Giáo trình Chuẩn đoán xử lý sự cố thiết bị cơ khí với mục tiêu giúp các bạn có thể trình bày được nội dung kiểm tra bên ngoài, bên trong của thiết bị, phát hiện được sai hỏng trên các bộ phận; Chạy thử được thiết bị cơ khí theo chế độ không tải, có tải đúng quy trình; Xác định được vị trí của nơi gây tiếng ồn, tiếng gõ hoặc phát sinh nhiệt quá tiêu chuẩn quy định bằng các dụng cụ đo hoặc quan sát, phát hiện và phân tích các hiện tượng không bình thường trên chi tiết;
Trang 1BỘ NÔNG NGHIỆP & PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ GIỚI NINH BÌNH
GIÁO TRÌNH
MÔ ĐUN: CHUẨN ĐOÁN XỬ LÝ SỰ CỐ THIẾT BỊ CƠ KHÍ NGÀNH/ NGHỀ: BẢO TRÌ HỆ THỐNG THIẾT BỊ CƠ KHÍ
Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-TCGNB ngày….tháng …năm 2018
của Trường cao đẳng Cơ giới Ninh Bình
Ninh Bình, 2018
Trang 2TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm
Trang 3
LỜI GIỚI THIỆU
Nhằm đáp ứng nhu cầu giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh
nghề Bảo trì hệ thống thiết bị cơ khí của Trường cao đẳng nghề Cơ Giới
Ninh Bình và các trường dạy nghề trong tình hình mới Chúng tôi biên soạn cuốn giáo trình Chuẩn đoán xử lý sự cố thiết bị cơ khí với khối lượng 80 giờ (5 giờ lý thuyết, 75 giờ thực hành)
Kiến thức trong giáo trình được biên soạn theo chương trình Tổng cục Dạy nghề, sắp xếp logic nhằm hướng dẫn cho người học những kỹ thuật cơ bản về chuẩn đoán xử lý sự cố trong hệ thống thiết bị cơ khí Cũng như những chú ý quan trọng trong bảo quản sử dụng và làm việc với các thiết bị được sử dụng để gia công và sửa chữa Do đó người đọc có thể hiểu một cách dễ dàng
Tuy nhiên, dù đã rất cố gắng nhưng không tránh được những thiếu sót, rất mong nhận được ý kiến đóng góp phê bình của độc giả để lần tái bản sau được hoàn thiện hơn
Nhóm tác giả xin chân thành cảm ơn sự đóng góp ý kiến của hội đồng thẩm định giáo trình các môn học/ môđun đào tạo nghề trong Trường Cao Đẳng Nghề Cơ Giới Ninh Bình đã giúp đỡ chúng tôi hoàn thành cuốn giáo trình này./
Ninh Bình, ngày tháng năm 2018
Tham gia biên soạn
1.Chủ biên: Đỗ Hữu Việt
2.Thành viên: Đàm Văn Tới Nguyễn Thị Hạnh
Trang 4MỤC LỤC
Trang
2 Bài 1: Kiểm tra toàn bộ thiết bị cơ khí sau khi lắp 6
Trang 5GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN
Tên môn học/mô đun: Chuẩn đoán xử lý sự cố thiết bị cơ khí
Mã môn học/mô đun: MĐ
Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun :
- Vị trí : Mô đun được thực hiện sau khi học xong các môn học và mô đun cơ
sở của nghề và mô đun Bảo dưỡng hệ thống phanh cữ trong thiết bị cơ khí
- Tính chất :Là mô đun bắt buộc
- Ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun : Cung cấp các kiến thức, kỹ năng
về chuẩn đoán và xử lý sự cố thiết bị cơ khí, lập được phiếu công nghệ sửa chữa; bảo dưỡng các bộ phận bôi trơn làm mát theo đúng phiếu công nghệ, đạt yêu cầu kỹ thuật;
Mục tiêu của mô đun:
+ Sử dụng các dụng cụ tháo lắp thông dụng điều chỉnh khe hở các mặt trượt của các bộ phận chuyển động theo mặt dẫn hướng và cơ cấu điều chỉnh bằng ren, trục lệch tâm, các mặt cam đạt chỉ tiêu kỹ thuật;
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:
+ Đánh giá được tình trạng kỹ thuật của thiết bị đang xem xét, kiểm tra, so sánh với tiêu chuẩn của thiết bị;
+ Giải quyết được các hiện tượng không bình thường trên thiết bị cơ khí với
độ tin cậy cao;
+ Thái độ: Nghiêm túc, trách nhiệm, chủ động, tích cực, chăm chỉ, cẩn thận
Trang 6Bài 1: Kiểm tra toàn bộ thiết bị cơ khí sau khi lắp
MĐ06-01 Mục tiêu thực hiện:
Học xong bài này học viên có khả năng:
- Trình bày nội dung các bước chuẩn bị để kiểm tra máy sau khi sửa chữa
- Chuẩn bị để kiểm tra máy
- Nội dung và yêu cầu trong kiểm tra máy
- Kiểm tra bên ngoài
- Kiểm tra các thông số kỹ thuật của máy
- Biện pháp giải quyết những sai sót trong quá trình kiểm tra máy
I Nội dung và công tác chuẩn bị kiểm tra máy
1 Nội dung và yêu cầu khi kiểm tra máy
1.1 Nội dung
Máy sau khi sửa chữa, bảo dưỡng; mặc dù đã qua kiểm tra từng chi tiết,
cơ cấu hay bộ phận trong quá trình thực hiện các bước công việc Nhưng sau khi lắp tổng thành ta phải tiến hành kiểm tra lại và khắc phục những sai sót lần cuối để bàn giao máy cho sản xuất
Nội dung của công tác kiểm tra bao gồm:
- Kiểm tra về hình thức: Bước này quy định máy sau khi đã được sửa chữa, bảo dưỡng phải được giữ nguyên hiện trạng như ban đầu hoặc có hình thức đẹp hơn nhờ sự trang trí hay sơn lại Vệ sinh cho máy sạch sẽ và mọi cơ
Trang 7cấu, bộ phận của máy liên kết với nhau trong điều kiện an toàn với độ tin cậy cao, các đường dây điện, ống dẫn phải gọn gàng, không gây khó khăn cho người sử dụng máy
- Kiểm tra về độ cứng vững và cân bằng của máy: Sau khi lắp đặt máy lên nền móng máy ta phải tiến hành cân bằng máy theo yêu cầu kỹ thuật, nhằm đảm bảo cho máy trong quá trình làm việc được ổn định Các mối ghép liên kết máy với nền móng máy phải đủ chặt để đảm bảo cho máy đủ cứng vững, khi làm việc không bị rung
- Kiểm tra hệ thống an toàn của máy: Bao gồm hệ thống các bảng che chắn phoi, nắp đậy của các thùng, ngăn chứa chất lỏng, chất khí và bao che các bộ phận chuyển động như bộ truyền đai, bộ truyền xích v.v các bộ phận che bảo vệ các thiết bị điện trên máy
- Kiểm tra hệ thống bôi trơn, làm mát của máy: Không để rò chất liệu bôi trơn và làm mát ra nơi làm việc
- Kiểm tra bên ngoài của máy: Về trạng thái của các loại tay gạt; cơ cấu
an toàn, hệ thống phanh, cữ và cơ cấu khóa lẫn
- Kiểm tra các thông số kỹ thuật của máy: Theo hai phương pháp là xác định các thông số kỹ thuật bằng dụng cụ đo và cắt thử
- Phải lập được bảng ghi nhớ số liệu trong quá trình kiểm tra
- Trong quá trình kiểm tra phải tiến hành điều chỉnh hoặc khắc phục được những sai sót của máy nhằm đảm bảo tối thiểu những yêu cầu kỹ thuật cho máy
Trang 82 Kiểm tra các thông số kỹ thuật của máy
2.1 Kiểm tra các thông số kỹ thuật của máy
Để xác định các thông số kỹ thuật của máy sau khi sửa chữa; bảo dưỡng; ta sử dụng các loại dụng cụ đo kiểm thông dụng như:
- - Đồng hồ so để xác định mức độ sai lệc vị trí của các cơ cấu, bộ phận sau khi lắp ghép với nhau: Độ đảo, độ không đồng trục, độ không song song,
độ lệch tâm của khớp nối, trục chính, bàn gá theo các phương chuyển động đã xác định
- Thước cặp có đôn chính xác 1/20 và pan me để kiểm tra kích thước của các vị trí đã xác định như: Chiều cao từ tâm trục chính đến mtj trượt thân máy; khoảng cách từ cơ cấu này đến cơ cấu khác v.v
- Căn lá dùng để kiểm tra khe hở của các mặt trượt sau khi lắp ghép với nhau
- Nivô: Dùng để kiểm tra độ thăng bằng của các bộ phận như bàn gá và đôn thăng bằng của máy trên nền móng máy
a Kiểm tra các thông số kỹ thuật của máy tiện
Hình 1 Máy tiên ren vít
Hình 2 Máy tiện tự động nhiều dao
Hình 3 Máy tiên tự động nhiều trục
Hình 4 Máy tiên revonve
Trang 9Hình 5 Máy tiên đứng
Hình 6 Máy tiên revonve tự động
b Kiểm tra các thônh số kỹ thuật của máy phay
Hình 7 Máy phay đứng
Hình 8 Máy phay đứngkhông công son
Hình 9 Máy phay ngang tổ hợp
Hình 10 Máy phay chép hình nửa tự động
Trang 10c Kiểm tra các thông số kỹ thuật của máy bào
Hình 11 Máy bào nằm ngang
Hình 12 Máy bào giường
d Kiểm tra các thông số kỹ thuật của máy khoan
Hình 13 Máy khoan đứng
Hình 14 Máy khoan cần
Trang 11e Kiểm tra các thông số kỹ thuật của máy mài
Hình 15
Máy mài trong
Hình 16
Máy mài phẳng
2 Các biện pháp giải quyết sai sót trong quả trình kiểm tra
Trong khi kiểm tra các thông số kỹ thuật của máy; thường gặp các si sót làm cho trị số kiểm tra đọc được trên dụng cụ đo không nằm trong giá trị cho phép Khi đó ta có thể giải quyết bằng các cách sau:
- Khe hở các mặt trượt lớn hơn trị số cho phép: Dùng dụng cụ tháo lắp để điều chỉnh lại khe hở mặt trượt kết hợp với thử bằng căn lá
- Độ đảo của trục chính hay các trục truyền khác; bánh đai, bánh răng hay các chi tiết có chuyển động quay khác: Ta điều chỉnh tại các mối ghép của các cơ cấu hay chi tiết đó
- Độ sông song dịch chuyển của các bộ phận máy có độ sai lệch vượt quá trị số cho phép: Ta tiến hành điều chỉnh vị trí của các cơ cấu có chuyển động thẳng so với chuẩn là tâm trục chính hay mặt băng máy
- Độ vuông góc không đạt yêu cầu: Ta điều chỉnh vị trí của các bộ phận với nhau thông qua các mối ghép liên kết giữa các bộ phận
Trang 12II Kiểm tra các thông số kỹ thuật của máy
Yêu cầu:
Vận dụng những kiến thức đã học vào việc chuẩn bị điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị và dụng cụ cho các công việc kiểm tra xác định các thông số kỹ thuật của máy thông dụng; trên cơ sở đó có khả năng kiểm tra đánh giá kỹ thuật cho các máy khác sau khi sửa chữa đảm bảo chính xác và có
độ tin cậy cao
Vật tư, dụng cụ, trang thiết bị
- Tài liệu phát tay về chỉ tiêu kỹ thuật của các máy cần kiểm tra
- Tài liệu phát tay về tính năng và hướng dẫn sử dụng các loại dụng cụ kiểm tra
- Dụng cụ kiểm tra và các loại đồ gá phụ trợ
- Dẻ lau
- Giấy bút
Nguồn lực liên quan
- Máy cần kiểm tra
- Giáo viên hướng dẫn
1 Công tác chuẩn bị
a.Lập phiếu công nghệ kiểm tra
b Chuẩn bị dụng cụ kiểm tra và nơi làm việc
2 Trình tự thực hiện
a Lau chùi sạch các bộ phận của máy để tiến hành kiểm tra
b Kiểm tra máy tiện
c Kiểm tra máy khoan
d Kiểm tra máy bào
e Kiểm tra máy phay
3 Kết thúc công việc kiểm tra
a Trao đổi nhóm nhỏ về các số liệu đã ghi chép được sau khi kiểm tra
b Kiểm tra lại lần cuối vị trí làm việc và các phơng tiện, dụng cụ
Trang 13Câu hỏi và bài tập bổ trợ
1 Trình bày chức năng của các cơ câú hiển thị dùng trong máy công cụ
2 Viết nhận xét về các chỉ tiêu kỹ thuật của máy đã kiểm tra
Trang 14
Bài 2:Chạy thử thiết bị cơ khí
MĐ06-02
Mục tiêu thực hiện:
Học xong bài này học viên có khả năng:
- Trình bày nội dung các bước chạy thử máy sau khi sửa chữa
- Chon được chế độ cắt, do, vật liệu để thử máy có tải theo quy định trong
lý lịch máy
- Phân tích nguyên nhân của các hiện tượng gây tiếng gõ, phát nhiệt, có vết gằn trên vật gia công, độ côn, độ ô van, độ yên ngựa, độ tang trống,
độ bóng, độ phẳng không đạt yêu cầu khi chạy thử
- Thực hiện công tác an toàn và vệ sinh cônh nghiệp khi chạy thử máy
Nội dung của bài
- Nguyên tắc vận hành máy không tải
- Nguyên tắc vận hành máy có tải
- Chế độ thử máy có tải
- Bản chất của các hiện tượng không bình thường
- Công tác an toàn và vệ sinh công nghiệp khi thử máy
I.Quy định khi chạy thử máy
Sau khi đã tiến hành kiểm tra và điều chỉnh các thông số kỹ thuật của máy bằng các loại dụng cụ, ta còn phải tiến hành kiểm tra máy theo chế độ thử máy khi gia công, phương pháp này nhằm xác định khả năng của máy khi gia công chi tiết có đảm bảo độ chính xác hay không, nếu trên chi tiết xuất hiện các thiếu sót ta có thể hiệu chỉnh lại, tức là mọi sai lệch của máy sau khi lắp tổng thành sẽ in lại trên chi tiết gia công
Để tiến hành chạy thử máy theo chế độ không tải và có tải ta phải tuân thủ theo các nguyên tắc sau:
1 Nguyên tắc chạy thử máy không tải
- Trước khi cho máy chạy không tải phải kiểm tra tất cả các cơ cấu, mối ghép của các bộ phận; nếu thấy có hiện tượng chưa đảm bảo tin cậy thì khắc phục lại
Trang 15- Kiểm tra vị trí các tay gạt điều khiển; các cơ cấu phanh, cữ và khóa lẫn làm việc có bình thường hay không
- Kiểm tra các nút ấn điều khiển bằng điện khi mở và tắt máy về độ an toàn
- Kiểm tra các thùng chứa cất liệu bôi trơn và cho chất liệu bôi trơn vào các vị trí đã chỉ dẫn trên máy
- Kiểm tra tất cả các thiết bị che cắn đảm bảo an toàn khi cho máy chạy
- Khi cho máy chạy phải thực hiện từ tốc độ thấp đến cao, trong khi cho máy chạy với các tốc độ, nếu phát hiện có tiếng gõ hay va đập phải dừng máy
để kiểm tra và khắc phục mới cho chạy tiếp
- Khi máy chạy không tải say 40 phút nếu thấy có hiện tượng phát nhiệt
ở các ổ trục quá lớn phải dừng máy và xem xét nguyên nhân để khắc phục
2 Chạy thử máy có tải
Hiện nay theo quy định của nhà máy công cụ số 1 Hà Nội; chế độ thử máy cho một số máy thông dụng như sau:
+ Chạy với mọi bánh răng norton, tiện mỗi lần dài l< 40mm
+ Kiểm tra ly hợp ma sát không bị trượt
+ Thử công suất N
+ Chi tiết 70 x 350mm bằng thép 45, có tỳ mũi nhọn, dao tiện T15K6
+ N = 400vg/ph, s = 0,39 mm/vg, t = 5mm
Trang 16- Thử độ bóng
+ Chi tiết 80 x 300 mm bằng thép 45, HB = 207 Dùng dao tiện thường P18
+ V = 30m/ph, s = 0,12 mm/vg, t = 2mm, láng, không có vết nham nhở + Khỏa mặt: 80 x 150 mm, dao P15
- n = 66 v/f, s = 1,12mm/v, t = 6,5mm cho sau thêm 1,5mm trong 1ữ 2
- Kiểm tra không trượt, không di chuyển (lực tăng nhiều nhất 25%)
d Máy khoan k125
- Thử độ ổn định làm việc
+ khoan tốt đều với các chế độ như sau
+ Khoan lỗ 25mm, mũi khoan thép gió, phôi liệu gang cấp II; n = 140 v/f với mọi s
Trang 17+ Khoan lỗ 15mm, mũi khoan hợp kim cứng, phôi liệu gang cấp II; s
+ Dùng dầu dao phay
- Thử ly hợp an toàn
+ Dao có D = 100mm; Z = 8 bằng thép gió
+ Phôi liệu: Thép 45
+ Chế độ gia công: B = 100mm, t = 10mm, n = 47,5 v/f, s = 118mm/v, Mx=200Nm
+ Chạy nhanh với n = 870 v/f, kiểm tra sự trượt n = 20 v/f
Trang 18- Cho làm việc bình thường với mọi s và n theo chế độ gia công:
+ Phôi liệu Gang 12 24 có HB = 160, t = 4mm, n = 19,7htk/f, L= 450mm
+ Thử quá tải 25%: Phôi gang 12 24; có HB = 180; dao thép gió + Chế độ cắt: t = s, n = 17,9 htk/f, v= 16,3m/f, L = 550mm
+ S = 1,33mm/htk thời gian 5 phút, s = 1,67mm/htk thời gian 1 phút
II.Chạy thử máy theo các chế độ
Địa điểm: Xưởng thực hành
Yêu cầu:
Vận dụng những kiến thức đã học vào vào việc chạy thử máy sau khi sửa chữa theo các chế độ không tải và có tảI, thông qua việc chạy thử máy có khả năng phát hiện chính xác những tồn tại, thiếu sót và khắc phục, đảm bảo máy trước khi bàn giao cho sản xuất có các chỉ tiêu kỹ thuật như mong muốn
Vật tư, dụng cụ, trang thiết bị:
- Tài liệu phát tay về chỉ tiêu kỹ thuật của các máy cần kiểm tra
- Tài liệu phát tay về tính năng và hướng dẫn sử dụng các loại máy công
cụ
- Dao cắt các loại
- Dẻ lau
- Vật tư theo chế độ chạy có tải cho máy cần thử
Nguồn lực liên quan
- Máy cần kiểm tra
- Giáo viên hướng dẫn
1 Công tác chuẩn bị
a.Nhận vật tư và dao cắt để chạy thử máy
Trang 19b Bố trí nơi làm việc khi chạy thử máy
2 Trình tự thực hiện
a Chạy thử máy tiện
b Chạy thử máy Phay
c Chạy thử máy khoan
d Chạy thử máy bào
3 Kết thúc công việc chạy thử máy
a Trao đổi nhóm nhỏ về các số liệu đã ghi chép được sau khi chạy thử máy
b Viết bản nhận xét và thu hoạch về những gì đã xử lý được trong quá trình chạy thử các máy
Câu hỏi và bài tập bổ trợ
1 Tại sao trước khi chạy thử máy có tải ta phải cho máy chạy thử không tải?
2 Khi chạy thử máy có tải ta cần lưu ý đến những yếu tố nào để phát hiện những sai sót của máy để khắc phục
Trang 20Bài 3: Xử lý lỗi trên thiết bị cơ khí
MĐ06-03 Mục tiêu thực hiện:
Học xong bài này học viên có khả năng:
- Trình bày nguyên nhân của các hiện tượng không bình thường phát sinh trong quá trình thử máy: Tiếng ồn; phát nhiệt; rung động Mất truyền động và các sai sót trên chi tiết gia công khi chạy máy không tải và có tải
- Xử lý nhanh các sai hỏng sinh ra khi chạy máy không tải và có tải bằng các dụng cụ, phương tiện được trang bị
- Thực hiện công tác an tờn và vệ sinh công nghiệp khi xử lý pan trên máy
Nội dung của bài:
- Hiện tượng và nguyên nhân gây ra sai hỏng khi máy làm việc
- Phương pháp phân tích tìm nguyên nhân của các hiện tượng hư hỏng dạng pan khi máy làm việc
- Dụng cụ và phương pháp xử lý pan trên máy
- Công tác an toàn và vệ sinh công nghiệp khi xử lý pan trên máy
I.Hiện tượng hư hỏng và phương pháp phân tích tìm nguyên nhân hư hỏng
Máy công cụ hay các thiết bị cơ khí khác; khi đưa vào sử dụng do các yếu tố sau đây gây ra những hư hỏng bất thường:
- Lực tác dụng kên chi tiết, cơ cấu và bộ phận của máy
- - Chất liệu bôi trơn thiếu hoặc không đúng yêu cầu
- Sai sót trong khi lắp ghép: Thiếu chi tiết hoặc thực hiện chế độ lắp ghép cho các mối ghép không đúng yêu cầu kỹ thuật
- Chế độ sử dụng máy không được tuân thủ nghiêm ngặt
- Thao tác máy vụng về, cẩu thả
- Khôn kịp thời xử lý những sai sót từ trước
Khi máy bị hư hỏng đột xuất trong sản xuất nếu không khắc phục kịp thời sẽ gây lãng phí và ảnh hưởng rất lớn đến năng xuất của cơ sở sản xuất