Giáo trình Lắp mạch điện chiếu sáng cơ bản (Nghề: Cấp thoát nước) - CĐ Cơ Giới Ninh Bình

Giáo trình Lắp mạch điện chiếu sáng cơ bản cung cấp cho người học các kiến thức: Lắp đặt mạch điện đèn sợi đốt, lắp đặt mạch điện hai đèn song song, nối tiếp, lắp đặt mạch đèn compac, lắp đặt mạch đèn huỳnh quang, sửa chữa mạch đèn huỳnh quang, lắp mạch điện đèn cầu thang,... Mời các bạn cùng tham khảo!

LẮP ĐẶT MẠCH ĐIỆN ĐÈN SỢI ĐỐT

Đèn sợi đốt

1.1 Cấu tạo Đèn nung sáng có tim đèn làm bằng vôn-fram thường được gọi là tungstene và được đặt trong bóng thuỷ tinh chứa đầy khí trơ (azôt, argôn, krypton) ở áp suất nhỏ Khí trơ có tác dụng giảm bớt áp suất trong và ngoài bóng đèn và giảm sự bốc hơi của tim đèn, phía dưới đèn có đuôi đèn để lắp bóng đèn vào lưới điện

Khi dòng điện đi qua đèn, do điện trở của sợi dây tóc lớn, dây tóc sẽ bị dòng điện nung nóng với nhiệt độ cao khoảng

2600 0 C nên tim đèn phát ra tia sáng, ánh sáng phát ra kèm theo rất nhiều nhiệt, phần lớn là tia hồng ngoại nên gần giống ánh sáng tự nhiên

Đèn nung sáng có tuổi thọ ngắn và hiệu suất phát sáng thấp, thường dao động từ 15 đến 25 lm/w, tùy thuộc vào công suất và loại tim đèn Mặc dù vậy, loại đèn này sản sinh ánh sáng ấm với chỉ số hoàn màu cao, không cần sử dụng cuộn chấn lưu và có thể điều chỉnh độ sáng dễ dàng Với nhiều hình dạng và kích thước nhỏ gọn, đèn nung sáng rất phù hợp cho chiếu sáng nội thất, trang trí và thương mại.

3 các móc giữ tim đèn

Hình 6.1: Sơ đồ cấu tạo đèn sợi đốt

Hình 6.2: Cấu tạo của đuôi đèn và chao đèn a) Đuôi đèn; b) Chao đèn

Sơ đồ mạch điện

Trên hình vẽ là sơ đồ nguyên lý của mạch đèn sợi đốt, trong đó CC là cầu chì, K là công tắc và Đ là bóng đèn sợi đốt

Lắp đặt mạch đèn sợi đốt

Hình 6.3: Sơ đồ nguyên lý Ð L

Hình 6.4: Sơ đồ lắp đặt

3.1 Các bước thực hiện lắp đặt và đấu dây

Bước đầu tiên trong quá trình lắp đặt là xác định vị trí và gá lắp các thiết bị lên panel thực hành Theo sơ đồ mạch, các thiết bị cần được lắp đặt bao gồm ống PVC, bảng điện và bóng đèn.

- Luồn dây trong ống đến các vị trí đấu lắp của các thiết bị

- Đấu dây các thiết bị

3.2 Thực hành lắp đặt và đấu dây

3.2.1 Công tác chuẩn bị: a) Dụng cụ

STT Tên dụng cụ Số lƣợng Ghi chú

5 Tuốc nơ vít 2 cạnh 01 b) Thiết bị vật tư

STT Tên thiết bị, vật tƣ Số lƣợng Ghi chú

1 Dây dẫn đơn lõi một sợi 1,5 mm 2 10m

Giáo viên thực hiện theo trình tự hai bước trong bài học đầu tiên về kỹ năng lắp ráp mạch đèn chiếu sáng, với các bài lắp ráp trên panel thực hành Các thiết bị trên panel cần đảm bảo khoảng cách hợp lý, giúp sinh viên dễ dàng liên hệ với mạch điện thực tế Thao tác mẫu là công việc quan trọng trong giờ thực hành, giúp sinh viên nắm chắc kiến thức và rèn luyện kỹ năng Giáo viên sẽ thao tác tỉ mỉ từng bước để sinh viên quan sát, kết hợp thuyết trình và đối chiếu với bảng quy trình kỹ thuật, giúp học viên hiểu rõ các bước thực hiện.

Trong quá trình thao tác mẫu, nếu thấy sinh viên chưa hiểu hoặc chưa rõ bước nào thì giáo viên sẽ thao tác lại bước đó

Những hư hỏng thường gặp, nguyên nhân và cách khắc phục

STT Những hƣ hỏng thường gặp Nguyên nhân Cách khắc phục

Bật công tắc đèn không sáng -Chưa đóng nguồn cung cấp -Công tắc tiếp xúc không tốt

-Chân đèn chưa vặn sát với đuôi đèn

- Kiểm tra và cấp lại nguồn cho mạch

- Dùng ĐHVN kiểm tra thông mạch công tắc

- Kiểm tra thông mạch cả mạch

- Kiểm tra và vặn chặt đuôi đèn

- Kiểm tra và thay bóng đèn

Bóng đèn sáng yếu -Điện áp lưới đặt vào đèn không đủ (Ul <

U đm ) -Hoặc do bóng đèn bị già hoá

-Bụi bẩn bám vào thành bóng đèn

- Kiểm tra điện áp nguồn bằng ĐHVN ở thang đo điện áp

Sửa chữa các hƣ hỏng mạch đèn sợi đốt

4.1 Một số hỏng hóc thường gặp, cách kiểm tra và sửa chữa

STT Hỏng hóc Nguyên nhân Cách khắc phục

Bóng đèn sáng yếu -Điện áp lưới đặt vào đèn không đủ (Ul <

U đm ) -Hoặc do bóng đèn bị già hoá

- Lau sạch bóng đèn 4.2 Thực hành kiểm tra và sửa chữa mạch điện

Trước khi sinh viên thực hành kiểm tra và sửa chữa, giáo viên cần tạo ra các lỗi trên mạch điện cho từng nhóm Những lỗi này phải nằm trong phạm vi lý thuyết đã học và không ảnh hưởng đến tính an toàn của mạch điện.

Để kiểm tra mạch điện, cần chuẩn bị đồng hồ vạn năng Giáo viên cần thực hiện thao tác mẫu cho các kỹ năng liên quan trong bước này.

- Kỹ năng kiểm tra sự hoạt động của các thiết bị trong mạch (kiểm tra nguội)

- Kỹ năng kiểm tra khi mạch vẫn được cấp nguồn (kiểm tra nóng)

- Kỹ năng sửa chữa và thay thế các thiết bị trong mạch điện

Lưu ý: Khi thực hiện kỹ năng kiểm tra nóng cần tuyệt đối cẩn thận

LẮP ĐẶT MẠCH ĐIỆN HAI ĐÈN SONG SONG, NỐI TIẾP

Sơ đồ nguyên lý

1.1 Sơ đồ mạch 2 đèn nối tiếp

1.2 Sơ đồ mạch 2 đèn song song

1.3 Giới thiệu các phần tử trong mạch

Trong cả hai sơ đồ đều sử dụng các phần tử sau:

- Cầu chì sử dụng để bảo vệ mạch khi xảy ra sự cố ngắn mạch

- Công tắc để điều khiển đóng cắt cho bóng đèn

- Và đèn sợi đốt là phụ tải của mạch

Tính chọn thông số của bóng đèn mạch điện 2 đèn nối tiếp

Trong mạch điện hai đèn song song, cần đảm bảo điện áp định mức của bóng đèn tương ứng với điện áp của nguồn cung cấp Ngược lại, trong mạch điện hai bóng mắc nối tiếp, việc chọn sai thông số có thể dẫn đến tình trạng bóng đèn sáng yếu, sáng không đều hoặc thậm chí cháy hỏng.

Khi hai bóng đèn mắc nối tiếp, tổng điện áp định mức của chúng phải bằng điện áp của nguồn cung cấp Dòng điện chạy qua hai bóng là như nhau, vì vậy để đảm bảo hiệu suất tối đa, các bóng đèn cần có thông số điện áp và công suất giống nhau Do đó, điện áp của các bóng đèn sẽ được tính dựa trên quy tắc này.

Hình 7.2: Sơ đồ mạch hai đèn song song ẹ1

Hình 7.1: Sơ đồ mạch hai đèn nối tiếp

Ví dụ: Nếu điện áp nguồn bằng 220V thì điện áp định mức của hai bóng đèn sẽ là: U đèn1 = U đèn2 = 220/2 = 110V

Trình tự lắp đặt và tiêu chuẩn kỹ thuật

Khi thực hiện lắp đặt mạch điện ta tiến hành theo trình tự sau:

- Lắp đặt và đấu nối các thiết bị trên bảng điện bao gồm: cầu chì; công tắc

- Xác định vị trí và lấy dấu chỗ lắp bảng điện và đèn

- Đặt các ống nối, hộp nối vào tuyến đường dây đã định sẵn

- Mắc đèn vào vị trí đã được lấy dấu

- Luồn dây vào trong các ống tới các thiết bị, số lượng dây dẫn đã được qui định trên sơ đồ, chừa các đầu dây tại các hộp nối

- Đấu nối các đầu dây theo sơ đồ và cho vận hành thử

Quá trình lắp đặt và đấu nối mạch phải tuân theo các tiêu chuẩn sau:

- Các thiết bị lắp đặt chắc chắn và cân bằng trên bảng thực hành

- Các dây trong ống không quá căng cũng không quá chùng

Dây dẫn cần được đấu nối tại các hộp nối thay vì nối trong ống, và mối nối phải tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật cũng như tiêu chuẩn an toàn.

- Các dây nóng, nguội phải khác màu, sử dụng dây đồng có tiết diện 1,5mm 2

Lắp đặt mạch điện

4.1 Lắp mạch 2 đèn nối tiếp

4.1.1 Công tác chuẩn bị a) Dụng cụ

6 Bút điện 01 b) Thiết bị vật tư

4.1.2 Sơ đồ lắp ráp mạch

4.1.3 Tiến hành lắp đặt theo trình tự mục 3.1

4.2 Lắp mạch 2 đèn song song

Hình 7.3: Sơ đồ lắp ráp mạch 2 đèn mắc nối tiếp

4.2.2 Sơ đồ lắp ráp mạch

4.2.3 Tiến hành lắp đặt theo trình tự mục 3.1

Những hư hỏng thường gặp, cách kiểm tra và sửa chữa

Bật công tắc đèn không sáng

-Chưa đóng nguồn cung cấp

-Công tắc tiếp xúc không tốt

-Điện áp lưới đặt vào đèn không đủ (U l < U đm )

Hình 7.4: Sơ đồ lắp ráp mạch 2 đèn mắc song song

-Bóng đèn bị già hoá -Bụi bẩn bám vào thành bóng đèn

Sửa chữa các hƣ hỏng mạch đèn

5.1 Những hư hỏng thường gặp, cách kiểm tra và sửa chữa

-Điện áp lưới đặt vào đèn không đủ (Ul < U đm )

-Bóng đèn bị già hoá -Bụi bẩn bám vào thành bóng đèn

5.2 Thực hiện sửa chữa các hư hỏng trong mạch

Trước khi sinh viên thực hành kiểm tra và sửa chữa, giáo viên cần tạo ra các lỗi trên mạch điện cho từng nhóm Những lỗi này phải nằm trong phạm vi lý thuyết đã học và không ảnh hưởng đến tính an toàn của mạch điện.

Để thực hiện kiểm tra mạch điện, cần chuẩn bị thêm đồng hồ vạn năng Trong bước này, giáo viên cần tiến hành thao tác mẫu cho các kỹ năng liên quan.

Lưu ý: Khi thực hiện kỹ năng kiểm tra nóng cần phải tuyệt đối cẩn thận

LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN COMPAC

Đèn compac

1.1 Cấu tạo Đèn compact là loại đèn huỳnh quang đặt biệt có chất bột huỳnh quang mịn và tinh khiết hơn các đèn huỳnh quang thông thường nên có chất lượng màu và hiệu quả chiếu sáng cao (hình

Đèn Compact được thiết kế với cấu tạo bao gồm đèn, chấn lưu và stắcte tích hợp thành một khối, giúp việc thay thế đèn sợi đốt trở nên đơn giản hơn Trong các đui đèn thông dụng, chấn lưu điện tử đã được tích hợp, đồng thời còn có các loại đèn với chấn lưu rời và đui đặc biệt nhằm tránh mắc sai vào lưới điện.

Bóng đèn compact có đường kính ống đèn nhỏ, thường được uốn cong hoặc ghép thành nhiều ống Các kiểu dáng phổ biến như 1U, 2U, 3U và hình xoắn chủ yếu chỉ khác nhau về hình thức mà không ảnh hưởng đến kỹ thuật.

Hình 8.2: Các dạng bóng đèn compac a-Dạng 1U; b-Dạng 2U; c-Dạng 3U; d-Dạng xoắn

Hình 8.1: Hình dạng bóng đèn Compact

Bóng đèn compact giúp giảm thiểu hiện tượng nhấp nháy ánh sáng nhờ được trang bị chấn lưu điện tử, khác với đèn huỳnh quang ống thẳng thường sử dụng chấn lưu điện từ.

Bóng đèn compact là lựa chọn thay thế hiệu quả cho bóng đèn sợi đốt, nhưng không phù hợp cho chiếu sáng diện tích lớn mà thích hợp cho các không gian nhỏ như nhà tắm, nhà kho và cầu thang Các bóng đèn compact có công suất từ 5 đến 30W mang lại hiệu suất chiếu sáng tối ưu cho những khu vực này.

- Hiệu suất phát quang lớn, thường gấp hai lần đèn ống và bốn đến 10 lần đèn sợi đốt

- Tuổi thọ cao, thường gấp hai lần đèn ống và năm lần đèn sợi đốt

Nguyên lý hoạt động của đèn compact tương tự như đèn huỳnh quang Khi công tắc được bật, cuộn cảm, dây tóc và tắc te kết nối với nhau, tạo ra dòng điện qua stắcte Dòng điện này tạo ra một đám mây điện tích bên trong stắcte, làm nóng thanh lưỡng kim cho đến khi tiếp điểm đóng lại, dẫn đến dòng điện lớn hơn gấp 1,5 lần dòng điện của đèn Dòng điện này chạy qua dây tóc đèn, tạo ra từ trường trong cuộn cảm Khi tiếp điểm thanh lưỡng kim đóng lại, nó nguội đi và mở ra, ngắt dòng điện Sự thay đổi của từ trường sinh ra điện áp cảm ứng khoảng 800V, giúp đèn sáng lên Cuộn cảm sau đó hoạt động như một điện trở, giới hạn dòng điện qua đèn, khiến điện áp trên đèn giảm còn khoảng 70V, đủ để stắcte không hoạt động trở lại.

Chất phốt pho trong ống thủy tinh chuyển đổi tia bức xạ cực tím từ quá trình phóng điện thành ánh sáng có thể nhìn thấy.

Trên hình vẽ là sơ đồ nguyên lý của mạch đèn compac, trong đó CC là cầu chì, K là công tắc và Đ là bóng đèn compac

Hình 8.3: Sơ đồ nguyên lý

Lắp đặt mạch đèn compac

3.2 Thực hành lắp ráp mạch

Hình 8.4: Sơ đồ lắp đặt

Thao tác mẫu là công việc quan trọng trong giờ thực hành, giúp sinh viên nắm vững kiến thức và rèn luyện kỹ năng Giáo viên sẽ thực hiện thao tác mẫu một lần, cho phép sinh viên quan sát các bước thực hiện Kết hợp giữa thao tác và thuyết trình, giáo viên sẽ đối chiếu với bảng quy trình kỹ thuật để học viên hiểu rõ hơn về quy trình làm việc.

Hư hỏng thường gặp, nguyên nhân và biện pháp khắc phục

Bật công tắc đèn không sáng - Chưa đóng nguồn cung cấp

- Công tắc tiếp xúc không tốt

- Chân đèn chưa vặn sát với đuôi đèn

Bóng đèn sáng yếu - Điện áp lưới đặt vào đèn không đủ (Ul <

- Hoặc do bóng đèn bị già hoá

- Bụi bẩn bám vào thành bóng đèn

Cấp nguồn; bật công tắc - Đứt cầu chì hay nhảy

- Chập mạch do kỹ thuật đấu dây

- Dùng đồng hồ và bút thử điện xác định vị trí ngắn mạch và loại bỏ

- Kiểm tra lại dây nối để phát hiện sai sót rồi đấu lại

Sửa chữa các hƣ hỏng mạch đèn compac

- Kiểm tra và sửa chữa được các hư hỏng thường gặp của mạch điện

- Thực hiện được các quy định về an toàn trong công việc lắp ráp mạch

- Thể hiện được tác phong công nghiệp và thái độ nghiêm túc, cẩn thận trong rèn luyện kỹ năng

- Chưa đóng nguồn cung cấp

- Công tắc tiếp xúc không tốt

- Chân đèn chưa vặn sát với đuôi đèn

Bóng đèn sáng yếu - Điện áp lưới đặt vào đèn không đủ (Ul <

- Hoặc do bóng đèn bị già hoá

- Bụi bẩn bám vào thành bóng đèn

Cấp nguồn; bật công tắc - Đứt cầu chì hay nhảy

- Chập mạch do kỹ thuật đấu dây

- Dùng đồng hồ và bút thử điện xác định vị trí ngắn mạch và loại bỏ

- Kiểm tra lại dây nối để phát hiện sai sót rồi đấu lại

4.2 Thực hành kiểm tra và sửa chữa mạch điện

Trước khi sinh viên thực hành kiểm tra và sửa chữa, giáo viên cần tạo ra các lỗi trên mạch điện của từng nhóm Những lỗi này phải nằm trong phạm vi lý thuyết đã học và không được ảnh hưởng đến tính an toàn của mạch điện.

Để thực hiện kiểm tra mạch điện, cần chuẩn bị thêm thiết bị đồng hồ vạn năng Giáo viên sẽ tiến hành thao tác mẫu để hướng dẫn học sinh các kỹ năng cần thiết trong quá trình này.

- Kỹ năng kiểm tra khi mạch vẫn được cấp nguồn (kiểm tra nguội)

Lưu ý: Khi thực hiện kỹ năng kiểm tra nóng cần phải tuyệt đối cẩn thận.

LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN HUỲNH QUANG

Cấu tạo, nguyên lý làm việc của mạch đèn huỳnh quang

Đèn huỳnh quang là loại đèn phát ra ánh sáng lạnh với nhiệt độ phát nóng thấp hơn so với đèn sợi đốt Nó tạo ra ánh sáng trắng tương tự như ánh sáng ban ngày và có bề mặt phát quang lớn, mang lại cường độ sáng vượt trội so với các loại đèn truyền thống.

Một ống thuỷ tinh bên trong có chứa hơi thuỷ ngân và một ít khí hiếm neon, argon dưới áp suất thấp khoảng

Đèn huỳnh quang hoạt động nhờ 1/100mm thủy ngân, dễ dàng khởi động Bên trong ống đèn được tráng lớp bột huỳnh quang, với các điện cực và tim đèn làm từ tungsten, được phủ ôxít bazơ và strontium để tăng cường phát xạ electron Để đèn hoạt động, cần có các phụ kiện như ballast và stăcte.

Đèn huỳnh quang cần có ballast để hỗ trợ phóng điện, vì điện trở của đèn có đường đặc tính âm, giảm khi cường độ dòng điện tăng, gây hư hỏng đèn Khi sử dụng nguồn điện 110V cho bóng 1,2 m/40W, ballast sẽ hoạt động như một máy biến áp tự ngẫu, giới hạn dòng điện qua đèn và nâng điện áp lên 220V, đảm bảo hiệu điện thế cần thiết để kích thích đèn phát sáng.

Chấn luu điện tử 6 dây a) b)

Hình 9.2: Chấn lưu a-chấn lưu điện từ; b-chấn lưu điện tử

Hình 9.1: Ống đèn huỳnh quang 1-tim đèn; 2-ống đèn

Stắcte là loại công tắc tự động hoạt động dưới điện thế thích hợp, bao gồm một lưỡng kim nhiệt trong bóng chứa khí neon Hai điện cực của stắcte thường ở trạng thái hở mạch Để triệt tia phóng điện giữa hai điện cực, một tụ 0,02 àF được mắc giữa chúng, đồng thời giúp khởi động đèn nhanh chóng.

Để đèn hoạt động, cần kết nối bóng đèn với các phụ kiện theo hình vẽ Khi dòng điện chạy qua bộ đèn, điện thế giữa hai cực stắcte tạo ra hồ quang điện, làm lưỡng kim nhiệt giản nở và dẫn dòng điện, khiến tim bóng đèn nóng lên và phát xạ điện tử Sau đó, khi hiệu điện thế giữa hai cực bị triệt tiêu, lưỡng kim nhiệt co lại và ngắt dòng điện đột ngột Theo nguyên lý cảm ứng điện từ, sẽ phát sinh hiệu điện thế tự cảm cao, làm đèn phát sáng Khi đèn đã sáng, hiệu điện thế giữa hai đầu giảm xuống, không đủ để stắcte hoạt động trở lại Thời gian khởi động đèn khoảng 2 - 5 giây với điện áp định mức.

Thông số kỹ thuật các bộ phận mạch đèn

Đèn huỳnh quang bao gồm nhiều bộ phận với các thông số và chức năng riêng biệt Dưới đây là các thông số kỹ thuật của từng bộ phận trong đèn huỳnh quang.

- Đối với bóng đèn: các thông số kỹ thuật gồm có, quang thông (lumen), cường độ sáng (I), công suất P(W) và hiệu suất (ŋ)

- Đối với ballast: thông số kỹ thuật là cấp điện áp U (V), công suất P(W)

- Đối với stắcte: thông số kỹ thuật là điện áp giãn nở U(V)

- Đối với các máng, chao, chụp: thông số kỹ thuật là hệ số phản xạ.

Cách kiểm tra các bộ phận

 Cách kiểm tra bóng đèn:

Sau một thời gian sử dụng, bóng đèn sẽ bị già và hai đầu bóng thường có dấu hiệu đen Khi đó, bóng đèn sẽ khó sáng hoặc cường độ sáng giảm đáng kể Để tránh tình trạng bóng nhấp nháy khi khởi động hoặc ánh sáng yếu gây ảnh hưởng đến mắt, nên thay thế bóng đèn mới khi phát hiện dấu hiệu này.

Hình 9.3: Sơ đồ đấu nối mạch đèn huỳnh quang

Hình 9.3: Stắcte 1-lưỡng kim nhiệt 2- điện cực

Để kiểm tra tình trạng tim đèn, bạn có thể sử dụng đồng hồ vạn năng ở thang đo điện trở X1 Hãy đưa hai đầu que đo vào hai cực của tim đèn; nếu giá trị điện trở đo được khoảng vài Ôm, tim đèn vẫn hoạt động tốt Ngược lại, nếu kết quả đo không có giá trị điện trở, điều đó cho thấy tim đèn đã bị đứt.

Khi kiểm tra chấn lưu điện từ, cần chú ý đến điện trở của cuộn dây, tương tự như khi kiểm tra tim bóng đèn Tuy nhiên, giá trị điện trở của cuộn chấn lưu thường lớn hơn nhiều so với tim bóng đèn.

Cần kiểm tra độ cách điện giữa cuộn dây và lõi thép, cũng như giữa cuộn dây và vỏ chấn lưu Việc kiểm tra này được thực hiện bằng cách sử dụng Mê-ôm kế hoặc đồng hồ vạn năng với thang đo điện trở X10K.

- Kiểm tra tụ điện xem đã bị đánh thủng hay chưa

Kiểm tra thanh lưỡng kim của stắcte là cần thiết; nếu lưỡng kim nhiệt mở, stắcte vẫn hoạt động tốt Ngược lại, nếu lưỡng kim nhiệt đóng, điều đó cho thấy lưỡng kim đã bị dính và stắcte đã hỏng.

 Máng, chao: Máng và chao đèn giúp hội tụ ánh sáng Nếu máng và chao bị bụi bẩn thì phải sử dụng khăn mềm lau sạch.

Các dạng chao đèn thường dùng cho đèn huỳnh quang

- Trình bày được các dạng chao đèn huỳnh quang thông dụng

- Thể hiện thái độ nghiêm túc và tích cực trong giờ học

Chao đèn là thiết bị hỗ trợ cho đèn huỳnh quang, giúp tập trung ánh sáng và bảo vệ bóng đèn khỏi bụi bẩn Có nhiều loại chao đèn huỳnh quang phổ biến trên thị trường.

Chao đèn đơn inox không có bảo vệ, như hình 9.4, được thiết kế cho một bóng đèn Loại chao này làm từ inox, có khả năng hội tụ ánh sáng tốt và độ bền cao.

Chao đèn đơn tôn không có bảo vệ, như hình 9.5, là loại chao sử dụng cho một bóng đèn Chao được làm bằng tôn sơn cách điện màu sáng, giúp hội tụ ánh sáng hiệu quả Mặc dù khả năng hội tụ ánh sáng và độ bền không bằng chao inox, nhưng chao tôn nhẹ hơn, thuận tiện cho việc lắp đặt.

Hình 9.4: Chao đèn đơn inox

Hình 9.6: Chao đèn đôi có bảo vệ Hình 9.5: Chao đèn đơn tôn

Chao đèn đôi inox có bảo vệ được thiết kế đồng bộ từ hộp đèn đến chao đèn, đảm bảo an toàn cho bóng đèn Sản phẩm này có nhiều loại, bao gồm một bóng, hai bóng và nhiều bóng, phù hợp với nhu cầu sử dụng khác nhau.

Phương pháp lắp đặt

Đèn huỳnh quang thường được lắp đặt trên tường hoặc trần nhà để tối ưu hóa ánh sáng Để lắp đặt đèn huỳnh quang, bạn cần thực hiện theo các bước hướng dẫn cụ thể.

Để lắp đặt đèn huỳnh quang hiệu quả, bước đầu tiên là xác định vị trí và lấy dấu Việc chọn vị trí lắp đặt đèn rất quan trọng; đèn cần được đặt ở độ cao hợp lý để tối ưu hóa khả năng chiếu sáng và lan tỏa ánh sáng Đảm bảo rằng đèn được lắp đặt chắc chắn và cân bằng là điều cần thiết để đạt được hiệu quả chiếu sáng tốt nhất.

- Tháo bóng đèn và nắp máng

- Xác định vị trí phù hợp (độ cao, bề ngang)

- Đặt máng đèn vào vị trí, cân chỉnh thăng bằng và lấy dấu

 Bước 2: Khoan và gắn tắc-kê

Thao tác này chúng ta đã học và thực hành ở những bài trước Cần lưu ý: -

Sử dụng mũi khoan phù hợp (thông thường sử dụng mũi khoan Ф6)

- Mũi khoan phải đặt thẳng và vuông góc với mặt tường

- Lỗ khoan không bị vỡ, không xê dịch khỏi vị trí lấy dấu

- Gắn tắc-kê có kích thước phù hợp sao cho tắc-kê âm hết trong tường

 Bước 3: Lắp đèn vào vị trí

- Đặt máng đèn vào vị trí đã khoan

- Sử dụng hai vít để lắp máng vào vị trí đã khoan, lưu ý ở bước này chưa vặn chặt hai vít

- Cân chỉnh thăng bằng một lần nữa bằng thước thủy li-vô và vặn chặt hai vít để lắp máng đèn chắc chắn vào tường.

Những lưu ý khi lắp đặt mạch đèn huỳnh quang

Lắp đặt mạch đèn huỳnh quang phức tạp hơn mạch đèn sợi đốt, không chỉ yêu cầu lắp đặt thiết bị mà còn cần cân chỉnh đèn trên tường Dưới đây là một số lưu ý quan trọng khi thực hiện lắp đặt mạch đèn huỳnh quang.

- Kiểm tra thiết bị trước khi lắp

Để đảm bảo mạch đèn hoạt động hiệu quả, cần kiểm tra các thông số của bóng đèn Chẳng hạn, với bóng đèn dài 1m2, nên sử dụng ballast 40W, trong khi bóng đèn dài 0,6m chỉ cần ballast 20W Việc sử dụng sai thông số có thể dẫn đến hỏng hóc nhanh chóng của thiết bị.

Để đảm bảo bóng đèn hoạt động hiệu quả, việc nối dây phải chắc chắn và tránh tiếp xúc điện không tốt Nếu hai đầu đui đèn không tiếp xúc tốt với hai đầu cực của đèn, bóng đèn sẽ không phóng điện và không sáng khi khởi động.

Lắp đặt mạch đèn huỳnh quang

Mạch đèn huỳnh quang được cho trên hình vẽ 9.7 Để lắp đặt mạch đèn huỳnh quang ta thực hiện theo các bước sau:

 Bước 1: Lắp các thiết bị lên panel thực hành Ở bước này cần xác định vị trí các thiết bị trên panel và gá lắp chúng lên

Với sơ đồ mạch như trên, các thiết bị cần gá lắp bao gồm: Ống PVC; bảng điện và đèn huỳnh quang

7.2 Thực hành lắp ráp mạch

1 Dây dẫn đơn lõi một sợi 1,5 mm 2 10m Hai màu

Trong bài học này, giáo viên hướng dẫn sinh viên lắp đặt đèn huỳnh quang trên panel thực hành, sử dụng kỹ năng đã được hình thành từ các bài trước Qua việc thao tác mẫu và thuyết trình, giáo viên giúp sinh viên đối chiếu với các bước đã học, từ đó củng cố kiến thức và trình tự thao tác một cách chắc chắn.

Hình 9.7: Mạch đèn huỳnh quang

STT Hiện tƣợng Nguyên nhân

- Đèn không sáng - Chưa cấp nguồn

- Hở mạch điện do công tắc, các cầu đấu, hoặc bóng đèn bắt chưa chặt, tiếp xúc chưa tốt

- Tuổi thọ của đèn đã hết

- Đèn phát sáng yếu hay có vệt sáng hình xoắn ốc

- Điện áp nguồn bị suy giảm

- Đèn quá tuổi thọ, bóng đèn bị già hóa

- Hơi thủy ngân không ổn định

- Đèn khởi động lâu hay sáng nhấp nháy lúc đỏ lúc tắt

- Stắcte bị yếu đi nên vẫn còn hoạt động ở điện áp thấp

- Điện điện áp nguồn bị suy giảm

4 - Đèn chỉ sáng ở hai đầu đèn - Stắc te bị hỏng, lưỡng kim nhiệt bị nối tắt hoặc do tụ điện bị đánh thủng

- Khi tắt đèn nhưng bóng vẫn sáng nhấp nháy - Mắc công tắc vào đây nguội

6 - Đèn quá sáng, ballast phát ra tiếng kêu lớn

- Điện áp nguồn tăng cao

SỬA CHỮA MẠCH ĐÈN HUỲNH QUANG

Các hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng thường gặp

1.1 Các hư hỏng thường gặp

Mạch điện đèn huỳnh quang thường gặp những hư hỏng sau:

- Đèn chỉ sáng ở hai đầu đèn

- Khi tắt đèn nhưng bóng vẫn sáng nhấp nháy

- Đèn quá sáng, ballast phát ra tiếng kêu lớn

1.2 Nguyên nhân, và cách kiểm tra

Phần này trình bày những nguyên nhân dẫn đến các hư hỏng của mạch đèn huỳnh quang

STT Hiện tƣợng Nguyên nhân

- Đèn không sáng - Chưa cấp nguồn

- Hở mạch điện do công tắc, các cầu đấu, hoặc bóng đèn bắt chưa chặt, tiếp xúc chưa tốt

- Tuổi thọ của đèn đã hết

- Điện áp nguồn bị suy giảm

- Đèn quá tuổi thọ, bóng đèn bị già hóa

- Hơi thủy ngân không ổn định

- Stắcte bị yếu đi nên vẫn còn hoạt động ở điện áp thấp

- Điện điện áp nguồn bị suy giảm

4 - Đèn chỉ sáng ở hai đầu đèn - Stắc te bị hỏng, lưỡng kim nhiệt bị nối tắt hoặc do tụ điện bị đánh thủng

- Khi tắt đèn nhưng bóng vẫn sáng nhấp nháy - Mắc công tắc vào đây nguội

6 - Đèn quá sáng, ballast phát ra tiếng kêu lớn

- Điện áp nguồn tăng cao

Kiểm tra, thay thế các bộ phận của mạch đèn huỳnh quang

2.1 Quy trình kiểm tra mạch

 Bước 1: Phán đoán và kết luận hư hỏng

Khi kiểm tra mạch điện, cần chú ý đến các hiện tượng xảy ra trong mạch và xác định nguyên nhân có thể gây ra hư hỏng để đưa ra phán đoán chính xác về tình trạng của mạch.

Sau khi đã phán đoán và kết luận hư hỏng của mạch, ta tiến hành thao tác kiểm tra các bộ phận có thể dẫn đến hư hỏng đó

 Bước 3: Thay thế các bộ phận của mạch

Sau khi xác định nguyên nhân hư hỏng, chúng ta tiến hành sửa chữa hoặc thay thế các bộ phận của mạch đèn Chẳng hạn, nếu hỏng hóc do chấn lưu, cần thay thế bằng chấn lưu mới, nhưng phải đảm bảo các thông số của bộ phận thay thế giống với bộ phận hỏng.

2.2 Thực hành thay thế các bộ phận của mạch

2.2.2 Thao tác mẫu Ở bước này giáo viên không phải thao tác mẫu tất cả các kỹ năng thay thế các bộ phận mà chỉ thao tác một kỹ năng thay thế một bộ phận, ví dụ thay thế chấn lưu Trong quá trình thao tác mẫu, nếu thấy sinh viên chưa rõ bước nào thì sẽ thao tác lại bước đó để giúp sinh viên nắm rõ được các bước thực hiện thay thế các bộ phận.

Sửa chữa mạch đèn huỳnh quang

Trước khi sinh viên thực hành kiểm tra và sửa chữa, giáo viên cần tạo ra các lỗi trên mạch điện cho từng nhóm Những lỗi này phải nằm trong phạm vi lý thuyết đã học và đảm bảo không ảnh hưởng đến tính an toàn của mạch điện.

Ngoài ra, phải chuẩn bị thêm một số dụng cụ và thiết bị sau: a) Dụng cụ

3.2 Thao tác mẫu Ở bước này giáo viên cần thực hiện thao tác mẫu các kỹ năng sau:

- Kỹ năng kiểm tra các bộ phận trong mạch (chỉ thao tác mẫu một bộ phận)

- Kỹ năng kiểm tra mạch khi vẫn được cấp nguồn (kiểm tra nóng)

- Kỹ năng sửa chữa và thay thế các bộ phận trong mạch điện

LẮP MẠCH ĐIỆN ĐÈN CẦU THANG

Nguyên lý hoạt động mạch đèn

1.1 Sơ đồ nguyên lý mạch đèn cầu thang

Trên sơ đồ bao gồm các phần tử như cầu chì, công tắc ba cực và đèn

Mạch điện đèn cầu thang cho phép điều khiển một hoặc nhiều bóng đèn từ hai vị trí khác nhau thông qua hai công tắc ba cực, thường được đặt ở chân và đỉnh cầu thang Nguyên lý hoạt động của mạch là khi công tắc ở vị trí 1 được kích hoạt, mạch sẽ hở và đèn tắt Ngược lại, khi công tắc ở vị trí 2 được tác động, mạch sẽ kín và đèn sáng trở lại Điều này cho phép người dùng dễ dàng điều khiển bóng đèn từ cả hai vị trí.

Thiết lập sơ đồ lắp đặt

Để thiết lập sơ đồ lắp đặt cho mạch điện điều khiển đèn ở hai vị trí, cần thống kê các thiết bị cần thiết, bao gồm: 02 bảng điện ở hai vị trí khác nhau, cầu chì bảo vệ, 02 công tắc ba cực trên hai bảng điện, 01 bóng đèn, ống PVC và khớp nối.

Sơ đồ lắp đặt mạch điện đèn cầu thang cho trong hình vẽ 16.2

Hình 16.1: Sơ đồ nguyên lý mạch đèn cầu thang

Phương pháp lắp đặt

Lắp đặt mạch đèn

Để lắp đặt các thiết bị lên panel thực hành, trước tiên cần xác định vị trí của từng thiết bị Các thiết bị cần được gá lắp bao gồm ống PVC, bảng điện và bóng đèn, theo sơ đồ mạch đã được cung cấp.

Hình 16.2: Sơ đồ lắp đặt mạch đèn cầu thang

Kỹ năng lắp ráp mạch của sinh viên đã được thực hành nhiều lần trước đây, nhưng bài này đặc biệt ở chỗ sử dụng hai bảng điện đặt ở hai vị trí khác nhau Trong quá trình thực hành, các bảng điện cần được bố trí cách nhau ít nhất 1 mét trên panel thực hành để sinh viên dễ dàng liên hệ trong thi công thực tế Giáo viên không cần thao tác mẫu mà chỉ cần nhắc nhở những lưu ý quan trọng khi lắp ráp.

STT Hƣ hỏng thường găp Nguyên nhân Cách khắc phục

Bóng đèn sáng yếu -Điện áp lưới đặt vào đèn không đủ (U l <

Uđm) -Hoặc do bóng đèn bị già hoá

5 Sửa chữa các hƣ hỏng mạch đèn

Trong quá trình lắp ráp mạch, có thể gặp phải một số hư hỏng phổ biến Bài viết này sẽ trình bày các loại hư hỏng thường gặp, nguyên nhân gây ra chúng và cách khắc phục hiệu quả.

1 Bật công tắc đèn không sáng

5.2 Thực hành kiểm tra và sửa chữa mạch điện

Trước khi sinh viên thực hành kiểm tra và sửa chữa, giáo viên cần tạo ra các lỗi trên mạch điện cho từng nhóm Những lỗi này phải nằm trong phạm vi lý thuyết đã học và đảm bảo không ảnh hưởng đến tính an toàn của mạch điện.

Ngoài ra, phải chuẩn bị thêm thiết bị kiểm tra mạch điện là đồng hồ vạn năng và bút thử điện

5.2.2 Thao tác mẫu Ở bước này giáo viên cần thực hiện thao tác mẫu các kỹ năng sau:

LẮP MẠCH ĐIỆN ĐÈN TẦNG HẦM

Sơ đồ nguyên lý mạch điện

Mạch điện chiếu sáng đường hầm được thiết kế với ba tầng, mỗi tầng bao gồm một bóng đèn và một công tắc, hoạt động theo nguyên lý nhất định.

Các công tắc đặt ở cửa mỗi tầng điều khiển ánh sáng cho từng tầng Khi công tắc 1 được bật, đèn tầng 1 sáng lên Khi xuống tầng hầm thứ 2 và kích hoạt công tắc 2, đèn tầng 1 tắt và đèn tầng 2 sáng Tương tự, khi xuống tầng 3 và bật công tắc 3, đèn tầng 2 tắt và đèn tầng 3 sáng Mạch điện này có thể thiết kế cho nhiều tầng hầm, nhưng nhược điểm là các công tắc cần giữ nguyên trạng thái; nếu ai đó tác động vào công tắc 1, mạch sẽ mất nguồn và tất cả đèn sẽ tắt.

Sơ đồ lắp đặt

Để thiết lập sơ đồ lắp đặt cho mạch điện chiếu sáng tầng hầm, cần thống kê các thiết bị cần thiết, bao gồm: 03 bảng điện ở ba vị trí khác nhau, cầu chì bảo vệ, 03 công tắc ba cực trên hai bảng điện, 03 bóng đèn, ống PVC và khớp nối.

Sơ đồ lắp đặt mạch điện đèn chiếu sáng tầng hầm cho trong hình vẽ 17.2

Hình 17.1: Sơ đồ nguyên lý mạch điện chiếu sáng tầng hầm

Bảng dự trù vật tƣ, dụng cụ thiết bị

1 Máy vặn vít dùng pin

Để lắp đặt các thiết bị lên panel thực hành, bước đầu tiên là xác định vị trí của các thiết bị và tiến hành gá lắp chúng Theo sơ đồ mạch đã cung cấp, các thiết bị cần được lắp bao gồm ống PVC, bảng điện và bóng đèn cho tầng hầm.

Hình 17.2: Sơ đồ lắp ráp mạch điện đèn chiếu sáng tầng hầm

Kỹ năng lắp ráp mạch đã được sinh viên thực hành nhiều lần, nhưng bài này đặc biệt ở chỗ sử dụng hai bảng điện ở hai vị trí khác nhau Trong quá trình thực hành, các bảng điện và bóng đèn nên được đặt cách nhau ít nhất 1 mét trên panel để sinh viên dễ dàng liên hệ và thi công thực tế Giáo viên không cần thao tác mẫu mà chỉ cần nhắc nhở các lưu ý quan trọng trong quá trình lắp ráp.

5 Sửa chữa các hƣ hỏng mạch đèn

Trong quá trình lắp ráp mạch, có thể gặp phải những hư hỏng phổ biến Bài viết này sẽ trình bày các loại hư hỏng thường gặp, nguyên nhân gây ra chúng và cách khắc phục hiệu quả.

-Dây nối bị đứt -Chân đèn chưa vặn sát

- Kiểm tra và vặn chặt

Định dạng
Số trang	38
Dung lượng	723,47 KB