác và tâm trí con người

Trên c  s  phân tích các đ nh nghĩa văn hóa, PGS, TSKH Tr n Ng c Thêmơ ở ị ầ ọ  

đã đ a ra m t đ nh nghĩa v  văn hóaư ộ ị ề : “ Văn hóa là m t h  th ng h u c  các giá ộ ệ ố ữ ơ  

tr  v t ch t và tinh th n do con ng ị ậ ấ ầ ườ i sáng t o và tích lũy qua quá trình ho t ạ ạ  

đ ng th c ti n trong s  t ộ ự ễ ự ươ ng tác gi a con ng ữ ườ ớ i v i môi tr ườ ng t  nhiên và xã ự  

h i c a mình” ộ ủ

   Văn minh là trình đ  phát tri n nh t đ nh c a văn hóa v  ph ộ ể ấ ị ủ ề ươ ng di n ệ  

v t ch t, đ c tr ng cho m t khu v c r ng l n, m t th i đ i ho c c  nhân lo i ậ ấ ặ ư ộ ự ộ ớ ộ ờ ạ ặ ả ạ

     Nh  v y, văn minh khác v i văn hóa   4 đi m:ư ậ ớ ở ể

    + Văn hóa có b  dày c a quá kh  ( ề ủ ứ tính l ch s ), văn minh là m t ị ử ộ lát c t ắ  

đ ng đ i, ồ ạ  nó cho bi t trình đ  phát tri n c a văn hóa   t ng giai đo n.ế ộ ể ủ ở ừ ạ

    + Tính giá tr : Trong khi văn hóa ch a c  giá tr  ị ứ ả ị v t ch t l n tinh th n ậ ấ ẫ ầ , 

thì văn minh ch  y u thiên v  giá tr  ủ ế ề ị v t ch t ậ ấ  mà thôi.

    + Ph m vi: Văn hóa mang tính ạ dân t c ộ , còn văn minh có tính qu c t ố ế

       + Ngu n g c: Văn hóa g n bó nhi u h n v i  ồ ố ắ ề ơ ớ ph ươ ng Đông nông   nghi p ệ , còn văn minh g n bó nhi u h n v i ắ ề ơ ớ ph ươ ng Tây đô th ị

­ Khái ni m văn hi n ệ ế

      Văn hi n ( hi n= hi n tài)­ truy n th ng văn hóa lâu đ i và t t đ p.ế ế ề ề ố ờ ố ẹ

      GS. Đào Duy Anh khi gi i thích t  “văn hi n” kh ng đ nh: “là sách v ”ả ừ ế ẳ ị ở  

và nhân v t t t trong m t đ i.ậ ố ộ ờ

      Nói cách khác, văn là văn hóa, hi n là hi n tài, nh  v y văn hi n thiênế ề ư ậ ế  

v  nh ng giá tr  tinh th n do con ngề ữ ị ầ ười có tài đ c chuyên t i, th  hi n tính dânứ ả ể ệ  

t c, tính l ch s  rõ r t.ộ ị ử ệ

­ Khái ni m văn v t ệ ậ

     Truy n th ng văn hóa t t đ p bi u hi n   nhi u nhân tài trong l ch sề ố ố ẹ ể ệ ở ề ị ử 

và nhi u di tích l ch s  “ Hà N i nghìn năm văn v t”. Văn v t còn là khái ni mề ị ử ộ ậ ậ ệ  

h p đ  ch  nh ng công trình hi n v t có giá tr  ngh  thu t và l ch s , khái ni mẹ ể ỉ ữ ệ ậ ị ệ ậ ị ử ệ  văn v t cũng th  hi n sâu s c tính dân t c và tính l ch s ậ ể ệ ắ ộ ị ử

Thiên v  giá trề ị 

v t ch tậ ấ

Thiên v  giá trề ị tinh th nầ

ho c cùng c  trú trong m t vùng lãnh th  nh t đ nh. trong c ng đ ng thặ ư ộ ổ ấ ị ộ ồ ường có 

nh ng quy t c chung đữ ắ ược m i ngọ ười th ng nh t th c hi n.ố ấ ự ệ

     Văn hóa c ng đ ng là m t h  th ng h u c  các giá tr  v t ch t và tinh ộ ồ ộ ệ ố ữ ơ ị ậ ấ  

th n do m t nhóm ng ầ ộ ườ i có cùng s  thích ho c cùng c  trú trong m t vùng lãnh ở ặ ư ộ  

th  nh t đ nh sáng t o và tích lũy qua quá trình ho t đ ng th c ti n trong s ổ ấ ị ạ ạ ộ ự ễ ự  

t ươ ng tác gi a con ng ữ ườ ớ i v i môi tr ườ ng t  nhiên và xã h i c a mình ự ộ ủ

    Văn hóa Vi t Namệ  dưới quan ni m là văn hóa dân t c th ng nh t trênệ ộ ố ấ  

c  s  đa s c thái văn hóa t c ngơ ở ắ ộ ườ ượi đ c th  hi n   ba đ c tr ng chính:ể ệ ở ặ ư

­ Vi t Nam có m t n n văn hóa phong phú và đa d ng trên t t c  các khíaệ ộ ề ạ ấ ả  

c nh, ạ người Vi tệ  cùng c ng đ ng 54 dân t c có nh ng ộ ồ ộ ữ phong t cụ  đúng đ n, t tắ ố  

đ p t  lâu đ i, có nh ng ẹ ừ ờ ữ l  h iễ ộ  nhi u ý nghĩa sinh ho t c ng đ ng, nh ng ni mề ạ ộ ồ ữ ề  tin b n v ng trong ề ữ tín ngưỡng, s  khoan dung trong t  tự ư ưởng giáo lý khác nhau 

c a ủ tôn giáo, tính c n k  và  n d  trong giao ti p truy n đ t c a ặ ẽ ẩ ụ ế ề ạ ủ ngôn ngữ, từ truy n th ng đ n hi n đ i c a ề ố ế ệ ạ ủ văn h cọ , ngh  thu tệ ậ

­ S  khác bi t v  c u trúc đ a hình, khí h u và phân b  dân t c, dân c  đãự ệ ề ấ ị ậ ố ộ ư  

t o ra nh ng vùng văn hoá có nh ng nét đ c tr ng riêng t i Vi t Nam. T  cái nôiạ ữ ữ ặ ư ạ ệ ừ  

c a văn hóa Vi t Nam   ủ ệ ở đ ng b ng sông H ngồ ằ ồ  c a ủ người Vi tệ  ch  đ o v i n nủ ạ ớ ề  văn hóa làng xã và văn minh lúa nước, đ n nh ng s c thái văn hóa các dân t cế ữ ắ ộ  

mi n núi t i ề ạ Tây b cắ  và Đông b cắ , t  các vùng đ t biên vi n c a Vi t Nam th iừ ấ ễ ủ ệ ờ  

Chăm   ở Nam Trung Bộ, t  nh ng vùng đ t m i   ừ ữ ấ ớ ở Nam Bộ v i s  k t h p vănớ ự ế ợ  hóa các t c ộ người Hoa, người Khmer đ n s  đa d ng trong văn hóa và t c ngế ự ạ ộ ườ  i 

ởTây Nguyên

­ V i m t l ch s  có t  hàng nghìn năm c a ngớ ộ ị ử ừ ủ ười Vi t cùng v i nh ngệ ớ ữ  

h i t  v  sau c a các dân t c khác, t  văn hóa b n đ a c a ngộ ụ ề ủ ộ ừ ả ị ủ ười Vi t c  t  th iệ ổ ừ ờ  

H ng Bàngồ  đ n nh ng  nh hế ữ ả ưởng t  bên ngoài trong trong hàng nghìn năm nayừ , 

v i nh ng  nh hớ ữ ả ưởng t  xa x a c a ừ ư ủ Trung Qu cố  và Đông Nam Á đ n nh ngế ữ  

nh h ng c a 

ả ưở ủ Pháp t  th  k  19, ừ ế ỷ phương Tây trong th  k  20 và ế ỷ toàn c u hóaầ  

t  th  k  21ừ ế ỷ , Vi t Nam đã có nh ng thay đ i v  văn hóa theo các th i k  l ch s ,ệ ữ ổ ề ờ ỳ ị ử  

có nh ng khía c nh m t đi nh ng cũng có nh ng khía c nh văn hóa khác b  sungữ ạ ấ ư ữ ạ ổ  vào n n văn hóa Vi t Nam hi n đ i.ề ệ ệ ạ

1.2.Lo i hình văn hoá ạ

1.2.1.Các lo i hình văn hóa c  b n trên th  gi iạ ơ ả ế ớ

­ Văn hóa tr ng tr t ph ồ ọ ươ ng Đông

     + Môi trường s ng c a c  dân phố ủ ư ương Đông là x  nóng sinh ra m aứ ư  nhi u ( m), t o nên các con sông l n v i  nh ng vùng  đ ng b ng trù  phú.ề ẩ ạ ớ ớ ữ ồ ằ  

Phương Đông thu c lo i hình văn hóa g c nông nghi p.ộ ạ ố ệ

tr ng tình c m t t y u d n đ n thái đ  tr ng đ c, tr ng văn, tr ng ph  n ọ ả ấ ế ẫ ế ộ ọ ứ ọ ọ ụ ữ

  + L i s ng linh ho t, luôn bi n báo cho thích h p v i t ng hoàn c nh cố ố ạ ế ợ ớ ừ ả ụ 

th , d n đ n tri t lí s ng ể ẫ ế ế ố Ở ầ  b u thì tròn,    ng thì dài; Đi v i b t m c áo cà sa, ở ố ớ ụ ặ  

đi v i ma m c áo gi y… ớ ặ ấ

       + Con ngườ ư ửi c  x  bình đ ng, dân ch  v i nhau, d n đ n tâm lí coiẳ ủ ớ ẫ ế  

tr ng c ng đ ng, t p th ọ ộ ồ ậ ể

 + M t trái c a tính linh ho t là thói tùy ti n: t t co giãn gi  gi c, s  thi uặ ủ ạ ệ ậ ờ ấ ự ế  tôn tr ng pháp lu t….,d n t i t   “đi c a sau” trong gi i quy t công vi c: ọ ậ ẫ ớ ệ ử ả ế ệ Nh t ấ   quen, nhì thân, tam th n, t  th ầ ứ ế Tr ng tình và linh ho t làm cho tính t  ch c c aọ ạ ổ ứ ủ  

người nông nghi p kém h n so v i c  dân n n văn hóa g c du m c.ệ ơ ớ ư ề ố ụ

     ­ Trong  ng x  v i môi tr ứ ử ớ ườ ng xã h i ộ , t  duy t ng h p và phong cáchư ổ ợ  linh ho t còn quy đ nh thái đ  dung h p trong ti p nh n. Đ i phó v i các cu cạ ị ộ ợ ế ậ ố ớ ộ  chi n tranh xâm lế ược thì m m d o, hi u hòaề ẻ ế

     ­ Văn hóa du m c ph ụ ươ ng Tây

+  ng x  v i t  nhiên Ứ ử ớ ự : coi th ng t  nhiên,ườ ự  d n đ n tham v ng chinh ph c tẫ ế ọ ụ ự nhiên

+ Lĩnh v c nh n th c ự ậ ứ  thì thiên v  tề ư duy phân tích

+Trong t  ch c c ng đ ng ổ ứ ộ ồ  thì coi tr ng s c m nhọ ứ ạ ( tr ng tài, tr ng võ,ọ ọ  

tr ng nam gi i), coi tr ng vai trò ọ ớ ọ cá nhân,  ng x  theo ứ ử nguyên t c.ắ

 +Trong  ng x  v i môi tr ứ ử ớ ườ ng xã h i ộ , đ c đoánộ  trong ti p nh n, ế ậ c ng ứ

r n, hi u th ng ắ ế ắ trong đ i phóố

S ng du c , coi thố ư ường 

t  nhiên,ựChinh ph c t  nhiênụ ự

Đ c đoán trong ti p ộ ế

nh n; c ng r n, hi u ậ ứ ắ ế

th ng trong đ i phóắ ố

1.2.2.Các lo i hình văn hóa c  b n   Vi t Namạ ơ ả ở ệ

     Văn hóa thường được chia đôi thành văn hóa v t ch t và văn hóa tinhậ ấ  

th n. Bên c nh đó là nh ng cách chia ba, vd: văn hóa v t ch t ­ văn hóa xã h i ­ầ ạ ữ ậ ấ ộ  văn hóa tinh th n; văn hóav t ch t ­ văn hóa tinh th n ­ văn hóa ngh  thu t; sinhầ ậ ấ ầ ệ ậ  

ho t kinh t  ­ sinh ho t xã h i ­sinh ho t trí th c… M t s  tác gi  khác nói đ nạ ế ạ ộ ạ ứ ộ ố ả ế  

b n thành t  nh  văn hóa s n xu t, vănhóa xã h i, văn hóa t  tố ố ư ả ấ ộ ư ưởng, văn hóa ngh  thu t; ho c ho t đ ng sinh t n, ho t đ ng xã h i, ho t đ ng tinh th n,ệ ậ ặ ạ ộ ồ ạ ộ ộ ạ ộ ầ  

ho t đ ng ngh  thu t…T  cách ti p c n h  th ng, có th  xem văn hóa nh  m tạ ộ ệ ậ ừ ế ậ ệ ố ể ư ộ  

h  th ng g m 4 thành t  (ti u h ) c  b n v i các vi h  nh  sau: M i n n vănệ ố ồ ố ể ệ ơ ả ớ ệ ư ỗ ề  hóa là tài s n c a m t c ng đ ng ngả ủ ộ ộ ồ ười (ch  th  văn hóa) nh t đ nh. Trong quáủ ể ấ ị  trình t n t i và phát tri n, ch  th  văn hóa đó đã tích lũy đồ ạ ể ủ ể ược m t kho tàng kinhộ  nghi m và tri th c phong phú v  vũ tr  và v  con ngệ ứ ề ụ ề ười ­ đó là 2 vi h  c a ti uệ ủ ể  

h  văn hóa nh n th c.Ti u h  th  hai liên quan đ n nh ng giá tr  n i t i c aệ ậ ứ ể ệ ứ ế ữ ị ộ ạ ủ  

ch  th  văn hóa: đó là văn hóa t  ch c c ng đ ng. Nó bao g m 2 vi h  là vănủ ể ổ ứ ộ ồ ồ ệ  hóa t  ch c đ i s ng t p th  (  t m vĩ mô nh  t  ch c nông thôn, qu c gia, đôổ ứ ờ ố ậ ể ở ầ ư ổ ứ ố  

th ), và văn hóa t  ch c đ i s ng cá nhân (liên quanđ n đ i s ng riêng m iị ổ ứ ờ ố ế ờ ố ỗ  

người nh  tín ngư ưỡng, phong t c, giao ti p, ngh  thu t ).ụ ế ệ ậ  C ng đ ng ch  thộ ồ ủ ể văn hóa t n t i trong quan h  v i hai lo i môi trồ ạ ệ ớ ạ ường ­ môi trường t nhiên (thiênự  nhiên, khí h u ) và môi trậ ường xã h i (các dân t c, qu c gia khác). Cho nên, c uộ ộ ố ấ  trúc văn hóa còn ch a hai ti u h  liên quan đ n thái đ  c a c ng đ ng v i haiứ ể ệ ế ộ ủ ộ ồ ớ  

lo i môi trạ ường đó là văn hóa  ng x  v i môi trứ ử ớ ường t  nhiên và văn hóa  ng xự ứ ử 

v i môi trớ ường xã h i.V i m i lo i môi trộ ớ ỗ ạ ường, đ u có th  có hai cách x  thề ể ử ế phù h p v i hai lo i tác đ ng c a chúng (t o nên 2 vi h ): t n d ng môi trợ ớ ạ ộ ủ ạ ệ ậ ụ ườ  ng(tác đ ng tích c c) và  ng phó v i môi trộ ự ứ ớ ường (tác đ ng tiêu c c). V i môiộ ự ớ  

trường t  nhiên, có th  t n d ng đ  ăn u ng, t o racác v t d ng hàng ngày ;ự ể ậ ụ ể ố ạ ậ ụ  

đ ng th i ph i  ng phó v i thiên tai (tr  th y), v i kho ngcách (giao thông), v iồ ờ ả ứ ớ ị ủ ớ ả ớ  khí h u và th i ti t (qu n áo, nhà c a ). V i môi trậ ờ ế ầ ử ớ ường xã h i,ộ  b ng các quáằ  trình giao l u và ti p bi n văn hóa, m i dân t c đ u c  g ng t n d ngnh ngư ế ế ỗ ộ ề ố ắ ậ ụ ữ  thành t u c a các dân t c lân bang đ  làm giàu thêm cho n n văn hóa c aự ủ ộ ể ề ủ  mình;đ ng th i l i ph i lo  ng phó v i h  trên các m t tr n quân s , ngo iồ ờ ạ ả ứ ớ ọ ặ ậ ự ạ  giao Dưới góc đ  đ ng đ i, h  th ng văn hóa còn có th  có nhi u cách phânộ ồ ạ ệ ố ể ề  chia khác. Ch ngh n, trong quan h  v i c ng đ ng, có th  phân bi t văn hoá dânẳ ạ ệ ớ ộ ồ ể ệ  gian và văn hóa chính th ng. Trong quan h  v i đ a bàn c  trú, có th  phân bi tố ệ ớ ị ư ể ệ  văn hóa bi n, văn hóa đ ngể ồ  b ng và văn hóa núi. Cũng v y, có s  khác bi t gi aằ ậ ự ệ ữ  văn hóa Vi t v i văn hóa các dân t cít ngệ ớ ộ ười. Nh ng cách phân chia này c nữ ầ  

văn hóa đ u b  quy đ nh b i m t g c chung là lo i hình vănhóa. N u mô hìnhề ị ị ở ộ ố ạ ế  

c u trúc c a h  th ng văn hóa cho ta th y CÁI CHUNG, cái đ ng nh ttrong tínhấ ủ ệ ố ấ ồ ấ  

h   th ng   c a   các   n n   văn   hóa   thì   lo i   hình   văn   hóa   s   cho   ta   th y   CÁIệ ố ủ ề ạ ẽ ấ  RIÊNG,cái khác bi t trong tính h  th ng c a chúng.ệ ệ ố ủ

G n đây, theo cách phân chia c a UNESSCO, văn hoá có hai lĩnh v c: vănầ ủ ự  hoá h u th  và văn hoá vô th  Vi c phân chia nh  th  cũng là c n thi t đ  cóữ ể ể ệ ư ế ầ ế ể  

m t cách nhìn toàn di n, t ng th  đ i v i văn hoá, tuy nhiên ranh gi i c a sộ ệ ổ ể ố ớ ớ ủ ự phân chia đó l i ch  là tạ ỉ ương đ i, không th  quá tách b ch gi a các lĩnh v c. B iố ể ạ ữ ự ở  

l  ngay trong văn hoá h u th , l i có cái vô th  và ngẽ ữ ể ạ ể ượ ạc l i

Văn hóa tinh th nầ

Văn hóa tinh th n hay còn g i là văn hóa phi v t ch t là nh ng ý ni m, tínầ ọ ậ ấ ữ ệ  

ngưỡng, phong t c, t p quán, giá tr , chu n m c,  t o nên m t h  th ng. Hụ ậ ị ẩ ự ạ ộ ệ ố ệ 

th ng đó b  chi ph i b i trình đ  c a các giá tr , đôi khi có th  phân bi t m t giáố ị ố ở ộ ủ ị ể ệ ộ  

tr  b n ch t. Chính giá tr  này mang l i cho văn hóa s  th ng nh t và kh  năngị ả ấ ị ạ ự ố ấ ả  

ti n hóa n i t i c a nó.ế ộ ạ ủ

ph n ánh nh ng giá tr  văn hóa mà n n văn hóa đó coi là quan tr ng.   cácả ữ ị ề ọ Ở  

nướ  c H i giáoồ , công trình ki n trúc đ p nh t và hoành tráng nh t thế ẹ ấ ấ ường là thánh đường trong khi ở Mỹ, nó l i là trung tâm thạ ương m i. Văn hóa v t ch tạ ậ ấ  còn ph n ánh công ngh  hi u theo khái ni m xã h i h c là s  áp d ng ki n th cả ệ ể ệ ộ ọ ự ụ ế ứ  văn hóa vào sinh ho t trong môi trạ ường t  nhiên. Ngự ượ ạc l i, văn hóa v t ch tậ ấ  cũng làm thay đ i nh ng thành ph n văn hóa phi v t ch t.ổ ữ ầ ậ ấ

1.3. Nh ng thành t  c a văn hoá ữ ố ủ

1.3.1 Ngôn ng :ữ

   Là m t h  th ng tín hi u. Hi u theo nghĩa r ng ngôn ng  là m t thànhộ ệ ố ệ ể ộ ữ ộ  

t  văn hoá nh ng là m t thành t  chi ph i nhi u đ n các thành t  văn hoá khác,ố ư ộ ố ố ề ế ố  

m c dù, ngôn ng  là hi n th c tr c ti p c a t  tặ ữ ệ ự ự ế ủ ư ưởng “v  m t hình thành, ngônề ặ  

ng  và văn hoá đ u là thi t ch  xã h i mang tính ữ ề ế ế ộ ước đ nh”. ị

Nhi u t  ng  Hán đề ừ ữ ược người Vi t vay mệ ượn, nh ng xu hư ướ  ng

Vi t hoá là xu hệ ướng m nh nh t. Ngạ ấ ười Vi t vay mệ ượn cách phát âm mà sau này các nhà nghiên c u g i là cách phát âm Hán – Vi t đ  đ c toàn b  các chứ ọ ệ ể ọ ộ ữ Hán. Sau đó, trong cách s  d ng và ý nghĩa các t  Hán  y l i đử ụ ừ ấ ạ ược Vi t hoá.ệ  Nhi u y u t  c a ti ng Hán đi vào ti ng Vi t theo ki u m  r ng hay thu h pề ế ố ủ ế ế ệ ể ở ộ ẹ  nghĩa, ho c đặ ược c u t o l i theo ki u rút ng n, đ i v  trí,…Tuy v y s  ti pấ ạ ạ ể ắ ổ ị ậ ự ế  

nh n các y u t  c a ti ng Hán không làm m t đi b n s c c a ti ng Vi t, trái l iậ ế ố ủ ế ấ ả ắ ủ ế ệ ạ  làm cho ti ng Vi t giàu có h n. Tr i qua m t ngàn năm ngế ệ ơ ả ộ ười phương B c caiắ  

tr , ti ng Vi t c a c  dân Vi t v n t n t i nh  m t thành t  văn hoá đ c s c,ị ế ệ ủ ư ệ ẫ ồ ạ ư ộ ố ặ ắ  tiêu bi u cho b n s c văn hoá Vi t.ể ả ắ ệ

T  1945 đ n nay, ti ng Vi t đừ ế ế ệ ượ ử ục s  d ng trong m i m t c a đ iọ ặ ủ ờ  

s ng xã h i. Nó có m t v  th  x ng đáng, đố ộ ộ ị ế ứ ược Đ ng và Nhà nả ước Vi t Namệ  quan tâm t o đi u ki n cho phát tri n cùng v i ngôn ng  c a các dân t c ítạ ề ệ ể ớ ữ ủ ộ  

ngườ ởi   Vi t Nam.ệ

Là m t thành t  c a văn hoá, ti ng Vi t quan h  m t thi t v i cácộ ố ủ ế ệ ệ ậ ế ớ  thành t  khác. Mang đ c đi m c a ngôn ng  là g n bó v i t  duy nh  “hai m tố ặ ể ủ ữ ắ ớ ư ư ặ  

c a m t t  gi y”, ti ng Vi t s  mang m t đ c đi m c a ngôn ng  trong m iủ ộ ờ ấ ế ệ ẽ ộ ặ ể ủ ữ ố  quan h  v i văn hoá. “T  chi u sâu c a m t ho t đ ng không tách r i v i s cệ ớ ừ ề ủ ộ ạ ộ ờ ớ ứ  

s ng c a t  duy, ngôn ng  đố ủ ư ữ ược coi là m t phộ ương ti n duy nh t có kh  năngệ ấ ả  

gi i mã cho t t c  các lo i hình ngh  thu t g n v i ph m trù văn hoá. Chínhả ấ ả ạ ệ ậ ắ ớ ạ  cũng t  c  s  c a ti m năng này, ngôn ng  có kh  năng t o thành nh ng tácừ ơ ở ủ ề ữ ả ạ ữ  

ph m ngh  thu t ngôn t  r t t ng h p, ph n ánh m t cách tẩ ệ ậ ừ ấ ổ ợ ả ộ ương đ i t p trungố ậ  

ti n trình phát tri n b  m t văn hoá c a c ng đ ng.ế ể ộ ặ ủ ộ ồ

M t khác, trong s  phát tri n c a văn hoá, ngôn ng  bao gi  cũng là m tặ ự ể ủ ữ ờ ộ  công c , m t phụ ộ ương ti n, có tác đ ng nh y c m nh t. L ch s  phát tri n c aệ ộ ạ ả ấ ị ử ể ủ  

ti ng Vi t đã có nhi u minh ch ng cho v n đ  này. ế ệ ề ứ ấ ề

­ Tôn giáo do con người sáng t o ra, nh  đ nh nghĩa c a L.Phowbach: “Conạ ư ị ủ  

ngườ ưi t  duy th  nào, đế ượ ắc s p đ t th  nào thì Chúa c a h  cũng là th  Ý th cặ ế ủ ọ ế ứ  

v  Chúa là ý th c mà con ngề ứ ười rút ra t  b n thân nó”. Quan ni m này đừ ả ệ ược Các Mác làm rõ thêm “ S  kh   i tôn giáo v a là s  bi u hi n s  kh   i hi n th c,ự ổ ả ừ ự ể ệ ự ổ ả ệ ự  

l i v a ph n kháng l i s  kh   i hi n th c đó. Tôn giáo là ti ng th  dài c aạ ừ ả ạ ự ổ ả ệ ự ế ở ủ  chúng sinh b  áp b c, là trái tim c a th  gi i không có trái tim, cũng gi ng nhị ứ ủ ể ớ ố ư 

nó, là tinh th n c a tr ng thái không có tinh th n. Tôn giáo là thu c phi n c aầ ủ ạ ầ ố ệ ủ  nhân dân. Tôn giáo là h nh phúc h   o c a nhân dân.ạ ư ả ủ

­ Trong m i tôn giáo, có hai y u t : cái tr n t c và cái thiêng liêng.ỗ ế ố ầ ụ  Tôn giáo là m t th c th  khách quan c a l ch s , sinh ra cùng v i xã h i loàiộ ự ể ủ ị ử ớ ộ  

người, do con người sáng t o ra, r i con ngạ ồ ườ ạ ịi l i b  chi ph i b i nó. Tôn giáoố ở  còn t n t i lâu dài. ồ ạ

­ Trong l ch s  nhân lo i, tôn giáo không ch  có quan h  m t thi t màị ử ạ ỉ ệ ậ ế  còn có tác đ ng m nh m  đ n các thành t  khác c a văn hoá.ộ ạ ẽ ế ố ủ

­ Ở Vi t Nam, qua trệ ường kì l ch s  t ng t n t i các tôn giáo có tínhị ử ừ ồ ạ  

ph  quát nh  Nho giáo, Ph t giáo, H i giáo, Kito giáo và Đ o giáo, nh ng l i cóổ ư ậ ồ ạ ư ạ  

nh ng tôn giáo ch  có tính ch t đ a phữ ỉ ấ ị ương nh  Cao Đài, Hoà H iư ả .

      *Nho giáo

    Còn g i là đ o Nho (phọ ạ ương ng  Nam B  g i là đ o Nhu) hay Kh ngữ ộ ọ ạ ổ  giáo. V  ch  Nho, Đào Duy Anh trong Hán Vi t t  đi n gi i thích: “Nguyênề ữ ệ ừ ể ả  nghĩa ch  Nho to l n l m, m t bên ch  nhân là ngữ ớ ắ ộ ữ ười, m t bên ch  nhu là c n,ộ ữ ầ  nghĩa là các người trong đ i c n ph i có….Ngày nay, ch  Nho nghĩa là ngờ ầ ả ữ ườ  i

h c gi  có đ  tri th c…”ọ ả ủ ứ

      Nho giáo g n li n v i tên tu i c a nh ng ngắ ề ớ ổ ủ ữ ười sáng l p là Kh ng Tậ ổ ử 

và các nhân v t k  t c nh  M nh T , Tuân T , Đ ng Tr ng th ,…ậ ế ụ ư ạ ử ử ổ ọ ư

     Là m t thành t  c a văn hoá Vi t Nam, Nho giáo có m t  nh hộ ố ủ ệ ộ ả ưởng r tấ  

l n đ i v i di n m o cũng nh  n i dung các thành t  văn hoá khác. V i t  cáchớ ố ớ ệ ạ ư ộ ố ớ ư  

là m t h c thuy t trính tr , đ o đ c, Nho giáo có vai trò nh  m t t  ch t trongộ ọ ế ị ạ ứ ư ộ ố ấ  nho sĩ. Tâm t , tình c m, t  tư ả ư ưởng và l i s ng c a nhà nho Vi t Nam ch u  nhố ố ủ ệ ị ả  

hưởng c a Nho giáo là l  đủ ẽ ương nhiên. V n dĩ là thành viên c a nh ng c ngố ủ ữ ộ  

đ ng làng xã, nhà nho s ng   thôn quê, h  là m t ki u nhân v t văn hoá, v aồ ố ở ọ ộ ể ậ ừ  truy n bá nh ng khía c nh t  tề ữ ạ ư ưởng, đ o đ c Nho giáo m t cách ch  đ nh vàạ ứ ộ ủ ị  không ch  đ nh thông qua vi c d y h c và giao ti p   làng xã, v a sáng t o, l uủ ị ệ ạ ọ ế ở ừ ạ ư  

tr  văn hoá.ữ

      ­Ph t giáoậ

       H c thuy t Ph t giáo là chân lí v  n i đau kh  và s  gi i thoát conọ ế ậ ề ỗ ổ ự ả  

người kh i n i đau kh  Chân lí  y đỏ ỗ ổ ấ ược th  hi n trong T  di u đ :ể ệ ứ ệ ế

Kh  đ , T p đ , Di t đ , Đ o đổ ế ậ ế ệ ế ạ ế

N i dung c  b n là thuy t th p nh  nhân duyên. Nhân là nguyên nhân gâyộ ơ ả ế ậ ị  

ra s  v t. Duyên là nh ng m i quan h , nh ng đi u kiên, nh ng  nh hự ậ ữ ố ệ ữ ề ữ ả ưở  ngchung quanh giúp cho nhân phát kh i v n hành, Đ o Ph t khái quát thành 12 nhânở ậ ạ ậ  duyên. Đó là m t chu i liên t c các nguyên nhân giam hãm con ngộ ỗ ụ ười trong vòng sinh t  luân h i. ử ồ

      Nh  v y đ c đi m n i b t c a Ph t giáo nguyên thu  là không ch pư ậ ặ ể ổ ậ ủ ậ ỷ ấ  

nh n th n linh, ch  trậ ầ ủ ương vô th n nh ng là duy tâm ch  quan.ầ ư ủ

Đ o Ph t đạ ậ ược truy n sang châu Á b ng 2 đề ằ ường:

­ Đường b  t  phía Đông  n Đ  lên phía Tây B c  n Đ  vào Trungộ ừ Ấ ộ ắ Ấ ộ  

Á r i vòng sang phía Đông ra Đông Á.ồ

­ Đường bi n đ n Đông Nam Á l c đ a và Đông Nam Á h i đ o.ể ế ụ ị ả ả

Là m t tôn giáo có  nh hộ ả ưởng r t m nh đ n xã h i Vi t Nam, Ph t giáoấ ạ ế ộ ệ ậ  

v i t  cách là m t tôn giáo, m t thành t  văn hoá có  nh hớ ư ộ ộ ố ả ưởng đ m nét đ n cácậ ế  thành t  khác c a văn hoá Vi t Namố ủ ệ

*Đ o giáoạ

      C n phân bi t gi a Đ o giáo tri t h c và Đ o giáo tôn giáo. Là m tầ ệ ữ ạ ế ọ ạ ộ  

h c thuy t, Đ o giáo tri t h c t p trung vào hai khái ni m Đ o (t c là conọ ế ạ ế ọ ậ ệ ạ ứ  

đường) và vô vi (t c không hành đ ng). Trong khi đó, các phái khác nhau c aứ ộ ủ  

Đ o giáo tôn giáo đ u đi tìm s  trạ ề ự ường sinh b t t ấ ử

            Vi t Nam,  nh hỞ ệ ả ưởng c a Đ o giáo tri t h c ch  y u di n raủ ạ ế ọ ủ ế ễ  trong t ng l p nho sĩ nh ng  nh hầ ớ ư ả ưởng c a Đ o giáo thì không đ m nét. S  đanủ ạ ậ ự  xen gi a Đ o giáo phù thu  và các tín ngữ ạ ỷ ưỡng dân gian là ph c t p. Th i B cứ ạ ờ ắ  

thu c, theo các tác gi  L ch s  t  tộ ả ị ử ư ưởng Vi t Nam: “Ngệ ười Vi t Nam lúc b yệ ấ  

gi  thì v n ch u  nh hờ ẫ ị ả ưởng c a Đ o giáo phù thu  vì nó phù h p v i tín ngủ ạ ỷ ợ ớ ưỡ  ngdân gian và nó b  sung nh ng tín đi u c n thi t mà tín ngổ ữ ề ầ ế ưỡng dân gian không 

có, vì đó là con đường hi v ng đ  kh c ph c nh ng kh  đau xã h i và b nh t tọ ể ắ ụ ữ ổ ộ ệ ậ  

c a con ngủ ườ ươi đ ng th i, trong hi v ng đó ch  có tác d ng an  i. Tin theo Đ oờ ọ ỉ ụ ủ ạ  giáo th n tiên vì ngầ ười Vi t v n có tinh th n lãng m n, mu n có cu c đ i dàiệ ố ầ ạ ố ộ ờ  lâu, mu n có cu c s ng t t đ p”.ố ộ ố ố ẹ

         Vì th   nh hế ả ưởng  Đ o giáo trong văn hoá Vi t Nam không ph i làạ ệ ả  

nướ ủc c a châu l c, ch  không riêng gì   châu Âu.ụ ứ ở

         Quan ni m c a th  gi i v  Kitô giáo là ni m tin vào Thiên chúa vàệ ủ ế ớ ề ề  

s  m u nhi m c a Thiên chúa ti n đ nh. Vì th , con ngự ầ ệ ủ ề ị ế ười do Thiên chúa sáng 

t o, có nghĩa v  th  ph ng chúa và ti p t c công vi c c a chúa   trái đ t này.ạ ụ ờ ụ ế ụ ệ ủ ở ấ

        Năm 1644, H i Th a sai truy n giáo Pari chính th c ra đ i và độ ừ ề ứ ờ ượ  cgiáo hoàng trao quy n truy n đ o t  Vi t Nam, Trung Qu c xu ng Đông Namề ề ạ ừ ệ ố ố  

Á. Cùng v i vi c truy n đ o, khá đông các giáo sĩ c a h i Th a sai truy n giáoớ ệ ề ạ ủ ộ ừ ề  Pari có nh ng ho t đ ng thi u trong sáng, nh m ph c v  cho âm m u xâm lữ ạ ộ ế ằ ụ ụ ư ượ  c

c a ngủ ười Pháp. Vì th  các tri u vua phong ki n, nh t là Nguy n Gia Long đã raế ề ế ấ ễ  

l nh c m đ o. L ch s  du nh p Kitô giáo vào Vi t Nam, vì th , không bìnhệ ấ ạ ị ử ậ ệ ế  

thường nh  các tôn giáo khác khi du nh p vào Vi t Nam. Sau khi ngư ậ ệ ười Pháp chi m đế ược nước ta, các nhà truy n đ o Kitô giáo đã đề ạ ượ ực t  do truy n đ o ề ạ ở 

Vi t Nam.ệ

         Cách m ng tháng 8 năm 1945 thành công, nhà nạ ước c a nhân dân raủ  

đ i. S  phát tri n c a Ki tô giáo n m trong khuôn khô hi n pháp, và pháp lu t.ờ ự ể ủ ằ ế ậ

nh h ng có Ki tô giáo v i văn hoá Vi t Nam, ph i nhìn nh n   khía

c nh ch  Qu c ng  Đ  truy n đ o cho ngạ ữ ố ữ ể ề ạ ười Vi t, các giáo sĩ đã dùng b  chệ ộ ữ 

cái Latinh đ  ghi âm ti ng Vi t – th  ch   y v  sau để ế ệ ứ ữ ấ ề ược g i là ch  Qu c ng ọ ữ ố ữ  

Ch  Qu c ng  qu  là công s c t p th  c a nhi u giáo sĩ phữ ố ữ ả ứ ậ ể ủ ề ương Tây và nh ngữ  

người Vi t Nam theo đ o này. ệ ạ

1. 3.3. Tín ngưỡng

       Giáo s  Đào Duy Anh vi t: “ Lòng ngư ế ưỡng m , mê tín đ i v iộ ố ớ  

m t tôn giáo ho c m t ch  nghĩa”. Trong khi đó, gi i thích t  tôn giáo, ông l iộ ặ ộ ủ ả ừ ạ  

vi t: “ m t th  t  ch c l y th n đ o làm trung tâm mà l p nên gi i ế ộ ứ ổ ứ ấ ầ ạ ậ ớ ước để khi n ngế ười ta tín ngưỡng.”

      Nói đ n tín ngế ưỡng là nói đ n quá trình thiêng hoá m t nhân v tế ộ ậ  

được g i g m vào ni m tin tử ắ ề ưởng c a con ngủ ười. Quá trình  y có th  là quáấ ể  trình huy n tho i hoá, l ch s  hoá nhân v t ph ng th  M t khác gi a các tínề ạ ị ử ậ ụ ờ ặ ữ  

ngưỡng đ u có nh ng đan xen và trong t ng tín ngề ữ ừ ưỡng đ u có nhi u l p vănề ề ớ  hoá l ng đ ng.ắ ọ

1.3.3.1 Tín ngưỡng ph n th cồ ự

Th c ch t c a tín ngự ấ ủ ưỡng ph n th c là khát v ng c u mong s  sinh sôiồ ự ọ ầ ự  

n y n  c a con ngả ở ủ ười và t o v t, l y các bi u tạ ậ ấ ể ượng v  sinh th c khí, và hànhề ự  

vi giao ph i làm đ i tố ố ượng. V i ngớ ười vi t,d u v t c a tín ngệ ấ ế ủ ưỡng ph n th cồ ự  còn l i cho chúng ta th y nó t ng có m t t  n i xa x a.ạ ấ ừ ặ ừ ơ ư

 Tín ngưỡng này ch  t  gi i th  mà không h  m t đi, nó h i nh p và đanỉ ự ả ể ề ấ ộ ậ  xen v i các lo i hình văn hoá ngh  thu t khác.ớ ạ ệ ậ

Đáng l u ý là s  t n t i c a tín ngư ự ồ ạ ủ ưỡng ph n th c trong l  h i c  truy n,ồ ự ễ ộ ổ ề  

đ m đ c nh t là   các trò di n,trò ch i c a m t s  l  h i c  truy n. ậ ặ ấ ở ễ ơ ủ ộ ố ễ ộ ổ ề

Qua bi n thiên l ch s , tín ngế ị ử ưỡng ph n th c đã tr  thành m t th  tr mồ ự ở ộ ứ ầ  tích văn hoá trong văn hoá Vi t Nam.ệ

1.3.3.2 Tín ngưỡng th  thành hoàngờ

Là m t t  Hán, thành hoàng có nghĩa g c ban đ u là hào bao quanh thành,ộ ừ ố ầ  

n u hào có nế ước s  g i la trì “ thành trì”. Thành hoàng làng là v  th n b o vẽ ọ ị ầ ả ệ thành quách c  th ụ ể

Các vương tri u khác nhau s  có các s c phong th n khác nhau. M t về ẽ ắ ầ ộ ị thành hoáng có th  có nhiêu s c phong khác nhau c a các tri u đ i khác nhau.ể ắ ủ ề ạ  

Ngay m t tri u đ i cũng có th  phong s c nhi u l n cho m t v  th n, nh ng sộ ề ạ ể ắ ề ầ ộ ị ầ ư ố 

mĩ t  thì l n sau bao gi  cũng gia tăng h n l n trự ầ ờ ơ ầ ước

Trong các thành hoàng được th  ph ng, có r t nhi u các nhân v t l ch s  ­ờ ụ ấ ề ậ ị ử  văn hoá. Có các vương tri u ho c ngề ặ ười dân   các làng quê đ u đ a nh ng nhânở ề ư ữ  

v t l ch s  ­ văn hoá vào làm thành hoàng làng. Nói cách khác, các nhân v t l chậ ị ử ậ ị  

s  ­ văn hoá c a dân t c có s  hoá thân vào các thành hoàng làng.ử ủ ộ ự

Thành hoàng làng là nhân v t trung tâm c a m t sinh ho t văn hoá mà dânậ ủ ộ ạ  các làng quê cũng nh  các nhà nghiên c u văn hoá dân gian g i là l  h i. Đó làư ứ ọ ễ ộ  ngày tưởng ni m v  thánh c a làng. Đ i v i ngệ ị ủ ố ớ ười dân, thành hoàng là ch  d aỗ ự  tinh th n, n i g i g m ni m tin cho h , giúp h  vầ ơ ử ắ ề ọ ọ ượt qua nh ng khó khăn c aữ ủ  

cu c đ i đ y sóng gió.ộ ờ ầ

1.3.3.3 Tín ngưỡng th  m uờ ẫ

 Ch  đ  m u h  còn đ  l i  nh hế ộ ẫ ệ ể ạ ả ưởng khá đ m trong đ i s ng xã h i c aậ ờ ố ộ ủ  

c  dân Vi t Nam. Vì th , ngư ệ ế ười Vi t có truy n th ng th  n  th n, m t đ cệ ề ố ờ ữ ầ ộ ặ  

tr ng c  b n c a tín ngư ơ ả ủ ưỡng c  dân nông nghi p. Tín ngư ệ ưỡng th  n  th n c aờ ữ ầ ủ  

người Vi t có s c m nh đ n n i khi Ph t giáo và Giao châu đã ph i ch p nh nệ ứ ạ ế ỗ ậ ả ấ ậ  đan xen v i nó.ớ

T  ch  th  các n  th n mà hi n thân c a nó là các hi n từ ỗ ờ ữ ầ ệ ủ ệ ượng t  nhiênự  

nh  mây, m a, s m, ch p, ngư ư ấ ớ ười Vi t đã th  ph ng các v  n  th n cai qu n cácệ ờ ụ ị ữ ầ ả  vùng không gian. D n dà, tín ngầ ưỡng th  m u xu t hi n. Nh  v y, tín ngờ ẫ ấ ệ ư ậ ưỡ  ng

th  m u có s  phát tri n t  các hình th c s  khai đ n các hình th c phát tri nờ ẫ ự ể ừ ứ ơ ế ứ ể  cao là M u tam ph , t  ph ẫ ủ ứ ủ

Đi n th n c a tín ngệ ầ ủ ưỡng th  M u là m t h  th ng có l p lang tờ ẫ ộ ệ ố ớ ương đ iố  

là d p đ  ngị ể ười dân v a c m  n th n linh đã phù h  cho h  m t mùa màng đãừ ả ơ ầ ộ ọ ộ  qua, v a c u xin th n linh phù h  cho m t mùa màng s p t i. D n dà, bi n thiênừ ầ ầ ộ ộ ắ ớ ầ ế  

th i gian đã l ng đ ng nhi u phù sa văn hoá trong l  h i. Sinh ho t văn hoá  yờ ắ ọ ề ễ ộ ạ ấ  

c a c  dân đủ ư ược g i là l  h i.ọ ễ ộ

        L  h i bao gi  cũng đễ ộ ờ ược g n bó v i m t c ng đ ng dân c  nh tắ ớ ộ ộ ồ ư ấ  

đ nh. N u T t âm l ch là sinh ho t c a c  c ng đ ng thì ngày h i là ngày T tị ế ế ị ạ ủ ả ộ ồ ộ ế  

c a m t c ng đ ng dân c  nh t đ nh nào đó. L  h i g n bó v i t ng làng quê,ủ ộ ộ ồ ư ấ ị ễ ộ ắ ớ ừ  các làng quê khác nhau thì ngày h i làng cũng khác nhau. M t khác, l  h i mangộ ặ ễ ộ  tính t c ngộ ườ ấi r t rõ. Các dân t c khác nhau s  có nh ng l  h i khác nhau.ộ ẽ ữ ễ ộ

Nhân v t trung tâm đậ ược th  ph ng c a c ng đ ng là nhân v t chính c aờ ụ ủ ộ ồ ậ ủ  ngày l  h i.ễ ộ

Giá tr  c a l  h i chính là giá tr  c ng c m và c ng m nh. Ngày l  h i làị ủ ễ ộ ị ộ ả ộ ệ ễ ộ  

th i gian c  dân t  h p đ  tờ ư ụ ọ ể ưởng nh  v  thánh c a làng. Vì th , đây là “ m t sinhớ ị ủ ế ộ  

ho t t p th  long tr ng, thạ ậ ể ọ ường đem l i ni m ph n ch n cho t t c  m i ngạ ề ấ ấ ấ ả ọ ườ  i,cho m i m t con ngỗ ộ ười

        M t khác, l  h i còn là m t b o tàng văn hoá, m t th  b o tàng tâmặ ễ ộ ộ ả ộ ứ ả  

th c l u gi  các giá tr  văn hoá, các sinh ho t văn hoá. Đó có th  là các trò ch i,ứ ư ữ ị ạ ể ơ  các tín ngưỡng, các hình th c di n xứ ễ ướng dân gian v.v… Trong văn hoá làng, lễ 

h i là m t thành t  có ti m năng to l n.ộ ộ ố ề ớ

       Tuy nhiên, cũng c n th y trong l  h i có c  các y u t  phi vănầ ấ ễ ộ ả ế ố  hoá,ph n văn hoá đả ượ ưc l u gi  Đó là nh ng y u t  mê tín d  đoan c n lo i bữ ữ ế ố ị ầ ạ ỏ 

khi k  th a kho tang l  h i c  truy n đ  xây d ng m t n n văn hoá Vi t Namế ừ ễ ộ ổ ề ể ự ộ ề ệ  tiên ti n đ m đà b n s c dân t c.ế ậ ả ắ ộ

1.4. Ch c năng c a văn hoá ứ ủ

­Ch c năng giáo d c: ứ ụ

Là ch c năng mà văn hoá thông qua các ho t đ ng, các s n ph m c a mìnhứ ạ ộ ả ẩ ủ  

nh m tác đ ng m t cách có h  th ng đ n s  phát tri n tinh th n, th  ch t c aằ ộ ộ ệ ố ế ự ể ầ ể ấ ủ  con người, làm cho con ngườ ầi d n d n có nh ng ph m ch t và năng l c theoầ ữ ẩ ấ ự  

nh ng chu n m c xã h i đ  ra. Văn hoá th c hi n ch c năng giáo d c không chữ ẩ ự ộ ề ự ệ ứ ụ ỉ 

b ng nh ng giá tr  đã  n đ nh là truy n th ng văn hoá mà còn b ng c  nh ng giáằ ữ ị ổ ị ề ố ằ ả ữ  

tr  đang hình thành. Các giá tr  này t o thành m t h  th ng chu n m c mà conị ị ạ ộ ệ ố ẩ ự  

ngườ ưới h ng t i. Nh  v y, văn hoá đóng vai trò quy t đ nh trong vi c hình thànhớ ờ ậ ế ị ệ  nhân cách   con ngở ười, trong vi c "tr ng ngệ ồ ười ". V i ch c năng giáo d c, vănớ ứ ụ  hoá t o nên s  phát tri n liên t c c a l ch s  m i dân t c cũng nh  l ch s  nhânạ ự ể ụ ủ ị ử ỗ ộ ư ị ử  

lo i. Văn hoá duy trì và phát tri n b n s c dân t c và là c u n i h u ngh  g n bóạ ể ả ắ ộ ầ ố ữ ị ắ  các dân t c, g n k t các th  h  trong m c tiêu hộ ắ ế ế ệ ụ ướng đ n cái Chân­ Thi n­ M ế ệ ỹ  Văn hoá là "gien" xã h i di truy n ph m ch t c ng đ ng ngộ ề ẩ ấ ộ ồ ườ ại l i cho các thế 

h  sau.ệ

­Ch c năng nh n th cứ ậ ứ

    Là ch c năng đ u tiên, t n t i trong m i ho t đ ng văn hoá. B i, conứ ầ ồ ạ ọ ạ ộ ở  

người không có nh n th c thì không th  có b t c  m t hành đ ng văn hoá nào.ậ ứ ể ấ ứ ộ ộ  

Nh ng quá trình nh n th c này c a con ngư ậ ứ ủ ười trong các ho t đ ng văn hóa l iạ ộ ạ  

được thông qua đ c tr ng, đ c thù c a văn hóa. Nâng cao trình đ  nh n th c c aặ ư ặ ủ ộ ậ ứ ủ  con người chính là phát huy nh ng ti m năng   con ngữ ề ở ườ  i

­Ch c năng th m mứ ẩ ỹ

     Cùng v i nhu c u hi u bi t, con ngớ ầ ể ế ười còn có nhu c u hầ ưởng th ,ụ  

hướng t i cái đ p. Con ngớ ẹ ười nhào n n hi n th c theo quy lu t c a cái đ p choặ ệ ự ậ ủ ẹ  nên văn hóa ph i có ch c năng này. Nói cách khác, văn hoá là s  sáng t o c aả ứ ự ạ ủ  con người theo quy lu t c a cái đ p, trong đó, văn h c ngh  thu t là bi u hi nậ ủ ẹ ọ ệ ậ ể ệ  

t p trung nh t s  sáng t o  y. V i t  cách là khách th  c a văn hóa, con ngậ ấ ự ạ ấ ớ ư ể ủ ườ  i

ti p nh n ch c năng này c a văn hóa và t  thanh l c mình theo hế ậ ứ ủ ự ọ ướng vươ ớ  n t icái đ p và kh c ph c cái x u trong m i ngẹ ắ ụ ấ ỗ ười .

qu  h n và giúp con ngả ơ ười phát tri n toàn di n.ể ệ  

 V i các ch c năng trên, ch ng t  văn hoá có m t đ i s ng riêng, quyớ ứ ứ ỏ ộ ờ ố  

lu t   ho t   đ ng   riêng   nh ng   l i   không   n m   ngoài   kinh   t   và   chính   tr ậ ạ ộ ư ạ ằ ế ị  

Vì s  phát tri n và hoàn thi n con ngự ể ệ ười và xã h i là m c tiêu cao c  c a vănộ ụ ả ủ  hoá       

1.5. S   nh hự ả ưởng c a các giá tr  văn hoá đ n th c hành công tác xãủ ị ế ự  

h i ộ

Công tác xã h i là ho t đ ng mang tính chuyên môn nh m giúp đ  nh ng ộ ạ ộ ằ ỡ ữ  

cá nhân, các nhóm ho c c ng đ ng tăng c ặ ộ ồ ườ ng ho c khôi ph c năng l c th c ặ ụ ự ự  

hi n ch c năng xã h i c a h  và t o ra nh ng đi u ki n thích h p nh m đ t ệ ứ ộ ủ ọ ạ ữ ề ệ ợ ằ ạ  

đ ượ c nh ng m c tiêu  y ữ ụ ấ  

S   nh hự ả ưởng c a các giá tr  văn hoá đ n th c hành công tác xã h iủ ị ế ự ộ   là r tấ  

l n. Nó giúp nhân viên CTXH am hi u và hành x  hi u qu  công vi c c a mìnhớ ể ử ệ ả ệ ủ

1.6. Thay đ i văn hoá và phát tri n văn hoáổ ể         

 Kinh t  và văn hóa có m i quan h , tác đ ng qua l i l n nhau.Khi xác đ nhế ố ệ ộ ạ ẫ ị  

m c tiêu, gi i pháp phát tri n văn hóa ph i căn c  và hụ ả ể ả ứ ướng t i m c tiêu, gi iớ ụ ả  pháp phát tri n kinh t  ­ xã h i, đ  phát tri n văn hóa tr  thành đ ng l c phátể ế ộ ể ể ở ộ ự  tri n kinh t  ­ xã h i. Còn khi xác đ nh m c tiêu phát tri n kinh t  ­ xã h i ph iể ế ộ ị ụ ể ế ộ ả  

đ ng th i xác đ nh m c tiêu văn hóa, hồ ờ ị ụ ướng t i xã h i dân ch , công b ng, vănớ ộ ủ ằ  minh, vì l i ích chân chính và ph m giá con ngợ ẩ ười, v i trình đ  tri th c, đ o đ c,ớ ộ ứ ạ ứ  

th  l c và th m m  ngày càng cao. Mu n v y, ph i có chính sách kinh t  trongể ự ẩ ỹ ố ậ ả ế  văn hóa đ  g n văn hóa v i ho t đ ng kinh t , khai thác ti m năng kinh t , tàiể ắ ớ ạ ộ ế ề ế  chính h  tr  cho ho t đ ng văn hóa. Đ ng th i, xây d ng chính sách văn hóaỗ ợ ạ ộ ồ ờ ự  

trong kinh t  đ  ch  đ ng đ a các y u t  văn hóa thâm nh p vào các ho t đ ngế ể ủ ộ ư ế ố ậ ạ ộ  kinh t  ­ xã h i. ế ộ

     Trong b i c nh toàn c u hóa, các nố ả ầ ước phát tri n, đ c bi t các nể ặ ệ ướ  c

phương Tây coi vi c xu t kh u s n ph m văn hóa, đ c bi t văn hóa đ i chúng làệ ấ ẩ ả ẩ ặ ệ ạ  

m t trong nh ng ngu n thu l i nhu n quan tr ng. Th m chí, hình th c xu tộ ữ ồ ợ ậ ọ ậ ứ ấ  

kh u này đang d n d n l n lẩ ầ ầ ấ ướt nh ng hình th c xu t kh u hàng hóa truy nữ ứ ấ ẩ ề  

th ng. ố

      Bên c nh vi c đáp  ng nhu c u th  hạ ệ ứ ầ ụ ưởng văn hóa c a s  đông, vănủ ố  hóa đ i chúng cũng ti m  n nh ng nguy c  nh t đ nh, nh t là trong đi u ki nạ ề ẩ ữ ơ ấ ị ấ ề ệ  toàn c u hóa hi n nay. M t s  s n ph m văn hóa đ i chúng nầ ệ ộ ố ả ẩ ạ ước ngoài t pậ  trung vào nh ng hình th c gi i trí nh m t o ra  o giác tiêu dùng, vào “l i s ngữ ứ ả ằ ạ ả ố ố  sành đi u” c a “m u ngệ ủ ẫ ười tiêu dùng” th  đ ng. Nó tác đ ng làm tha hóa sụ ộ ộ ự 

c m th  văn hóa   ngả ụ ở ười dân, mà bi u hi n c  th  là s  vô c m văn hóa, thôngể ệ ụ ể ự ả  qua đó, tước đi s  nh y c m, c m xúc văn hóa chân chính c a công chúng. ự ạ ả ả ủ

       Nh  v y, tính hai m t c a văn hóa đ i chúng luôn luôn là thách th cư ậ ặ ủ ạ ứ  

r t l n đ i v i quá trình phát tri n văn hóa c a m i qu c gia, dân t c, và nấ ớ ố ớ ể ủ ỗ ố ộ ước ta không ph i là ngo i l  Vi c đi u ti t văn hóa đ i chúng, đả ạ ệ ệ ề ế ạ ương nhiên, không 

th  ch  d a vào các bi n pháp kinh t , lu t pháp, mà còn ph i xây d ng và th cể ỉ ự ệ ế ậ ả ự ự  

hi n đệ ược đường hướng phát tri n n n văn hóa Vi t Nam “tiên ti n, đ m đàể ề ệ ế ậ  

b n s c dân t c” theo tinh th n Ngh  quy t Trung ả ắ ộ ầ ị ế ương 5 (khóa VIII)

        Vì v y, nhi m v  đ t ra là ph i v a b o v  b n s c dân t c, v aậ ệ ụ ặ ả ừ ả ệ ả ắ ộ ừ  

ph i m  r ng giao l u, ti p thu tinh hoa văn hóa nhân lo i. B i l , vi c phátả ở ộ ư ế ạ ở ẽ ệ  tri n văn hóa Vi t Nam không th  tách r i v i văn hóa th  gi i, m  c a đónể ệ ể ờ ớ ế ớ ở ử  

nh n truy n th ng văn hóa b n phậ ề ố ố ương, ti p nh n cái t t, cái thích h p, lo i bế ậ ố ợ ạ ỏ cái x u, không thích h p. B o v  b n s c văn hóa dân t c ph i g n k t v i mấ ợ ả ệ ả ắ ộ ả ắ ế ớ ở 

r ng giao l u qu c t , ti p thu có ch n l c văn hóa các dân t c khác đ  b t k pộ ư ố ế ế ọ ọ ộ ể ắ ị  

s  phát tri n c a th i đ i. ự ể ủ ờ ạ

         Toàn c u hóa t o đi u ki n đ  các dân t c hi u bi t l n nhau, bầ ạ ề ệ ể ộ ể ế ẫ ổ sung và làm giàu cho n n văn hóa dân t c m i nề ộ ỗ ước. Đi u này r t phù h p v iề ấ ợ ớ  quy lu t v n đ ng và phát tri n c a văn hóa. Toàn c u hóa kinh t  qu c t  làậ ậ ộ ể ủ ầ ế ố ế  

m t xu th , đòi h i chúng ta ph i ch  đ ng và tích c c h i nh p. Đây là c  h iộ ế ỏ ả ủ ộ ự ộ ậ ơ ộ  

đ  chúng ta phát tri n nhanh có hi u qu , nh ng cũng là thách th c r t l n v iể ể ệ ả ư ứ ấ ớ ớ  

nước ta trên nhi u m t, trong đó có c  văn hóa. S  thâm nh p c a văn hóa đ cề ặ ả ự ậ ủ ộ  

h i, c a s  lai căng văn hóa, c a l i s ng th c d ng và nh ng tiêu c c khác c aạ ủ ự ủ ố ố ự ụ ữ ự ủ  kinh t  th  trế ị ường, đã và đang  nh hả ưởng, làm băng ho i nh ng giá tr  văn hóaạ ữ ị  truy n th ng,  nh hề ố ả ưởng t i s  phát tri n b n v ng c a đ t nớ ự ể ề ữ ủ ấ ước. Ch  đ ngủ ộ  tham gia h i nh p và giao l u văn hóa v i các qu c gia đ  xây d ng nh ng giáộ ậ ư ớ ố ể ự ữ  

tr  m i c a văn hóa Vi t Nam, đ ng th i góp ph n b o v  b n s c văn hóa dânị ớ ủ ệ ồ ờ ầ ả ệ ả ắ  

t c là trách nhi m và nghĩa v  c a m i công dân Vi t Nam.ộ ệ ụ ủ ọ ệ

       Ngày nay, trong giai đo n đ y m nh công nghi p hóa, hi n đ i hóaạ ẩ ạ ệ ệ ạ  

đ t nấ ước, ngày càng có nhi u s n ph m và d ch v  văn hóa đề ả ẩ ị ụ ược đ a vào l uư ư  thông trên th  trị ường. C  c u ngành c a lĩnh v c văn hóa ngày m t ph c t pơ ấ ủ ự ộ ứ ạ  

h n. Văn hóa ngày nay không còn là m t th  “trang s c” t n kém, mà đã trơ ộ ứ ứ ố ở thành m t ngành kinh t  công nghi p đ c bi t, có kh  năng t  trang tr i và t oộ ế ệ ặ ệ ả ự ả ạ  

ra l i nhu n.ợ ậ

      Văn hóa tr  thành ngành s n xu t, kinh doanh mang tính công nghi p,ở ả ấ ệ  

ch  y u là do s  tăng nhanh nh ng nhu c u tinh th n c a con ngủ ế ự ữ ầ ầ ủ ười. T  s  tácừ ự  

đ ng c a văn hóa t i ch t lộ ủ ớ ấ ượng con người, văn hóa tác đ ng đ n tăng trộ ế ưở  ngkinh t , ch t lế ấ ượng s ng và môi trố ường s ng.ố

       Đ  đáp  ng để ứ ược các nhu c u văn hóa đa d ng trong xã h i và dầ ạ ộ ướ  i

s  tác đ ng c a ti n b  công ngh  m i, nhi u thi t ch  văn hóa đự ộ ủ ế ộ ệ ớ ề ế ế ượ ổc t  ch cứ  

l i theo hạ ướng hình thành ph c h p văn hóa đa ch c năng, đ c bi t t i thànhứ ợ ứ ặ ệ ạ  

ph  H  Chí Minh và Hà N i.ố ồ ộ

       Giao l u văn hóa là m t v n đ  có tính quy lu t trong quá trình t n ư ộ ấ ề ậ ồ

t i, phát tri n c a văn hóa dân t c, đ c bi t trong h i nh p qu c t  v i s  tác ạ ể ủ ộ ặ ệ ộ ậ ố ế ớ ự

đ ng c a các quá trình toàn c u hóa nh  hi n nay. Trong quá trình h i nh p qu cộ ủ ầ ư ệ ộ ậ ố  

t  v  kinh t  và văn hóa, cùng v i vi c xu t hi n nh ng lo i hình văn hóa mang ế ề ế ớ ệ ấ ệ ữ ạtính toàn c u thì vi c b o t n, phát tri n và phát huy nhi u lo i hình văn hóa dân ầ ệ ả ồ ể ề ạ

t c là m t phộ ộ ương châm r t quan tr ng, có t m  nh hấ ọ ầ ả ưởng s ng còn đ n tố ế ương lai phát tri n c a văn hóa Vi t Nam ể ủ ệ

Chương 2: Ti n trình và đ c đi m c a văn hóa Vi t Nam       ế ặ ể ủ ệ

+ Phân tích được quy lu t chung c a t  ch c xã h i truy n th ngậ ủ ổ ứ ộ ề ố

+ Nh n bi t đậ ế ược đ y đ  vai trò c a cán b  xã h i trong m t qu c giaầ ủ ủ ộ ộ ộ ố  đang phát tri n và h i nh pể ộ ậ

+ Tôn tr ng nh ng đ c đi m văn hóa c a c ng đ ng truy n th ngọ ữ ặ ể ủ ộ ồ ề ố

+ T  tin trong giao ti p và trong tr  giúp đ i tự ế ợ ố ượng

N i dung ch ộ ươ ng:

2.1.Ti n trình văn hoá Vi t Nam ế ệ

­ Ngu n g c dân t c Vi t Nam­ ch  th  văn hóa ồ ố ộ ệ ủ ể

     Ch  th   c a văn hóa Vi t Nam ra đ i:ủ ể ủ ệ ờ

     ­ Trong ph m vi c a trung tâm hình thành loài ngạ ủ ười phía Đông

     ­ Trong khu v c hình thành c a đ i ch ng phự ủ ạ ủ ương Nam

    Quá trình hình thành c a các dân t c Vi t Nam có th  đủ ộ ệ ể ược hình dung theo ba giai đo n:ạ

a. Vào th i đ  đá gi a ờ ồ ữ  (kho ng 10.000 năm v  trả ề ước), có m t dòng ngộ ườ  ithu c đ i ch ng Mongoloid t  phía dãy Himalaya thiên di v  hộ ạ ủ ừ ề ướng đông nam, 

t i vùng Đông Nam Á c  đ i thì d ng l i và h p ch ng v i c  dân Melanesienớ ổ ạ ừ ạ ợ ủ ớ ư  

b n đ a, d n đ n s  hình thành ch ng ả ị ẫ ế ự ủ Indonesien (= c  Mã Lai, Đông Nam Áổ  

ti n s )ề ử  v i nớ ước da ngăm đen, tóc quăn, d n sóng, t m vóc th p…ợ ầ ấ

b  Từ  cu i th i đá m i, đ u th i đ i đ  đ ng ố ờ ớ ầ ờ ạ ồ ồ   (kho ng 5000 năm vả ề 

trước), t i khu v c mà nay là nam Trung Hoa và b c Đông Dạ ự ắ ương, trên c  s  sơ ở ự chuy n bi n t  lo i hình Indonesien b n đ a dể ế ừ ạ ả ị ưới tác đ ng c a s  ti p xúcộ ủ ự ế  

thường xuyên v i ch ng Mongoloid t  phía b c, đã hình thành m t ch ng m i làớ ủ ừ ắ ộ ủ ớ  

ch ng Nam Á.ủ  V i ch ng Nam Á, các nét Mongoloid l i càng n i tr i, do v yớ ủ ạ ổ ộ ậ  

nó được x p vào ngành ế Mongoloid ph ươ ng Nam. D n d n ch ng Nam Á này đãầ ầ ủ  

được chia tách thành m t lo t dân t c mà trong c  th  Vi t Nam và Trung Hoaộ ạ ộ ổ ư ệ  

được g i b ng danh t  ọ ằ ừ Bách Vi t,ệ  bao g m nhi u t c ngồ ề ộ ười Vi t nh : Đi nệ ư ề  

Vi t, Mân Vi t, Đông Vi t, Nam Vi t, L c Vi t…sinh s ng kh p khu v c phíaệ ệ ệ ệ ạ ệ ố ắ ự  Nam sông Dương T  cho t i B c Trung B  ngày nay, h p thành nh ng kh i cử ớ ắ ộ ọ ữ ố ư dân l n ( mà ban đ u m i kh i có m t ti ng nói riêng) nh  Môn­ Khmer, Vi t­ớ ầ ỗ ố ộ ế ư ệ  

Mường, Tày­ thái, Mèo­ Dao

         Quá trình chia tách này ti p t c di n ti n, d n d n đã d n đ n sế ụ ễ ế ầ ầ ẫ ế ự hình thành các t c ngộ ườ ụ ểi c  th ( cùng v i s  chia tách ngôn ng ), trong đó ngớ ự ữ ườ  i

Vi tệ  (Kinh)­ t c ngộ ười chi m g n 90% dân s  c  nế ầ ố ả ước­ đã tách ra t  kh i Vi t­ừ ố ệ  

Mường chung vào kho ng cu i th i B c thu c (th  k  VII­ VIII).ả ố ờ ắ ộ ế ỉ

   Trong khi đó   phía Nam, d c theo d i Trở ọ ả ường S n, v n là đ a bàn c  trúơ ẫ ị ư  

c a ngủ ười indonesien. Cu c s ng bi t l p khi n cho kh i ngộ ố ệ ậ ế ố ười này l u giư ữ 

được nhi u h n nh ng đ c đi m c a truy n th ng văn hóa c  g n gũi v i cề ơ ữ ặ ể ủ ề ố ổ ầ ớ ư dân các h i đ o. Đó là t  tiên c a ngả ả ổ ủ ười Chăm, Giarai, Êde, Chru, Hroi… g iọ  chung là Nam Đ o.ả

­ Hoàn c nh đ a lí, th i gian, không gian văn hóa Vi t namả ị ờ ệ

 ­Th i gian và không gian văn hóa Vi t Nam ờ ệ

    +Th i gian văn hóa ờ

       Th i gian văn hóa ờ  được xác đ nh t  lúc m t n n văn hóa hình thànhị ừ ộ ề  

đ n khi tàn l i. Th i đi m kh i đ u c a m t n n văn hóa là do th i đi m hìnhế ụ ờ ể ở ầ ủ ộ ề ờ ể  thành dân t c (ch  th  văn hóa quy đ nh).ộ ủ ể ị

   + Không gian văn hóa

    Không gian văn hóa liên quan đ n lãnh th  nh ng không đ ng nh t v iế ổ ư ồ ấ ớ  không gian lãnh th  Nó bao quát t t th y các vùng lãnh th  mà   đó dân t c đãổ ấ ả ổ ở ộ  

t n t i qua các th i đ i. Do v y, không gian văn hoá bao gi  cũng r ng h nồ ạ ờ ạ ậ ờ ộ ơ  không gian lãnh th ; không gian văn hóa c a hai dân t c   c nh nhau thổ ủ ộ ở ạ ường có 

b  cõi đ t nờ ấ ướ ủc c a h  H ng Bàng theo truy n thuy t.ọ ồ ề ế

    Xét   ph m vi r ng ở ạ ộ , không gian văn hóa Vi t Nam n m trong ệ ằ khu v c ự  

c  trú c a ng ư ủ ườ i Indonesien l c đ a ụ ị  Có th  hình dung nó nh  m t hình tam giácể ư ộ  

v i c nh đáy v n là sông Dớ ạ ẫ ương T    phía B c, còn đ nh là vùng đ ng b ngử ở ắ ỉ ồ ằ  song Mê Kông   phía Nam. Đây là khu v c đở ự ượ ạc t o nên b i hai con sông l nở ớ  cùng b t ngu n t  cao nguyên Tây T ng: Dắ ồ ừ ạ ương T  Giang và Mê Kông.ử

        Xét từ trong c i ngu n ộ ồ , không gian văn hóa Vi t Nam v n đệ ố ược đ nh ịhình trên n n c a ề ủ không gian văn hóa khu v c Đông Nam Á ự  Không gian văn hóa khu v c Đông Nam Á nh  m t hình tròn bao quát toàn b  Đông Nam Á l c đ a vàự ư ộ ộ ụ ị  Đông Nam Á h i đ o. T  sau công nguyên, khu v c Đông Nam Á có ph n thu ả ả ừ ự ầ

h p l i do vùng phía Nam sông Dẹ ạ ương T  đã b  chính sách bành trử ị ướng và đ ng ồhóa c a Trung Hoa d n d n thâu tóm. Đây là đ a bàn c  trú c a ủ ầ ầ ị ư ủ ng ườ i 

Indonesien c  đ i nói chung. Chính m i liên h  đ c bi t này đã t o nên ổ ạ ố ệ ặ ệ ạ s  th ng ự ố  

nh t cao đ ấ ộ c a vùng văn hóa Đông Nam Á. Do v  trí đ c bi t c a mình, Vi t ủ ị ặ ệ ủ ệNam là n i h i t    m c đ y đ  nh t m i đ c tr ng c a văn hóa khu v c: ơ ộ ụ ở ứ ầ ủ ấ ọ ặ ư ủ ự Vi t  ệ Nam là m t Đông Nam Á thu nh ộ ỏ

   S  th ng nh t do c i ngu n đã t o ra b n s c chung c a văn hóa Vi tự ố ấ ộ ồ ạ ả ắ ủ ệ  Nam, còn tính đa d ng c a các t c ngạ ủ ộ ườ ại l i làm nên nh ng đ c tr ng b n s cữ ặ ư ả ắ  riêng c a t ng VÙNG VĂN HÓA. Theo cách phân chia c a Tr n Qu c Vủ ừ ủ ầ ố ượng, phân thành 6 vùng văn hóa:      

    ­ Trên b  m t Núi Đ , các nhà kh o c  h c thu nh t đề ặ ọ ả ổ ọ ặ ược hàng v nạ  

m nh ghè, có bàn tay gia công c a ngả ủ ười nguyên th y. Nh ng công c  này r tủ ữ ụ ấ  thô s ơ

  ­ Người ta tìm th y 8 chi c rìu tay, lo i công c  đấ ế ạ ụ ược ch  tác c n th nế ẩ ậ  

nh t c a ngấ ủ ườ ượi v n

b. Văn hóa S n Vi ơ  ( h u kì đá cũ, xã S n Vi, huy n Lâm Thao, t nh Phúậ ơ ệ ỉ  

Th )ọ

  Th i gian t  20 đ n 15 nghìn năm trờ ừ ế ước công nguyên, con người ( ngườ  i

hi n đ i­ Homo sapiens) đã c  trú trên m t đ a bàn r t r ng, h  là ch  nhân c aệ ạ ư ộ ị ấ ộ ọ ủ ủ  

n n văn hóa S n Vi t  Lào cai   phía B c đ n Bình Tr  Thiên   phía Nam, tề ơ ừ ở ắ ế ị ở ừ 

S n la   phía Tây đ n vùng sông L c Nam   phía Đông. Ngơ ở ế ụ ở ườ ơi S n Vi s ng chố ủ 

y u trên các gò đ i c a vùng trung du B c B  và B c Trung B  Ngoài ra ngế ồ ủ ắ ộ ắ ộ ườ  i

S n Vi còn s ng c  trong các hang đ ng núi đá vôi.ơ ố ả ộ

­ Dùng đá cu i đ  ch  tác công c , tiêu bi u là nh ng hòn đá cu i độ ể ế ụ ể ữ ộ ượ  cghè đ o   hai c nh. Đa s  là công c  ch t, n o hay c t.ẽ ở ạ ố ụ ặ ạ ắ

­ D a vào kĩ thu t ch  tác công c  c a c  dân S n Vi, giáo s  Hà Văn T nự ậ ế ụ ủ ư ơ ư ấ  cho r ng h  đã có t  duy phân lo i. T  duy phân lo i này th  hi n trong l aằ ọ ư ạ ư ạ ể ệ ự  

ch n nguyên li u đá và trong s  đa d ng c a các lo i hình công c  Ngọ ệ ự ạ ủ ạ ụ ườ  inguyên th y đã bi t dùng l a. H  ch n ngủ ế ử ọ ọ ười ngay trong n i c  trú, th c ăn chơ ư ứ ủ 

y u là nhuy n th , nh ng cây, qu , h t và m t s  lo i đ ng v t v a và nh ế ễ ể ữ ả ạ ộ ố ạ ộ ậ ừ ỏ

c. Văn hóa Hòa Bình  ( t  kho ng 12000 năm đ n 7000 năm cách ngàyừ ả ế  ngay)

  Trong giai đo n ti n s  cách đây kho ng m t v n năm đã có nh ng thayạ ề ử ả ộ ạ ữ  

đ i quan tr ng, đánh d u bổ ọ ấ ước ti n m i trong l i s ng c a con ngế ớ ố ố ủ ười. Loài 

ngườ ưới b c vào th i đ i đá m i. Th i đ i đá m i đờ ạ ớ ờ ạ ớ ược đ c tr ng b i nh ngặ ư ở ữ  

ti n b  v  phế ộ ề ương th c s n xu t cũng nh  kĩ thu t s n xu t. Th i k  này conứ ả ấ ư ậ ả ấ ờ ỳ  

người nh n bi t, t n d ng và s  d ng nhi u lo i nguyên v t li u nh  đá, đ tậ ế ậ ụ ử ụ ề ạ ậ ệ ư ấ  sét, sương, s ng, tre g …Kĩ thu t ch  tác đừ ỗ ậ ế ược hoàn thi n và đ t t i đ nh cao,ệ ạ ớ ỉ  

lo i hình công c  nhi u. Đ c bi t con ngạ ụ ề ặ ệ ười đã bi t làm g m, thu n dế ố ầ ưỡ  ng

đ ng v t và cây tr ng, b t đ u s ng đ nh c , dân s  gia tăng. Tiêu bi u cho giaiộ ậ ồ ắ ầ ố ị ư ố ể  

đo n văn hóa này là văn hóa Hòa Bình. C  dân văn hóa Hòa Bình s ng ch  y uạ ư ố ủ ế  trong các hang đ ng núi đá vôi. H  thích c  trú trong khu v c g n c a hang,ộ ọ ư ự ầ ử  thoáng đãng, có ánh sáng. Môi trường ho t đ ng c a h  r t r ng bao g m hang­ạ ộ ủ ọ ấ ộ ồ  thung­ th m sông, su i. Vì th  văn hóa Hòa Bình còn đề ố ế ược g i là n n ọ ề văn hóa thung lũng

­ Người Hòa Bình s ng ch  y u b ng săn b t và hái lố ủ ế ằ ắ ượm (hái lượm chủ 

y u).ế

­ G n đây ngầ ười ta tìm th y h t và qu  c a nhi u loài cây thu c h  rauấ ạ ả ủ ề ộ ọ  

đ u và h   b u bí, đậ ọ ầ ược coi là thu n dầ ưỡng trong m t s  di ch  văn hóa Hòaộ ố ỉ  Bình. Vì v y đã có m t ậ ộ n n nông nghi p sề ệ ơ khai xu t hi n trong lòng văn hóaấ ệ  Hòa Bình

d. Văn hóa Đa Bút ( Thanh Hóa), Qu nh Văn ỳ  (Ngh  An), ệ H  Long ạ ( Qu ngả  Ninh)­ thu c trung kì và h u kì đá m iộ ậ ớ

­ S n xu t đ  g m đã đánh d u m t bả ấ ồ ố ấ ộ ước chuy n bi n quan tr ng trongể ế ọ  

đ i s ng con ngờ ố ườ ừi, t  kinh t  khai thác sang kinh t  s n xu t.ế ế ả ấ

­ Con người đã m  r ng không gian sinh t nở ộ ồ , con người đã chi m lĩnhế  

và chinh ph c hai vùng sinh thái: núi, trụ ước núi và ven bi n ( ngh  đánh cá phátể ề  tri n m nh).ể ạ

 Th i kì này đờ ược đ c tr ng b i các n n văn hóa Đa Bút, Qu nh Văn, Hặ ư ở ề ỳ ạ Long… v i nh ng làng đ nh c  lâu dài,  n đ nh, trong đó, bên c nh  ớ ữ ị ư ổ ị ạ quan hệ 

dòng máu đã xu t hi n và ngày càng nhi u ấ ệ ề nh ng quan h  láng gi ng ph cữ ệ ề ứ  

t p.ạ

     C  dân th i đá m i đã bi t thích nghi m t cách hài hòa v i t  nhiên.ư ờ ớ ế ộ ớ ự  

Th i kì này cũng đ  l i d u v t c a ngh  thu t nh  nh ng hi n v t b ngờ ể ạ ấ ế ủ ệ ậ ư ữ ệ ậ ằ  

    Cách đây kho ng 4000 nghìn năm, c  dân Vi t Nam, t  l u v c sôngả ư ệ ừ ư ự  

H ng cho đ n l u v c sông Đ ng Nai đã bồ ế ư ự ồ ước vào th i đ i kim khí. Th i kì này,ờ ạ ờ  trên lãnh th  Vi t Nam t n t i 3 trung tâm văn hóa l n là Đông S n ( mi n B c),ổ ệ ồ ạ ớ ơ ề ắ  

Sa Hu nh (mi n Trung), Đ ng Nai (mi n Nam).ỳ ề ồ ề

a. Văn hóa Đông S n ơ

  Nhi u h c gi  đã th a nh n r ng chí ít văn hóa Đông S n hình thành tr cề ọ ả ừ ậ ằ ơ ự  

ti p t  ba n n văn hóa   l u v c ế ừ ề ở ư ự sông H ng, sông Mã, sông C ồ ả

­ C  dân văn hóa Đông S n v n là ư ơ ẫ c  dân nông nghi p tr ng lúaư ệ ồ  Họ canh tác trên nhi u lo i đ t khác nhau. Các lo i ề ạ ấ ạ nông c  khá đa d ngụ ạ : cu c,ố  

x ng, mai, thu ng và đ c bi t ẻ ổ ặ ệ lưỡi cày b ng kim lo iằ ạ  đã t o nên bạ ước nh yả  

v t trong kĩ thu t canh tác. Bên c nh tr ng tr t là ọ ậ ạ ồ ọ chăn nuôi, vi c chăn nuôi trâuệ  

bò đã phát tri n.ể

­ Kĩ thu t đúc đ ng thau đ t t i đ nh caoậ ồ ạ ớ ỉ  S  lố ượng và lo i hình côngạ  

b ng đ ng kích thằ ồ ướ ớc l n, trang trí hoa văn phong phú, mà cho t i ngày nay nóớ  

v n là bi u tẫ ể ượng c a văn hóa dân t c. Đó là nh ng tr ng đ ng, th p đ ng Đôngủ ộ ữ ố ồ ạ ồ  

S n n i ti ng. ơ ổ ế Kĩ thu t luy n và rèn s tậ ệ ắ  cũng khá phát tri n. Ngoài ra ngể ườ  iĐông S n còn bi t  ơ ế ch  t o th y tinh, làm m c, s n, d t v i, đan lát, làmế ạ ủ ộ ơ ệ ả  

g m, ch  tác đá.ố ế

­ Làng xóm th i kì này th ng phân b    nh ng ờ ườ ố ở ữ n i đ t caoơ ấ , th m chíậ  

nh ng sữ ườn núi hay trên nh ng qu  đ i… nh ng bao gi  cũng g n các con sôngữ ả ồ ư ờ ầ  

l n hay chi l u c a chúng. Kho ng cách gi a làng và sông thớ ư ủ ả ữ ường t  1 đ n 5km.ừ ế  

Có l  do hi n tẽ ệ ượng chi n tranh đã tr  nên thế ở ường xuyên nên chung quanh làng, 

có nh ng vành đai phong ph , mà kh  năng l n là các ữ ủ ẳ ớ lũy tre làng

­ Người Đông S n đã có nhơ ững y ph c khá phong phú. ụ L i ăn m c: ố ặ ở 

tr n, đóng kh , đi chân đ t; riêng v i n  ph  bi n m c váy thay kh  Tuy v yầ ố ấ ớ ữ ổ ế ặ ố ậ  cũng có m t s  lo i áo, áo cánh dài tay, áo x  ng c bên trong có y m. Ngoài raộ ố ạ ẻ ự ế  còn có m t s  trang ph c l  h i nh  váy lông chim hay lá k t, kh  dài thêu…ộ ố ụ ễ ộ ư ế ố  

Người Đông S n ơ ưa thích đ  trang s cồ ứ ; h  đeo   tay, c  tay và c    chân. Đọ ở ổ ả ở ồ trang s c thứ ường được làm b ng đ ng hay th y tinh. C  dân Đông S n b t đ uằ ồ ủ ư ơ ắ ầ  

ăn g o t (ạ ẻ  khác v i c  dân trớ ư ước đó ăn g o n p). Ngoài g o ra h  còn ăn cácạ ế ạ ọ  

lo i hoa màu, rau qu , th y s n. Mô hình ạ ả ủ ả c m­ rau­ cá ơ ch ng t  s  hi u bi tứ ỏ ự ể ế  

th u đáo và s  hòa h p cao đ  c a ngấ ự ợ ộ ủ ười Đông S n v i môi sinh. Nhà   là nhàơ ớ ở  sàn( mái cong, mái tròn). Phương ti n đi l i ch  y u là ệ ạ ủ ế thuy n bè,ề  đường v nậ  chuy n ch  y u là để ủ ế ường sông và ven bi n. Ngoài ra còn có đi b , gánh g ngể ộ ồ  mang vác trên vai trên l ng. Và con ngư ười đã bi t thu n dế ầ ưỡng voi, dùng voi để  chuyên chở.

­ Là th i kì hình thành nh ng  ờ ữ huy n tho i, th n tho iề ạ ầ ạ ( “Đ  đ t đ ẻ ấ ẻ 

n ướ ” c a ng c ủ ười Mường)

­ Nghi l  và tín ng ễ ưỡ  g n ch t v i ngh  nông tr ng lúa n ng ắ ặ ớ ề ồ ước. Đó là t cụ  

th  m t tr i, m a đông, hát đ i đáp trai gái, t c đua thuy n, t c th  di u…ờ ặ ờ ư ố ụ ề ụ ả ề

­ Đ c đi m n i b t c a th i kì này là t  ặ ể ổ ậ ủ ờ ư duy lưỡng phân, lưỡng h pợ  

Ngườ ưi x a cho r ng th  gi i đằ ế ớ ược chia đôi: Có đàn ông  t có đàn bà, có đ c t tắ ự ấ  

có cái, có âm  t có dắ ương. Người Đông S n còn ơ có t  duy khoa h cư ọ , đi u nàyề  

th  hi n   tri th c thiên văn h c, khái ni m s  đ m, khái ni m l ch pháp…ể ệ ở ứ ọ ệ ố ế ệ ịPhong t c t p quán đa d ngụ ậ ạ : t c nhu m răng ăn tr u, xăm mình, ăn đ t nungụ ộ ầ ấ  non, t c ma chay, cụ ưới xin…Các l  h i: h i mùa v i nghi l  hi n sinh trâu bò,ễ ộ ộ ớ ễ ế  

h i c u nộ ầ ước v i l  hi n t , h i khánh thành tr ng đ ng.ớ ễ ế ế ộ ố ồ

­ Ngh  thu t âm nh cệ ậ ạ  là ngành ngh  thu t quan tr ng. Nh c c  đáng l uệ ậ ọ ạ ụ ư  

ý là tr ng đ ng, sau đó là sênh, phách, khèn. ố ồ Giao l u văn hóa th i kì này r tư ờ ấ  

r ng rãi.ộ

  Các nhà nghiên c u Vi t Nam ph n đông đ u nh t trí cho r ng đã hìnhứ ệ ầ ề ấ ằ  thành m t qu c gia Văn Lang và m t nhà nộ ố ộ ướ ơc s  khai trên c  s  n n văn hóaơ ở ề  Đông S n.ơ

b. Văn hóa Sa Hu nh ỳ

   Trung tâm hay đ nh cao c a văn hóa th i đ i kim khí Vi t Nam   mi nỉ ủ ờ ạ ệ ở ề  Trung (t  Đèo Ngang đ n Đ ng Nai) đừ ế ồ ược g i theo m t đ a đi m kh o c  h cọ ộ ị ể ả ổ ọ  ven bi n t nh Qu ng Ngãi. Đó là văn hóa Sa Hu nh.ể ỉ ả ỳ

  Ch  nhân c a văn hóa Sa Hu nh có quan h  c i ngu n v i các văn hóaủ ủ ỳ ệ ộ ồ ớ  

h u kì đá m i, s  kì đ ng thau ven bi n. V i c t lõi là văn hóa Bàu Tró mà chậ ớ ơ ồ ể ớ ố ủ nhân c a các văn hóa trên đủ ược các nhà nghiên c u coi là nh ng ngứ ữ ườ ềi ti n Ma Lai­ Pôlinedi

  Đ c tr ng văn hóa:ặ ư

­ M t đ c tr ng tiêu bi u c a văn hóa Sa Hu nh là ộ ặ ư ể ủ ỳ hình th c mai tángứ  

b ng chum g mằ ố  Trên đ a bàn phân b  c a văn hóa Sa Hu nh t  gò đ i phíaị ố ủ ỳ ừ ồ  Tây cho đ n đ ng b ng ven bi n và h i đ o phía Đông đã phát hi n nhi u khuế ồ ằ ể ả ả ệ ề  

m ­ nh ng bãi m  chum r ng l n, nhi u t ng l p v i nh ng lo i hình vò, chumộ ữ ộ ộ ớ ề ầ ớ ớ ữ ạ  mai táng hình c u, hình tr ng, hình tr  có kích thầ ứ ụ ướ ớc l n n p đ y hình nón c tắ ậ ụ  hay l ng bàn, phân b  l  t  hay thành c m.ồ ố ẻ ẻ ụ

­ Nét đ c đáo c a c  dân Sa Hu nh là ộ ủ ư ỳ kĩ thu t ch  t o đ  s tậ ế ạ ồ ắ ( ch  y uủ ế  

b ng phằ ương pháp rèn). S  lố ượng lên t i hàng trăm chi c, ch ng lo i đa d ngớ ế ủ ạ ạ  

g m r a, dao qu m, giáo, mai, li m, thu ng, ki m ng n…ồ ự ắ ề ổ ế ắ

­ C  dân văn hóa Sa Hu nh còn đ t đ n bư ỳ ạ ế ước  phát tri n cao v i cácể ớ  ngh  se s i, d t v i, ch  t o g m, làm đ  trang s c. ề ợ ệ ả ế ạ ố ồ ứ

­ C  dân văn hóa Sa Hu nh cũng là nh ng ngư ỳ ữ ười có năng khi u th m mĩ,ế ẩ  

r t khéo tay và có m t ấ ộ mĩ c m phát tri n tuy t v iả ể ệ ờ  H  ọưa dùng đ  trang s cồ ứ  (vòng, nh n, khuyên tai…) b ng th y tinh, mã não, đá, g m, nephrit. Ch t li uẫ ằ ủ ố ấ ệ  

a thích nh t là mã não

ư ấ  C  dân văn hóa sa Hu nh còn ư ỳ bi t n u cát làm th yế ấ ủ  tinh và dùng th y tinh đ  ch  t o đ  trang s củ ể ế ạ ồ ứ  (h t cạ ườm, h t chu i, vòngạ ỗ  tay, khuyên tai ba m u, hai đ u thú…).ấ ầ

­ N n kinh t  c a h  là ề ế ủ ọ n n kinh t  đa thành ph nề ế ầ , h  s m bi t khaiọ ớ ế  thác nh ng ngu n l i c a bi n, c a r ng, bi t phát tri n các ngh  th  công,ữ ồ ợ ủ ể ủ ừ ế ể ề ủ  

t ng bừ ước h  đã m  r ng quan h  trao đ i buôn bán v i các c  dân trong khuọ ở ộ ệ ổ ớ ư  

v c Đông Nam Á l c đ a, h i đ o và r ng h n v i  n Đ  v i Trung Hoa.ự ụ ị ả ả ộ ơ ớ Ấ ộ ớ

    Nhà nước Chămpa được hình thành trên c t lõi c a văn hóa Sa Hu nhố ủ ỳ  

dướ ải  nh hưởng c a nh ng y u t  văn hóa ngo i sinh Trung Hoa,  n Đ ủ ữ ế ố ạ Ấ ộ

 c.Văn hóa ChămPa

    Người Chăm là m t t c ngộ ộ ười thu c ch ng Nam Á, ngôn ng  c a hộ ủ ữ ủ ọ thu c ng  h  Malai­ Polinedi. Cùng v i ngộ ữ ệ ớ ười Vi t   B c B , các nhóm dân t cệ ở ắ ộ ộ  thu c ng  h  Môn­ Kh me và Malai­ Pôlinedi   Nam B , ngộ ữ ệ ơ ở ộ ười Chăm là m tộ  trong nh ng ngu n c i c a các dân t c Vi t Nam ngày nay.ữ ồ ộ ủ ộ ệ

  S  trùng h p v  không gian, th i gian c a m t s  lo i hình hi n v t, m tự ợ ề ờ ủ ộ ố ạ ệ ậ ộ  

s  ngành ngh … cùng v i suy lu n logic đã cho th y văn hóa ChămPa n y sinhố ề ớ ậ ấ ả  

t  văn hóa Sa Hu nh, ngừ ỳ ười Chăm c  là con cháu ngổ ười Sa Hu nh c ỳ ổ

   Đ c tr ng văn hóa:ặ ư

­ Trong quá trình ti p thu văn hóa  n Đ , ngế Ấ ộ ười Chăm đã k t h p hài hòaế ợ  

gi a y u t  văn hóa đ a phữ ế ố ị ương(n i sinh) và văn hóa bên ngoài(ngo i sinh).ộ ạ

     + Mô hình c a  n Đ  v  t  ch c chính tr ủ Ấ ộ ề ổ ứ ị và vương quy n đã đề ượ  c

người ChămPa áp d ng tri t đ  Vua là hi n thân c a th n trên m t đ t và cũngụ ệ ể ệ ủ ầ ặ ấ  

là ngườ ải b o v  th n dân gi  gìn tr t t  đ t nệ ầ ữ ậ ự ấ ước theo “lu t riêng”. Cùng v iậ ớ  

vi c ti p nh n mô hình t  ch c chính quy n, ngệ ế ậ ổ ứ ề ười ChămPa ti p nh n c  hế ậ ả ệ 

th ng đ ng c p c a  n Đ , m c d u h  th ng đ ng c p  này c a ngố ẳ ấ ủ Ấ ộ ặ ầ ệ ố ẳ ấ ủ ười Chăm không kh t khe và nhi u trắ ề ường h p mang tính hình th c.ợ ứ

    + Bên c nh s  ti p nh n mô hình chính tr , là s  ti p nh n ạ ự ế ậ ị ự ế ậ mô hình tôn 

giáo. Các tôn giáo  n Đ  đã có m t   các vùng đ t thu c vẤ ộ ặ ở ấ ộ ương qu c Chăm Paố  sau này ngay t  đ u công nguyên.ừ ầ

 ChămPa không có s  kì th  tôn giáo mà ng c l i bao trùm lên

toàn b  l ch s  ChămPa là ộ ị ử s  h n dung gi a t t c  các tôn giáo và giáo pháiự ỗ ữ ấ ả  

c a  n Đ ủ Ấ ộ  Người dân ChămPa ti p nh n t t c  đ c hi u sinh, t  bi c a Ph tế ậ ấ ả ứ ế ừ ủ ậ  giáo, tình thương c a Visnu giáo và c  tính hung b o và quy n l c c a Siva giáo.ủ ả ạ ề ự ủ

Tính ch t ấ Siva giáo là đ c tr ng ch  đ oặ ư ủ ạ  trong đ i s ng tôn giáoờ ố  

c a vua chúa ChămPa.ủ

    + V  ph ề ươ ng di n ngôn ng ệ ữ, người Chăm đã s m ti p thu h  th ng vănớ ế ệ ố  

t  c   n Đ  đ  sang t o ra ch  vi t c a mình.ự ổ Ấ ộ ể ạ ữ ế ủ

    + T  th i x a, ngừ ờ ư ười Chăm đã bi t dùng l ch. Có m t ế ị ộ h  th ng l ch pháp ệ ố ị  

n Đ  đã du nh p vào ChămPa

Ấ ộ ậ  và người Chăm đã dùng l ch này t  đó đ n nay.ị ừ ế

­  Âm nh c và múa ạ   có vai trò r t quan tr ng trong đ i s ng tinh th n c aấ ọ ờ ố ầ ủ  

người Chăm, nh t là nh ng nghi l  và h i l  mang tính ch t tôn giáo, tín ngấ ữ ễ ộ ễ ấ ưỡ  ng

nh : l  t t Kate, l  m  c a thánh, l  c u đ o, các l  Chà Và l n và nh , nh ngư ễ ế ễ ở ủ ễ ầ ả ễ ớ ỏ ữ  

bu i lên đ ng. ổ ồ Tr ng Branungố  và tr ng Kynangố  là hai lo i tr ng tiêu bi u choạ ố ể  

nh c c  gõ c a ngạ ụ ủ ười Chăm. Trong nh c c  h i, ạ ụ ơ chi c kèn Saranaiế  có v  trí đ cị ặ  

bi t.ệ

­ Nói t i ChămPa là ph i nói t i ớ ả ớ h  th ng đ n tháp ệ ố ề  Tháp Chăm được xây 

d ng r i rác kh p n i và có nh ng qu n th  ki n trúc l n nh  M  S n, Đ ngự ả ắ ơ ữ ầ ể ế ớ ư ỹ ơ ồ  

Dương (Qu ng Nam), Pônaga (Khánh Hòa)…Tháp Chăm đả ược xây d ng theo môự  hình tháp  n Đ , song bé nh  “tinh t ” và đẤ ộ ỏ ế ược “ Chăm hóa”

       + Tháp thường được xây d ng trên đôi gò caoự  theo bi u tể ượng núi Meru trong tôn giáo  n Đ ­Bi u tr ng trung tâm vũ tr , n i ng  c a các th n linh.Ấ ộ ể ư ụ ơ ự ủ ầ  Tháp Chăm có th  đ ng th i mang ba ch c năng: Đ n th  th n, Đ n­ M , Đ n­ể ồ ờ ứ ề ờ ầ ề ộ ề

N i   c a các v  th n.ơ ở ủ ị ầ

       + Xung quanh tháp chính còn có nhi u tháp phề ụ bên trong đ tặ  

th  các v  th n  n Đ  giáo.ờ ị ầ Ấ ộ

      + Tháp Chăm ch  y u đủ ế ược xây b ng g chằ ạ  Đá ch  s  d ngỉ ử ụ  trong trang trí và m t s  chi ti t ki n trúc nh  mí c a, vòm, tr …ộ ố ế ế ư ử ụ

      + Tháp Chăm được trang trí tinh t , c u kìế ầ  th  hi n s  k t h pể ệ ự ế ợ  hài hòa gi a ngh  thu t điêu kh c và ngh  thu t ki n trúc.ữ ệ ậ ắ ệ ậ ế

­ Người Chăm có m t n n kinh t  đa thành ph n ộ ề ế ầ  mà trước h t là ngh  nôngế ề  

tr ng lúa nồ ước­ dâu t m­ bông­ hoa màu, ngh  r ng, ngh  bi n, ngh  sông, phátằ ề ừ ề ể ề  tri n ngh  buôn bán để ề ường bi n, để ường sông và đường núi. C  c u kinh t  này làơ ấ ế  

s  k  th a và phát huy c  c u có s n tuy ch a hoàn ch nh c a văn hóa Sa Hu nh.ự ế ừ ơ ấ ẵ ư ỉ ủ ỳ  

Người Chăm đã có nh ng ti n b  v  nông nghi p mà đ u tiên là ữ ế ộ ề ệ ầ phát hi n raệ  

gi ng lúa ch u h nố ị ạ  (s  sách g i là lúa Chiêm Thành hay lúa Chiêm, lúa Chăm).ử ọ  

Đ  thích  ng v i vùng đ t khô h n Trung B , ngể ứ ớ ấ ạ ộ ười Chăm đã có hàng lo t cácạ  

bi n pháp th y l i nh  con nệ ủ ợ ư ước, giêngs, h , đ p… đ c bi t là h  th ng ồ ậ ặ ệ ệ ố khai thác nước m ch ch y ra t  nh ng c n cát, đ i gòạ ả ừ ữ ồ ồ  mà v t tích hi n nay v nế ệ ẫ  còn th y   Qu ng Tr , Ninh Thu n, Bình Thu n…ấ ở ả ị ậ ậ

­ Ngh  g m ề ố  cũng r t phát tri n, đa d ng phong phú v  ki u lo i, trang tríấ ể ạ ề ể ạ  

ti n b  v  kĩ thu t (l c đ t, bàn xoay, l a nung kh ng ch  đ u…).ế ộ ề ậ ọ ấ ử ố ế ề

­ Bên c nh ngh  g m, ạ ề ố ngh  kim hoàn cũng r t phát tri n ề ấ ể , ngoài vi c ch  tácệ ế  

và s  d ng đ  trang s c b ng đá, mã não và th y tinh gi ng nh  ngử ụ ồ ứ ằ ủ ố ư ười Sa Hu nh,ỳ  

c  dân ChămPa đ c bi t  a thích nh ng đ  trang s c, trang trí b ng vàng nh  h t,ư ặ ệ ư ữ ồ ứ ằ ư ạ  chu i, nh n, khuyên tai, trang s c ch m đá quý…Bên c nh đó h  cũng s n xu tỗ ẫ ứ ạ ạ ọ ả ấ  

và s  d ng nh ng b  đ  l , đ  th  b ng vàng, b c, đ ng thau v i kích thử ụ ữ ộ ồ ễ ồ ờ ằ ạ ồ ớ ướ ớ  c l n,trang trí tinh x o và nhi u ki u dáng.ả ề ể

­ Người Chăm có cái nhìn hướng bi n, dù n n văn hóa c a h  là n n vănể ề ủ ọ ề  hóa đa s c thái, song vắ ượt tr i là ộ s c thái bi n ắ ể  C  dân ChămPa c  thư ổ ường xuyên 

có m t ngoài kh i, ngoài đ o xa, đánh cá, buôn bán, thặ ơ ả ường xuyên trao đ i kinh t ­ổ ế  văn hóa v i th  gi i h i đ o Thái Bình Dớ ế ớ ả ả ương,  n Đ  DẤ ộ ương

  ­  Văn hóa Óc Eo

   Óc Eo là tên m t di tích kh o c  h c   cánh đ ng Gi ng Cát­ Gi ng Xoàiộ ả ổ ọ ở ồ ồ ồ  

ti p giáp v  phía Đông và Đông Nam núi Ba Thê, nay thu c xã V ng Thê, huy nế ề ộ ọ ệ  Tho i S n, t nh An Giang. Mùa xuân năm 1944 nhà kh o c  h c Pháp L. Malleretạ ơ ỉ ả ổ ọ  

đã ti n hành khai qu t   đây. T  sau cu c khai qu t này b t đ u xu t hi n kháiế ậ ở ừ ộ ậ ắ ầ ấ ệ  

ni m văn hóa Óc Eo.ệ

   C  dân Óc Eo c  trú trên m t đ a bàn r ng l n,   nhi u ti u vùng sinh tháiư ư ộ ị ộ ớ ở ề ể  khác nhau và   m i ti u vùng này có nh ng đ c tr ng riêng v  xây c t nhà  , đ nở ỗ ể ữ ặ ư ề ấ ở ề  tháp, cách th c làm ăn, đi l i.ứ ạ

1. Ti u vùng t  giác Long Xuyên ể ứ : Đây là n i t p trung các di tích l n nhơ ậ ớ ư 

Óc Eo­ Ba Thê, Đá N i, nh ng di tích này n m   v  trí giao h i c a các đổ ữ ằ ở ị ộ ủ ườ  ng

nước. Ngoài ra trong khu t  giác Long Xuyên có các di tích  c  trú nhà sàn, xứ ư ưở  ng

th  công, ki n trúc đ n th , đ n tháp, m  h a tang.ủ ế ề ờ ề ộ ỏ

2. Ti u vùng Đ ng Tháp M ể ồ ườ : Di tích phân b    nhi u v  trí khác nhau i ố ở ề ị  

Di tích có quy mô nh  Dân c  s ng trên nhà sàn ho c nhà đ t.ỏ ư ố ặ ấ

3. Ti u vùng ven bi n Tây Nam ể ể (vùng U Minh­ Năm Căn): Di tích đ u t pề ậ  trung   vùng trũng.   đây có di tích nhà sàn, ki n trúc đá, m  tang, b  th , tở Ở ế ộ ệ ờ ượ  ng

th n. Đ c bi t là 10 di tích c t cá th  ngầ ặ ệ ố ể ười

4. Ti u vùng r ng sác Duyên H i ể ừ ả : Di tích là nh ng gò đ t đ p n i caoữ ấ ắ ổ  

h n m t bi n t  1­3m, r ng t  200­600m2. Đó là các di tích “ơ ặ ể ừ ộ ừ Gi ng” ồ  Qua di v t,ậ  

người ta th y đây là n i giao ti p gi a văn hóa Óc Eo, Đ ng Nai và Sa Hu nh.ấ ơ ế ữ ồ ỳ

­ Ti u vùng ven bi n Đông­ t  sông Ti n đ n Minh H i ể ể ừ ề ế ả : các di tích Óc 

Eo phân b    đ ng b ng ven bi n, giáp sông Ti n và sông H u,   các gi ng caoố ở ồ ằ ể ề ậ ở ồ  

và các trũng th p k  c n.   đây có các ki n trúc l n nh  L u C  II, Trà Cú, Gòấ ế ậ Ở ế ớ ư ư ừ  Thành, di tích m  táng, minh văn ch  Ph n, di tích c  trú.ộ ữ ạ ư

         ­   Ti u v ùng Đông Nam B ể ộ: Đây là vùng chuy n ti p t  cao nguyênể ế ừ  

xu ng đ ng b ng Sông C u Long. Di tích di v t Óc Eo phân b  r i rác, có ki nố ồ ằ ử ậ ố ả ế  trúc g ch đá h n h p tạ ỗ ợ ượng th n nh  di tích Gò Cây Mai, Bình T , Gò Xoài. Cácầ ư ả  

di tích văn hóa Óc Eo   Đông Nam B , thở ộ ường t p h p thành c m ki n trúc n mậ ợ ụ ế ằ  trên m t gò đ t đ p n i. Lo i di tích ph  bi n là đ n tháp.ộ ấ ắ ổ ạ ổ ế ề

­ Người Óc Eo   nhà đ t và nhà sàn, ph  bi n là ở ấ ổ ế nhà sàn. Nhà sàn đ cượ  

d ng thành c m kéo dài hàng cây s  d c Lung Giêng(Óc Eo­ Ba Thê), ho c thànhự ụ ố ọ ặ  

t ng vùng r ng g n 1000m2( Lung Giêngs Mé)ừ ộ ầ

­ Người dân Óc Eo tr ng tr t trên nhi u lo i th  nhồ ọ ề ạ ổ ưỡng khác nhau, chủ 

lo i lúa h t dài­ lúa ngo i nh p, có lo i lúa hoang d i. Lúa đạ ạ ạ ậ ạ ạ ược gieo c y   ru ngấ ở ộ  

r y hay ru ng trũng  Ngoài tr ng lúa, c  dân Óc Eo còn tr ng d a, mía, cau vàẫ ộ ồ ư ồ ừ  nhi u lo i cây qu  khác. Ho t đ ng chăn nuôi thu n dề ạ ả ạ ộ ầ ưỡng khá phát tri n.ể

­ Các ngh  th  công phát tri n cao, r t đa d ng và tinh x o:ề ủ ể ấ ạ ả

      + Ngh  làm đ  trang s c, nh t là ề ồ ứ ấ trang s c b ng vàngứ ằ  Đ  trangồ  

s c b ng vàng có r t nhi u lo i, đứ ằ ấ ề ạ ược ch  tác b ng nhi u kĩ thu t khác nhau nhế ằ ề ậ ư 

nh n, hoa tai, h t chu i… Ngoài đ  trang s c b ng vàng còn có nhi u lo i b ngẫ ạ ỗ ồ ứ ằ ề ạ ằ  

đá quý, th y tinh g m các lo i h t chu i, củ ồ ạ ạ ỗ ườm t m, h t chu i l u li, th ch anh,ấ ạ ỗ ư ạ  

th y tinh, mã não, đá màu da cam… đủ ược ch  tác r t công phu.ế ấ

       + Ngh  ề gia công kim lo i màuạ , nh t là ấ h p kim thi cợ ế  cũng r tấ  

đ c đáo. Đ  thi c phong phú và đa d ng đ n m c, có ngộ ồ ế ạ ế ứ ười coi văn hóa Óc Eo là văn hóa đ  thi c.ồ ế

       + Ngh  ề ch  tác đáế  bao g m ch  tác đ  gia d ng và điêu kh cồ ế ồ ụ ắ  cũng r t phát tri n.ấ ể

­ Ngh  làm g mề ố  cũng là ngh  khá phát tri n. Ph  bi n là lo i hình cà rang,ề ể ổ ế ạ  chén bát, bình vò, bát b ng, chai g m…ồ ố

­ Ngh  ề s n xu t v t li u xây d ngả ấ ậ ệ ự  ph c v  cho vi c xây d ng đ n th ,ụ ụ ệ ự ề ờ  

nh  bư ước m  đ u cho truy n th ng văn hóa t i ch    Nam B  v i b n s c riêngở ầ ề ố ạ ỗ ở ộ ớ ả ắ  

và s c s ng mãnh li t.ứ ố ệ

­ Đ  đáồ  là lo i di v t ph  bi n và có s  lạ ậ ổ ế ố ượng l n. Kĩ thu t ch  tác đáớ ậ ế  mang nhi u tính ch t th c d ng, ti t ki m t i đa công s c và nguyên li u. Bề ấ ự ụ ế ệ ố ứ ệ ộ công c  đá mang đ c tính chuyên môn hóa caoụ ặ  Chi m s  lế ố ượng nhi u nh t làề ấ  công c  s n xu t, vũ khí (rìu, bôn, cu c, mai, dao, mũi tên). Lo i hình trang s cụ ả ấ ố ạ ứ  

thường g p là các lo i vòng, v t đeo.ặ ạ ậ

­ Đàn đá là ch  ph m đ c thù c a văn hóa Đ ng Nai, đàn đá có m t ế ẩ ặ ủ ồ ặ ở nhi u di tích, có niên đ i kho ng 3000 năm cách ngày nay. Nhi u di ch  ề ạ ả ề ỉ đúc 

đ ngồ  đã được phát hi n   Su i Ch n, Cái V n, D c Chùa, B ng B c…ệ ở ố ồ ạ ố ư ạ

­ Giai đo n mu n c a văn hóa Đ ng Nai đạ ộ ủ ồ ược đ c tr ng b i nh ng ặ ư ở ữ khu 

m  chumộ  ki u m  chum văn hóa Sa Hu nh v i nh ng lo i hình hi n v t b ngể ộ ỳ ớ ữ ạ ệ ậ ằ  

s t, b ng đá, đá mã não, th y tinh bên c nh nh ng hi n v t g m, đá đi n hìnhắ ằ ủ ạ ữ ệ ậ ố ể  

c a văn hóa Đ ng Nai.ủ ồ

­ Đ  g m và ngh  làm g mồ ố ề ố  đã xu t hi n trong nh ng di tích s m và t nấ ệ ữ ớ ồ  

t i trong su t quá trình l ch s  c  dân văn hóa Đ ng Nai.ạ ố ị ử ư ồ

­ Văn hóa Đ ng Nai còn n i ti ng b i ồ ổ ế ở b  s u t p công c  gộ ư ậ ụ ỗ phong phú 

v  lo i hình, nhi u v  s  lề ạ ề ề ố ượng. Bên c nh đó là b  ạ ộ s u t p công c ­ đ  dùngư ậ ụ ồ  

ch  tác t  xế ừ ương s ngừ  h t s c đ c đáo ch a t ng có   Đông Nam Á.ế ứ ộ ư ừ ở

­ Kinh t  truy n th ng là ế ề ố tr ng lúa c n không dùng s c kéoồ ạ ứ , tr ng rauồ  

đ u, cây có qu , c  cho b t b ng phậ ả ủ ộ ằ ương pháp phát­ đ t đ c thù c a nôngố ặ ủ  nghi p nệ ương r y, chăn nuôi, săn b n, hái lẫ ắ ượm, đánh b t cá tôm và nhuy n thắ ễ ể 

và c  k t quy n l c trung tâm, ố ế ề ự hình thành c  c u xã h i có giai c p s  khai ơ ấ ộ ấ ơ  và nhà nước kh i th y vào nh ng th  k  đ u công nguyên.ở ủ ữ ế ỉ ầ

2.1.2.Văn hoá giao l u v i Trung hoa và khu v cư ớ ự

2.1.2.1.Văn hoá giao l u v i Trung hoa ư ớ

         L p văn hóa giao l u v i Trung Hoa và khu v c còn l i đớ ư ớ ự ạ ược hình thành qua 2 giai đo n:giai đo n văn hóa B c thu c, ch ng B c thu c và giaiạ ạ ắ ộ ố ắ ộ  

đo n văn hóa Đ i Vi t. Đ c tr ng chung c al p văn hóa này là s  song song t nạ ạ ệ ặ ư ủ ớ ự ồ  

t i c a hai xu hạ ủ ướng trái ngược nhau: M t bên là xuhộ ướng Hán hóa v  m t vănề ặ  hóa và bên kia là xu hướng ch ng Hán hóa và Vi t Nam hóacác  nh hố ệ ả ưởng Trung Hoa

     ­ Văn hóa B c thu c và ch ng B c thu c ắ ộ ố ắ ộ  ( Văn hóa châu th  B c B )ổ ắ ộ

a. B i c nh l ch s  văn hóa ố ả ị ử

    Vào nh ng th  k  cu i c a thiên niên k  trữ ế ỉ ố ủ ỉ ước công nguyên, n n văn hóaề  

Vi t c  b t đ u ch u nh ng th  thách ghê g m. Qu c gia Văn Lang sau đó là Âuệ ổ ắ ầ ị ữ ử ớ ố  

L c và dân t c h u nh  m i đạ ộ ầ ư ớ ược xác l p và t n t i ch a bao lâu đã r i vào tìnhậ ồ ạ ư ơ  

tr ng b  đô h  Năm 179 trạ ị ộ ước công nguyên, Tri u Đà vua nệ ước Nam Vi t đóngệ  

đô   Phiên Ngung (Qu ng Đông­ Trung Qu c ngày nay) xâm chi m nở ả ố ế ước Âu 

L c, chia Âu L c ra thành hai qu n: Giao Ch  và C u Chân. Năm 111 trạ ạ ậ ỉ ử ước công nguyên, nhà Hán chi m đế ược nước Nam Vi t, đ i vùng đ t Âu L c thành châuệ ổ ấ ạ  Giao Ch , dỉ ưới đó là b y qu n, v i ch c quan đ u châu là th  s , đ u qu n làả ậ ớ ứ ầ ứ ử ầ ậ  thái thú. Th i kì này kéo dài t  năm 179 TCN (tuy v y nó đờ ừ ậ ược b t đ u th c sắ ầ ự ự sau th t b i c a kh i nghĩa Hai Bà Tr ng, năm 43 sau công nguyên) t i năm 938ấ ạ ủ ở ư ớ  

v i chi n th ng c a Ngô Quy n m  đ u cho k  nguyên đ c l p th i t  ch  c aớ ế ắ ủ ề ở ầ ỉ ộ ậ ờ ự ủ ủ  

qu c gia Đ i Vi t. Đây là th i kì nghìn năm B c thu c ( B c thu c và ch ngố ạ ệ ờ ắ ộ ắ ộ ố  

B c thu c).ắ ộ

  Trong di n trình l ch s  văn hóa bên c nh xu hễ ị ử ạ ướng Hán hóa là xu hướ  ng

ch ng Hán hóa m nh m , gi  gìn b n s c dân t c Vi t Nam, văn hóa Vi t. Nhàố ạ ẽ ữ ả ắ ộ ệ ệ  Hán và các tri u đ i ti p theo c a phong ki n phề ạ ế ủ ế ương B c đã ti n hành ắ ế đ ngồ  hóa v  m t dân t c và văn hóaề ặ ộ  Song đi u đó đã không th  x y ra, trong th i kìề ể ả ờ  này, đ c tr ng c  b n c a văn hóa Vi t là ặ ư ơ ả ủ ệ đ u tranh đ  b o vấ ể ả ệ b n s c vănả ắ