Giáo trình Chăm sóc sức khỏe tâm thần (Nghề: Công tác xã hội) - CĐ Cơ Giới Ninh Bình

Giáo trình Chăm sóc sức khỏe tâm thần cung cấp các kiến thức cơ bản như: Những vấn đề chung; Các triệu chứng tâm thần; Các hội chứng tâm thần; Các bệnh tâm thần; Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại cộng đồng. Mời các bạn cùng tham khảo!

B  NÔNG NGHI P VÀ PHÁT TRI N NÔNG THÔNỘ Ệ Ể

TRƯỜNG CAO Đ NG C  GI I NINH BÌNHẲ Ơ Ớ

li u h c t p, tham kh o chính trong đào t o ngh  Công tác xã h i.ệ ọ ậ ả ạ ề ộ

Giáo trình được biên so n làm ạ 5 chương

CHƯƠNG I: NH NGỮ  V N Đ  CHUNGẤ Ề

         CHƯƠNG II: CÁC TRI U CH NG TÂM TH NỆ Ứ Ầ

         CHƯƠNG III: CÁC H I CH NG TÂM TH NỘ Ứ Ầ

        CHƯƠNG IV: CÁC B NH TÂM TH NỆ Ầ

         CHƯƠNG V: CHĂM SÓC S C KH E TÂM TH N T I C NG Đ NGỨ Ỏ Ầ Ạ Ộ Ồ

M c dù đã có nhi u c  g ng nh ng do ch a có nhi u kinh nghi m,  th iặ ề ố ắ ư ư ề ệ ờ  gian còn h n ch  nên giáo trình không th  tránh kh i nh ng h n ch , thi u sót,ạ ế ể ỏ ữ ạ ế ế  

r t mong nh n đấ ậ ược s  đóng góp ý ki n c a các th y cô giáo và các em h cự ế ủ ầ ọ  sinh, sinh viên

       Ninh Bình, ngày… tháng… năm 2018

Tham gia biên so n:ạ

1. Nguy n Th  Lànhễ ị

      2. Ph m Thu Phạ ương

M C L CỤ Ụ

ho t đ ng b o v  và ạ ộ ả ệ cung c p d ch vấ ị ụ xã h iộ  cho đ i tố ượ  b  tâm th nng ị ầ

­ Tính ch t c a môn h c: Là môn h c ấ ủ ọ ọ chuyên môn ngh  t  ch nề ự ọ

+ Trình bày được nguyên nhân, tác h i, các quan đi m nh n th c v  cácạ ể ậ ứ ề  

lo i b nh tâm th n và ạ ệ ầ  các d ch v , chính sách, pháp lu t trong chăm sóc ng i bị ụ ậ ườ ị tâm th n.ầ

­ K  năng:ỹ  

+ Áp d ng ki n th c đã h c trong tham v n, bi n h , thụ ế ứ ọ ấ ệ ộ ương thuy t, làmế  

vi c nhóm, huy đ ng c ng đ ng trong tr  giúp ngệ ộ ộ ồ ợ ườ ị ệi b  b nh tâm th n;ầ

 + H  tr , giúp đ  ngỗ ợ ỡ ườ ị ệi b  b nh tâm th n và r i lo n t  duy đ  h c cóầ ố ạ ư ể ọ  cách  ng x  t t h n.ứ ử ố ơ

+  Trình bày đượ nh ng hi u bi t v  các thu t ng : tâm th n h c, tâmc   ữ ể ế ề ậ ữ ầ ọ  

b nh h c, s c kho  tâm th n, tri u ch ng, h i ch ng, ch n đoán lâm sang, r iệ ọ ứ ẻ ầ ệ ứ ộ ứ ẩ ố  

lo n tâm th n.ạ ầ

­ K  năng:ỹ  V n d ng ki n th c đã h c trong ho t đ ng chăm sóc và trậ ụ ế ứ ọ ạ ộ ợ giúp các đ i tố ượng xã h i có hi u quộ ệ ả

­ Năng l c t  ch  và trách nhi m:  ự ự ủ ệ C m thông và tích c c tuyên truy n,ả ự ề  

v n đ ng, ph i h p v i gia đình và xã h i trong can thi p và giúp đ  ngậ ộ ố ợ ớ ộ ệ ỡ ườ ị i b

b nh tâm th n.ệ ầ

N i dung chính:ộ

1. Các khái ni m ệ c  b nơ ả

Điên lo n tâm th n luôn là ch  đ  đạ ầ ủ ề ược m i ngọ ười quan tâm. Nhìn th yấ  

m t ngộ ười điên người ta v a c m th y s  l i v a c m th y tò mò mu n quanừ ả ấ ợ ạ ừ ả ấ ố  tâm. Có nhi u ngề ườ ải c m th y thấ ương h i ngạ ười điên đó. 

Ch c năng tâm lý c  b n c a con ngứ ơ ả ủ ười là đ nh hị ướng, đi u khi n, ki mề ể ể  tra và đi u ch nh các ho t đ ng ch  th  Nh  có tâm lý con ngề ỉ ạ ộ ủ ể ờ ười m i có thớ ể 

nh n bi t đậ ế ược th  gi i khách quan tác đ ng vào đ i tế ớ ộ ố ượng, t o ra nh ng s nạ ữ ả  

ph m đ  tho  mãn nhu c u c a b n thân, xã h i. Nh  có tâm lý – ý th c conẩ ể ả ầ ủ ả ộ ờ ứ  

người không ch  ho t đ ng đ  tho  mãn nhu c u t c thì mà còn c i t o hi nỉ ạ ộ ể ả ầ ứ ả ạ ệ  

th c, xây d ng th  gi i theo cách c a mình. ự ự ế ớ ủ

Theo tâm lý h c các hi n tọ ệ ượng tâm lý con người là s  ph n  nh hi nự ả ả ệ  

th c khách quan vào não. N u ví các hi n tự ế ệ ượng tâm lý nh  là nh ng hình  như ữ ả  

được sao ch p, ph n chi u thì não nh  là t m gụ ả ế ư ấ ương , là b  máy sao ch p độ ụ ể cho ra nh ng hình  nh đó. Đ i tữ ả ố ượng nghiên c u c a tâm lý h c là các hi nứ ủ ọ ệ  

tượng tâm lý, các quy lu t c a nh ng hi n tậ ủ ữ ệ ượng này và c  ch  t o nên chúng.ơ ế ạ  

B  não con ngộ ười có c u trúc ph c t p và ho t đ ng r t tinh vi. Do v y khi nãoấ ứ ạ ạ ộ ấ ậ  

b  t n thị ổ ương thì các hi n tệ ượng khách quan cũng b  ph n ánh m t cách méo mó,ị ả ộ  sai l ch.ệ

T n thổ ương não có th  xu t hi n dể ấ ệ ưới nhi u d ng khác nhau, t  nh ngề ạ ừ ữ  

t n thổ ương có th  nhìn th y nh  trể ấ ư ường h p ch n thợ ấ ương s  não, u não cho đ nọ ế  

nh ng trữ ường h p ch a nhìn th y đợ ư ấ ược nh  tâm th n phân li t, r i lo n c mư ầ ệ ố ạ ả  xúc…R i lo n tâm th n cũng có th  xu t hi n khi nh ng ho t đ ng ph c t pố ạ ầ ể ấ ệ ữ ạ ộ ứ ạ  

c a não b  b  m t đ ng b , m t nh p nhàng, h u qu  c a m t tác đ ng t  bênủ ộ ị ấ ồ ộ ấ ị ậ ả ủ ộ ộ ừ  ngoài c  th  .ơ ể

M t nhân viên công tác xã h i không ch  c n n m v ng nh ng ki n th cộ ộ ỉ ầ ắ ữ ữ ế ứ  

v  tr  giúp cá nhân, tr  giúp nhóm, phát triên c ng đ ng…còn c n ph i cóề ợ ợ ộ ồ ầ ả  

nh ng ki n th c liên quan đ n tâm b nh c a thân ch  nhìn t  góc đ  Y h c. ữ ế ứ ế ệ ủ ủ ừ ộ ọ

Tâm th n h c là khoa h c chuyên nghiên c u các b nh tâm th n riêng bi tầ ọ ọ ứ ệ ầ ệ  

và phương pháp đi u tr  chúng. ề ị

Theo chúng tôi c m t  tâm b nh/tâm b nh h c tụ ừ ệ ệ ọ ương đương v i c m tớ ụ ừ tâm th n/tâm th n h c. ầ ầ ọ

Nh  ph n trên chúng tôi đã nói c m t  tâm th n h c /tâm th n có hàmư ầ ụ ừ ầ ọ ầ  nghĩa tương đương v i c m t  tâm b nh h c. Do đó trong giáo trình này chúngớ ụ ừ ệ ọ  tôi mu n nghiêng v  tìm hi u tâm th n h c theo hố ề ể ầ ọ ướng c a tâm b nh h c.ủ ệ ọ

S c kho  tâm th nứ ẻ ầ : theo đ nh nghĩa c a T  ch c Y t  th  gi i: s c khoị ủ ổ ứ ế ế ớ ứ ẻ bao g m s  kho  m nh v  th  ch t, tâm lý, xã h i. Có th  hi u s c kho  tâmồ ự ẻ ạ ề ể ấ ộ ể ể ứ ẻ  

th n v a là m t b  ph n c u thành v a là m t lĩnh v c mang tính đ c l p tầ ừ ộ ộ ầ ấ ừ ộ ự ộ ậ ươ  ng

đ i. Trong trố ường h p này chúng tôi hi u c m t  s c kho  tâm th n tợ ể ụ ừ ứ ẻ ầ ươ  ng

đương v i c m t  s c kho  tâm lý. ớ ụ ừ ứ ẻ

S c kho  tâm th n   c ng đ ngứ ẻ ầ ở ộ ồ  được hi uể  là:

1. M t cu c s ng th t s  tho i mái.ộ ộ ố ậ ự ả

2. Đ t đạ ược ni m tin vào giá tr  b n thân, vào ph m ch t và giá tr  c aề ị ả ẩ ấ ị ủ  

người khác

3. Có kh  năng  ng x  b ng c m xúc, hành vi h p lý tr c m i tình hu ng.ả ứ ử ằ ả ợ ướ ọ ố

4. Có kh  năng t o d ng, duy trì và phát tri n tho  đáng các m i quan h ả ạ ự ể ả ố ệ

5. Có kh  năng t  hàn g n đ  duy trì cân b ng khi có các s  c  gây m tả ự ắ ể ằ ự ố ấ  thăng b ng, căng th ng (stress).ằ ẳ  

Lâm sàng: t i giạ ường. Ý mu n nói đ n công vi c thăm khám ngay t iố ế ệ ạ  

giường b nh.ệ

Tri u ch ng: D u hi u c a tr ng thái b nh lý ho c c a m t b nh đệ ứ ấ ệ ủ ạ ệ ặ ủ ộ ệ ượ  c

th  hi n ra bên ngoài.ể ệ

H i ch ng: là s  k t h p nh t đ nh c a m t s  tri u ch ng. T ng tri uộ ứ ự ế ợ ấ ị ủ ộ ố ệ ứ ừ ệ  

ch ng không t n t i đ c l p mà trong s  k t h p v i các tri u ch ng khác.ứ ồ ạ ộ ậ ự ế ợ ớ ệ ứ  

Nh ng đ c đi m lâm sàng c a h i ch ng, s  thay đ i h i ch ng là c  s  choữ ặ ể ủ ộ ứ ự ổ ộ ứ ơ ở  

vi c ch n đoán b nh.ệ ẩ ệ

Ch n đoán lâm sàng: nh n đ nh mang tính k t lu n c a th y thu c vẩ ậ ị ế ậ ủ ầ ố ề 

b nh.Ch n đoán có nhi u lo i: ch n đoán tri u ch ng, ch n đoán h i ch ng,ệ ẩ ề ạ ẩ ệ ứ ẩ ộ ứ  

ch n đoán b nh, ch n đoán s  b , ch n đoán xác đ nh…ẩ ệ ẩ ơ ộ ẩ ị

R i lo n ph n ánh th c t i do nh ng bi n đ i ho t đ ng c a não.ố ạ ả ự ạ ữ ế ổ ạ ộ ủ

2. L ch s  phát tri n ngành tâm th n h c và chăm sóc s c kh e tâm th nị ử ể ầ ọ ứ ỏ ầ

2.1. S  phát tri n c a tâm th n h c trên th  gi iự ể ủ ầ ọ ế ớ

2.1.1. Th i thờ ượng cổ

B nh tâm th n cũng nh  m i lo i b nh t t khác có l  xu t hi n ngay t  khiệ ầ ư ọ ạ ệ ậ ẽ ấ ệ ừ  

b t đ u có loài ngắ ầ ười, quan ni m s  khai cho r ng đây là lo i b nh b  ma ámệ ơ ằ ạ ệ ị  

ho c do s  gi n d  c a th n thánh.ặ ự ậ ữ ủ ầ

Trong kinh Ayur veda c a ngủ ười Hindu vào th  k  14 TCN có mô t  m tế ỷ ả ộ  

người đàn ông háu ăn, b n th u, tr n tru ng, không có trí nh , đi l i m t cáchẩ ỉ ầ ồ ớ ạ ộ  khó khăn. 

Trong kinh C u ự ước vi t kho ng năm 700 TCN cũng đ  c p đ n m tế ả ề ậ ế ộ  

người có tên là Nebuchadnezzar đã b  tị ước quy n làm ngề ười, ăn nh  bò, tóc m cư ọ  

nh  lông vũ đ i bàng, bàn tay, bàn chân có móng nh  chim. ư ạ ư

Trong các t  li u trên ngư ệ ười ta miêu t  ngả ười điên nh  m t ngư ộ ười m tấ  

ph m giá, không t  chăm sóc b n thân, b  khinh b …ẩ ự ả ị ỉ

Hypocrat m t th y thu c Hy L p độ ầ ố ạ ược tôn vinh là người cha c a n n Yủ ề  

h c hi n đ i cho r ng hi n tọ ệ ạ ằ ệ ượng điên là do m t cân b ng th  d ch.ấ ằ ể ị

2.1.2. Th i trung cờ ổ

Dướ ự ối s  th ng tr  c a thiên chúa giáo và ch  đ  phong ki n, nh ng b nhị ủ ế ộ ế ữ ệ  nhân tâm th n đầ ược coi nh  là hi n thân c a qu  d  ho c alf nh ng tên phù thuư ệ ủ ỷ ữ ặ ư ỷ 

ch ng l i ý chúa. Vì v y nh ng ngố ạ ậ ữ ườ ị ệi b  b nh tâm th n b  truy nã kh p n i bầ ị ắ ơ ị 

tr ng phát h t s c dã man, b  trói bu c b ng gong cùm, xi ng xích b  tra t n vôừ ế ứ ị ộ ằ ề ị ấ  cùng dã man. Nhi u ngề ười tâm th n b  thiêu s ng, b  dìm xu ng nầ ị ố ị ố ước, treo c ,ổ  hành hình…

Vào th  k  XII nh ng c  s  đ u tiên dành cho nh ng b nh nhan tâm th nế ỷ ữ ơ ở ầ ữ ệ ầ  

được xây d ng. Đó là nh ng tr i t p trung kín trong các tu vi n. M t s  n i khácự ữ ạ ậ ệ ộ ố ơ  xây d ng các tr i t p trung dành riêng cho nh ng ngự ạ ậ ữ ười điên v i ch  đ  qu n lýớ ế ộ ả  

hà kh c và tàn b o, man r ắ ạ ợ

2.1.3. Th i k  cu i th  k  XVIII và th  k  XIXờ ỳ ố ế ỷ ế ỷ

S  ph n bi th m c a ngố ậ ả ủ ười tâm th n kéo dài su t th i k  thầ ố ờ ỳ ượng c  vàổ  trung c  cho đ n cu i th  k  XVIII m i đổ ế ố ể ỷ ớ ượ ảc c i thi n. ệ

Năm 1793, Philippe Pinel ( 1745 ­1826) là ngườ ầi đ u tiên đã xoá b  xi ngỏ ề  xích trói bu c cho nh ng ngộ ữ ườ ệi b nh tâm th n t i 2 tr i ngầ ạ ạ ười “điên” Bicretre và Salpetriere   Pháp. Ông đã c i ti n ch  đ  săn sóc c u tr  c i thi n hoàn c nhở ả ế ế ộ ứ ợ ả ệ ả  sinh ho t, phân lo i s p x p ngạ ạ ắ ế ười b nh theo m c  đ  b nh n ng hay nh ,ệ ứ ộ ệ ặ ẹ  

ch ng nh ng hành vi ngố ữ ược đãi, tàn b o, khinh thạ ường ngườ ệi b nh. 

Ông yêu c u đ i tên nh ng tr i ngầ ổ ữ ạ ười điên thành các b nh viên tâm th n.ệ ầ  

Nh ng tữ ưởng và hành đ ngc c i cách ti n b  c a ông đã lan sang các nộ ả ế ộ ủ ước khác trên th  gi i. ế ớ

Th i k  này có nhi u th y thu c tâm th n n i ti ng nh : K Kkahlbaumờ ỳ ề ầ ố ầ ổ ế ư  ( 1828 ­1899), Emil Kraepelin (1856 ­1926) đã dày công quan sát và đúc k t nh ngế ữ  

quy lu t ti n tri n và k t thúc c a b nh tâm th n, quy lu t đó v ch ra ranh gi iậ ế ể ế ủ ệ ầ ậ ạ ớ  

c a t ng b nh riêng bi t, đ c bi t là các nghiên c u c a X.X Korxakov v  r iủ ừ ệ ệ ặ ệ ứ ủ ề ố  

lo n tâm th n do rạ ầ ượu năm 1887, m  đở ường cho nh ng nghiên c u khác v  r iữ ứ ề ố  

lo n tâm th n th c t n. ạ ầ ự ổ

2.1.4. N a đ u th  k  XXử ầ ế ỷ

 h u h t các n c trên th  gi i tâm th n h c ngày càng phát tri n m nh

m , có nh ng ti n b  trong lĩnh v c t  ch c c u ch a b nh nhân tâm th n.ẽ ữ ế ộ ự ổ ứ ứ ữ ệ ầ

Nh ng nghiên c u v  ph n x  có đi u ki n c a Paplop, các nghiên c uữ ứ ề ả ạ ề ệ ủ ứ  

v  b nh m t trí nh  tu i già Alzheimer (1907) đã m  đề ệ ấ ớ ổ ở ường cho nh ng hi u bi tữ ể ế  quan tr ng v  c  ch  ho t đ ng tâm th n, có c  s  sinh lý ho t đ ng th n kinhọ ề ơ ế ạ ộ ầ ơ ở ạ ộ ầ  cao c p, cùng v i nghiên c u ch p não b m khí c a Dandy, nghiên c u đi n nãoấ ớ ứ ụ ơ ủ ứ ệ  

c a H. Berger là nh ng đóng góp quan tr ng cho s  phát tri n c a tâm th n h c.ủ ữ ọ ự ể ủ ầ ọ

Năm 1911, E Bleuler – Nhà tâm th n h c n i ti ng Thu  Sĩ đã đ t l i tênầ ọ ổ ế ỵ ặ ạ  cho h i ch ng sa sút s m thành tâm th n phân li t. Cũng nh  E. Kraepelin, Eộ ứ ớ ầ ệ ư  Beuler tin r ng b nh nhân tâm th n phân li t không bao gi  h i ph c đằ ệ ầ ệ ờ ồ ụ ược. Có 

l  m t ph n là do nh ng b nh nhân c a ông ta b  giam gi  hàng ch c năm trongẽ ộ ầ ữ ệ ủ ị ữ ụ  các nhà thương điên Thu  Sĩ mà không đỵ ược đi u tr  gì. Đ i v i công chúng, choề ị ố ớ  

đ n ngày nay tâm th n phân li t v n mang  n tế ầ ệ ẫ ấ ượng là m t b nh không h iộ ệ ồ  

ph c, không ch a kh i và tâm th n phân li t đ ng nghĩa v i m t b n án h n làụ ữ ỏ ầ ệ ồ ớ ộ ả ơ  

m t b nh.ộ ệ

Đ  xây d ng nhà thể ự ương điên đ  đi u tr  ngể ề ị ườ ệi b nh tâm th n, đ c bi t làầ ặ ệ  

nh ng trữ ường h p lo n th n, đã làm cho ngành tâm th n tách bi t kh i ngành y.ợ ạ ầ ầ ệ ỏ  Vào cu i th  k  19 m t nhánh Tâm th n h c đã tr i d y và phát tri n m nh m ,ố ế ỷ ộ ầ ọ ỗ ậ ể ạ ẽ  tách kh i các nhà thỏ ương điên đ  chuyên tâm chăm sóc ngể ười b nh tâm căn.ệ  Nhánh này ch u  nh hị ả ưởng r t m nh c a nh ng nghiên c u, quan ni m v  thôiấ ạ ủ ữ ứ ệ ề  miên ( v n đ  th i s  lúc b y gi ). N i b t nh t là nh ng nghiên c u và sấ ề ờ ự ấ ờ ổ ậ ấ ữ ứ ử 

d ng   thôi   miên   c a   Trụ ủ ường   phái   Pari   do   giáo   s   J.Charcot   (B nh   vi nư ệ ệ  Salpeetriere) d n đ u. Cũng trong trẫ ầ ường phái Pari còn ph i k  đ n P.Janet. Ôngả ể ế  

đã phát tri n lý thuy t phân li – nghĩa là s  chia c t t  duy ra kh i các ho t đ ngể ế ự ắ ư ỏ ạ ộ  khác. Lý thuy t này nh m lí gi i b nh hysteria và quên tâm căn.ế ằ ả ệ

Trong n a đ u th  k  20 nhân v t n i b t trong Tâm th n h c chính làử ầ ế ỷ ậ ổ ậ ầ ọ  Freud. Ông cũng là ngườ ầi đ u tiên nghiên c u ch ng r i lo n ngôn ng  và b iứ ứ ố ạ ữ ạ  não   tr  em, ti p đó là nh ng r i lo n tâm căn. Tuy nhiên nh ng đóng góp l nở ẻ ế ữ ố ạ ữ ớ  

c a ông là nh ng nghiên c u v  vô th c: c  ch  kìm nén nh ng xung đ ng vôủ ữ ứ ề ứ ơ ế ữ ộ  

th c, c  ch  phòng v , c  ch  hình thành nhân cách…Cũng không ng c nhiênứ ơ ế ệ ơ ế ạ  khi tình d c hình thành y u t  trung tâm trong h c thuy t c a Freud khi nó m iụ ế ố ọ ế ủ ớ  

được khai sinh và nó cũng m  ra m t th i k  phóng khoáng v  tình d c trong vănở ộ ờ ỳ ề ụ  

h c ngh  thu t, khoa h c.ọ ệ ậ ọ

2.1.5. N a cu i th  k  XX đ n nayử ố ế ỷ ế

C  hai cu c chi n tranh th  gi i nh t là cu c chi n tranh th  gi i th  haiả ộ ế ế ớ ấ ộ ế ế ớ ứ  

đã  nh hả ưởng r t nhi u đ n ngành tâm th n h c:ấ ề ế ầ ọ

­ T  l  cao nh ng b nh nhân b  “s c đ n pháo” trong chi n tranh th  gi iỷ ệ ữ ệ ị ố ạ ế ế ớ  

th  nh t cho th y r i lo n tâm th n có th  xu t hi n trên m t t p th , không chứ ấ ấ ố ạ ầ ể ấ ệ ộ ậ ể ỉ 

đ i v i nh ng ngố ớ ữ ười có y u t  di truy n .ế ố ề

­ B t c  ai b  tác đ ng b i các sang ch n đ u có th  xu t hi n r i lo n tâmấ ứ ị ộ ớ ấ ề ể ấ ệ ố ạ  

th n kéo dài.ầ

­ W Rivers, m t th y thu c tâm th n, m t nhà nhân ch ng h c ngộ ầ ố ầ ộ ủ ọ ười Anh 

đã kh i xở ướng m t lo t nghiên c u lâm sàng, t o c  s  cho vi c nghiên c u r iộ ạ ứ ạ ơ ở ệ ứ ố  

th n.ầ

Các li u pháp tâm lý cá nhân cũng phát tri n m nh trong th i gian này. Tệ ể ạ ờ ừ 

đ u th  k  này m t lo t các li u pháp tâm lý th c s  n  hoa trong giai đo n nàyầ ế ỷ ộ ạ ệ ự ự ở ạ  

nh : li u pháp hành vi, li u pháp phân tích tâm lý, li u pháp khách hàng là trungư ệ ệ ệ  tâm, li u pháp hi n sinh…B n thân m i trệ ệ ả ỗ ường phái l i phát tri n m t cách h tạ ể ộ ế  

s c linh ho t.ứ ạ

Th i gian này cũng là s  phát tri n c a các li u pháp sinh h c, đ c bi t làờ ự ể ủ ệ ọ ặ ệ  

li u pháp hoá dệ ược ph m. Năm 1938, Celeti và Bini đã phát minh ra li u phápẩ ệ  gây co gi t b ng đi n. Đây là li u pháp đ n gi n, hi u qu  nhanh đ i v i h iậ ằ ệ ệ ơ ả ệ ả ố ớ ộ  

ch ng tr m c m n ng. Li u pháp s c đi n đã đứ ầ ả ặ ệ ố ệ ược ch p nh n trên toàn th  gi iấ ậ ế ớ  

và v n đang đẫ ượ ử ục s  d ng cho đ n ngày nay v i nhi u c i ti n hi u qu  đi uế ớ ề ả ế ệ ả ề  

tr  và đ  an toàn v n còn có nh ng hi u l m t  phía công chúng.ị ộ ẫ ữ ể ầ ừ

Năm 1949, J Cade đã phát hi n tác d ng đi u tr  và phòng ng  c a lithiumệ ụ ề ị ừ ủ  

đ i v i r i lo n c m xúc lố ớ ố ạ ả ưỡng c c.ự

Năm 1952, Jean delay và Pierre Denniker   Pari đã phát hi n ra thu c anở ệ ố  

th n, k  t  đó danh m c các thu c này ngày càng kéo dài h n.ầ ể ừ ụ ố ơ

Nh ng phát hi n quan tr ng v  dữ ệ ọ ề ược lí trong th i gian g n đây nh  s  raờ ầ ư ự  

đ i  c a thu c ch ng tr m  c m  th  h  m i, các thu c  c ch  tài  h p thuờ ủ ố ố ầ ả ế ệ ớ ố ứ ế ấ  serotonin có ít tác d ng ph  và gi m thi u nguy c  t  vong khi dùng quá li u…ụ ụ ả ể ơ ử ề

đã c i thi n r t nhi u v  đi u tr  tâm th n.ả ệ ấ ề ề ề ị ầ

Các d ch v  tâm th n đã có nh ng thay đ i đáng k  Các b nh vi n tâmị ụ ầ ữ ổ ể ệ ệ  

th n xu t hi n đã phá v  h  th ng nhà thầ ấ ệ ỡ ệ ố ương điên. Nh ng b nh vi n này đãữ ệ ệ  

đ t d n đ nh cao vào nh ng năm 50 c a th  k  20. Đây là nh ng b nh vi nạ ế ỉ ữ ủ ế ỷ ữ ệ ệ  

được xây d ng v i quy mô l n, có s c ch a kho ng h n m t ngàn b nh nhânự ớ ớ ứ ứ ả ơ ộ ệ  

được xây d ng xa khu dân c  đô th ự ư ị

T  năm 1960, tâm th n h c có m t bừ ầ ọ ộ ước chuy n quan tr ng v  xây d ngể ọ ề ự  

mô hình t  ch c c u ch a b nh tâm th n và chăm sóc s c kho  tâm th n trên cổ ứ ứ ữ ệ ầ ứ ẻ ầ ơ 

s  l ng ghép v i y t  c ng đ ng nh :ở ồ ớ ế ộ ồ ư

­ Không xây d ng b nh vi n tâm th n l n và t p trung n  mà xây d ng cácự ệ ệ ầ ớ ậ ữ ự  

b nh vi n tâm th n c  nh , trung bình 100 ­ 500 giệ ệ ầ ỡ ỏ ường b nh   g n khu v cệ ở ầ ự  dân c ư

­ Gi i to  các c  s  n i trú gò bó, đ a t i đa b nh nhân tâm th n tr  v  v iả ả ơ ở ộ ư ố ệ ầ ở ề ớ  gia đình, gi m giả ường b nh n i trú. ệ ộ

­ V i các chính sách trên đã xu t hi n hai lo i mô hình t  ch c chăm sócớ ấ ệ ạ ổ ứ  

s c kho  tâm th n. ứ ẻ ầ

­ Khu v c tâm th n h c   Pháp.ự ầ ọ ở

­ Khu v c d ch t  h c   M ự ị ễ ọ ở ỹ

­ Khu v c tâm th n hoc đự ầ ược xác đ nh b i 4 tiêu chu n: ị ở ẩ

+ V  đ a lý: là khu v c qu n lý m t s  dân c  nh t đ nhề ị ự ả ộ ố ư ấ ị

+ V  b nh: các b nh tâm th n, nghi n rề ệ ệ ầ ệ ượu, nghi n matuýệ

+ V  chính sách y t : phát hi n s m, phòng b nh và chăm sóc sau khi raề ế ệ ớ ệ  

Khu v c d ch t  h c đự ị ễ ọ ược thành l p   M  năm 1963, qu n lý m t khu v cậ ở ỹ ả ộ ự  

đ a lý v i 200.000 dân. Nhi m v  cũng tị ớ ệ ụ ương t  nh  khu v c tâm th n c aự ư ự ầ ủ  Pháp. Đây là mô hình chăm sóc s c kho  tâm th n tiên ti n.ứ ẻ ầ ế

­ T  l  giỷ ệ ường b nh tâm th n 1/1.000 dânệ ầ

­ V  nhân l c: có ê kíp tâm th n hoàn ch nh g m bác sĩ tâm th n chuyênề ự ầ ỉ ồ ầ  khoa sâu các lo i, c  nhân tâm lý lâm sàng, cán s  xã h i và y tá tâm th n.ạ ử ự ộ ầ

­ Kinh phí cho chăm sóc s c kho  tâm th n là r t l n, theo nghiên c u g nứ ẻ ầ ấ ớ ứ ầ  đây   M  năm 1990 kinh phí cho b nh nhân tâm th n là 148 t  đô la, cho l mở ỹ ệ ầ ỷ ạ  

d ng rụ ượu là 99 t  đô la, cho nghi n ma tuý là 67 t  đô la.ỷ ệ ỷ

­ Kinh phí dành cho b nh tr m c m b ng kinh phí c p cho các b nh nhânệ ầ ả ằ ấ ệ  tim m ch.ạ

Trong khu v c Asean, m ng lự ạ ưới chăm sóc s c kho  tâm th n cũng cóứ ẻ ầ  nhi u bề ước phát tri n nh t đ nh. Nh    Thái Lan ngoài h  th ng các c  s  đi uể ấ ị ư ở ệ ố ơ ở ề  

tr  tâm th n h  còn có hình th c chăm sóc s c kho  tâm th n h c đị ầ ọ ứ ứ ẻ ầ ọ ường, bao 

g m thành ph n: giáo viên, nhà tâm th n h c và cha m  h c sinh. ồ ầ ầ ọ ẹ ọ

2.2. L ch s  phát tri n tâm th n h c   Vi t Namị ử ể ầ ọ ở ệ

Cũng nh  trong l ch s  loài ngư ị ử ườ ở ưới,   n c ta b nh tâm th n xu t hi n tệ ầ ấ ệ ừ khi con ngườ ởi   trong b  l c, th  t c đ u tiên. Khi có b nh nhân tâm th n là cóộ ạ ị ộ ầ ệ ầ  

th y thu c và có phầ ố ương pháp ch a b nh. Tuy nhiên do vi c biên so n,  n loátữ ệ ệ ạ ấ  

c a ông cha ta ch a phát tri n, vi c l u tr  g p nhi u khó khăn, qua nhi u th iủ ư ể ệ ư ữ ặ ề ề ờ  

k  chi n tranh d ng nỳ ế ự ước và gi  nữ ước đ n nay các tài li u s u t m đế ệ ư ầ ược quá ít. 

Danh y Tu  Tĩnh đã nghiên c u các b nh thu c tâm, các ch ng m t ng ,ệ ứ ệ ộ ứ ấ ủ  điên cu ng, kém trí nh  Ông đã có nh ng khái ni m phân bi t điên và cu ng.ồ ớ ữ ệ ệ ồ  Điên là cười và nói năng r i lo n, do tâm huy t không đ  mà phát ra nên đi u trố ạ ế ủ ề ị 

b ng an th n dằ ầ ưỡng huy t. Cu ng là nói sai, làm sai, không còn lí trí, ch y nh y,ế ồ ạ ả  làm càn do đàm ho  th nh mà phát ra, nên đi u tr  b ng thanh ho  h  đàm, l i đ iả ị ề ị ằ ả ạ ợ ạ  

ti n không ăn no. Ông đã dùng thu c nam, cây c  đ  tr  b nh lo s , b c t c,ệ ố ỏ ể ị ệ ợ ự ứ  

cu ng nhi t, cồ ệ ười nói vô c , nói v  ma qu …ớ ề ỷ

H i Thả ượng Lãn Ông đã bàn lu n nhi u v  y lý, tâm và th n, phậ ề ề ầ ươ  ngpháp ti t d c, phế ụ ương pháp an th n b  tâm, an th n dầ ổ ầ ưỡng tâm. Ông đã s  d ngử ụ  cách ch a b ng tính chí đ  ch a cho các b nh nhân r i lo n th t tình mà sinh ra. ữ ằ ể ữ ệ ố ạ ấ

Do  nh hả ưởng c a tôn giáo và phong ki n nên t  tiên ta không thoát kh iủ ế ổ ỏ  

nh ng quan đi m duy tâm th n bí v  b nh tâm th n. Quan ni m b nh nhân tâmữ ể ầ ề ệ ầ ệ ệ  

th n là do ma qu , do âm khí, do tà thu t, nên ch a b nh b ng cúng t , lên đ ng,ầ ỷ ậ ữ ệ ằ ế ồ  

đu i ma qu  b ng u ng tàn hổ ỷ ằ ố ương nước th i, đánh b ng roi dâu, t t nả ằ ạ ước ti uể  vào m t… v n còn t n t i   m t s  đ a phặ ẫ ồ ạ ở ộ ố ị ương

Th i k  th c dân Pháp đô h ờ ỳ ự ộ

Trong th i k  th c dân Pháp th ng tr  , vi c đi u tr  b nh tâm th n ch aờ ỳ ự ố ị ệ ề ị ệ ầ ư  

được quan tâm. Môn tâm th n h c ch a có trong chầ ọ ư ương trình gi ng d y ả ạ ở 

trường đ i h c Y, không có bác sĩ tâm th n nào. Nh ng nhà thạ ọ ầ ữ ương điên th cự  

ch t ch  là n i trông nh t b nh nhân, v i nh ng căn bu ng ch t h p hôi th i,ấ ỉ ơ ố ệ ớ ữ ồ ậ ẹ ố  

b n th u. Nhi u b nh nhân ch t mà không có tên tu i ch  đẩ ỉ ề ệ ế ổ ỉ ược g i b ng nh ngọ ằ ữ  con s  ố

Dưới th i Pháp thu c   nờ ộ ở ước ta có hai c  s  tâm th n xây d ng theo ki uơ ở ầ ự ể  

t p trung.   mi n Nam, có b nh vi n Tâm th n Biên Hoà xây d ng t  năm 1915ậ Ở ề ệ ệ ầ ự ừ  

v i nhi u đ t tu b  thêm, n i này là n i thu dung các b nh nhân tâm th n khuớ ề ợ ổ ơ ơ ệ ầ  

v c mi n nam. Ngoài b c có tr i tâm th n Vôi (L ng Giang, B c Giang) xâyự ề ắ ạ ầ ạ ắ  

d ng năm 1939, th i k  phát xít Nh t chi m đóng đã phá hu  hoàn toàn. Thángự ờ ỳ ậ ế ỷ  

12 năm 1956 thành l p khoa Tâm – th n kinh   b nh vi n B ch Mai này là B nhậ ầ ở ệ ệ ạ ệ  

vi n tâm th n trung ệ ầ ương  1. 

T  năm 1954 đ n năm 1975, mi n B c nừ ế ề ắ ước ta hoàn toàn gi i phóng, Đ ngả ả  

và chính ph  đã quan tâm xây d ng c i t o nhi u c  s  tâm th n tr  thành b nhủ ự ả ạ ề ơ ở ầ ở ệ  

vi n tâm th n t  đ a phệ ầ ừ ị ương đ n trung ế ương. Các trường đ i h c y đ u cóạ ọ ề  

chương trình gi ng d y môn Tâm th n, nhi u trả ạ ầ ề ường có b  môn tâm th n h c. ộ ầ ọ

Do nhu c u ch a b nh c p thi t c a nhân dân, trong th i gian chi n tranhầ ữ ệ ấ ế ủ ờ ế  các c  s  b nh vi n tâm th n và tr m tâm th n đã phát tri n   nhi u t nh vàơ ở ệ ệ ầ ạ ầ ể ở ề ỉ  thành ph  Sau ngày đ t nố ấ ước th ng nh t các c  s  tâm th n   mi n B c đố ấ ơ ở ầ ở ề ắ ượ  c

c ng c  và phát tri n thêm   nhi u t nh thành.   các t nh mi n Nam m i gi iủ ố ể ở ề ỉ Ở ỉ ề ớ ả  phóng các c  s  tâm th n d n d n theo mô hình nh    mi n B c. H  th ngơ ở ầ ầ ầ ư ở ề ắ ệ ố  

c ng t  ch c c u ch a b nh tâm th n ngày càng đủ ổ ứ ứ ữ ệ ầ ược c ng c  và phát tri n.ủ ố ể  

Đượ ực s  quan tâm c a Đ ng, Chính ph , s  giúp đ  c a nhi u t  ch c qu c tủ ả ủ ự ỡ ủ ề ổ ứ ố ế nên ngành tâm th n nầ ước ta đã trưởng thành vượt b c c  v  đ i ngũ cán bậ ả ề ộ ộ 

gi ng d y và đ i ngũ cán b  chuyên khoa, c  v  c  s  v t ch t k  thu t.ả ạ ộ ộ ả ề ơ ở ậ ấ ỹ ậ

Hi n nay h  th ng n i trú trong c  nệ ệ ố ộ ả ước có 22 b nh vi n tâm th n (ph nệ ệ ầ ầ  

l n phía b c,   phía nam có 5 b nh vi n) và 20 khoa tâm th n năm trong cácớ ắ ở ệ ệ ầ  

b nh vi n đa khoa. T ng s  giệ ệ ổ ố ường b nh là 5000, ngoài ra còn có 1.800 giệ ườ  ngcho b nh nhân tâm th n m n tính, sa sút n ng thu c qu n lý c a B  Lao đ ngệ ầ ạ ặ ộ ả ủ ộ ộ  

Thương binh và Xã h i.C  nộ ả ước cũng có 42 tr m tâm th n. S  qu n huy n cóạ ầ ố ậ ệ  

t  ch c khám b nh tâm th n là 20%. Nhi u t nh đã có 80%s  huy n có phòngổ ứ ệ ầ ề ỉ ố ệ  khám tâm th n v i 1­ 2 th y thu c ho t đ ng.  ầ ớ ầ ố ạ ộ

3. Nguyên nhân và phân lo i các d ng b nh tâm th nạ ạ ệ ầ

Các nguyên nhân ch  y u thủ ế ường được nêu ra bao g m:ồ

3.1.1. Các nguyên nhân th c t n.ự ổ

­ Ch n thấ ương s  não.ọ

­ Nhi m khu n th n kinh (Viêm não, giang mai th n kinh,  )ễ ẩ ầ ầ

­ Nhi m đ c th n kinh (Nghi n các ch t, nhi m đ c ngh  nghi p ).ễ ộ ầ ệ ấ ễ ộ ề ệ

­ Các b nh m ch máu não.ệ ạ

­ Các t n thổ ương não khác (U não, teo não, x  r i rác,  )ơ ả

­ Các b nh c  th   nh hệ ơ ể ả ưởng đ n ho t đ ng c a não.ế ạ ộ ủ

3.1.4. Các nguyên nhân ch a rõ ràng (Hay các nguyên nhân n i sinh).ư ộ

   Do có s  k t h p ph c t p c a nhi u nguyên nhân khác nhau (Di truy n,ự ế ợ ứ ạ ủ ề ề  chuy n hoá, mi n d ch, c u t o th  ch t,  ) nên khó xác đ nh nguyên nhân chể ễ ị ấ ạ ể ấ ị ủ 

y u.ế  Các r i lo n tâm th n thố ạ ầ ường g i là n i sinh nh :ọ ộ ư

­ B nh tâm th n phân li t.ệ ầ ệ

­ R i lo n c m xúc lố ạ ả ưỡng c c.ự

­ Đ ng kinh nguyên phát.ộ

3.2. Phân lo iạ

Cách chia th  nh t: R i lo n tâm th n đứ ấ ố ạ ầ ược chia thành 3 nhóm chính:

­ R i lo n tâm căn (r i lo n lo âu, r i lo n tr m c m, r i lo n phân li…)ố ạ ố ạ ố ạ ầ ả ố ạ

­ R i lo n ranh gi i (r i lo n nhân cách, ch m phát triên trí tu …)ố ạ ớ ố ạ ậ ệ

­ Lo n th n (tâm th n phân li t, đ ng kinh tâm th n…)ạ ầ ầ ệ ộ ầ

Cách chia th  hai: R i lo n tâm th n bao g m:ứ ố ạ ầ ồ

­ R i lo n tâm th n không lo n th nố ạ ầ ạ ầ

­ R i lo n tâm th n có lo n th nố ạ ầ ạ ầ

Lo n th n đạ ầ ược hi u là nhóm các tri u ch ng th  hi n   h u h t các r iể ệ ứ ể ệ ở ầ ế ố  

lo n tâm b nh n ng d ng nh  tâm th n ph n li t, h ng c m, r i lo n gi m/m tạ ệ ặ ạ ư ầ ầ ệ ư ả ố ạ ả ấ  

kh  năng thích  ng, không phân bi t đả ứ ệ ược hi n tệ ượng th c và không th c. ự ự Ở 

c p đ  thao tác, lo n th n là nhóm các tri u ch ng chung thấ ộ ạ ầ ệ ứ ường th y   nh ngấ ở ữ  

r i lo n n ng. Nghĩa h p lo n th n là có hoang tố ạ ặ ẹ ạ ầ ưởng,  o giác, c m xúc khôngả ả  phù h p.ợ

Phân lo i các r i lo n tâm b nh luôn luôn là m t v n đ  th i s  trong tâmạ ố ạ ệ ộ ấ ề ờ ự  

th n h c. Cho đ n nay v n ch a có s  th ng nh t trong phân lo i các r i lo nầ ọ ế ẫ ư ự ố ấ ạ ố ạ  tâm th n. Ngay c  đ n đ nh nghĩa th  nào là b nh tâm th n, th  nào là r i lo nầ ả ế ị ế ệ ầ ế ố ạ  tâm th n, th  nào là không bình thầ ế ường v  m t tâm th n cũng v n là cu c th oề ặ ầ ẫ ộ ả  

lu n trong tâm th n h c. Có nhi u cách di n đ t khác nhau trong v n đ  này.ậ ầ ọ ề ễ ạ ấ ề  Các tri u ch ng và h i ch ng r i lo n tâm th n còn nhi u b t đ ng, đ c bi t làệ ứ ộ ứ ố ạ ầ ề ấ ồ ặ ệ  

nh ng ý ki n v  đ n v  b nh lý và danh pháp các b nh đó. Cho đ n nay thay vìữ ế ề ơ ị ệ ệ ế  dùng tràn lan b nh tâm th n ngệ ầ ười ta đã thay b ng c m t  r i lo n tâm th n. ằ ụ ừ ố ạ ầ

Năm 1882, Kandinxki là ngườ ầi đ u tiên đã kh i th o b ng phân lo i cácở ả ả ạ  

b nh tâm th n. Tuy b ng phân lo i còn r t s  khai, song đã kh ng đ nh r ng cácệ ầ ả ạ ấ ơ ẳ ị ằ  

r i lo n tâm th n là m t nhóm các đ n th  b nh. Đ n năm 1898 nhà tâm th nố ạ ầ ộ ơ ể ệ ế ầ  

h c ngọ ười Đ c là E.Kraepelin m i th ng nh t các tri u ch ng r i lo n tâm th nứ ớ ố ấ ệ ứ ố ạ ầ  riêng l  vào m t th  b nh nh t đ nh. Căn c  v o b ng tiêu chu n lâm sàngẻ ộ ể ệ ấ ị ứ ả ả ẩ  

gi ng nhau mà Ông đ a ra m t b ng phân lo i các b nh tâm th n d a trênố ư ộ ả ạ ệ ầ ự  nguyên t c phân chia theo các đ n th  b nh riêng bi t. Ngắ ơ ể ệ ệ ười ta coi đây là b ngả  phân lo i các b nh tâm th n đ u tiên trên th  gi i. Cho đ n nh ng năm g n đây,ạ ệ ầ ầ ế ớ ế ữ ầ  

m t s  qu c gia v n s  d ng b ng phân lo i b nh và làm n n t ng b  sungộ ố ố ẫ ử ụ ả ạ ệ ề ả ổ  

m i. ớ

Tuy v y   m t s  nậ ở ộ ố ước khác, các nhà tâm th n h c nh n th y cách phânầ ọ ậ ấ  chia đ n l  th  b nh có tính ch t gơ ẻ ể ệ ấ ượng ép, vì các tri u ch ng r i lo n tâm th nệ ứ ố ạ ầ  

r t đa d ng và có nh ng đ n th  b nh có quá nhi u nguyên nhân, quá nhi uấ ạ ữ ơ ể ệ ề ề  

d ng c nh. H  ch  trạ ả ọ ủ ương ch  phân lo i các tri u ch ng, h i ch ng b nh là đỉ ạ ệ ứ ộ ứ ệ ủ 

và cho r ng không có nh ng đ n th  b nh tâm th n mà ch  có nh ng h i ch ngằ ữ ơ ể ệ ầ ỉ ữ ộ ứ  

tâm th n. Cho đ n g n đây v n có nhà tâm th n h c cho r ng b nh tâm th n chầ ế ầ ẫ ầ ọ ằ ệ ầ ỉ 

có m t v i nhi u cách bi u hi n lâm sàng khác nhau. Do đó hi n nay v n t n t iộ ớ ề ể ệ ệ ẫ ồ ạ  hai trường phái khác nhau v  phân lo i b nh tâm th n. M t phái ch  trề ạ ệ ầ ộ ủ ương h iộ  

ch ng lu n, m t phái ch  trứ ậ ộ ủ ương phân b nh lu n. Tuy nhiên trong t ng trệ ậ ừ ườ  ngphái cũng không th ng nh t v i nhau cách phân chia các nhóm th  ố ấ ớ ể

Tình tr ng h n đ n đó đ a đ n nh ng h u qu  b t l i cho s  phát tri nạ ỗ ộ ư ế ữ ậ ả ấ ợ ự ể  tâm th n h c nh : không có n i dung c  th , không có quy đ nh gi i h n rõ ràng,ầ ọ ư ộ ụ ể ị ớ ạ  không có s  hi u bi t l n nhau nói chung gi a các nự ể ế ẫ ữ ước. 

Hi n nay chúng ta đã và đang s  d ng b ng phân lo i b nh qu c t  l n thệ ử ụ ả ạ ệ ố ế ầ ứ 

10   vào   trong   ch n   đoán   và   phân   lo i   b nh   (ICD10   ­   Intemational   statisticalẩ ạ ệ  clasissfication of diseases and related health problems tanh revision) 

Các r i lo n tâm th n đố ạ ầ ược ghi mã trong chương F. 

F00 ­ F09  Các r i lo n tâm th n th c t n bao g m c  r i lo n tâm th nố ạ ầ ự ổ ồ ả ố ạ ầ  tri u ch ng: ệ ứ

F05  S ng không do rả ượu và các ch t tác đ ng tâm th n khác ấ ộ ầ

F06  Các r i lo n tâm th n khác do t n thố ạ ầ ổ ương não và các r i lo n ch cố ạ ứ  năng não và b nh c  thệ ơ ể

F07  Các r i lo n hành vi và nhân cách do b nh lý não, t n thố ạ ệ ổ ương não và 

r i lo n ch c năng não ố ạ ứ

F09  R i lo n tâm th n tri u ch ng ho c th c t n không bi t đ nh ố ạ ầ ệ ứ ặ ự ổ ệ ị

F10 – F19  Các r i lo n tâm th n và hành vi do s  d ng các ch t tác đ ngố ạ ầ ử ụ ấ ộ  tâm th n: ầ

F10 Các r i lo n tâm th n và hành vi do s  d ng rố ạ ầ ử ụ ượu 

F11  Các r i lo n tâm th n và hành vi do s  d ng các ch t có thu c phi n  ố ạ ầ ử ụ ấ ố ệF12 Các r i lo n tâm th n và hành vi do s  d ng c n sa ố ạ ầ ử ụ ầ

F13  Các r i lo n tâm th n và hành vi do s  d ng các thu c an d u ho c cácố ạ ầ ử ụ ố ị ặ  thu c ngố ủ

F14  Các r i lo n tâm th n và hành vi do s  d ng cocain ố ạ ầ ử ụ

F15  Các r i lo n tâm th n và hành vi do s  d ng các ch t kích thích khácố ạ ầ ử ụ ấ  bao g m cafein  ồ

F16  Cácr i lo n tâm th n và hành vi do s  d ng các ch t gây  o giác. ố ạ ầ ử ụ ấ ả

F17  Các r i lo n tâm th n và hành vi do s  d ng thu c lá ố ạ ầ ử ụ ố

F18  Các r i lo n tâm th n và hành vi do s  d ng các dung môi d  bay h i  ố ạ ầ ử ụ ễ ơF19   Các r i lo n tâm th n và hành vi do s  d ng nhi u lo i ma túy vàố ạ ầ ử ụ ề ạ  

F21  Các r i lo n lo i phân li t ố ạ ạ ệ

F22  Các r i lo n hoang tố ạ ưởng dai d ng  ẳ

F23  Các r i lo n lo n th n c p và nh t th i ố ạ ạ ầ ấ ấ ờ

F24  Các r i lo n hoang tố ạ ưởng c m  ng ả ứ

F25  Các r i lo n phân li t c m xúc ố ạ ệ ả

F28  Các r i lo n lo n th n không th c t n khác ố ạ ạ ầ ự ổ

F29  B nh lo n th n không th c t n không bi t đ nh.  ệ ạ ầ ự ổ ệ ị

F51  Các r i lo n gi c ng  không th c t n ố ạ ấ ủ ự ổ

F52  Lo n ch c năng tình d c không do r i lo n ho c b nh th c t n ạ ứ ụ ố ạ ặ ệ ự ổ

F53  Các r i lo n hành vi và tâm th n k t h p v i th i k  sinh đ , khôngố ạ ầ ế ơ ớ ờ ỳ ẻ  phân lo i   n i khác ạ ở ơ

F54  Các nhân t  tâm lý và hành vi k t h p v i r i lo n ho c phân lo i ố ế ợ ớ ố ạ ặ ạ ở 

n i khác  ơ

F55  L m d ng các ch t không gây nghi n ạ ụ ấ ệ

F59  Các h i ch ng hành vi không bi t đ nh k t h p v i các r i lo n sinh lýộ ứ ệ ị ế ợ ớ ố ạ  

và các nhân t  c  thố ơ ể

F60 ­ F69  Các r i lo n nhân cách và hành vi   ngố ạ ở ười thành niên 

F60  Các r i lo n nhân cách đ c hi u ố ạ ặ ệ

F61  Các r i lo n nhân cách h n h p và các r i lo n nhân cách khác ố ạ ỗ ợ ố ạ

F62  Các bi n đ i nhân cách lâu dài mà không th  gán cho m t t n thế ổ ể ộ ổ ươ  ngnão ho c m t b nh não ặ ộ ệ

F63  Các r i lo n thói quen và xung đ t ố ạ ộ

F64  Các r i lo n v   a chu ng gi i tính ố ạ ề ư ộ ớ

F66  Các r i lo n hành vi và tâm lý k t h p v i s  phát tri n và đ nh hố ạ ế ơ ớ ự ể ị ướ  ng

gi i tính  ớ

F68  Các r i lo n khác v  hành vi và nhân cách   ngố ạ ề ở ười thành mên 

F69  R i lo n không bi t đ nh v  hành vi và nhân cách   ngố ạ ệ ị ề ở ười thành niên  F70 ­ F79  ch m phát tri n tâm th n ậ ể ầ

F79  Ch m phát tri n tâm th n không bi t đ nh ậ ể ầ ệ ị

F80 ­F89  Các r i lo n v  phát tri n tâm lý ố ạ ề ể

F80  Các r i lo n đ c hi u v  phát tri n l i nói và ngôn ng   ố ạ ặ ệ ề ể ờ ữ

F81  Các r i lo n đ c hi u v  phát tri n các k  năng   nhà trố ạ ặ ệ ề ể ỹ ở ường 

F82  Các r i lo n đ c hi u v  phát tri n ch c năng v n đ ng ố ạ ặ ệ ề ể ứ ậ ộ

F83  Các r i lo n h n h p và đ c hi u v  phát tri n ố ạ ỗ ợ ặ ệ ề ể

F84  Các r i lo n phát tri n lan t a ố ạ ể ỏ

F88  Các r i lo n khác c a phát tri n tâm lý ố ạ ủ ể

F89  Các r i lo n không đ c hi u c a phát tri n tâm lý ố ạ ặ ệ ủ ể

F90 ­ F99  Các r i lo n hành vi và c m xúc thố ạ ả ường kh i phát   tu i tr  emở ở ổ ẻ  

và thanh thi u niênế

F90  Các r i lo n tăng đ ng ố ạ ộ

F91  Các r i lo n hành vi ố ạ

F92  Các r i lo n h n h p c a hành vi và c m xúc ố ạ ỗ ơ ủ ả

F93  Các r i lo n c m xúc v i s  kh i phát đ c bi t   tu i tr  em ố ạ ả ớ ự ở ặ ệ ở ổ ẻ

F94  R i lo n ho t  đ ng xã h i v i s  kh i phát  đ c bi t    tu i tr  em vàố ạ ạ ộ ộ ớ ự ở ặ ệ ở ổ ẻ  thanh thi u niên  ế

CHƯƠNG 2: CÁC TRI U CH NG TÂM TH NỆ Ứ Ầ

­ Năng l c t  ch  và trách nhi m:ự ự ủ ệ  Tích c c tuyên truy n, v n đ ng, ph iự ề ậ ộ ố  

h p v i gia đình và xã h i trong can thi p và giúp đ  ngợ ớ ộ ệ ỡ ườ ị ệi b  b nh tâm th nầ

Nh ng ti ng đ ng làm inh tai, ti ng đ p c a nh  súng n  Các mùi tr  nên n ngữ ế ộ ế ậ ử ư ổ ở ồ  

n c, có tính ch t kích thích, v.v ặ ấ

Thường g p trong tr ng thái quá m t m i   ngặ ạ ệ ỏ ở ười bình thường, tr ng tháiạ  suy ki t n ng, h i ch ng suy nhệ ặ ộ ứ ược th n kinh, trong m t s  b nh c  th  c pầ ộ ố ệ ơ ể ấ  tính và các bi u hi n ban đ u c a m t s  b nh lo n tàm th n c p tính, s  phátể ệ ầ ủ ộ ố ệ ạ ầ ấ ự  tri n này đi trể ước m t s  tr ng thái mù m  ý th c.ộ ố ạ ờ ứ

1.2. Gi m c m giácả ả

Gi m c m giác là gi m kh  năng th  c m v i nh ng kích thích t  nhiênả ả ả ả ụ ả ớ ữ ự  (nói cách khác là ngưỡng kích thích tăng lên)

T t c  m i s  v t ngấ ả ọ ự ậ ườ ệi b nh ti p thu m t cách l  m , không rõ r t, xaế ộ ờ ờ ệ  xăm nh  th  nhìn qua m t màn sư ể ộ ương mù, m  m   o  o, không rõ hình thù.ờ ờ ả ả

Âm thanh nghe m  nh t, thi u s  c ng hờ ạ ế ự ộ ưởng, ti ng nói c a nh ng ngế ủ ữ ườ  ixung quanh tr  nên không có b n s c và không rõ c a ai,v.v ở ả ắ ủ

Thường g p trong tr ng thái tr m c m và trong t n thặ ạ ầ ả ổ ương đ i th ồ ị

1.3. Lo n c m giác b n th , lo n n i c m giácạ ả ả ể ạ ộ ả

Lo n c m giác b n th  là nh ng c m giác r t đa d ng, r t l  lùng và khóạ ả ả ể ữ ả ấ ạ ấ ạ  

t , r t khó ch u và n ng n  trong các n i t ng. Ngả ấ ị ặ ề ộ ạ ườ ệi b nh tr  nên gò bó, nóngở  ran, đè nén, đau xé, trào ra đ o l n, ng a ngáy, v.v mà không xác đ nh đả ộ ứ ị ượ  cnguyên nhân

Chúng khác v i tăng c m giác x y ra do kích thích b nh lý c a dớ ả ả ệ ủ ướ ỏ i vkhu ch tán lên v  não do tăng cế ỏ ường các xung đ ng t  nh ng đ u ngo i biênộ ừ ữ ầ ạ  

c a các giác quan phân tíchủ

Khác v i gi m c m giác là do s  ho t đ ng c a h  th ng tín hi u th  nh tớ ả ả ự ạ ộ ủ ệ ố ệ ứ ấ  

b  suy y u trong khi còn b o t n đị ế ả ồ ượ ốc t i đa h  th ng tín hi u th  hai.ệ ố ệ ứ

Trong khi đó lo n c m giác b n th  là do s   c ch  h  th ng n i th  c mạ ả ả ể ự ứ ế ệ ố ộ ụ ả  

có tác d ng áp đ o và đi u ch nh c a c  quan ngo i th  c m.ụ ả ề ỉ ủ ơ ạ ụ ả

Thường g p trong các h i ch ng nghi b nh, trong các tr ng thái tr m c m.ặ ộ ứ ệ ạ ầ ả

2. Các tri u ch ng r i lo n tri giácệ ứ ố ạ

Tri giác là m t quá trình tâm lý, có kh  năng t p h p các đ c tính riêng lộ ả ậ ợ ặ ẻ 

c a s  v t hi n tủ ự ậ ệ ượng, do các giác quan ph n ánh, t  đó chúng ta nh n th cả ừ ậ ứ  

đượ ự ậc s  v t và hi n tệ ượng m t cách toàn b  .ộ ộ

Tri giác là m c đ  nh n th c cao h n c m giác, nó có tính ch t t ng h pứ ộ ậ ứ ơ ả ấ ổ ợ  

ph c t p ch  không ph i là m t t ng s  đ n gi n c a các c m giác. Tri giác cònứ ạ ứ ả ộ ổ ố ơ ả ủ ả  

t n t i trong óc ta dồ ạ ướ ại d ng bi u tể ượng, cho nên ta có th  tri giác để ượ ự ậ  c s  v t

và hi n tệ ượng khi chúng không còn   trở ước m t ta n a .ắ ữ

2.1. Tri giác nh mầ

Tri giác nh m (M t s  tài li u dùng thu t ng   o tầ ộ ố ệ ậ ữ ả ưởng) là tri giác sai l chệ  

v  m t s  v t hay m t hi n tề ộ ự ậ ộ ệ ượng khách quan (s  v t có th t   bên ngoài). Thíự ậ ậ ở  

d : " Trông gà hoá cu c"ụ ố

Tri giác nh m có th  x y ra trong đi u ki n bình thầ ể ả ề ệ ường. Trong đi u ki nề ệ  

b nh lý, tri giác nh m d  xu t hi n h n.ệ ầ ễ ấ ệ ơ

2.1.1.Tri giác nh m c m xúcầ ả

Tri giác nh m c m xúc hay xu t hi n trong các tr ng thái c m xúc b nh lý:ầ ả ấ ệ ạ ả ệ  

lo âu, s  hãi, tr ng thái tr m c m, ho c tr m c m paranoid, tr ng thái h ngợ ạ ầ ả ặ ầ ả ạ ư  

c m. Trong tr ng thái đó, chi c áo treo   góc bu ng đả ạ ế ở ồ ược ngườ ệi b nh tri giác thành nh  k  gi t ngư ẻ ế ười đang đ ng n p. Ti ng thìa, ti ng đũa t  nhà ăn v ngứ ấ ế ế ừ ọ  

đ n l i đế ạ ược ngườ ệi b nh tri giác nh  là ti ng vũ khí s p s a hành hình.ư ế ắ ử

2.1.2. Tri giác nh m l i nóiầ ờ

Tri giác nh m l i nói là tri giác sai l m v  n i dung th c t  câu chuy n. L iầ ờ ầ ề ộ ự ế ệ ờ  nói c a nh ng ngủ ữ ười xung quanh v  m t đ  tài xa l , hoàn toàn không có liênề ộ ề ạ  quan gì đ n ngế ườ ệi b nh nh ng h  l i nghe ra thành nh ng l i bu c t i, v chư ọ ạ ữ ờ ộ ộ ạ  

m t, qu  m ng, ch i b i, hăm do  ngặ ở ắ ử ớ ạ ườ ệi b nh

Nh ng tri giác nh m tữ ầ ương t , phát sinh trong tr ng thái nghi ng , lo âu, sự ạ ờ ợ hãi, căng th ng, theo đ c đi m c a nó, có th  đẳ ặ ể ủ ể ược xem nh  là m t bi n th  c aư ộ ế ể ủ  tri giác nh m c m xúc.ầ ả

C n phân bi t tri giác nh m l i nói v i hoang tầ ệ ầ ờ ớ ưởng liên h  Trong hoangệ  

tưởng liên h , thệ ường b nh nhân không nghe rõ mà suy đoán câu chuy n qua tháiệ ệ  

đ  c a ngộ ủ ười xung quanh ho c b nh nhân nghe rõ ràng câu nói nh ng tìm m t ýặ ệ ư ộ  nghĩ th m kín phía sau câu nói  y theo tr ng thái c m xúc c a mình.ầ ấ ạ ả ủ

2.1.3. Tri giác nh m k  lầ ỳ ạ

Là tri giác nh m th  giác đa d ng, sinh đ ng, phong phú và r t k  l , xu tầ ị ạ ộ ấ ỳ ạ ấ  

hi n không ph  thu c vào c m xúc c a b nh nhân mà ngệ ụ ộ ả ủ ệ ượ ạc l i làm thay đ iổ  

c m xúc b nh nhân.ả ệ

Trong trường h p có gi m trợ ả ương l c ho t đ ng tâm th n và th  đ ng.ự ạ ộ ầ ụ ộ  

Người ta thường th y nh ng đấ ữ ường hoa văn trên t m th m, nh ng ch  n t trênấ ả ữ ỗ ứ  

tường, nh ng hình đ p trên tr n nhà, v.v  ngữ ắ ầ ườ ệi b nh l i trông ra nh ng ngạ ữ ườ  i

ăn m c khác thặ ường, nh ng v  anh hùng trong chuy n th n tho i, nh ng quáiữ ị ệ ầ ạ ữ  

v t, nh ng toà nhà kh ng l , nh ng c nh v t s c s  nhi u màu s c.ậ ữ ổ ồ ữ ả ậ ặ ỡ ề ắ

C n phân bi t tri giác nh m v i s  nh n xét sai l m và k t lu n khôngầ ệ ầ ớ ự ậ ầ ế ậ  đúng đ n. M nh kính v  do m t tr i chi u sáng chói l i b  nh n nh m thànhắ ả ỡ ặ ờ ế ạ ị ậ ầ  vàng. Đây không ph i là tri giác nh m mà là m t s  phán đoán sai l m.ả ầ ộ ự ầ

2.2.  o giácẢ

2.2.1. Khái ni mệ

o giác là tri giác v  m t s  v t không h  có trong th c t i khách quan, đó

là tri giác không có đ i tố ượng

Đ i v i ngố ớ ườ ệi b nh,  o giác là m t tri giác có th t ch  không ph i là m tả ộ ậ ứ ả ộ  

đi u gì tề ưởng tượng. Trong  o giác, ngả ười b nh trông th y, nghe th y, ng iệ ấ ấ ử  

th y th t ch  không ph i là tấ ậ ứ ả ưởng tượng, hình dung ra

Thí d : Griesinger đã trích d n: " Tôi nghe th y nh ng ti ng nói, b i vì tôi ụ ẫ ấ ữ ế ở   nghe th y nh ng ti ng nói. Vi c  y x y ra nh  th  nào tôi không bi t, nhi ĩg ấ ữ ế ệ ấ ả ư ế ế ừ  

nh ng ti ng nói đó đ i v i tôi cũng rành r t nh  ti ng nói c a anh; n u nh  tôi ữ ế ố ớ ọ ư ế ủ ế ư   tin đ ượ c nh ng l i nói c a anh là th t thì cho phép tôi tin là có th t. C  nh ng ữ ờ ủ ậ ậ ả ữ  

l i nói c a anh, c  nh ng l i nói kia tôi đ u có th  c m th y   m c đ  nh ờ ủ ả ữ ờ ề ể ả ấ ở ứ ộ ư   nhau”.

Có m t s  cách phân lo i  o giácộ ố ạ ả

­ Theo giác quan:  o th ,  o thính,  o xúc giác,  o kh u giác và  o giác n iả ị ả ả ả ứ ả ộ  

ho c ra l nh. N i dung cũng có th  r t đa d ng, ặ ệ ộ ể ấ ạ t  phê bìnừ h, ch  nh oế ạ  cho đ nế  

m t th , ch i r a. Ti ng nói có th  c a ệ ị ử ủ ế ể ủ m t nộ gười ho c nặ hi u ngề ười, có th  c aể ủ  đàn ông ho c đàn bà hay tr  con, có th  c a ngặ ẻ ể ủ ười quen ho c ngặ ườ ại l  Ti ngế  nói cũng có th  là nói m t mình ho c đ i tho i v i ngể ộ ặ ố ạ ớ ườ ệi b nh,  o thanh cũngả  

có th  x y ra ể ả liên t cụ  ho c tặ ừng th i gờ ian o thanh có th  Ả ể ảnh hưở  đ n ng ế c mả  

xúc và hành vi c a ngủ ườ ệi b nh. Nó có th  làm ngể ườ ệi b nh vui v  ph n kh iẻ ấ ở  

ho c bu n r u, lo l ng, gi n d  Ngặ ồ ầ ắ ậ ữ ườ ệi b nh có th  ph n  ng b ng cách ể ả ứ ằ b t taiị  

l y g i đè kín đ u ho c ch y tr n, t  sát hay t n công ngấ ố ầ ặ ạ ố ự ấ ười khác

o thanh r t hay g p trong tâ

Ả ấ ặ m thán phân liêt và có th  là kh i đ u c aể ở ầ ủ  

b nh này. Ngoài ra  o thanh còn g p trong lo n th n do rệ ả ặ ạ ầ ượu, lo n th n trạ ầ ướ  c

tu i già ổ

­  o giác th  giác ( o th ) Ả ị ả ị

Áo th  cũng thị ường g p nh ng so v i  o thanh thì ít h n. N i dung c a  oặ ư ớ ả ơ ộ ủ ả  

th  cũng khá đa d ng nh : m t ng n l a, đom đóm, khói, sị ạ ư ộ ọ ử ương m  m  hay rõờ ờ  

r t, có th  m t n i dung ho c n i dung thay đ i, có th  là m t hình  nh đ n đ cệ ể ộ ộ ặ ộ ổ ể ộ ả ơ ộ  

ho c m t b  ph n c  th  (m t con m t, m t cái tai ) m t đám đông ngặ ộ ộ ậ ơ ể ộ ắ ộ ộ ười ho cặ  

m t b y sâu b  Đ c bi t có th  có  o th  t  nhìn th y mình. Kích thộ ầ ọ ặ ệ ẻ ả ị ự ấ ướ ủ ả  c c a  o

th  có th  gi ng t  nhiên ho c r t l n ( o th  kh ng l ) hay r t nh  ( o th  tíị ể ố ự ặ ấ ớ ả ị ổ ồ ấ ỏ ả ị  hon). Có th  là  o th  câm ho c kèm theo l i nói., có th  không màu ho c cóể ả ị ặ ờ ể ặ  

m u s c t  nhiên hay r c r  khác thầ ắ ự ự ỡ ường,  o th  có th  b t đ ng ho c sinhả ị ể ấ ộ ặ  

đ ng.ộ

Áo th  thị ường g p trong lo n th n c p nh  trong lo n th n nhi m trùngặ ạ ầ ấ ư ạ ầ ễ  nhi m đ c, đôi khi trong c  tâm th n phân li t.ễ ộ ả ầ ệ

­  o giác kh u giác ( o kh u) Ả ứ ả ứ

Ngườ ệi b nh ng i th y nh ng mùi khác nhau nh  mùi tr ng th i, mùi cao suử ấ ữ ư ứ ố  cháy, mùi hoá ch t  .v i các cấ ơ ường đ  khác nhau và thộ ường là nh ng mùi khóữ  

ch u v i nh ng m c đ  khác nhau. Ngị ớ ữ ứ ộ ườ ệi b nh ng i th y các mùi khác nhau:ử ấ  mùi khói, mùi khét, mùi m c nát, mùi rác b n ít khi có nh ng mùi d  ch uụ ẩ ữ ễ ị

­  o giác xúc giác ( o xúc) Ả ả :  Xu t hi n c m giác nh  có sâu b  bò trênấ ệ ả ư ọ  

người; có nh ng v t l  dữ ậ ạ ưới da

­  o giác v  giác  o v Ả ị ả ị:  o v  thẢ ị ường g n li n v i  o kh u, ví d , ngắ ề ớ ả ứ ụ ườ  i

b nh ng i và c m th y trong th c ăn có mùi v  khó ch u, d ng nh  thu c đ c.ệ ử ả ấ ứ ị ị ạ ư ố ộ

­  o giác n i t ng Ả ộ ạ : C m giác kì l  trong c  th , ví d , d  v t trong   b ng,ả ạ ơ ể ụ ị ậ ổ ụ  trong người có các sinh v t đang di chuy n ho c n m im. ậ ể ặ ằ

2.2.2.2.  o Ả giác giả

o giác gi  th ng g p h n  o giác th t. Cũng nh   o giác th t,  o giác

gi  mang tính ch t c  th  và c m th y rõ r t, nh ng hình  nh tả ấ ụ ể ả ấ ệ ữ ả ưởng tượng, mùi 

v  phát sinh không theo ý mu n. Khác v i  o giác th t,  o giác gi  không gi ngị ố ớ ả ậ ả ả ố  

v i th c t  Trong trớ ự ế ường h p  o giác gi , ngợ ả ả ườ ệi b nh thường k  v  nh ngể ề ữ  

ti ng nói đ c bi t, khác h n v i ti ng nói trong th c t , nh ng hình  nh tế ặ ệ ẳ ớ ế ự ế ữ ả ưở  ng

tượng riêng. Tuy nhiên ngườ ệi b nh v n tin r ng  o giác là có th t, r ng nh ngẫ ằ ả ậ ằ ữ  

ti ng nói, hình  nh đó là do s  chi ph i, cế ả ự ố ưỡng b c t  bên ngoài và “đứ ừ ược làm 

s n” cho h  Trái v i  o giác th t,  o giác gi  không xu t chi u ra bên ngoài, raẵ ọ ớ ả ậ ả ả ấ ế  các s  v t mà là h n ch  trong các bi u tự ậ ạ ế ể ượng (phát sinh trong đ u).ầ

o giác gi  cũng đ c phân chia theo giác quan nh   o giác th t

­  o thanh gi    Ả ả là nh ng ti ng nói phát sinh “  bên trong”, “đữ ế ở ược làm s n”,ẵ  

“thu c v  t  duy”, ti ng vang c a t  duy. Nh ng ti ng nói đó có th  không ph iộ ề ư ế ủ ư ữ ế ể ả  

c a ngủ ười nào, có th  quen ho c không quen. N i dung c a  o thanh gi  cũngể ặ ộ ủ ả ả  

nh   o thanh th t: nh ng l i qu  trách, ch i m ng, bình lu n, ra l nh. Thư ả ậ ữ ờ ở ử ắ ậ ệ ườ  ng

g p là  o thanh l i nói song có c   o thanh thô s ặ ả ờ ả ả ơ

­  o th  gi : Ả ị ả  

Cũng nh  các  o giác gi  khác, th  hi n tính đư ả ả ể ệ ược làm s n.  o th  gi  cóẵ ả ị ả  

th  không rõ hình thù, có ho c không m u s c, xu t hi n dể ặ ầ ắ ấ ệ ướ ại d ng nh ng hìnhữ  

nh đ n đ c ho c cũng khá phong phú, gi ng v i sân kh u. N i dung  o giác có

th  vô nghĩa ho c làm kinh s  Khác v i  o giác th t  o giác gi  xu t hi n khi ýể ặ ợ ớ ả ậ ả ả ấ ệ  

th c t nh táo.ứ ỉ

­  o kh u gi ,  o v  gi ,  o xúc gi ,  o giác n i t ng Ả ứ ả ả ị ả ả ả ả ộ ạ

Đi m khác bi t l n nh t v n là c m giác “làm s n”, b  cể ệ ớ ấ ẫ ả ẵ ị ưỡng b c. Ngứ ườ  i

b nh than phi n v  s  chi ph i t  bên ngoài làm cho h  c m th y nh ng mùi vệ ề ề ự ố ừ ọ ả ấ ữ ị khó ch u trong th c ăn ho c đ  u ng, nh ng sâu b , v t là trong ngị ứ ặ ồ ố ữ ọ ậ ười

­  o giác v n đ ng Ả ậ ộ

Ngườ ệi b nh có c m giác là nh ng đ ng tác nào đó không ph i do ý mu nả ữ ộ ả ố  

c a mình mà do s  chi ph i, củ ự ố ưỡng b c t  bên ngoài. H  đang ng i yên nh ngứ ừ ọ ồ ư  

dường nh  có ai đó làm tay chân h  c  đ ng.ư ọ ử ộ

­  o giác gi  v n đ ng ngôn ng Ả ả ậ ộ ữ

Ngườ ệi b nh bu c ph i nói vì dộ ả ường nh  có ai đó ho c m t s c m nh nàoư ặ ộ ứ ạ  

đó t  bên ngoài bu c lừ ộ ưỡ ủi c a h  ph i c  đ ng.ọ ả ử ộ

2.2.2.3 o giác ch c năng Ả ứ

Đây là lo i  o giác cạ ả h  xu t hiỉ ấ ên khi có kích thích t  phía môi trừ ường bên ngoài và t n t i song song cho đ n khi kích thích đó h t tác đ ng. Ví d , đ ngồ ạ ế ế ộ ụ ổ  

th i v i ti ng nờ ớ ế ước ch y, ngả ười b nh nghe th y ti ng ngệ ấ ế ười nói, quát m ngắ  

nh ng th c t  không có. Đi m xu t phát c a  o thanh ch c năng cũng chính làư ự ế ể ấ ủ ả ứ  

đi m xu t phát c a kích thích.ể ấ ủ

­ C m giác bi n hình ả ế

Là c m giác sai l m v  đ  l n, hình d ng các v t, các kho ng cách trongả ầ ề ộ ớ ạ ậ ả  không gian. Nh ng v t xung quanh ngữ ậ ườ ệi b nh dường nh  b  thu nh  l i (trôngư ị ỏ ạ  hoá nh  ­ ỏ micropsia) ho c ngặ ượ ạc l i, trông to ra, đôi khi có kích thước kh ng lổ ổ (trông hoá to ­ macropsia) dài ra, r ng ra R i lo n này thộ ố ạ ường kèm theo r i lo nố ạ  

c m giác v  kho ng cách (porropsia).ả ề ả

C mả  gịác ­ hi n hìnhế  khác v i ớ o giácả  là ch  ỗ đáy ch  là sỉ ư ph n ánh sai l chả ệ  các s  vự ât c  troổ ng ­ th c ­ t  Tuy nhiên nó cũng không ph i là tri giác nh m vìự ế ả ầ  

bi u tể ượng c a s  v t ch  b  bi n đ i   m t vài thu c tính nào thôi.ủ ự ậ ỉ ị ế ổ ở ộ ộ

­ Gi i th  nhân  ả ể cách

Phân bi t gi a  o giác th t và  o giác gi  Yệ ữ ả ậ ả ả

­   Phân   bi t   đệ ược   hình   nh   o   và   th tả ả ậ  

nh ng th  đ ng.ư ụ ộ

V  trí xu t chi uị ấ ế S   v t   đự ậ ược   mang   l i   tạ ừ 

bên ngoài, có v  trí thích h pị ợ

S  v t đự ậ ược mang l i t  chính trong cạ ừ ơ 

th   b nh   nhân   (trong   đ u,   trong   d   dày,ể ệ ầ ạ  trong m m c t c ng tay…)ỏ ụ ẳ

C m giác b  chi ả ị

ph iố

B nh nhân kh ng đ nh có ai cệ ẳ ị ưỡng b c, làmứ  

s n cho h  các hình  nh, ti ng nói và chiẵ ọ ả ế  

ph i h , làm cho h  r t khó ch u.ố ọ ọ ấ ị

Là r i lo n s  đ  c  th  B nh nhân tri giác sai v  v  trí c  th  mình: tay ố ạ ơ ồ ơ ể ệ ề ị ơ ểdài ra, mũi   gáy, không có tim, c  th  nh  nh  bônghân th  mình l n và dài ra, ở ơ ể ẹ ư ể ớkhông n m v a giằ ừ ường hay ngượ ạc l i, người bé đi, tay chân ng n l i R i lo n ắ ạ ố ạ

s  đ  c  th  thơ ồ ơ ể ường xu t hi n v i c m giác bi n hình. Có th  g p trong lo n ấ ệ ớ ả ế ể ặ ạ

th n do t n thầ ổ ương th c th  não cũng nh  trong tâm th n phân li t.ự ể ư ầ ệ

Là c m giác, tri giác nh  là có th t v  m t s  v t, m t hi n tả ư ậ ề ộ ự ậ ộ ệ ượng không 

hi n h u trong th c t i khách quan lúc b nh nhân tri giác, hay còn g i là tri giácệ ữ ự ạ ệ ọ  không có đ i tố ượng.  o giác xu t hi n và m t đi không ph  thu c vào ý mu nẢ ấ ệ ấ ụ ộ ố  

c a b nh nhân.  o giác là m t tri u ch ng lo n th n.ủ ệ Ả ộ ệ ứ ạ ầ

o giác đ c phân lo i nh  sau:

­ Theo hình t ượ ng, k t c u: ế ấ

+  o giác thô s :Ả ơ    o giác ch a thành hình, ch a có k t c u rõ ràng.ả ư ư ế ấ

Ví d : Th y m t ánh hào quang, nghe m t ti ng r m rì ụ ấ ộ ộ ế ầ

 +  o   giác   ph c   t p:   là   o   giác   có   hình   t ng,   k t   c u   rõ   ràng,   sinhẢ ứ ạ ả ượ ế ấ  

đ ng.ộ       

Ví d : Th y ngụ ấ ười đang đ n b t mình, nghe ti ng ngế ắ ế ười nói trong đ u raầ  

l nh cho mình ệ

­ Theo giác quan:  o giác thính giác ( o thính hay còn g i là  o thanh),  oả ả ọ ả ả  

th ,  o kh u,  o giác xúc giác,  o v  và  o giác n i t ng.ị ả ứ ả ả ị ả ộ ạ

­ Theo thái đ  c a b nh nhân đ i v i  o giác: ộ ủ ệ ố ố ả

+  o giác th t: Ả ậ  thường được ti p nh n qua giác quan nên còn g i là  o giácế ậ ọ ả  tâm th n ­ giác quan. B nh nhân c m th y  o giác là có th t, t n t i trong m tầ ệ ả ấ ả ậ ồ ạ ộ  không gian nh t đ nh, tin tấ ị ưởng vào tính có th t c a  o giác, không phân bi tậ ủ ả ệ  

được v i th c t  khách quan.ớ ự ế

+  o giác gi : Ả ả  khác v i  o giác th t,  o giác gi  không đớ ả ậ ả ả ược b nh nhânệ  

ti p nh n nh  là m t kích thích có th t t  th c t  bên ngoài, không ti p nh nế ậ ư ộ ậ ừ ự ế ế ậ  qua giác quan, không có tính khách quan mà chúng nh  là do m t ngư ộ ười nào đó gây ra ho c nghe t  duy c a mình vang thành ti ng nói trong đ u, lo i  o giácặ ư ủ ế ầ ạ ả  

n y có tính chi ph i ho t đ ng tâm th n b nh nhân,  o giác gi  là m t thànhầ ố ạ ộ ầ ệ ả ả ộ  

ph n quan tr ng c a h i ch ng tâm th n t  đ ng, thầ ọ ủ ộ ứ ầ ự ộ ường g p trong tâm th nặ ầ  phân li tệ

3. Các tri u ch ng r i lo n t  duyệ ứ ố ạ ư

T  duy là m t quá trình tâm lý ph n ánh gián ti p và khái quát các thu cư ộ ả ế ộ  tính, các m i liên h  b n ch t c a s  v t, hi n tố ệ ả ấ ủ ự ậ ệ ượng

Khác v i các quá trình nh n th c c m tính là c m giác và tri giác, t  duyớ ậ ứ ả ả ư  

ph n ánh nh ng m i liên h  bên trong, mang tính quy lu t c a các s  v t kháchả ữ ố ệ ậ ủ ự ậ  quan. Do đó có th  nói r ng t  duy là m t quá trình nh n th c lý tính.ể ằ ư ộ ậ ứ

Đ c đi m c a t  duy là g n li n v i ngôn ng  Ngôn ng  là phặ ể ủ ư ắ ề ớ ữ ữ ương ti nệ  

đ  di n đ t t  duy. Vì v y, trong lâm sàng tâm th n h c ngể ễ ạ ư ậ ầ ọ ười ta nghiên c u r iứ ố  

lo n t  duy thông qua nghiên c u nh ng bi u hi n v  ngôn ng ạ ư ứ ữ ể ệ ề ữ

3.1. R i lo n hình th c t  duyố ạ ứ ư

R i lo n hình th c bi u hi n t  duy đố ạ ứ ể ệ ư ược phân chia theo k t c u ng n ng ,ế ấ ồ ữ  

nh p đi u ngôn ng , theo hình th c phát ngôn và theo ý nghĩa, m c đích c a ngônị ệ ữ ứ ụ ủ  

ng ữ

3.1.1. Theo nh p đi u ngôn ngị ệ ữ

­ Nh p nhanh:  ị

+ T  duy phi tán: ư  liên tưởng mau l , n i dung nông c n, ch  đ  luôn thayẹ ộ ạ ủ ề  

đ i, g p trong tr ng thái h ng c m.ổ ặ ạ ư ả

+T  duy d n d p: ư ồ ậ   ý nghĩ các lo i d n d p đ n v i b nh nhân, ngoài ýạ ồ ậ ế ớ ệ  

mu n c a b nh nhân làm h  r t khó ch u (g p trong b nh TTPL, đây là hìnhố ủ ệ ọ ấ ị ặ ệ  

th c thô s  c a h i ch ng t  duy t  đ ng).ứ ơ ủ ộ ứ ư ự ộ

+ Nói h  l n: ổ ố  nói luôn m m, ý tồ ưởng linh tinh, n i dung vô nghĩa (g p ộ ặ ở 

b nh nhân sa sút trí tu ).ệ ệ

­ Nh p ch m: ị ậ

+ T  duy ch m ch p: ư ậ ạ  dòng ý tưởng ch m, suy nghĩ khó khăn, sau m i câuậ ỗ  

h i ph i r t lâu m i tr  l i đỏ ả ấ ớ ả ờ ược (g p trong tr ng thái r i lo n tr m c m).ặ ạ ố ạ ầ ả

+ T  duy ng t quãng: ư ắ  khi đang nói chuy n, dòng ý tệ ưởng nh  b  c t đ tư ị ắ ứ  làm cho b nh nhân không nói đệ ược n a. Mãi sau đó l i ti p t c nói v  ch  đữ ạ ế ụ ề ủ ề khác (g p trong b nh TTPL).ặ ệ

+ T  duy lai nhai: ư  b nh nhân r t khó chuy n ch  đ  câu chuyên, luôn điệ ấ ể ủ ề  

vào chi ti t v n v t c a m t ch  đ  (g p trong b nh đ ng kinh).ế ụ ặ ủ ộ ủ ề ặ ệ ộ

 + T  duy đ nh ki n: ư ị ế  luôn luôn l p l i m t ch  đ  (g p trong h i ch ngặ ạ ộ ủ ề ặ ộ ứ  paranoia)

3.1.2. Theo hình th c phát ngônứ

­ Nói m t mình: ộ  nói rõ ràng hay l m b m m t mình, không có liên quanẩ ẩ ộ  

đ n xung quanh (g p trong tâm th n phân li t giai đo n cu i).ế ặ ầ ệ ạ ố

­ Nói tay đôi trong t ưở ng t ượ ng: thường là nói chuy n v i  o thanh (g pệ ớ ả ặ  trong b nh TTPL và r i lo n tâm căn).ệ ố ạ

 ­ Tr  l i c nh ả ờ ạ : h i m t đ ng b nh nhân tr  l i m t n o (g p trong b nhỏ ộ ằ ệ ả ờ ộ ẻ ặ ệ  TTPL)

­ Không nói: có nhi u nguyên nhân khác nhau: do tr m c m; ph  đ nh; lũề ầ ả ủ ị  

l n; sa sút; li t ch c năng phát âm ho c do  o giác hoang tẫ ệ ứ ặ ả ưởng chi ph i.ố

­ Nói l p l i: ặ ạ  luôn luôn nói l p l i m t t , c m t  ho c m t câu, không aiặ ạ ộ ừ ụ ừ ặ ộ  

h i cũng nói.ỏ

­ Đáp l p l i: ặ ạ  t t c  các câu h i khác nhau b nh nhân tr  l i b ng m t t ,ấ ả ỏ ệ ả ờ ằ ộ ừ  

c m t  ho c m t câu nh t đ nh (g p trong lo n th n kinh, h i ch ng căngụ ừ ặ ộ ấ ị ặ ạ ầ ộ ứ  

trương l c).ự

­ Nh i l i: ạ ờ  h i b nh nhân không tr  l i mà ch  nh c l i câu h i (g p trongỏ ệ ả ờ ỉ ắ ạ ỏ ặ  

r i lo n tâm căn, h i ch ng căng trố ạ ộ ứ ương l c).ự

­ C n xung đ ng l i nói: ơ ộ ờ  im l ng, l m lì t  nhiên ch i r a t c t n.ặ ầ ự ử ủ ụ ằ

3.1.3. Theo k t c u ngôn ng  ế ấ ữ

­ R i lo n k t âm và phát âm: ố ạ ế  bao g m nhi u lo i nh  nói khó, nói thì thào,ồ ề ạ ư  nói l p, nói gi ng mũi, gi  gi ng đ a phắ ọ ả ọ ị ương, gi  gi ng nả ọ ước ngoài, các gi ngọ  

ti ng ký sinh khi nói (kh t mũi, h ng gi ng ).ế ị ắ ọ

­ Ngôn ng  phân li t  ữ ệ (schizophasia): t ng câu đúng ng  pháp, có ý nghĩa,ừ ữ  

gi a các câu m t  ữ ấ logic,  không có ý nghĩa  (g p trong b nh TTPL giai đo nặ ệ ạ  

­ Ch i ch ơ ữ  câu n i ti p nhau theo v n, không ố ế ầ có  V nghĩa (g p trong h iặ ộ  

ch ng h ng c m, b nh TTPL). Thí d : Tr i xanh, ăn chanh, u ng nứ ư ả ệ ụ ờ ố ước, đi năm 

3.2. R i lo n n i dung t  duyố ạ ộ ư

Các r i lo n n i dung t  duy đố ạ ộ ư ược chia ra 3 lo i chính: đ nh ki n, ám  nhạ ị ế ả  

và hoang tưởng

3.2.1. Đ nh ki n (ị ế overvalued ideas)

Đ nh ki n là nh ng ý tị ế ữ ưởng d a trên c  s  nh ng s  ki n có th c, nh ngự ơ ở ữ ự ệ ự ư  

b nh nhân g n cho nó m t ý nghĩa quá m c. Ý tệ ắ ộ ứ ưởng  y chi m  u th  trong ýấ ế ư ế  

th c b nh nhân và đứ ệ ược duy trì b ng m t c m xúc mãnh li t.ằ ộ ả ệ

Đ nh ki n phát sinh t  nh ng hoàn c nh th c t ị ế ừ ữ ả ự ế

B nh nhân không th y ch  sai c a đ nh ki n nên không t  đ u tranh, tuyệ ấ ỗ ủ ị ế ự ấ  nhiên khi được đ  thông có d n ch ng c  th  ho c do th i gian mà đ nh ki n cóả ẫ ứ ụ ể ặ ờ ị ế  

th  suy gi m d n.ể ả ầ

Thí d : Đ i v i m t s  không v a lòng nh  nh t nh  sai h n, góp ý khôngụ ố ớ ộ ự ừ ỏ ặ ư ẹ  chính xác ho c là nh ng b t công nh  bé nào đó x y ra trong th c t , theo th iặ ữ ấ ỏ ẩ ự ế ờ  gian dướ ải  nh hưởng c a s  đi u ch nh bên trong, không m t đi mà ngủ ự ề ỉ ấ ượ ạ  c l ităng cường lên và chi m m t v  trí th ng tr  trong ý th c c a ngế ộ ị ố ị ứ ủ ườ ệi b nh, m iọ  

n t ng ti p theo không làm lãng quên mà ng c l i còn gián ti p nh c nh

làm cho ph n  ng c p di n thêm lên. S  xúc ph m do ch  ri u không b  quên điả ứ ấ ễ ự ạ ế ễ ị  

v i th i gian, mà càng suy nghĩ nhi u v  nó, ngớ ờ ề ề ườ ệi b nh càng thêm xúc đ ngộ  

m nh m  Luôn luôn nh  l i, ngạ ẽ ớ ạ ườ ệi b nh càng thêm đau kh  Đ u óc thổ ầ ườ  ngxuyên b n r n v  nh ns chuy n suy đi nghĩ l i, v  m i chi ti t c a s  b t côngậ ộ ề ữ ệ ạ ề ọ ế ủ ự ấ  

đã qua và v  nh ng k  ho ch tr  thù s p t i.ề ữ ế ạ ả ắ ớ

3.2.2. Ám  nhả

Là nh ng ý tữ ưởng, h i  c, c m xúc, hành vi không phù h p v i th c t ,ồ ứ ả ợ ớ ự ế  luôn luôn xu t hi n   ngấ ệ ở ườ ệi b nh v i tính ch t cớ ấ ưỡng b c. Ngứ ườ ệi b nh còn 

bi t phê phán hi n tế ệ ượng đó là vô lý, là không c n thi t, là sai, mu n t  xua đu iầ ế ố ự ổ  

đi nh ng không th  đư ể ược

Nh ng hi n tữ ệ ượng ám  nh thả ường đi kèm v i nhau, hình thành h i ch ngớ ộ ứ  hay tr ng thái ám  nh. Nó bao g m lo s  ám  nh, xu hạ ả ồ ợ ả ướng hay hành vi ám  nhả  

Người b nh luôn ph i b n tâm v i nh ng tính toán vô ích.Ví d , ngệ ả ậ ớ ữ ụ ườ  i

b nh c  ph i đ m bi n s  nhà trên đệ ứ ả ế ể ố ường ph , đ m các c a s , đ m các b cố ế ử ổ ế ậ  thang  Có khi ph i l m nh m liên miên các bài toán trong óc.ả ẩ ẩ

­ Nh  ám  nh: ớ ả

Luôn luôn ph i nh  tên, tu i nh ng ngả ớ ổ ữ ười thân quen, nh  nhũng t , nh ngớ ừ ữ  thu t ng  khác nhau ậ ữ

­ Ý t ưở ng xúc ph m,   t ạ ỷ ưở ng b t h nh ấ ạ : Đó là nh ng ý tữ ưởng trái v i tìnhớ  

c m và m i quan h  trong th c t  khi n ngả ố ệ ự ế ế ườ ệi b nh đau kh  Thí d , con chiênổ ụ  

đ n nhà th  mà xu t hi n ý tế ờ ấ ệ ưởng x u là xúc ph m đ n chúa. B  m  có ý nghĩấ ạ ế ố ẹ  

là con mình s   m ho c tai n n ch t ẽ ố ặ ạ ế

­ Hoài nghi ám  nh: ả

Ngườ ệi b nh luôn luôn hoài nghi, phân vân v  m t s  vi c đã x y ra, víề ộ ự ệ ẩ  

d  nh  đã ra kh i nhà, t  tay mình khoá c a nh ng b nh nhân v n phân vân là cóụ ư ỏ ự ử ư ệ ẫ  

th c mình đã khoá c a phòng hay không. Con ch t đã chôn mà c  phân vân làự ử ế ứ  

ch a ch t th t.ư ế ậ

Hoài nghi thường d n đ n hành đ ng ki m tra l i: quay v  nhà xemẫ ế ộ ể ạ ề  khoá c a ch a, đào m  lên xem con có ch t th t không ử ư ộ ế ậ

• Lo s  ám  nh  ợ ả

Bao g m 367 lo i ám  nh s  Cũng nh  s  s  hãi c a con ngồ ạ ả ợ ư ự ợ ủ ười trong 

cu c s ng, n i dung ám  nh s  h t s c đa d ng: s  kho ng r ng, s  n i cao, sộ ố ộ ả ợ ế ứ ạ ợ ả ộ ợ ơ ợ 

n i đông ngơ ười, s  v t nh n, s  v t s c, s  b n, s  b nh ợ ậ ọ ợ ậ ắ ợ ẩ ợ ệ

Có th  có ám  nh lo s  t t c  (panphobias) và cũng khi lo s  b  ám  nh loể ả ợ ấ ả ợ ị ả  

s  (phobophobias).ợ

M t lo i riêng trong lo s  árn  nh là ộ ạ ợ ả lo s  th c hi n ợ ự ệ  Đó là tr ng thái lo sạ ợ không th c hi n đự ệ ược m t s  đ ng tác, ho t đ ng nào đó.ộ ố ộ ạ ộ

Thí d : S  s  quên m t n i dung khi phát bi u trụ ợ ẽ ấ ộ ể ước công chúng. S  s  bợ ẽ ị 

b i r i khi ph i tr  l i câu h i. S  v p váp khi phát âm m t t  nào đó hay th cố ố ả ả ờ ỏ ợ ấ ộ ừ ự  

hi n v ng v  m t đ ng tác b t bu c trong hoàn c nh c n thi t. Lo s  khôngệ ụ ề ộ ộ ắ ộ ả ầ ế ợ  

ng  đủ ược. Có khi lo s  m t thói quen nào đó nh  s  đ  m t trợ ộ ư ợ ỏ ặ ước đám đông

•Xu h ướ ng hành vi ám  nh: ả

­ Xu h ướ ng ám  nh: ả  là xu hướng mu n ti n hành nh ng hành đ ng vôố ế ữ ộ  nghĩa, thường là nguy hi m.ể

Thí d : Xu hụ ướng ch i ngử ười qua đường, mu n đánh vào m t h  Xuố ặ ọ  

hướng c m dao đâm con  Ngầ ườ ệi b nh r t s  s  th c hi n nh ng đi u đó.ấ ợ ẽ ự ệ ữ ề

­ Nghi th c ám  nh: ứ ả  là nh ng v n đ ng và hành vi ám  nh xu t hi n cùngữ ậ ộ ả ấ ệ  

v i ám  nh s  và hoài nghi ám  nh. Đ y là phớ ả ợ ả ấ ương th c đ u tranh t  v  v i cácứ ấ ự ệ ớ  

lo i ám  nh trên.ạ ả

Thí d : Ngụ ười có ám  nh s  ngả ợ ười thân ch t, nên m i khi ra kh i nhà ph iế ỗ ỏ ả  nhìn l i c a s  nhà mình ba l n m i yên tâm đi th ng. Theo ngạ ử ổ ầ ớ ẳ ườ ệi b nh đ ng tácộ  này làm m t đi u không may có th  x y ra.ấ ề ể ẩ

Có nh ng hành vi nghi th c liên quan t i nh ng đi u mê tín. Thí d , đữ ứ ớ ữ ề ụ ể mong g p may m n trong công vi c, ra kh i nhà ph i bặ ắ ệ ỏ ả ước chân ph i ho c c nả ặ ầ  

người nam gi i " đón ngõ "  Đó không thu c bi u hi n c a ám  nh, nh ngớ ộ ể ệ ủ ả ư  trong tr ng thái b nh lý có th  tr  thành n i dung c a ám  nh.ạ ệ ể ở ộ ủ ả

­ Thói quen ám  nh: ả  là nh ng đ ng tác th c hi n trái v i ý mu n, ngữ ộ ự ệ ớ ố ười 

b nh c  kìm nh ng không đệ ố ư ược

C n phân bi t thói quen v i thói quen ám  nh. Thói quen là nh ng hành ầ ệ ớ ả ữ

đ ng độ ượ ặc l p đi l p l i thặ ạ ường xuyên, tr  thành t  đ ng hoá và đã tr  thành ở ự ộ ởnhu c u. Ví dầ ụy thói quen t p th  d c, thói quen đánh răng trậ ể ụ ước khi đi ng ủ

H i ch ng ám  nh hay g p nh t trong b nh tâm căn (nevrose) nh  b nhộ ứ ả ặ ấ ệ ư ệ  tâm căn ám  nh, tâm căn suy nhả ược và trong giai đo n đ u c a b nh TTPL nhạ ầ ủ ệ ư hôi ch ng suv nhứ ược th n kinhầ

3.2.3. Hoang tưởng

3.2.3.1 M t s  v n đ  chungộ ố ấ ề

• Đ nh nghĩa ị

Hoang tưởng là nh ng ý tữ ưởng, phán đoán sai l m, không phù h p v i th cầ ợ ớ ự  

t , do b nh tâm th n sinh ra, nh ng ngế ệ ầ ư ười b nh cho là hoàn toàn chính xác,ệ  không th  gi i thích thuy t ph c để ả ế ụ ược

•Tính ch t ấ

­ T nh l p lu n sai l m: ỉ ậ ậ ầ  trong ý nghĩ hoang tưởng c a mình, ngủ ườ ệ  i b nh

có l p lu n, nh ng c  s  logic đã b  r i lo n, nh ng nguyên t c đã đậ ậ ư ơ ở ị ố ạ ữ ắ ược xác 

đ nh sai l m, d n t i k t lu n sai l m.ị ầ ẫ ớ ế ậ ầ

­ S  tin t ự ưở ng v ng ch c, tính c  đinh: ữ ắ ố  m c dù nh ng ý tặ ữ ưởng, phán đoán 

r t mâu thu n v i th c t  nh ng ngấ ẫ ớ ự ế ư ườ ệi b nh có s  tin tự ưởng v ng ch c nhữ ắ ư 

m t chân lý không th  bác b  độ ể ỏ ược

­  S  chi ph i c a hoang t ự ố ủ ưở : hoang t ng ưởng chi m lĩnh hoàn toàn ý th cế ứ  

ngườ ệi b nh, chi ph i m nh m  hành vi c a h ố ạ ẽ ủ ọ

•Quá trình hình thành hoang t ưở ng:

Hoang tưởng được hình thành và ti n tri n qua các giai đo n:ế ể ạ

 Khí s c hoang t ắ ưở ng: ngườ ệi b nh linh c m, lo s , căng th ng v  m t taiả ợ ẳ ề ộ  

ho  đang đ n, m t m i nguy hi m đang đe do  tính m ng và cu c đ i h , màạ ế ộ ố ể ạ ạ ộ ờ ọ  

h  không t  gi i thích đọ ự ả ược

­ Tri giác hoang t ưở ng: ngườ ệi b nh c m nh n th y con ngả ậ ấ ười và s  v tự ậ  xung quanh có m t cái gì đ c bi t khác thộ ặ ệ ường, có liên quan đ n s  ph n h ế ố ậ ọ

­ Suy đoán hoang t ưở ng: d n d n ngầ ầ ườ ệi b nh tìm th y trong cái đ c bi tấ ặ ệ  

khác thường đó có ý nghĩa ngày càng rõ ràng và gi i thích nó theo suy đoán c aả ủ  mình.

­ Hoang t ưở ng k t tinh: ế  hoang tưởng hình thành và ngày càng đượ ủc c ng cố thành h  th ng v ng ch c.ệ ố ữ ắ

­ Hoang t ưở ng tan bi n: ế  hoang tưởng b  tan bi n tan rã do đi u tr  ho c doị ế ề ị ặ  trí tu  sa sút.ệ

­ Phân lo i hoang t ạ ưở ng:

Có 2 cách phân lo i chính: theo ngu n g c phát sinh và theo phạ ồ ố ương th ck tứ ế  

c u.ấ

Theo ngu n g c phát sinh ồ ố

­ Hoang t ưở ng tiên phát: hoang tưởng phát sinh không liên quan t i r i lo nớ ố ạ  tri giác. Trước kia g i là "điên trí tu  đ n ch ng". N i dung lo i hoang tọ ệ ơ ứ ộ ạ ưở  ngnày r t đa d ng, thấ ạ ường là nh ng hoang tữ ưởng phát minh, hoang tưởng c i cách,ả  hoang tưởng ghen tuông, hoang tưởng ki n cáo, hoang tệ ưởng b  theo dõi, hoangị  

tưởng nghi b nh, ệ

­ Hoang t ưở ng th  phát ứ : hoang tưởng xu t hi n trên c  s  r i lo n tri giác,ấ ệ ơ ở ố ạ  

r i lo n c m xúc hay r i lo n ý th c.ố ạ ả ố ạ ứ

N i b t là các khái ni m hình tổ ậ ệ ượng, các tính ch t b  đ ng v  trí tu  v n làấ ị ộ ề ệ ố  

b n ch t c a nh ng ả ấ ủ ữ ước m  Đó là đ c tr ng c a lo i hoang tơ ặ ư ủ ạ ưởng này

Theo ph ươ ng th c k t c u: ứ ế ấ

­ Hoang t ưở ng suy đoán: r i lo n ch  y u là qố ạ ủ ế uá trình nh n th c lýậ ứ  tính, t cứ  

là r i lo n kh  năng nh n th c các m i liên h  bên trong c a s  v t, hi nố ạ ả ậ ứ ố ệ ủ ự ậ ệ  

tượng, trong khi đó nh n th c c m tính không b  r i lo n.ậ ứ ả ị ố ạ

Đ c đi m c a hoang tặ ể ủ ưởng này là b n v ng và ti n tri n, nó phát tri nề ữ ế ể ể  thành h  th ng và làm bi n đ i nhân cách m t cách sâu s c.ệ ố ế ổ ộ ắ

­ Hoang t ưở ng c m th :  ả ụ ở đây không nh ng nh n th c lý tính mà c  nh nữ ậ ứ ả ậ  

th c c m tính cũng b  r i lo n. Hoang tứ ả ị ố ạ ưởng xu t hi n sau các r i lo n tri giác,ấ ệ ố ạ  

c m xúc hay r i lo n ý th c.   ngả ố ạ ứ Ở ườ ệi b nh có ý tưởng r i r c không k  t c,ờ ạ ế ụ  

c m xúc căng th ng bàng hoàng ng  ngác. Nhân cách ngả ẳ ơ ườ ệi b nh không b  hoangị  

tưởng làm bi n đ i nhi u.ế ổ ề

3.2.3.2. Các lo i hoang tạ ưởng 

­ Các lo i hoang t ạ ưở ng suy đoán

+ Hoang t ưở ng liên h : ệ  ngườ ệi b nh cho r ng t t c  xung quanh đ u có m iằ ấ ả ề ố  liên h  đ c bi t v i h , m i ngệ ặ ệ ớ ọ ọ ười nhìn h  m t cách đ c bi t ho c bàn tán,ọ ộ ặ ệ ặ  

cườ ợi c t, ch  di u h  Ngế ễ ọ ườ ệi b nh cũng "cho r ng" đài phát thanh cũng đang nóiằ  

ho c ám ch  v  mình.ặ ỉ ề

"  Lúc sáng b ướ c chân ra c a, đã h t s c c n th n, th  mà ông Tri u l i ử ế ứ ẩ ậ ế ệ ạ   nhìn mình b ng m t con m t quái g , hình nh  s  mình và cũng hình nh  mu n ằ ộ ắ ở ư ợ ư ố  

h i mình. Còn b y tám ng ạ ả ườ i khác n a ch m đ u thì th m v i nhau v  mình, l i ữ ụ ầ ầ ớ ề ạ  

s  mình th y. Nh ng ng ợ ấ ữ ườ ặ i g p trên đ ườ ng cũng đ u nh  th  c  Có ng ề ư ế ả ườ ữ  i d

t n nh t, há h c mi ng, nhìn mình, c ợ ấ ố ệ ườ i m t cái, làm mình l nh toát t  đ u đ n ộ ạ ừ ầ ế   chân. Cho bi t h  đã s p đ t đáu vào đó c  r i. Nh ng mình không s , c ế ọ ắ ặ ả ồ ư ợ ứ  

đ ườ ng mình mình đi. Phía tr ướ c, m t b y tr  cũng bàn tán gì v  mình. Ánh m t ộ ầ ẻ ề ắ   cũng y h t ánh m t ông Tri u, m t cũng tái mét. Nghĩ b ng không hi u chúng có ệ ắ ệ ặ ụ ể   thù gì mình mà cũng l i nh  th " ạ ư ế  Trích "Nh t ký ng ậ ườ i điên" c a L  T n ủ ỗ ấ

+ Hoang t ưở ng b  truy h i ị ạ : ngườ ệi b nh kh ng đ nh có m t ngẳ ị ộ ười hay m tộ  nhóm người theo dõi, ám h i mình b ng m i hình th c: đ u đ c, ám sát, b t giạ ằ ọ ứ ầ ộ ắ ữ 

l y c a c i  cho r ng ngấ ủ ả ằ ười thân nh t (b  m , v  ho c ch ng ) cũng h iấ ố ẹ ợ ặ ồ ạ  mình

"  Mình c  ng i im xem h  x  trí v i mình ra làm sao. Bi t ch c h  không ứ ồ ọ ử ớ ế ắ ọ  

ch u buông tha mình đâu. Q a nhiên, ông anh d n lão già nào vào, b ị ủ ẫ ướ ấ c r t th ư  

th  Lão ta có c p m t r t d ,  ả ặ ắ ấ ữ Kỳ th c, há mình l i không bi t lão già này ch ự ạ ế ỉ 

là m t tay gi t ng ộ ế ườ i trá hình hay sao? Rõ ràng l y c  đ n b t m ch đ  xem béo ấ ớ ế ắ ạ ể   hay g y. V i cái công dó, lão ta s  đ ầ ớ ẽ ượ c chia m t ph n mà ăn  Lão già ra kh i ộ ầ ỏ  

c a, b ử ướ c đ ượ c m y b ấ ướ c, dã ghé tai nói th m v i ông anh: Cho ăn ngay ! Ông ầ ớ   anh g t đ u, té ra có c  anh mình n a hay sao! Đi u đó v a phát hi n, tuy gi ng ậ ầ ả ữ ề ừ ệ ố  

nh  b t ng , nlu ig th t ra thì cũng bi t r i. ông anh mình cũng cùng m t b n ư ấ ờ ữ ậ ế ồ ộ ọ  

v i nh ng ng ớ ữ ườ i ăn th t mình " ị  Trích "Nh t ký ng ậ ườ i điên" c a L  T n ủ ỗ ấ

+ Hoang t ưở ng b  chi ph i: ị ố

Ngườ ệi b nh cho r ng có ngằ ười nào đó dùng quy n th , phù phép hay m tề ế ộ  

phương ti n, bi n pháp đ  chi ph i toàn b  t  tệ ệ ể ố ộ ư ưởng, c m xúc và hành vi c aả ủ  

h  í tọ ưởng b  chi ph i thị ố ường là thành ph n ch  y u c a  o giác gi  và h iầ ủ ế ủ ả ả ộ  

+ Hoang t ưở ng t  bu c t i ự ộ ộ : ngườ ệi b nh t  cho mình là hèn kém, có ph mự ẩ  

ch t x u xa ho c có t i l n, không đáng s ng. Hoang tấ ấ ặ ộ ớ ố ưởng này thường đ a đ nư ế  

ý tưởng và hành vi t  sát.ự

"  Mình bi t m u c a h  r i. Ra m t gi t thì không mu n và cũng không ế ư ủ ọ ồ ặ ế ố   dám, s  tai v , nên h  thông đ ng v i nhau, bùa l ợ ạ ọ ồ ớ ướ ứ i b c mình ph i t  sát. C ả ự ứ  nhìn b  đi u b n đàn ông đàn bà ngoài phô' hôm n  và hành vi ông anh m y hôm ộ ệ ọ ọ ấ   nay, có th  rõ đ ể ượ c tám chín ph n. T t nh t là mình c i dây l ng ra, c t lên xà ầ ố ấ ỏ ư ộ   nhà, r i treo c  cho ch t đi ồ ổ ế " Trích "Nh t ký ng i điên" c a L  T n ậ ườ ủ ỗ ấ

+ Hoang t ưở ng t  cao: ự  ngườ ệi b nh cho r ng mình r t thông minh, tài gi i,ằ ấ ỏ  

có s c l c m nh m , vi c gì cũng làm đứ ự ạ ẽ ệ ược

Có người cho r ng mình có đ a v  cao, quy n l c l n, có h  hàng v i cácằ ị ị ề ự ớ ọ ớ  

b c vĩ nhân. Có ngậ ườ ại l i cho r ng mình giàu có nh t đ i, vàng b c nhi u vô k ằ ấ ờ ạ ề ể

+  Hoang t ưở ng phát minh: ngườ ệi b nh kh ng đ nh r ng h  có phát minhẳ ị ằ ọ  

đ c đáo, k  l  v  khoa h c, tri t h c, c i cách xã h i  H  luôn trình b y và tìmộ ỳ ạ ề ọ ế ọ ả ộ ọ ầ  cách thuy t ph c m i ngế ụ ọ ười công nh n.ậ

+ Hoang t ưở ng đ ượ c yêu: ngườ ệi b nh cho r ng có ngằ ười ho c nhi u ngặ ề ườ  iyêu mình, tìm cách bi u l  tình yêu v i mình m t cách tể ộ ớ ộ ượng tr ng nh ng ngư ư ườ  i

b nh không yêu l i.ệ ạ

­ Các lo i hoang t ạ ưở ng c m th ả ụ

+ Hoang t ưở ng nh n nh m ậ ầ : nh n ngậ ườ ại l  là người thân ho c ngặ ười thân 

là ngườ ại l  Ngườ ệi b nh cho r ng ngằ ười mình đang th y là ngấ ười mình đang giả 

d ng, đóng gi  vai trò hi n t i.ạ ả ệ ạ

+ Hoang t ưở ng gán ý: ngườ ệi b nh gán cho s  v t, hi n tự ậ ệ ượng t  nhiên m tự ộ  

ý nghĩa riêng: báo hi u cho tệ ương lai, s  ph n c a mình.ố ậ ủ

+ Hoang t ưở ng đóng k ch (còn g i là hoang t ị ọ ưở ng đ i d ng): ổ ạ  ngườ ệi b nh ­ 

th y xung quanh nh  nh ng c nh trên sân kh u, màn  nh  Nh ng ngấ ư ữ ả ấ ả ữ ười xung quanh là nh ng nhân v t luôn thay đ i vai.ữ ậ ổ

+Hoang t ưở ng bi n hình b n thân: ế ả   người b nh th y mình b  bi n hìnhệ ấ ị ế  thành các lo i muông thú: chim, vạ ượn

+ Hoang t ưở ng k  quái: ỳ  n i dung r t đa d ng:ộ ấ ạ

N i dung khu ch đ i v i tính ch t h ng c m: lên cung tiên s ng trongộ ế ạ ớ ấ ư ả ố  

th  gi i giàu sang; lãnh đ o quân đ i toàn th  gi i; làm tr ng tài cho các cu cế ớ ạ ộ ế ớ ọ ộ  chi n tranh th  gi i ế ế ớ

N i dung ph  đ nh v i tính ch t tr m c m: h i ch ng Cotard bi u hi n n iộ ủ ị ớ ấ ầ ả ộ ứ ể ệ ỗ  đau kh  vô biên, t t c  ngổ ấ ả ười thân đ u ch t, nhà c a tan nát, ngề ế ử ườ ệi b nh đau 

kh  tri n miên.ổ ề

+ Ph  đ nh v i ngo i c nh: th  gi i b  hu  di t, b  ng p l t, các thành phủ ị ớ ạ ả ế ớ ị ỷ ệ ị ậ ụ ố 

b  s p đ , tan hoang.ị ụ ổ

+ Ph  đ nh v i b n thân: n i t ng ngủ ị ớ ả ộ ạ ườ ệi b nh b  h  h ng, th i r a ị ư ỏ ố ữ

Thường g p trong b nh TTPL chu k , r i lo n tâm th n trặ ệ ỳ ố ạ ầ ước tu i già, r iổ ố  

lo n tâm th n do tai bi n m ch máu não, ạ ầ ế ạ

­ Hoang t ưở ng di ch ng ứ

Là hoang tưởng còn sót l i sau nh ng tr ng thái lo n tâm th n c p, trongạ ữ ạ ạ ầ ấ  khi các tri u ch ng lo n tâm th n khác đã m t.ệ ứ ạ ầ ấ

Thường g p sau các tr ng thái r i lo n ý th c, mê s ng, mê m ng, lú l n.ặ ạ ố ạ ứ ả ộ ẫ

4. Các tri u ch ng r i lo n c m xúcệ ứ ố ạ ả

4.1. Tri u ch ng gi m và m t c m xúcệ ứ ả ấ ả

­ Gi m khí s c: ả ắ  Nét m t bu n r u,   rũ, đau kh , đây là tri u ch ng chặ ồ ầ ủ ổ ệ ứ ủ 

­ M t c m giác tâm th n: ấ ả ầ

Bi u hi n m t m i ph n  ng c m xúc, nh ng n u kiên trì kích thích v n cóể ệ ấ ọ ả ứ ả ư ế ẫ  

th  ti p xúc để ế ược

Có lo i bi u hi n nh  trên, nh ng kèm theo c m xúc r t đau kh  v  hi nạ ể ệ ư ư ả ấ ổ ề ệ  

tượng m t c m xúc c a mình. Tri u ch ng này g i là m t c m giác tâm th nấ ả ủ ệ ứ ọ ấ ả ầ  đau kh  Đôi khi s  đau kh  này d n đ n hành vi t  sát.ổ ự ổ ẫ ế ự

Các tri u ch ng này có th  g p trong r i lo n c m xúc lệ ứ ể ặ ố ạ ả ưỡng c c, b nhự ệ  TTPL

4.2. Các tri u ch ng tăng và dao đ ng c m xúcệ ứ ộ ả

­ Tăng khí s c ắ : Nét m t vui v , ngặ ẻ ườ ệi b nh th y vui sấ ướng cùng v i s  sayớ ự  

mê mãnh li t, th y s c kho  d o dai, cệ ấ ứ ẻ ẻ ường tráng, cu c s ng d  ch u tho iộ ố ễ ị ả  mái.G p trong h i ch ng h ng c m.ặ ộ ứ ư ả

­ Khoái c m ả : Là tr ng thái vui v , vô t  l  m t cách vô nghĩa, không thíchạ ẻ ư ự ộ  

ng v i hoàn c nh và l a tu i. Đ ng th i có k t h p v i nh ng y u t  kích

thích v n đ ng, đùa t u.ậ ộ ế

Khoái c m có th  có   ngả ể ở ười lành m nh v  tâm th n khi u ng m t chútạ ề ầ ố ộ  

rượu, trong lúc b  gây ti n mê và dùng m t s  thu c kích thích.ị ề ộ ố ố

Có th  g p trong nhi m đ c m n tính (ví d , nhi m đ c lao).ể ặ ễ ộ ạ ụ ễ ộ

Cũng có th  là d u hi u b nh tr m tr ng nh  u não vùng trán, giang maiể ấ ệ ệ ầ ọ ư  não, t n thổ ương m ch máu não ạ

­ C m xúc say đ m ­ ng n ng ả ắ ẩ ơ

Là tr ng thái tăng cạ ảm xúc cao đ , xu t hi n đ t ng t và có tính ch t nh tộ ấ ệ ộ ộ ấ ấ  

th  trợị ước m t kích thích, m t hoàn c nh nào đó.ộ ộ ả

Người b nh   t  th  say đ m, không nói, không c  đ ng, m m há h c,ệ ở ư ế ắ ử ộ ồ ố  nhìn v  xa xăm ề

­ C m xúc không  n đ nh ả Ổ ị

Ngườ ệi b nh d  chuy n t  c m xúc này sang c m xúc khác trái ngễ ể ừ ả ả ược nhau, 

cườ ấi đ y nh ng l i khóc đ y, v a l c quan đã l i bi quan  S  bi n đ i khí s cư ạ ấ ừ ạ ạ ự ế ổ ắ  

nh  v y có th  x y ra v i m t lý do bên ngoài không đáng k ư ậ ể ẩ ớ ộ ể

C m xúc không  n đ nh thả ổ ị ường g p trong nh ng tr ng thái suy nhặ ữ ạ ược. Có 

th  g p trong t n thể ặ ổ ương th c th  não, b nh m ch máu não (x  v a đ ng m ch,ự ể ệ ạ ơ ữ ộ ạ