Luận văn Thạc sĩ: Đảng bộ tỉnh Phú Thọ lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ hậu phương trong cuôc̣ kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 -1954)

Mục đích nghiên cứu của Luận văn này nhằm góp phần tái hiện lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của quân và dân Phú Thọ ̣từ góc độ ̣xây dưṇg, bảo vệ cũng như việc phát huy tác dụng của hậu phương. Nêu lên được kết quả cơ bản của việc xây dựng và bảo vệ hậu phương Phú Thọ thời kỳ 1945 – 1954, qua đó làm nổi bật vai trò lãnh đạo của Đảng bộ Phú Thọ. Từ đó rút ra những nhận xét và kinh nghiêṃ trong quá trình xây dưṇ g hậu phương thời kỳ cách mạng tiếp theo trên điạ bàn tỉnh. Mời các bạn cùng tham khảo!

MỤC LỤC

Trang

Chương 1: ĐẢNG BỘ T ỈNH PHÚ THỌ LÃNH ĐẠO TH ỰC HIỆN

NHIỆM VỤ HẬU PHƯƠNG TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1950

11

1.1 Đường lối kháng chiến của Đảng và chủ trương xây dựng

hâ ̣u phương cách mạng trong kháng chiến

11

1.1.2 Chủ trương của Đảng về xây dựng hậu phương trong

kháng chiến

15

1.2 Đảng bộ tỉnh Phú Thọ lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ xây

dựng, bảo vệ hâ ̣u phương thời kỳ từ 1945 đến 1950

22

1.2.1 Điều kiện tự nhiên, con người, truyền thống lịch sử Phú

Thọ và như ̃ng thuận lợi , khó khăn trong việc xây dựng hậu phương

trên địa bàn tỉnh

22

1.2.2 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh và quá trình chỉ đạo thực

hiê ̣n nhiệm vụ hậu phương cách mạng

30

Chương 2: ĐẢNG BỘ T ỈNH PHÚ THỌ LÃNH ĐẠO TH ỰC HIỆN

NHIỆM VỤ HẬU PHƯƠNG TỪ NĂM 1951 ĐẾN NĂM 1954

50

2.1 Bối cảnh của cuộc kháng chiến va ̀ những vấn đề đặt ra trong

xây dựng hâ ̣u phương cách mạng

50

2.2 Chủ trương của Đảng bô ̣ Phú Tho ̣ trong thực hiện nhiệm vụ

hâ ̣u phương cách ma ̣ng trên địa bàn tỉnh

53

2.2.1 Tình hình chung của tỉnh trong thời kỳ đẩy mạnh cuộc

kháng chiến toàn diện tới thắng lợi

53

2.2.2 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh và quá trìn h chi ̉ đạo thực

hiê ̣n nhiệm vụ hậu phương cách mạng

54

Chương 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM 73

3.1.1 Như ̃ng kết quả của Đảng bộ tỉnh Phú Thọ trong lãnh

đạo thực hiện nhiệm vụ hậu phương cách mạng ở đi ̣a phương

73

3.1.2 Như ̃ng hạn chế của Đảng bộ tỉnh Phú Thọ trong lãnh

đạo thực hiện nhiệm vụ hậu phương cách mạng ở đi ̣a phương

79

3.2.1 Hậu phương là nhân tố thường xuyên, quyết định thắng

lợi của chiến tranh, vì vậy dù ở thời chiến hay thời bình đều phải

nhận thức đúng đắn quan điểm đó

81

3.2.2 Để xây dựng hậu phương vững mạnh, phải đảm bảo và

phát huy mạnh mẽ, đầy đủ sự lãnh đạo của Đảng bộ về mọi mặt

83

3.2.3 Căn cứ vào đặc điểm dân tộc, xã hội và chính trị của

tỉnh, muốn xây dựng hậu phương kháng chiến, Phú Thọ phải giữ

vững ổn định chính trị, coi trọng bồi dưỡng sức dân, mở rộng khối

đoàn kết toàn dân

85

BẢNG QUY CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

HCM : Hồ Chí Minh

HĐND : Hội đồng nhân dân

HN : Hà Nội

Nxb : Nhà xuất bản

QĐND : Quân đội nhân dân

UBHCKC : Ủy ban hành chính kháng chiến UBHC : Ủy ban hành chính

UBKC : Ủy ban kháng chiến

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Khi bàn về chiến tranh cách mạng, Lênin có một luận điểm nổi tiếng:

“Muốn tiến hành chiến tranh một cách thực sự phải có một hậu phương được

tổ chức vững chắc, một đội quân giỏi nhất, những người trung thành nhất với

sự nghiệp cách mạng cũng đều sẽ lập tức bị kẻ thù tiêu diệt nếu họ không được vũ trang, tiếp tế lương thực và huấn luyện đầy đủ” [73, tr 497] Trong các cuộc cách mạng, để giành được thắng lợi nhất thiết phải có hậu phương, bởi vì hậu phương là nơi có thể triển khai xây dựng và dự trữ tiềm lực của chiến tranh cả về chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật; hậu phương là địa bàn đứng chân, là cơ sở lãnh đạo, tổ chức của tiền tuyến; là nơi chi viện sức người, sức của và động viên chính trị - tinh thần cho tiền tuyến đánh giặc; hậu phương cũng là nơi rút lui củng cố và bàn đạp tiến công của các lực lượng vũ trang, là nhâ n tố thường xuyên quyết đi ̣nh thắng lợi của chiến tranh

Tiếp thu lý luâ ̣n của chủ nghĩa Mác – Lênin về khởi nghĩa chiến tranh

và quân đội , kế thừa những kinh nghiê ̣m quân sự quý báu của dân tô ̣c , Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng đi ̣nh: “Muốn khởi nghĩa phải có căn cứ đi ̣a , muốn kháng chiến phải có hậu phương” [35, tr 73] Đấu tranh vũ trang, chiến tranh cách mạng càng lâu dài, ác liệt thì vai trò của căn cứ địa, hâ ̣u phương càng trở nên quan tro ̣ng

Ở nước ta, trong lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc, vấn đề xây dựng căn cứ đi ̣a , hâ ̣u phương đã được ông cha ta hết sức coi trọng, xem

đó như là những nhân tố có ý nghĩa quyết định đến thành bại của sự nghiệp cứu nước và giữ nước Lịch sử xây dựng căn cứ đi ̣a , hâ ̣u phương gắn liền với quá trình dựng nước và giữ nước trong lịch sử dân tộc Ông cha ta đã cho ̣n

những vùng có vi ̣ trí chiến lược quan tro ̣ng , có địa thế hiểm yếu để làm nơi

tâ ̣p kết tổ chức, xây dựng lực lượng kháng chiến chống la ̣i quân thù

Quán triệt tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin và những quan điểm của

Hồ Chí Minh về chiến tranh cách mạng, về xây dựng hậu phương cách mạng cùng những kinh nghiệm quý báu của dân tộc, trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức coi trọng nhiệm vụ xây dựng hậu phương Đảng đã sớm nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng hậu phương, căn cứ địa kháng chiến, coi đó là một bộ phận chiến lược của đường lối chiến tranh nhân dân, mà nội dung là giải quyết vấn đề đất đứng chân và xây dựng tiềm lực để kháng chiến lâu dài Xuất phát từ đặc điểm của đất nước đất không rộng, lạc hậu về kinh tế, lực lượng vũ trang còn non trẻ, lại phải đối chọi với kẻ thù có quân đội thiện chiến, được trang bị vũ khí hiện đại, Đảng ta đã chủ động xây dựng đường lối kháng chiến, xây dựng căn cứ địa hậu phương kháng chiến phù hợp với hoàn cảnh đất nước Xây dựng hậu phương ở cả vùng rừng núi lẫn đồng bằng, thậm chí ở ngay trong vùng tạm bị địch chiếm Để đảm bảo cho cuô ̣c kháng chiến thắng lợi, việc xây dựng các căn cứ đi ̣a, hâ ̣u phương cho tiền tuyến là viê ̣c làm cần thiết

Ở Phú Thọ , trong cuô ̣c kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lượctrước sự tấn công của kẻ thù, các lực lượng vũ trang đã lùi về nông thôn, rừng núi, dựa vào đi ̣a thế hiểm yếu của đi ̣a hình để củng cố , xây dựng lực lượng về mọi mặt để tiến hành kháng chiến lâu dài Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ địa phương, các căn cứ đi ̣a , hâ ̣u phương đã ra đời để đáp ứng yêu cầu cấp thiết của cuộc chiến đấu Đó là những khu vực được lựa cho ̣n làm nơi trú chân, bảo tồn và phát triển lực lượng kháng chiến , làm nơi để tích lũy , xây dựng cơ sở kinh tế, chính trị, xã hội làm chỗ dựa và bàn đạp cho các lực lượng vũ trang

và quần chúng nhân dân thực hành phản công , tiến công tiêu diê ̣t đi ̣ch Hoạt

đô ̣ng xây dựng , bảo vệ và phát huy tác dụng của hậu phương cách mạng ở

Phú Thọ đã thực sự trở thành một nội dung quan trọng trong hoạt động kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược

Từ trước đến nay , đã có nhiều công trình khoa học lịch sử , nhiều tài liê ̣u, sách báo viết về lịch sử kháng ch iến chống thực dân Pháp xâm lược ở Phú Thọ trong thời gian từ 1945 – 1954 Tuy nhiên, nghiên cứu vấn đề căn cứ

đi ̣a, hâ ̣u phương mới ít nhiều được đề câ ̣p ở những góc đô ̣ khác nhau , chưa có công trình khoa ho ̣c nào nghiên cứu mô ̣ t cách có hê ̣ thống , toàn diện về quá trình hình thành, phát triển, đă ̣c điểm, vai trò của hâ ̣u phương cách mạng trên

đi ̣a bàn tỉnh Phú Tho ̣ Do đó, việc nghiên cứu quá trình Đảng bộ tỉnh Phú Thọ lãnh đạo xây dựng hậu phương trong cuộc kháng chiến chống Pháp nhằm góp phần làm rõ thêm sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ hậu phương và góp phần khẳng định vai trò hậu phương kháng chiến trong thành quả kháng chiến của tỉnh Phú Thọ Chính vì những lý do

trên, tôi cho ̣n đề tài : “Đảng bộ tỉnh Phú Thọ lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ

hậu phương trong cuô ̣c kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 -1954)”

làm luận văn thạc sĩ, chuyên ngành lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Do tầm quan trọng của căn cứ đi ̣a , hâ ̣u phương trong chiến tranh cách mạng, trong thời gian qua có một số công trình của cá nhân và tập thể các nhà khoa học liên quan đến vấn đề này, cụ thể như sau:

Hậu phương chiến tranh nhân dân Việt Nam (1945 – 1975), Viện Lịch

sử quân sự Việt Nam, Nxb QĐND, Hà Nội 1997, đã tổng kết hoạt động xây dựng, bảo vệ và phát huy sức mạnh hậu phương trong hai cuộc chiến tranh thần thánh của dân tộc ta chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược; Các

công trình: Tổng kết cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp - thắng lợi và bài

học của Ban chỉ đạo tổng kết chiến tranh- trực thuộc Bộ Chính trị, Nxb

CTQG, HN 1996; Chiến tranh cách mạng Việt Nam (1945 – 1975) - thắng lợi

và bài học của Ban chỉ đạo tổng kết chiến tranh - Trực thuộc Bộ Chính trị,

Nxb CTQG, HN 2000, đã tổng kết vấn đề xây dựng căn cứ địa, hậu phương dưới góc độ những bài học kinh nghiệm

Các công trình nghiên cứu trên khẳng định Đảng sớm nhận thức được tầm quan trọng của hậu phương, do đó đã hết sức coi trọng xây dựng hậu phương trên tất cả các mặt chính trị, kinh tế, quân sự, văn hóa xã hội Đảng đã giải quyết thành công vấn đề hậu phương và phát huy sức mạnh của hậu phương, xây dựng hậu phương thành địa bàn chiến lược cung cấp tối đa sức người, sức của cho kháng chiến, đánh bại hai tên đế quốc có tiềm lực kinh tế, quân sự và khoa học kỹ thuật mạnh hơn ta nhiều lần Do đó, đây là nguồn tài liệu quan trọng để tác giả luận văn tham khảo

Liên quan đến đề tài còn có các công trình, các bài báo, bài đăng trên

tạp chí như: Hậu phương Thanh – Nghệ - Tĩnh trong kháng chiến chống

Pháp (1946 – 1954) của Ngô Đăng Tri, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001; Đảng lãnh đạo xây dựng căn cứ du kích ở đồng bằng Bắc Bộ (1946 – 1954) của Vũ

Quang Hiển, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001; Căn cứ địa U Minh (1945 – 1975) của Trần Ngọc Long, Nxb QĐND, Hà Nội, 2007; Mấy vấn đề đươ ̀ ng lối quân sự của Đảng ta của Đại tướng Võ Nguyên Giáp , Nxb Sự thâ ̣t, Hà Nội, 1970; Bài giảng về đường lối quân sự của Đảng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp ,

Viê ̣n Khoa ho ̣c quân sự, Hà Nội, 1974; Về xây dựng căn cứ địa – Hậu phương

trong kháng chiến chống Pháp của Ngô Vi Thiện, đăng trên Tạp chí Lịch sử

quân sự số 18 (6/1987); Chiến khu và đấu tranh vũ trang trong cách mạng

tháng Tám của Đại tướng Văn Tiến Dũng, đăng trên Tạp chí Lịch sử Đảng số

4/1995; Căn cư ́ đi ̣a cách mạng truyền thống và hiê ̣n đại của giáo sư Văn Tạo

đăng trên Tạp chí Lịch sử quân sự số 4/1995; Vài suy nghĩ về hậu phương

chiến tranh nhân dân Viê ̣t N am của Trần Bạch Đằng đăng trên Tạp chí Lịch

sử quân sự số 3/1993…

Các tác phẩm, bài viết được xuất bản đã nêu lên sự cần thiết, yêu cầu xây dựng căn cứ địa, hậu phương cho các cuộc kháng chiến; đề cập các quan điểm, đường lối xây dựng căn cứ địa làm hậu phương cho cuộc chiến tranh cách mạng; đề cập đến nguồn gốc của việc xây dựng, tính chất và đặc điểm của căn cứ địa cách mạng… Nhìn chung, các công trình nêu trên đã đề cập đến một số mặt lý luận và thực tiễn của việc xây dựng căn cứ địa, hậu phương

ở các thời kỳ và các chiến trường khác nhau trên cả nước hoặc một số vùng, địa phương cụ thể

Ngoài các công trình nghiên cứu có tính khái quát trên, còn có một số công trình nghiên cứu cụ thể về lịch sử địa phương trong thời kỳ này như:

Lịch sử Đảng bộ tỉnh Phú Thọ, tập I (1939- 1968) của Ban Chấp hành Đảng

bộ tỉnh Phú Thọ, Nxb CTQG, H 2000; Lịch sử kháng chiến chống thực dân

Pháp của quân và dân Phú Thọ (1945- 1954) của Ban Chấp hành Đảng bộ

tỉnh Phú Thọ, Nxb Quân đội nhân dân, 1999; Lịch sử Mặt trận Tổ quốc Việt

Nam tỉnh Phú Thọ (1930 – 2005) của Ủy ban MTTQVN tỉnh Phú Thọ, năm

2006; Lịch sử lực lượng vũ trang nhân dân tỉnh Phú Thọ1945 -2005 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Phú Thọ, Nxb Quân đội nhân dân, HN, 2007; Lịch

sử lực lượng vũ trang Quân khu II, Nxb Quân đội nhân dân, HN, 2006; …

Các công trình nghiên cứu cụ thể này cung cấp một số tư liệu cần thiết về quá trình thực hiện nhiệm vụ hậu phương trên địa bàn tỉnh

Những công trình nói trên, tuy mức độ và đứng ở nhiều góc độ khác nhau, song nói chung đều ghi nhận vai trò quyết định của tỉnh, của hậu phương trong cuộc kháng chiến chống Pháp Thực tế cho thấy, đến nay chưa

có công trình khoa học nào được công bố đi sâu nghiên cứu một cách hệ thống về vấn đề thực hiện nhiệm vụ hậu phương cách mạng trên đi ̣a bàn tỉnh Phú Thọ trong thời kỳ kháng chi ến chống thực dân Pháp (1945 – 1954) Mặc

dù vậy, kết quả nghiên cứu các ấn phẩm của các tác giả nêu trên là nguồn

tham khảo quý, nguồn tư liệu phong phú, tin cậy để tác giả kế thừa trong quá trình thực hiện đề tài luâ ̣n văn tha ̣c sỹ của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Góp phần tái hiện lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của quân và dân Phú Tho ̣ từ góc đô ̣ xây dựng , bảo vệ cũng như việc phát huy tác dụng của hậu phương

Nêu lên được kết quả cơ bản của việc xây dựng và bảo vệ hậu phương Phú Thọ thời kỳ 1945 – 1954, qua đó làm nổi bật vai trò lãnh đạo của Đảng

bộ Phú Thọ Từ đó rút ra những nhận xét và kinh nghiệm trong quá trình xây dựng hậu phương thời kỳ cách mạng tiếp theo trên đi ̣a bàn tỉnh

3.2 Nhiệm vụ

Tập hợp các nguồn tài liệu tại Thư viện Quốc gia Hà Nội, Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ, Tỉnh ủy Phú Thọ, Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Phú Thọ…

Mô tả một cách khái quát, toàn diện về chủ trương của Đảng, Chủ tịch

Hồ Chí Minh, Tỉnh ủy Phú Thọ về quá trình xây dựng hậu phương Phú Thọ trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu những đường lối chủ t rương chính sách của Đảng về xây dựng hâ ̣u phương và các biện pháp chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ hậu phương của Đảng bộ tỉnh Phú Thọ

Về thời gian: Luận văn giới ha ̣n từ 1945 - 1954

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện trên cơ sở sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu như: Phương pháp lịch sử và logíc Ngoài ra còn kết hợp với các phương pháp khác như: phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh… các phương pháp trên được sử dụng phù hợp với từng nội dung của luận văn

6 Đóng góp khoa học của đề tài

Trên cơ sở tâ ̣ p hợp , hê ̣ thống các tư liê ̣u liên quan đến chủ đề hâ ̣u phương cách ma ̣ng trong cuô ̣c kháng chiến chống thực dân Pháp ở Phú Tho ̣ , dựng la ̣i quá trình hình thành phát triển và những hoa ̣t đô ̣ng của hâ ̣u phương trong cuô ̣c kháng chiế n chống Pháp của tỉnh Phú Thọ, qua đó làm rõ vai trò lãnh đạo của Đảng trong xây dựng hậu phương và vai trò lãnh đạo của Đảng

bộ tỉnh trong thực hiện nhiệm vụ hậu phương trên địa bàn tỉnh

Rút ra một số kinh nghiê ̣m lịch sử về xây dựng và bảo vệ hâ ̣u phương cách mạng, góp phần bổ sung nguồn tư liệu về kháng chiến chống thực dân Pháp ở Phú Thọ

7 Bố cục luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được chia thành 3 chương:

Chương 1: Đảng bô ̣ tỉnh Phú Tho ̣ lãnh đ ạo thực hiện nhiệm vụ hâ ̣u phương từ năm 1945 đến năm 1950

Chương 2: Đảng bô ̣ tỉnh Phú Tho ̣ lãnh đa ̣o thực hiện nhiệm vụ hâ ̣u phương từ năm 1951 đến năm 1954

Chương 3: Một số nhâ ̣n xét và kinh nghiệm

Chương 1 ĐẢNG BỘ TỈNH PHÚ THỌ LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN NHIỆM VỤ

HẬU PHƯƠNG TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1950 1.1 Đường lối kháng chiến cu ̉ a Đảng và chủ trương xây dựng hâ ̣u phương cách mạng trong kháng chiến

1.1.1 Đường lối kháng chiến của Đảng

Chiến tranh là thử thách lớn đối với mỗi quốc gia, dân tộc trên tất cả các mặt của đời sống xã hội Thử thách đó càng lớn hơn nhiều với nước ta vào cuối nǎm 1946 Nền độc lập mới giành được 16 tháng, chính quyền chưa được củng cố vững mạnh, vừa kháng chiến vừa kiến quốc, nên các mặt đời sống xã hội chưa thật sự ổn định, dân tộc ta đã phải đương đầu với cuộc chiến tranh trên quy mô toàn quốc

Với dã tâm mở rộng chiến tranh xâm lược đất nước ta , thực dân Pháp đã lợi du ̣ng Hiê ̣p đi ̣nh Sơ bô ̣ ngày 6- 3- 1946 để tăng quân trái phép và b ố trí lực lượng chiếm đóng các vi ̣ trí then chốt ở miền Bắc nước ta như Hà Nô ̣i , Nam Đi ̣nh, Vinh, Huế, Đà Nẵng, đánh chiếm các khu vực cửa ngõ giao thông thủy bộ trọng yếu ở miền Bắc như Hải Phòng , Lạng Sơn Ngày 17 và 18-12-

1946, tại Hà Nội, quân Pháp đã gây ra các vu ̣ khiêu khích, tàn sát đồng bào ta

ở các phố Yên Ninh, Hàng Bún và gửi tối hậu thư buộc Chính phủ ta giải tán lực lượng an ninh, giao quyền kiểm soát thủ đô cho chúng Ngày 18-12-1946, đại diện Chính phủ Pháp cắt đứt những liên hệ với đại diện Chính phủ ta Hành động của thực dân Pháp đã đặt Đảng và Chính phủ và nhân dân ta trước một tình thế không thể nhân nhượng, vì tiếp tục nhân nhượng sẽ dẫn đến họa mất nước, nhân dân sẽ trở lại cuộc đời nô lệ

Trước hành đô ̣ng gây chiến tranh xâm lược ra cả nước ta của thực dân Pháp, Ban Thường vụ Trung ương Đảng đã họp hội nghị mở rộng tại làng Vạn Phúc (Hà Đông), do Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì Trung ương Đảng và

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kịp thời hạ quyết tâm phát động nhân dân cả nước đứng lên tiến hành cuô ̣c kháng chiến toàn quốc bảo vệ độc lập, chủ quyền của dân tô ̣c

Đây là lần đầu tiên Đảng lãnh đạo quân dân ta tiến hành một cuộc chiến tranh vừa mang tính chất bảo vệ Tổ quốc, vừa mang tính chất giải phóng dân tộc trên quy mô cả nước, đương đầu với một đế quốc lớn mạnh vốn đã từng thống trị Việt Nam trong nhiều năm Đảng xác định cuộc kháng chiến của dân

tô ̣c ta tuy có lợi thế về chính tri ̣, tinh thần, song yếu về kinh tế, quân sự trước

kẻ thù là một cường quốc có ưu thế về kinh tế , quân đô ̣i thiê ̣n chiến , trang bi ̣

vũ khí hiện đại Nhâ ̣n rõ bản chất xâm lược và tiềm lực hùng ma ̣nh của thực dân Pháp cũng như những thuâ ̣n lợi và khó khăn của ta , vì vậy, ngay sau khi phát động cuộc kháng ch iến toàn quốc, Đảng ta và C hủ tịch Hồ Chí Minh đã

đề ra đường lối kháng chiến chống thực dân Pháp, đó là đường lối chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện, lâu dài và dựa vào sức mình là chính

Chiến tranh nhân dân Viê ̣t Nam là gọi chung các cuộc chiến tranh giải phóng dân tô ̣c và bảo vê ̣ Tổ q uốc do nhân dân Viê ̣t Nam tiến hành trong tiến trình lịch sử Dưới sự lãnh đa ̣o của Đảng Cô ̣ng sản Viê ̣t Nam , chiến tranh nhân dân có các nô ̣i dung và đă ̣c trưng cơ bản:

Chiến tranh thâ ̣t sự vì lợi ích của nhân dân mà mu ̣c tiêu cơ bản là đánh đổ đế quốc và phong kiến, giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, xóa bỏ mọi

áp bức bóc lột, xây dựng mô ̣t xã hô ̣i mới, xã hội xã hội chủ nghĩa Chiến tranh dựa vào lực lượng của toàn dân , nòng cốt là liên minh công nông Dựa vào tiềm lực của nhân dân , sự giúp đỡ cổ vũ của lực lượng cách ma ̣ng và tiến bô ̣ thế giới Phương thứ c tiến hành chiến tranh phong phú , sáng tạo, nhằm phát huy cao nhất sức ma ̣nh của toàn dân , đánh địch mô ̣t cách toàn diê ̣n , ở khắp nơi với mo ̣i hình thức tổ chức và hình thức đấu tranh thích hợp Phương thức đó khiến đi ̣ch đông mà hóa thiếu , có sức mạnh lớn mà không phát huy được

tác dụng, có sở trường mà không thi thố được , lại bị sa lầy , lúng túng và bị

đô ̣ng, không rõ đâu là tiền tuyến, đâu là hâ ̣u phương, mô ̣t kiểu chiến tranh xen

kẽ triệt để Phương thức đó đã khoét sâu những mâu thuẫn cố hữu của bất cứ

mô ̣t đô ̣i quân xâm lược nào , đó là mâu thuẫn giữa phân tán và tâ ̣p trung lực lượng, giữa phòng ngự và tiến công , giữa đánh nhanh và đánh kéo d ài, làm cho lực lượng và phương tiê ̣n của đối phương ngày càng hao mòn , ý chí xâm lược càng bi ̣ sa sút…

Đêm 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, Người nói:

“Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ… Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già, người trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc, hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc Ai có súng dùng súng Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước” [49, tr 480]

Đường lối kháng chiến của Đảng được xác định trong Chỉ thị “Toàn dân kháng chiến” của Trung ương Đảng (12/12/1946), “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/12/1946) và được giải thích cụ thể trong tác phẩm “Kháng chiến nhất định thắng lợi” của đồng chí Tổng bí thư Trường Chinh Đường lối kháng chiến của Đảng là thực hiện cuộc chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện, lâu dài, dựa vào sức mình là chính Cụ thể là:

Mục đích kháng chiến: “đánh phản động thực dân Pháp xâm lược; giành thống nhất và độc lập” Nhiệm vụ và tính chất của cuộc kháng chiến là

“kế tục sự nghiệp Cách mạng Tháng Tám, nhằm hoàn thành nhiệm vụ giải phóng dân tộc, mở rộng và củng cố chế độ cộng hòa dân chủ Việt Nam phát triển trên nền tảng dân chủ mới, nên có tính chất dân tộc giải phóng và dân

chủ mới Kháng chiến của ta là tự vệ, chính nghĩa và có “thiên thời, địa lợi, nhân hòa”

Phương châm tiến hành kháng chiến là toàn dân, toàn diện, lâu dài, dựa vào sức mình là chính

Kháng chiến toàn dân là “tất cả già trẻ, trai gái, không phân biệt đảng phái, tôn giáo, hễ là người Việt Nam phải đứng lên chiến đấu”, là thực hiện mỗi người dân là một chiến sỹ, mỗi làng xóm là một pháo đài

Để tiến hành chiến tranh phải vũ trang cho nhân dân, phát động phong trào dân quân Đó “là cách hiệu nghiệm động viên toàn dân tham gia tác chiến; là cách tổ chức và rèn luyện đội quân hậu bị hết sức dồi dào để bổ sung

và tiếp ứng cho quân chính quy, để đánh lâu dài” [22, tr 314]

Kháng chiến toàn diện là đánh địch trên tất cả các mặt trận : chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, ngoại giao

Kháng chiến lâu dài (trường kỳ) là để có thời gian chuyển hóa tương quan lực lượng từ chỗ ta yếu hơn địch đến chỗ ta mạnh hơn địch

Dựa vào sức mình là chính (tự lực cánh sinh) là vì ta bị bao vây bốn phía, khi nào có điều kiện sẽ tranh thủ sự giúp đỡ của các nước, song lúc đó cũng không được ỷ lại

Đảng phát động cuộc kháng chiến chống Pháp là một quyết định lịch sử với trách nhiệm chính trị to lớn Với tinh thần độc lập, tự chủ và sáng tạo, thấm nhuần quan điểm về quần chúng nhân dân của chủ nghĩa Mác – Lênin, phát huy cao độ truyền thống cả nước chung sức đánh giặc, vừa sản xuất, vừa chiến đấu, gắn liền kháng chiến với kiến quốc, Đảng đã sớm đề ra đường lối kháng chiến đúng đắn, sáng tạo, khoa học nhằm huy động nguồn lực lượng vô tận của toàn dân, tạo ra sức mạnh vật chất và tinh thần cho cuộc chiến tranh nhân dân Việt Nam “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chỉ thị “Toàn dân kháng chiến” của Trung ương Đảng và tác phẩm

“Kháng chiến nhất định thắng lợi” của Trường Chinh được coi là nội dung cơ bản của Đường lối kháng chiến của Đảng ta, là ngọn đuốc soi đườ ng dẫn dắt nhân dân ta tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược đi tới thắng lợi

Để tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức coi trọng nhiệm vụ xây dựng hậu phương, coi đó là một trong những nhân tố thường xuyên quyết định thắng lợi của chiến tranh giải phóng dân tộc

1.1.2 Chủ trương của Đảng về xây dựng hậu phương trong kháng chiến

Hậu phương hiểu theo nghĩa hẹp: “Là nơi đối xứng với tiền tuyến, có

sự phân biệt rạch ròi bằng yếu tố không gian, là lãnh thổ ngoài vùng chiến sự, phía sau chiến tuyến, có dân cư và tiềm lực mọi mặt, nhất là về nhân lực, vật lực Là nơi xây dựng và huy động sức người, sức của, đáp ứng nhu cầu của lực lượng vũ trang ngoài tiền tuyến” [65, tr 231]

Theo nghĩa rộng, đây là chỗ dựa để tiến hành chiến tranh, nơi cung cấp sức người, sức của cho chiến tranh, không phân biệt rạch ròi với tiền tuyến về mặt không gian

Như vậy, có thể thấy ngay rằng, trong các cuộc chiến tranh, hậu phương là một trong những điều kiện cơ bản quyết định thắng bại, được thua của hai bên tham chiến Bởi vì, chiến tranh là cuộc đọ sức toàn diện giữa hai bên tham chiến Muốn thắng lợi phải có tiềm lực chiến tranh, bao gồm tiềm lực kinh tế (trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, chế độ kinh tế), tiềm lực chính trị - tinh thần (chế độ chính trị - xã hội, hệ tư tưởng và tinh thần của nhân dân), tiềm lực quân sự (sức mạnh chiến đấu của lực lượng vũ trang) Những tiềm lực đó phải được tạo ra và dự trữ tại hậu phương Chiến tranh

phải dựa vào hậu phương hùng mạnh Quân đội nào tách khỏi hậu phương thì không thể giành thắng lợi trong chiến tranh, không thể tồn tại được

Trong lịch sử quân sự, các nhà quân sự lỗi lạc và những người thầy vĩ đại của cách mạng vô sản như Mác, Ăng ghen, Lênin đều nhấn mạnh đến vai trò của hậu phương vững chắc, có tổ chức Ăng ghen đã viết: “Toàn bộ việc tổ chức và phương thức chiến đấu của quân đội và do đó thắng lợi, thất bại đều

tỏ ra là phụ thuộc vào những điều kiện vật chất, nghĩa là điều kiện kinh tế, vào chất liệu của con người và của vũ khí, nghĩa là vào chất lượng và số lượng của cư dân và của cả kĩ thuật” [17, tr 242]

Lênin thì cho rằng: “Trong chiến tranh, ai có nhiều lực lượng hậu bị hơn, ai có nhiều nguồn lực, ai kiên trì đi sâu vào quần chúng nhân dân hơn, thì người đó thu được thắng lợi” [72, tr.84]

Chiến tranh càng phát triển thì vai trò lực lượng vũ trang càng quan trọng Để bảo đảm hoạt động xây dựng và tác chiến của lực lượng vũ trang, phải xây dựng một hậu phương vững mạnh Lênin nói: “Muốn tiến hành chiến tranh một cách thực sự, phải có một hậu phương được tổ chức vững chắc, một đội quân giỏi nhất, những người trung thành nhất với sự nghiệp cách mạng cũng đều sẽ lập tức bị kẻ thù tiêu diệt nếu họ không được vũ trang, tiếp tế lương thực và huấn luyện đầy đủ” [73, tr 247]

Ngoài ra, đề cập đến những yếu tố cụ thể quyết định sức mạnh của hậu phương, Mác, Ăngghen và Lênin đều đánh giá cao nhân tố chính trị- tinh thần, đồng thời cũng nhấn mạnh đến yếu tố trang bị vũ khí Xtalin, khi bàn đến sự thử thách khắc nghiệt của chiến tranh, đã nói: “Lịch sử chiến tranh dạy rằng, chỉ có những nước nào mạnh hơn đối phương của mình về mặt phát triển và tổ chức kinh tế, về kinh nghiệm, tài nghệ và tinh thần chiến đấu của quân đội, về tinh thần kiên cường và đoàn kết của nhân dân trong suốt cả quá trình chiến tranh thì mới chịu đựng được sự thử thách đó” [70, tr 113]

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng cho rằng: “khi có chiến tranh, phải huy động và tổ chức tất cả các lực lượng trong nước để chống giặc” [48, tr 474] Kháng chiến càng lâu dài và ác liệt, càng phải huy động cao nhất sức người, sức của của căn cứ địa, hậu phương Vì vậy, nhất thiết phải xây dựng căn cứ, hậu phương vững mạnh toàn diện về mọi mặt chính trị, kinh tế, quân sự, văn hóa…

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chính quyền nhân dân vừa mới thành lập đã phải đương đầu với những khó khăn, thử thách nghiêm trọng Ở miền Nam, quân Pháp được quân Anh trợ giúp, ngày 23 tháng 9 năm 1945 đã khởi hấn ở Sài Gòn, kế đó đánh chiếm Nam Bộ và Nam Trung Bộ Ngoài Bắc, gần 20 vạn quân Trung Hoa dân quốc của Tưởng Giới Thạch (sau đây viết tắt là quân Tưởng), được Mỹ tiếp tay, kéo vào với danh nghĩa giải giáp quân Nhật nhưng còn mục tiêu bóp chết cách mạng, dựng nên chính quyền tay sai của chúng Trong khi đó, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa chưa được nước nào trên thế giới công nhận Chính quyền nhân dân mới được thành lập, chưa được kiện toàn, kinh nghiệm quản lý nhà nước còn rất hạn chế Lực lượng vũ trang non trẻ, vũ khí thô sơ, kinh nghiệm chỉ huy và chiến đấu ít ỏi Ách áp bức phong kiến cùng chính sách vơ vét tàn bạo của thực dân Pháp và phát xít Nhật khiến nền kinh tế quốc dân lâm vào tình trạng suy sụp thảm hại Nhân dân vừa trải qua nạn đói khủng khiếp, chỉ trong vòng ba tháng giữa năm

1945, gần hai triệu đồng bào chết vì đói và dịch bệnh Công thương nghiệp hàng hóa đình đốn, ngoại thương đình trệ, thủ công nghiệp tiêu điều Về tài chính, kho bạc của chính quyền cách mạng chỉ còn hơn 1 triệu đồng nhưng quá nửa là rách nát Ngân hàng Đông Dương còn nằm trong tay Pháp, đồng tiền Quan kim do quân Tưởng tung ra buộc ta phải lưu hành khiến cho thị trường càng thêm rối loạn Do hậu quả của chính sách ngu dân của thực dân

Pháp, 95% dân số nước ta không biết chữ và còn nhiều tệ nạn xã hội khác do hậu quả của chế độ thực dân để lại hết sức nặng nề

Những khó khăn về giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm đặt nước ta trong tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”, chính quyền nhân dân có nguy cơ bị lật đổ, nền độc lập mới giành được có thể bị mất Nhiệm vụ cơ bản nhất đặt ra cho Đảng và chính quyền nhân dân lúc này là giữ vững chính quyền, bảo vệ và xây dựng chế độ mới

Để chống thù trong, giặc ngoài, cùng với việc giáo dục chính trị cho quần chúng, xây dựng khối đoàn kết toàn dân, tổ chức và phát triển các đoàn thể cách mạng, xây dựng lực lượng vũ trang, Đảng và Chính phủ đã đề ra nhiều chủ trương lớn về xây dựng hậu phương trước khi xảy ra chiến tranh trên phạm vi cả nước

Trong bài nói chuyện với cán bộ, đại biểu nhân dân và thân sỹ, phú hào, trí thức ở Thanh Hóa ngày 20 tháng 2 năm 1947, với chủ đích nói về hậu phương, Hồ Chí Minh đã phân tích và nêu lên những khó khăn của quân xâm lược Pháp ở Đông Dương do những rối ren về chính trị, sa sút về kinh tế tại chính quốc Đối với cuộc kháng chiến của ta, Người phân tích và khẳng định

ta sẽ thắng vì ta có hậu phương ưu thế hơn địch, ta có thiên thời, địa lợi, nhân hòa đủ để thắng địch

Ta có thiên thời là “Ít tháng nữa trời nóng nực, Pháp không chịu nổi khí hậu, sẽ ngại dần, từ Nam chí Bắc đi tới đâu cũng chỉ có tro tàn, gạch vụn Pháp đánh ban ngày nhưng ta lại đánh ban đêm” Địa lợi là: “Ta ở đất ta, Pháp không quen đường đi” Nhân hòa là “Trừ một số Việt gian, còn 25 triệu nhân dân ta đều muốn tự do Còn dư luận ở Trung Quốc, Ấn Độ, Nam Dương, Miến Điện, Tân Gia Ba, đều là chính nghĩa, mà đến Pháp cũng đa số ngả về ta” “Cả ba: Thiên thời, địa lợi, nhân hòa đều lợi cho ta Những cái có lợi cho ta là hại cho địch, mà lợi cho địch mà hại cho ta” [48, tr 236]

Dựa vào những ý kiến chỉ dẫn trực tiếp của Hồ Chí Minh và căn cứ vào chủ trương xây dựng căn cứ địa, hậu phương của Hội nghị Trung ương tháng

4 năm 1947 Năm 1948, Trung ương Đảng có nghị quyết về xây dựng hậu phương để kháng chiến lâu dài Năm 1950, với ý định phối hợp với cách mạng Trung Quốc, Đảng chủ trương đẩy mạnh xây dựng hậu phương, thực hiện tổng động viên nhân tài vật lực để chuyển mạnh sang tổng phản công Tháng 2-1951, Đại hội lần thứ II của Đảng được triệu tập, đã nhấn mạnh xây dựng hậu phương toàn diện, đẩy mạnh sản xuất, tiết kiệm, xây dựng lực lượng

vũ trang, tranh thủ sự ủng hộ của các nước anh em để đẩy mạnh phản công, đưa kháng chiến phát triển đến thắng lợi

Trong khi chủ trương động viên toàn dân, vũ trang toàn dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, Đảng chủ trương dựa vào quần chúng nhân dân được giác ngộ cách mạng để xây dựng căn cứ địa cách mạng Đó là một trong những điều kiện căn bản để tiến hành kháng chiến và đưa kháng chiến đến thắng lợi Đồng chí Trường Chinh vạch rõ: Để huy động sức người, sức của cho kháng chiến, phải xây dựng hậu phương, xây dựng căn cứ địa khắp nơi

“Căn cứ địa là một vùng tương đối an toàn ở đó ta đóng các cơ quan đầu não, huấn luyện bộ đội chủ lực, đào tạo cán bộ, chế tạo vũ khí, đạn dược, chữa chạy thương binh…” [22, tr 310]

Do nhận thức được vai trò, tầm quan trọng của hậu phương, ngay từ những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp, Đảng ta đã chủ động xây dựng căn cứ địa, hậu phương kháng chiến mang những đặc điểm phù hợp với hoàn cảnh đất nước Nước ta hẹp lại dài, hai mặt Đông và Tây Nam giáp biển, nếu có chiến tranh, địch có thể chia cắt nước ta thành nhiều chiến trường Trước khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ, cả nước được chia làm 12 khu để thuận tiện cho việc chỉ đạo chiến tranh, Mỗi chiến khu, thậm chí ở từng tỉnh, từng huyện hoặc liên tỉnh, liên huyện phải chọn những vùng “có thế chiến

lược lợi hại, tiến có thể đánh, lui có thể giữ” để xây dựng thành căn cứ địa, làm chỗ đứng chân cho các cơ quan lãnh đạo kháng chiến, có tiềm năng xây dựng lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang, giải quyết vấn đề hậu cần, nuôi dưỡng và tiếp tế cho lực lượng kháng chiến Bước vào cuộc kháng chiến, Đảng xác định ở Việt Nam có cǎn cứ địa vững chắc nhất là lòng dân, không

có lòng yêu nước sâu sắc của nhân dân, không có tinh thần giác ngộ cách mạng cao của đông đảo quần chúng thì căn cứ địa nào, dù có núi cao rừng thẳm vẫn có thể bị địch đánh thọc sâu, hoặc bao vây chia cắt Từ đó có thể mở mặt trận ở bất cứ nơi nào có bóng địch, đánh ngay cả ở sau lưng địch, trong lòng địch và tổ chức cǎn cứ địa không những ở rừng núi mà cả ở đồng bằng" Để bảo đảm chiến đấu thắng lợi, Đảng chủ trương xây dựng cǎn cứ địa

và hậu phương tại chỗ vững mạnh, lấy nông thôn đồng bằng và rừng núi làm địa bàn chiến lược trọng yếu

Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trương xây dựng hậu phương, căn cứ địa ở cả rừng núi và đồng bằng, ở cả trước mặt và sau lưng địch Ở đâu

có quần chúng yêu nước được giác ngộ thì ở đó có hậu phương Bởi vì, rừng núi là địa bàn chiến lược quan trọng, địa thế hiểm trở, có nhân dân các dân tộc trung thành với cách mạng, địch có nhiều sơ hở, khó phát huy ưu thế vũ khí

và phương tiện chiến tranh hiện đại Ta có thể xây dựng, phát triển lực lượng, duy trì một cuộc chiến tranh lâu dài, kể cả những lúc gặp khó khăn nhất Đây

là nơi có thể xây dựng hậu phương vững chắc nhất của cách mạng nước ta Đồng bằng là nơi không có địa thế hiểm trở như rừng núi, nhưng là nơi đông dân, nhiều của Xây dựng chỗ đứng chân ở đồng bằng mới có điều kiện khai thác nhiều nhân tài, vật lực cho kháng chiến

Với tinh thần đó, trong cuộc kháng chiến chống Pháp, Đảng ta tích cực củng cố những cǎn cứ đã có như Việt Bắc, Khu IV và Khu V, vùng Đồng Tháp Mười, đồng thời tích cực xây dựng các làng chiến đấu, các cǎn cứ và

khu du kích trong vùng tạm chiếm Ở nước ta không hình thành "vùng đỏ",

"vùng trắng", không lấy nông thôn bao vây thành thị, mà hình thành một hệ thống cǎn cứ kháng chiến đa dạng ở cả vùng rừng núi, đồng bằng và thành phố

Nông thôn đồng bằng là địa bàn tranh chấp quyết liệt giữa ta và địch Địch ra sức "bình định" vùng đồng bằng để "lấy chiến tranh nuôi chiến tranh, dùng người Việt đánh người Việt" Chúng xây dựng hệ thống đồn bốt, cǎn cứ nhỏ ở ven đô thị, trục đường giao thông nhằm ngǎn chặn ta từ xa, tạo ra thế bao vây, chia cắt vùng nông thôn để dễ kiểm soát Bọn Việt gian phản động,

tề điệp dựa vào hệ thống đồn bốt này để hoạt động lùng bắt cán bộ và đàn áp nhân dân Ta quyết tâm giữ vùng nông thôn để xây dựng hậu phương tại chỗ vững mạnh Các làng chiến đấu và cǎn cứ du kích nằm xen kẽ với hệ thống đồn bốt địch, tạo thế đan xen nhau Ta tích cực chiến đấu bảo vệ hậu phương, đồng thời cũng ra sức đánh phá hậu phương địch, biến hậu phương địch thành tiền phương ta, không ngừng mở rộng hậu phương ta

Có thể thấy, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh không quan niệm hậu phương theo nghĩa thông thường của chiến tranh quy ước, hiện đại, có chiến tuyến rõ rệt, mà có sự phát triển mới về lý luận và được chứng minh bằng thực tiễn, với những điểm sáng tạo, độc đáo, tạo ra ngay trong vùng địch chiếm đóng những nơi có thể xây dựng và dự trữ tiềm lực của chiến tranh, cả

về chính trị, quân sự, kinh tế và văn hóa, thành những nơi huy động nhân lực, vật lực cho kháng chiến và tạo chỗ dựa về tinh thần cho cuộc kháng chiến ở địch hậu Đảng chủ trương xây dựng hậu phương, căn cứ địa ở cả rừng núi và đồng bằng, ở cả trước mặt và sau lưng địch Ở đâu có quần chúng yêu nước được giác ngộ thì ở đó có hậu phương Đảng lãnh đạo xây dựng hậu phương của chiến tranh nhân dân rộng khắp với những quy mô và hình thức khác nhau Nhiều loại hình hậu phương sẽ tạo ra thế xen kẽ một cách triệt để giữa

ta và địch, làm cho hậu phương và tiền tuyến đan xen nhau, luụn luụn biến động, khụng cú ranh giới ổn định mà thường xuyờn chuyển húa, xoay vần cựng với kẻ địch trong một quỏ trỡnh khỏng chiến trường kỳ, tạo ra nguồn sức mạnh vụ tận của chiến tranh nhõn dõn, trong đú mụ̃i người dõn là một người lớnh, mụ̃i làng xó là một phỏo đài, đỏnh giặc một cỏch toàn diện và bằng mọi

vũ khớ cú trong tay Vỡ thế “hậu phương khụng còn là đối xứng của tiền tuyến theo nghĩa cổ điển, cũng khụng thể xỏc định chỉ bằng yếu tố khụng gian” Đú

là “hiện tượng kỳ lạ của chiến tranh nhõn dõn Việt Nam”

Đường lối khỏng chiến của Đảng là đường lối chiến tranh nhõn dõn Vỡ thế chủ trương xõy dựng hậu phương ở cả rừng nỳi và đồng bằng cú ý nghĩa hết sức quan trọng Nú cho phộp động viờn toàn dõn tham gia chiến tranh, giải quyết nguồn sức người, sức của dồi dào, phục vụ yờu cầu ngày càng lớn của cuộc khỏng chiến, tạo khả năng mở mặt trận ở bất cứ nơi nào cú búng địch

Nhỡn chung, trong quỏ trỡnh khỏng chiến, Đảng đó lónh đạo xõy dựng, bảo vệ cỏc vựng tự do trờn tất cả cỏc mặt chớnh trị, kinh tế, quõn sự, văn húa, biến cỏc vựng tự do lớn thành hậu phương chiến lược của cuộc khỏng chiến Chủ trương xõy dựng hậu phương cỏch mạng của Đảng được vạch ra ngay từ những ngày đầu cuộc khỏng chiến và được Đảng tiếp tục phỏt triển về sau

1.2 Đảng bộ tỉnh Phỳ Thọ lónh đạo thực hiện nhiệm vụ xõy dựng, bảo vệ

hõ ̣u phương thời kỳ từ 1945 đờ́n 1950

1.2.1 Điều kiện tự nhiờn, con người, truyền thống lịch sử Phỳ Thọ và như ̃ng thuọ̃n lợi, khó khăn trong viờ ̣c xõy dựng họ̃u phương trờn địa bàn tỉnh

Phú Thọ là một tỉnh thuộc vùng Đông Bắc Bộ, đ-ợc thành lập từ năm

1891 d-ới thời Pháp thuộc Sau gần tám thập kỷ ra đời, đầu năm 1968, Phú Thọ chính thức hợp nhất với Vĩnh Phúc thành tỉnh Vĩnh Phú Sau 29 năm hợp

nhất, tỉnh Phú Thọ đ-ợc tái lập trở lại từ ngày 1/1/1997 theo Nghị quyết kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá IX

Tỉnh Phú Thọ có diện tích tự nhiên là 3.519,65 km2 (chiếm 1,2% diện tích cả n-ớc, xếp thứ 10/11 tỉnh thuộc vùng Đông Bắc Bộ và xếp thứ 38/64 tỉnh, thành phố cả n-ớc) Phú Thọ cách thủ đô Hà nội 80 km, là điểm tiếp giáp giữa vùng Đông Bắc đồng bằng sông Hồng và vùng Tây Bắc Phớa Bắc tiếp giỏp với hai tỉnh Tuyờn Quang và Yờn Bái; phớa Tõy giáp hai tỉnh Yờn Bái và Sơn La; phớa Đụng giỏp tỉnh Vĩnh Phỳc; phớa Nam giáp thành phụ́ Hà Nụ ̣i và tỉnh Hòa Bỡnh Với vị trí nh- vậy, Phú Thọ là cửa ngõ phía Tây - Bắc của thủ

đô Hà Nội và là địa bàn kinh tế trọng điểm phía Bắc, là cầu nối giữa các tỉnh

đồng bằng Bắc Bộ, thủ đô Hà nội với các tỉnh miền núi Tây Bắc là Tuyên Quang, Hà Giang, Yên Bái, Lào Cai, Sơn La

Do cṍu ta ̣o đi ̣a chṍt ta ̣o nờn những dãy đụ̀i , nỳi điờ ̣p trùng, với những nờ́p gãy khụ̉ng lụ̀ , qua mưa lũ hàng va ̣n năm đã hình thành những dòng chảy qua, biờ́n đi ̣a hình Phú Tho ̣ thành ba vùng rõ rờ ̣t là: vựng nỳi cao, vựng gò đồi

và vựng đồng bằng Vỡ thế, khớ hậu ở Phỳ Thọ vừa cú tớnh chất trung du , vừa

cú tớnh chất miền nỳi

Vựng nỳi cao tập trung ở phớa Tõy Bắc , thuụ ̣c các huyờ ̣n Thanh Sơn , Yờn Lõ ̣p, Hạ Hòa Rừng núi ở Phú Tho ̣ có đi ̣a hình hiờ̉m trở , cú lợi cho việc bụ́ trí thờ́ trõ ̣n ch iờ́n tranh nhõn dõn , bụ́ trí các trõ ̣n đi ̣a mai phu ̣c , tụ̉ chức các cuụ ̣c tiờ́n cụng, phản cụng hoặc khi cần cú thể nhanh chóng rút lui đờ̉ bảo toàn lực lượng Vựng rừng nỳi Phỳ Thọ thiờn nhiờn còn kiến tạo nờn những hang

đụ ̣ng kỳ thỳ, muụn hình muụn vẻ Thời bình những hang đụ ̣ng này có thờ̉ xõy dựng thành những điờ̉m tham quan du li ̣ch , khi chiờ́n tranh xảy ra , cú thể trở thành cỏc vị trớ ộm quõn hoặc cất giấu kho tàng phục vụ quốc phòng

Tiờ́p theo vùng nỳi là vựng gò đồi thuộc cỏc huyện Tam Nụng , Thanh Thủy, Thanh Ba, Hạ Hòa, Đoan Hùng, Phự Ninh Đõy là vùng đi ̣a hình có thờ́

mạnh kinh tế đồi rừng , đụ̀ng thời rṍt thuõ ̣n lợi cho viờ ̣c xõy dựng các làng xã chiờ́n đṍu , cho luyờ ̣n tõ ̣p quõn sự và xõy cṍt các kho tàng phu ̣c vu ̣ cho thời chiờ́n Vựng đồng bằng của tỉnh nhỏ hẹp , chủ yếu nằm ở vựng đất phớa Nam huyờ ̣n Lõm Thao và mụ ̣t sụ́ xã tả nga ̣n sụng Đà thuụ ̣c huyờ ̣n Thanh Thủy Đi ̣a hỡnh vựng này bằ ng phẳng , đṍt đai phì nhiờu , thớch hợp với việc trồng lỳa nước và các loa ̣i cõy lương thực , hoa màu Nơi đõy được coi là vùng kinh tờ́ chiờ́n lược của tỉnh , cung cṍp nhiờ̀u nhõn tài , võ ̣t lực cho chiờ́n tranh và rṍt thuõ ̣n lợi cho cơ đụ ̣ng chiờ́n đṍu

Phú Thọ là tỉnh trung du miền núi duy nhất không có đ-ờng biên giới quốc gia (kể cả đ-ờng bộ và đ-ờng biển) Nh-ng Phú Thọ có vị trí địa lý quan trọng về quốc phòng Phỳ Thọ cú những con sụng lớn chảy qua đều bắt nguồn từ phía Nam Trung Quụ́c, qua đi ̣a phõ ̣n của tỉnh là sụng Thao , sụng Lụ, sụng Đà với chiờ̀u dài 200km đường sụng Cả ba con sụng cựng đổ về ngó ba Bạch Hạc (Viờ ̣t Trì), tạo nờn một vựng đất “sơn chầu thủy tụ” , mụ ̣t đõ̀u mụ́i giao thụng quan trọng của vựng trung du Bắc Bộ Từ đõy, cú thể khống chế con đường giao lưu thủy bụ ̣ nụ́i liờ̀n vùng đụ̀ng bằng Bắc Bụ ̣ rụ ̣ng lớn và thủ đụ

Hà Nội với cỏc tỉnh biờn giới phớ a Bắc Tụ̉ quụ́c Ngoài cỏc con sụng lớn, trờn

đi ̣a bàn Phú Tho ̣ còn có nhiờ̀u chi lưu lớn , nhỏ như sụng Bứa , sụng Chảy , Ngòi Lao , Ngòi Giành, Ngòi Me, Ngòi Lạt… và hàng chục khe , ngòi, suụ́i khỏc Hờ ̣ thụ́ng sụng ngòi trờn đi ̣a bàn Phú Tho ̣ khụng chỉ là nguụ̀n tài nguyờn thiờn nhiờn vụ giá phu ̣c vu ̣ cho đời sụ́ng và sản xuṍt mà còn có tõ̀m quan trọng đă ̣c biờ ̣t trong giao thụng, quụ́c phòng trờn toàn khu vực

Trải qua năm thỏng , Phỳ Thọ đó cú mạng lưới đường quốc lộ , tỉnh lộ, đường liờn huyện, liờn xã, liờn thụn nụ́i trong toàn tỉnh , với 5 tuyờ́n quụ́c lụ ̣ chạy qua tỉnh cú chiều dài hàng trăm ki - lụ- một, trong đó lớn nhṍt là quụ́c lụ ̣ sụ́ 2- con đường cha ̣y từ thi ̣ xã Hà Giang , qua tỉnh Tuyờn Quang , Phỳ Thọ, Vĩnh Phỳc về Hà Nội Ngoài quốc lộ số 2 còn cú cỏc tuyến đường chiến lược

khỏc như đường 32 qua Thanh Thủy, Thanh Sơn đi Văn Chṍn – Nghĩa Lộ – Sơn La; quốc lộ 32B nối Phú Thọ - Yên Bái sẽ v-ợt cầu Ngọc Tháp qua sông Hồng tại thị xã Phú Thọ, là một phần của đ-ờng Hồ Chí Minh; đườ ng 32C từ

Hà Nội qua Tam Nụng- Cõ̉m Khờ- Hạ Hòa – Yờn Bái Quốc lộ 70 xuất phát từ thị trấn Đoan Hùng đi Yên Bái - Lào Cai sang Vân Nam - Trung Quốc hiện

đang đ-ợc nâng cấp để trở thành con đ-ờng chiến l-ợc Hà Nội - Hải Phòng - Côn Minh (Trung Quốc)

Phỳ Thọ còn cú đường sắt Hà Nội – Lào Cai chạy qua tỉnh cú chiều dài hơn 100km, nụ́i liờ̀n với Võn Nam (Trung Quụ́c) Tuyờ́n đường sắt này còn nụ́i liờ̀n với tuyờ́n đường sắt Hà Nụ ̣i – Lạng Sơn, Hà Nội – Hải Phòng, Hà Nội – Thỏi Nguyờn, Hà Nội – Thành phố Hồ Chớ Minh

Bờn ca ̣nh hờ ̣ thụ́ng quụ́c lụ ̣ , hờ ̣ thụ́ng đường nụ ̣i tỉnh tương đụ́i phát triờ̉n và đang ngày càng được mở rụ ̣ng , sửa chữa, nõng cṍp Tỉnh còn được đõ̀u tư xõy dựng nhiờ̀u cõy cõ̀u lớn như cõ̀u Viờ ̣t Trì , cõ̀u Phong Chõu , cõ̀u Trung Hà, cõ̀u Ngòi Lao , cõ̀u Tứ Mỹ… ta ̣o điờ̀u kiờ ̣n phát triờ̉n kinh tờ́ dõn sinh, rṍt thuọ̃n lợi cho viờ ̣c cơ đụ ̣ng lực lượng trong hoàn cảnh chiờ́n tranh

Với đi ̣a hình và các tuyờ́n đ ường giao thụng như vậ y, Phỳ Thọ tr ở thành cửa ngừ của thủ đụ Hà Nội , là lỏ chắn quan trọng của cỏc căn cứ địa Viờ ̣t Bắc và Tõy Bắc trong các cuụ ̣c kháng chiờ́n giải phóng dõn tụ ̣c , là tấm đệm giữa vựng Việt Bắc rộng lớn và vựng Tõy Bắc mờnh mụng, hiờ̉m yờ́u của Tụ̉ quụ́c Từ Phú Tho ̣ có thờ̉ qua Tuyờn Quang, Hà Giang lờn vựng căn cứ địa Viờ ̣t Bắc, qua Sơn La lờn Điờ ̣n Biờn, đi ̣a bàn chiờ́n lược quan tro ̣ng Với vi ̣ trí chiờ́n lược lợi ha ̣i đó , Phỳ Thọ khụng chỉ là cửa ngõ của cả vùng Viờ ̣t Bắc và Tõy Bắc mà còn là mụ ̣t vùng cú vị trớ chiến lược quan trọng bởi cỏi thế “Tiến khả dĩ cụng, lui khả dĩ thủ”

Vị trí địa lý trên đã tạo ra cho Phỳ Thọ những thuận lợi cơ bản trong quỏ trỡnh thực hiện nhiệm vụ hậu phương trong khỏng chiến Trong kháng chiờ́n

chống Pháp, với đặc điểm “rừ ng co ̣, đồi chè”, Phú Thọ là căn cứ đứng chân của các đại đoàn chủ lực “Rừng che bô ̣ đô ̣i” vừa xây dựng , vừa huấn luyê ̣n ,

cơ đô ̣ng chiến đấu trê n khắp vùng Bắc Bô ̣ và chi viê ̣n cho các chiến di ̣ch ở Lào Khi đi ̣ch tấn công thì “rừng vây quân thù” , các lực lượng tác chiến trên

đi ̣a bàn Phú Tho ̣ có điều kiê ̣n lợi du ̣ng đi ̣a hình , đi ̣a vâ ̣t bố trí thế trâ ̣n phòng ngự, bảo toàn lực lượng vừa để tạo thời cơ tiến công tiêu diệt địch , vừa có thể rút lui an toàn

Tỉnh Phú Thọ bao gồm 13 huyện, thành, thị là: Thành phố Việt Trì, thị

xã Phú Thọ và các huyện Lâm Thao, Phù Ninh, Cẩm Khê, Yên Lập, Thanh Sơn, Tân Sơn, Tam Nông, Thanh Ba, Hạ Hòa, Đoan Hùng, Thanh Thủy

Về dân số, sau khi tái lập tỉnh có gần 1,3 triệu người, gồm 21 dân tộc anh em Người Kinh chiếm đa số với gần 1,2 triệu người, phân bố trên địa bàn toàn tỉnh Đứng thứ hai là người Mường với hơn 10 vạn người, sống tập trung chủ yếu ở các huyện Thanh Sơn, Yên Lập, Thanh Thủy Ngoài ra còn có người Dao với hơn 6 nghìn người, người Cao Lan hơn 2 nghìn người và một

số dân tộc ít người khác Các d©n téc M-êng, Dao, Cao Lan, M«ng sèng tËp trung thµnh lµng, b¶n riªng, b¶n s¾c v¨n ho¸, phong tôc tËp qu¸n kh¸ ®Ëm nÐt Ngoµi ra, c¸c d©n téc trên còn sinh sèng xen kÏ ë c¸c x·, ph-êng, thÞ trÊn, nhÊt lµ ë c¸c huyÖn Thanh S¬n, T©n S¬n, Yªn LËp, Thanh Thuû, §oan Hïng

Cư dân Phú Thọ phần lớn có nguồn gốc từ cư dân Văn Lang thời các vua Hùng dựng nước, con cháu của những thế hệ đã góp phần làm nên nền văn minh sông Hồng rực rỡ Phú Thọ là nơi “đất lành chim đậu”, trong quá trình phát triển của lịch sử dựng nước và giữ nước, đã có nhiều cư dân từ mọi miền đất nước đến sinh cơ, lập nghiệp Trải qua quá trình phát triển, hội nhập

và giao lưu, đã có sự đan xen, hòa quyện lẫn nhau, có sự chọn lọc và sáng tạo,

lưu giữ và phát triển để tạo nên sức mạnh và trở thành cái nôi của nền văn hiến đất Việt

Về truyền thống lịch sử Phú Thọ: Trải qua bao biến thiên của lịch sử, nhân dân các dân tộc Phú Thọ luôn nêu cao truyền thống lao động cần cù sáng tạo, truyền thống văn hóa rực rỡ và đặc biệt là truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm, bảo vệ quê hương đất nước

Dựng nước đi đôi với giữ nước Từ buổi đầu dựng nước, lãnh thổ Phú Thọ thường xuyên bị kẻ thù xâm lược, buộc cư dân Phú Thọ phải đoàn kết để kháng chiến chống ngoại xâm, bảo vệ đất đai quê hương và cuộc sống Trong suốt chiều dài lịch sử, các thế hệ cư dân Phú Thọ đã đoàn kết để bảo vệ cộng đồng và cùng chống ngoại xâm Những hoạt động đó mang tính vũ trang, trải qua hàng ngàn năm đã hun đúc nên những kinh nghiệm truyền thống quân sự, được các thế hệ nối tiếp gìn giữ, phát huy, vận dụng sáng tạo nhuần nhuyễn thành nghệ thuật quân sự và trí tuệ của văn hóa giữ nước

Trong thời kỳ Bắc thuộc, mặc dù bị đàn áp nặng nề, song các thế hệ nhân dân Phú Thọ đã bám vào làng xóm, đoàn kết đùm bọc lẫn nhau, dũng cảm liên tục nổi dậy, lúc công khai, lúc âm thầm đấu tranh chống lại mọi âm mưu của địch, đã ngăn chặn và dập tắt dần những làn sóng bành trướng và đồng hóa từ phương Bắc tràn tới Các làng xã nông nghiệp vẫn giữ là “Thế giới riêng” của người Đất Tổ Chính những làng xã cổ truyền ấy là cơ sở để bảo vệ, nuôi dưỡng những tinh hoa văn hóa dân tộc Trong cuộc đấu tranh trường kỳ chống Bắc thuộc, những làng xóm nằm sau lũy tre xanh là những pháo đài kiên cố chống lại một cách có hiệu quả những âm mưu của kẻ thù

Thời kỳ phong kiến tự chủ, nhân dân Phú Thọ cùng với nhân dân cả nước đã tham gia tích cực vào cuộc chiến đấu để bảo vệ Tổ quốc Thể hiện rõ nhất là tinh thần chiến đấu dũng cảm của nhân dân Phú Thọ trong cuộc kháng

chiến chống Mông – Nguyên thế kỷ XIII Nhiều trận đánh ngăn chặn địch của quân dân địa phương diễn ra ở lưu vực sông Thao, sông Lô, sông Đà…

Đầu thế kỷ XV, nhân dân Phú Thọ giúp đỡ nhà Hồ xây dựng phòng tuyến chống giặc tại Bạch Hạc, do Hồ Xạ chỉ huy Khi giặc Minh sang xâm lược nước ta, núi rừng Thanh Sơn, Yên Lập đã vang lên tiếng chiêng của các đạo quân thiểu số chống lại ách đô hộ của nhà Minh Các cuộc khởi nghĩa đó

đã góp phần tiêu hao sinh lực địch, bẻ gãy các cuộc hành quân của chúng trên đường tiến về thành Đông Quan – Hà Nội

Từ giữa thế kỷ XIX, thực dân Pháp xâm lược nước ta Sau khi chiếm được Sơn Tây, ngày 12 tháng 4 năm 1884, quân Pháp tổ chức đánh chiếm thành Hưng Hóa, thủ phủ của tỉnh Phú Thọ Nhân dân Phú Thọ đã anh dũng đứng lên chống Pháp xâm lược Trong hơn 10 năm kháng Pháp lần thứ nhất, trên đất Phú Thọ, nhân dân các dân tộc trong tỉnh đã anh dũng đứng lên chống trả một kẻ thù hơn hẳn về sức mạnh quân sự Cuộc chiến đấu liên tục, bền bỉ

đã diễn ra trên một địa bàn rộng khắp từ miền núi đến miền xuôi Cuộc chiến đấu đó đã thể hiện tinh thần quật cường, anh dũng và tình đoàn kết keo sơn giữa các dân tộc anh em cùng chung chiến hào trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù xâm lược Mặc dù thất bại, nhưng các cuộc chiến đấu đó đã để lại nhiều bài học quý báu về cách tổ chức quân đội, cách xây dựng căn cứ, chiến thuật đánh du kích linh hoạt và cách sử dụng vũ khí sáng tạo; đặc biệt là bài học về sức mạnh của chiến tranh nhân dân và tinh thần đoàn kết dân tộc trong cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, đồng thời tạo tiền đề thuận lợi cho phong trào cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng sau này phát triển

Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, thực dân Pháp cơ bản đã bình định xong nước ta và tiến hành khai thác thuộc địa lần thứ nhất Trên địa bàn Phú Thọ, chúng ráo riết thiết lập các cơ quan hành chính cai trị do người Pháp và tay sai người Việt nắm giữ, đồng thời tổ chức lực lượng vũ trang và chiếm

đóng nhiều nơi trong tỉnh Chúng thi hành chính sách áp bức bóc lột nặng nề

để bòn rút của cải và hòng làm nhụt tinh thần, khí phách đấu tranh cách mạng của các tầng lớp nhân dân Cách thức cai trị đó đã làm cho các mặt kinh tế xã hội của Phú Thọ bị kìm hãm nặng nề Trong điều kiện đó, thiên tai, mất mùa lại thường xuyên xảy ra, làm cho đời sống các tầng lớp nhân dân vô cùng cực khổ Điều đó đã khiến cho lòng căm thù của nhân dân ta đối với kẻ thù xâm lược càng dâng cao Vì vậy, tiếng vang của phong trào yêu nước, do các cụ Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh tổ chức, đã nhanh chóng tác động đến nhân dân Phú Thọ Trong đó phải kể đến ảnh hưởng của phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục và tổ chức Việt Nam Quang Phục Hội, một số cơ sở của tổ chức này được gây dựng ở Phù Ninh, Văn Lung, Tiên Kiên, Xuân Lũng…

Các tổ chức trên, mặc dù chỉ tồn tại trong thời gian ngắn, nhưng sự ra đời và những hoạt động của nó đã chứng tỏ phong trào yêu nước của nhân dân Phú Thọ luôn luôn sôi nổi và liên tục Đó cũng là tiếng vang thức tỉnh lòng yêu nước và tinh thần đấu tranh bất khuất đến mọi tầng lớp nhân dân trong tỉnh

Nhìn chung, các phong trào yêu nước kháng Pháp từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX trên đất Phú Thọ diễn ra sôi nổi, liên tục với tinh thần bất khuất, quật cường Truyền thống anh dũng, kiên cường chống giặc ngoại xâm mãi mãi là niềm tự hào của nhân dân Phú Thọ Truyền thống tốt đẹp đó ngày càng được phát huy mạnh mẽ hơn trong hoàn cảnh lịch sử mới khi Đảng ta ra đời năm 1930 và đảm nhận sứ mệnh lịch sử lãnh đạo cách mạng Việt Nam

Trong quá trình đấu tranh giành chính quyền tiến tới Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945, thực hiện chủ trương của Đảng về xây dựng các chiến khu cách mạng, làm căn cứ, bàn đạp cho cuộc tổng khởi nghĩa, tỉnh Phú Thọ

đã xây dựng được các chiến khu du kích như: Chiến khu Vần – Hiền Lương (Chiến khu Âu Cơ), hai căn cứ du kích Vạn Thắng (Cẩm Khê) và Phục Cổ

(Yên Lập) được thành lập Trong những ngày sục sôi khí thế cách mạng, dưới

sự lãnh đạo của Đảng bộ địa phương, nhân dân và lực lượng vũ trang Phú Thọ, với truyền thống đấu tranh kiên cường, bất khuất, đã cùng nhân dân toàn quốc lật đổ chính quyền thực dân phong kiến, giải phóng dân tộc, lập ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa Thắng lợi đó tạo ra bước ngoặt trong lịch sử dân tộc nói chung và của Đảng bộ và nhân dân Phú Thọ nói riêng

1.2.2 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh và quá trình chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ hậu phương cách mạng

Tháng 9 năm 1945, quân đội Trung Hoa dân quốc của Tưởng Giới Thạch kéo vào nước ta và đến Phú Thọ theo đường sắt Lào Cai – Hà Nội, theo quốc lộ 2 qua Đoan Hùng và theo đường Lai Châu- Sơn La – Hòa Bình qua Thanh Sơn Chúng lấy thị xã Phú Thọ và thị trấn Việt Trì làm nơi đóng quân và trạm chuyển quân Chúng tiến hành các hoạt động phá hoại như: Đánh bắt người trái phép, cướp bóc tài sản của nhân dân, cưỡng hiếp phụ nữ, đốt nhà dân, thúc ép bọn phản động trong Quốc dân đảng đứng ra lập chính quyền ở những nơi chúng chiếm đóng Hành động của quân Tưởng đặt Đảng

bộ, chính quyền và nhân dân Phú Thọ trước muôn vàn khó khăn phức tạp và thách thức nghiêm trọng

Trước tình hình phức tạp, khó khăn, vấn đề củng cố và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, xây dựng lực lượng vũ trang, củng cố chính quyền, phát triển đoàn thể cách mạng có tầm quan trọng đặc biệt Tháng 9 năm 1945,

Xứ ủy Bắc Kỳ đã cử đồng chí Vũ Dương, Xứ ủy viên phụ trách các tỉnh Phú Thọ- Yên Bái- Lào Cai và Tuyên Quang, về thành lập Tỉnh ủy Phú Thọ (lâm thời), đồng chí Trần Quang Bình (tức Đặng Văn Dĩ) được cử làm Bí thư Việc thành lập Tỉnh ủy Phú Thọ có ý nghĩa quan trọng đối với phong trào cách mạng ở địa phương Từ đây, Tỉnh ủy sẽ trực tiếp lãnh đạo cuộc đấu tranh

chống thù trong, giặc ngoài, giữ vững chính quyền cách mạng và chuẩn bị kháng chiến

Một trong những vấn đề cấp bách mà Đảng bộ và chính quyền Phú Thọ phải tập trung giải quyết là nhanh chóng ổn định đời sống mọi mặt cho nhân dân Thực hiện 6 nhiệm vụ cấp bách trước mắt của Chính phủ và Chỉ thị

“Kháng chiến, kiến quốc” của Trung ương Đảng, hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng bộ tỉnh Phú Thọ đã động viên nhân dân toàn tỉnh dấy lên phong trào “nhường cơm, xẻ áo”, “lá lành đùm lá rách”, “tăng gia sản xuất”… Tỉnh ủy chủ trương thành lập Ban khuyến nông phụ trách việc tăng gia sản xuất và khai khẩn đất hoang ở các cấp từ tỉnh đến xã, nhờ đó, sản xuất nông nghiệp ở Phú Thọ đều tăng cả diện tích và sản lượng Nếu một năm trước đó (từ 19/8/1944 – 19/8/1945), toàn tỉnh chỉ có 147.000 mẫu trồng cây với tổng sản lượng là 58.325 tấn, thì một năm sau, con số này đã tăng lên 179.570 mẫu với 234.461 tấn lương thực quy ra thóc Vì thế, nạn đói trong tỉnh được đẩy lùi, đời sống nhân dân bước đầu được ổn định Thắng lợi này không những góp phần ổn định tình hình chính trị - xã hội trong tỉnh mà còn tạo ra nguồn dự trữ để sau đó giúp nhân dân, nhất là 4 vạn đồng bào miền xuôi tản cư đến Phú Thọ, sớm ổn định đời sống; tạo thuận lợi cho bộ đội và các cơ quan đến Phú Thọ trong những ngày đầu kháng chiến

Ngày 4 tháng 9 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh 34/SL

về xây dựng “Quỹ độc lập”; ngày 17 tháng 9 năm 1945, Chính phủ tổ chức

“Tuần lễ vàng” nhằm động viên mọi người dân yêu nước tự nguyện ủng hộ việc xây dựng và bảo vệ nền độc lập của đất nước Thực hiện chủ trương của Đảng và Chính phủ, từ ngày 17 đến 24 tháng 9 năm 1945, nhân dân Phú Thọ

từ thành thị đến nông thôn đã tích cực ủng hộ Chính phủ, chỉ riêng về vàng đã thu được 15kg, chưa kể tiền bạc, thóc gạo, mâm đồng, chậu thau, lư đỉnh và

cả những kỷ vật quý khác Số vàng thu được tuy không nhiều nhưng biểu thị tấm lòng yêu nước thiết tha của đồng bào Đất Tổ đóng góp vào quỹ cứu nước

Trước tình trạng 95% dân số nước ta mù chữ, sau Cách mạng Tháng Tám, ngày 8 tháng 9 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ban hành Sắc lệnh 17/SL thành lập Nha bình dân học vụ; Sắc lệnh 19/SL quy định các địa phương phải mở lớp bình dân học vụ; Sắc lệnh 29/SL thi hành cưỡng bức việc học chữ quốc ngữ Người ra lời kêu gọi toàn dân chống nạn mù chữ Người chỉ rõ: “Muốn giữ vững nền độc lập, muốn làm cho dân mạnh nước giàu, mọi người Việt Nam đều phải hiểu biết quyền lợi của mình, bổn phận của mình, phải có kiến thức mới để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà

và trước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ”.[49, tr.36]

Hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, khắp các làng xã, phố phường trong toàn tỉnh đã dấy lên phong trào bình dân học vụ rất sôi nổi, với nhiều hình thức phong phú, thiết thực Sau 1 năm, toàn tỉnh Phú Thọ đã

mở được 2.001 lớp bình dân học vụ do 1.970 giảng viên phụ trách, giúp cho 53.324 người thoát nạn mù chữ

Một trong những đòi hỏi bức thiết sau khi khởi nghĩa thắng lợi ở Phú Thọ và trước tình hình quân Tưởng kéo vào nước ta là cần có lực lượng vũ trang đủ mạnh để bảo vệ chính quyền, giữ vững thành quả cách mạng Ngày

30 tháng 8 năm 1945, các lực lượng vũ trang Phú Thọ thống nhất thành một đơn vị tập trung mang tên Chi đội giải phóng quân Trần Quốc Toản Đây là đơn vị bộ đội chủ lực của tỉnh đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng bộ Phú Thọ

Vừa chống giặc bảo vệ địa phương, vừa chủ động và kịp thời hưởng ứng lời kêu gọi đồng bào cả nước dốc sức vì đồng bào miền Nam của Trung ương Đảng, hướng về miền Nam ruột thịt, khắp nơi trong tỉnh, các tầng lớp nhân dân đã tổ chức nhiều cuộc mít tinh, biểu tình lên án hành động xâm lược

của thực dân Pháp Hàng trăm thanh niên địa phương đã ghi tên xung phong Nam tiến Các đoàn thể cứu quốc vận động đoàn viên, hội viên lao động tập thể, tổ chức diễn kịch… lấy tiền ủng hộ đồng bào Nam Bộ kháng chiến Nhân dân còn tự nguyện ủng hộ tiền bạc, thuốc men, quần áo giúp các chiến sỹ miền Nam

Tháng 10 năm 1946, Hội nghị Quân sự toàn quốc của Đảng nhận định:

“Không sớm thì muộn Pháp sẽ đánh mình và mình cũng nhất định phải đánh Pháp” [36, tr.133] Trước tình hình thực dân Pháp ngày càng mở rộng xâm lược, ngày 18 tháng 12 năm 1946, Ban Thường vụ Trung ương Đảng đã họp hội nghị mở rộng khẩn cấp dưới sự chủ tọa của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quyết định phát động nhân dân cả nước đứng lên tiến hành cuộc kháng chiến trên phạm vi cả nước để bảo vệ Tổ quốc Ngày 19 tháng 12 năm 1946, Chủ tịch

Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến Thi hành chủ trương của Trung ương Đảng và lời kêu gọi cứu nước thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng bộ và nhân dân Phú Thọ cùng với cả nước đứng lên tiến hành cuộc kháng chiến thần thánh chống thực dân Pháp xâm lược

Trước đó, thực hiện Chỉ thị “Kháng chiến kiến quốc” của Ban Thường

vụ Trung ương (ngày 25 tháng 11 năm 1945), ngay sau khi đánh tan quân Quốc dân đảng ở địa phương, Phú Thọ đã chuyển ngay sang thời kỳ khẩn trương chuẩn bị lực lượng kháng chiến làm nhiệm vụ hậu phương, bảo vệ cơ quan, kho tàng của Chính phủ, giúp đỡ đồng bào tản cư; đồng thời tiến hành phá hoại, tiêu thổ kháng chiến và sẵn sàng chiến đấu Thời gian bắt đầu toàn quốc kháng chiến, đóng góp của Phú Thọ cho chiến trường chủ yếu là tổ chức, đón nhận, giúp đỡ các cơ quan của Trung ương Đảng, Chính phủ, công binh xưởng của Chiến khu X Những ngày đầu của kháng chiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Hội đồng Chính phủ trên đường lên chiến khu Việt Bắc, đã chọn Phú Thọ làm điểm dừng chân trong thời gian hơn một tháng Từ cuối

năm 1946, đầu năm 1947, 19 cơ quan trung ương đã di chuyển về Phú Thọ như cơ quan Bộ Quốc Phòng, Quân y viện ở Võ Lao, Đại Đồng; An dưỡng đường thương binh ở Đào Giã, Trường Đại học Y khoa ở Trung Giáp (Phù Ninh), các đoàn văn nghệ sỹ ở Ao Châu… và một bộ phận đồng bào miền xuôi đã tản cư đến Phú Thọ, nhưng phần lớn tập trung ở hai huyện Thanh Ba

và Hạ Hòa Tuy về lâu dài, số nhân lực đó sẽ là một vốn quý cho vùng hậu phương này nói riêng và cho cả nước nói chung, nhưng trước mắt là thêm một khó khăn lớn cho tỉnh

Tình hình trên đặt ra cho Phú Thọ nhiệm vụ cấp bách là phải nhanh chóng củng cố địa phương, ổn định trật tự xã hội, cung cấp lương thực cho 4 vạn đồng bào tản cư Để giúp đồng bào sớm ổn định cuộc sống, Ủy ban kháng chiến các cấp đã thành lập Ban tản cư, Ban di cư Các Ban tản cư, di cư và nhân dân địa phương đã đón tiếp chu đáo, thu xếp nơi ăn, chốn ở, giải quyết việc làm và đời sống cho đồng bào Nhân dân trong tỉnh đã nhường bớt nhà cửa, phương tiện sinh hoạt cho đồng bào tản cư, di cư Chính quyền các cấp ở Phú Thọ đã thành lập các trại sản xuất nông nghiệp để tạo việc làm cho đồng bào tản cư, nhân dân địa phương còn xây dựng các quỹ “nghĩa thương” giúp

đỡ, cho vay vốn liếng, giống má, cho mượn ruộng đất… Nhờ những biện pháp tích cực và hiệu quả của nhân dân địa phương, nơi ăn, chốn ở cũng như công ăn việc làm của hơn 4 vạn đồng bào tản cư, di cư dần dần ổn định Đồng bào tản cư, di cư cùng đồng bào địa phương đoàn kết gắn bó, chung sức vào công tác xây dựng hậu phương kháng chiến Đó là một thuận lợi lớn cho Phú Thọ trong kháng chiến và sẵn sàng chiến đấu

Phú Thọ sau ngày toàn quốc kháng chiến vẫn là vùng tự do, có vị trí chiến lược hết sức quan trọng về quân sự, là cửa ngõ của Việt Bắc, Tây Bắc, với 47 vạn dân, có núi rừng trùng điệp, nhiều lâm thổ sản, có đồng bằng tuy nhỏ nhưng cũng đủ để sản xuất lương thực nuôi quân và dân kháng chiến Phú

Thọ lại nằm ở trung tâm Bắc Bộ, rất thuận lợi cho việc cơ động chiến đấu trên các chiến trường ở Bắc Bộ Vì vậy, Phú Thọ đã trở thành một căn cứ quân sự, một hậu phương quan trọng của cuộc kháng chiến Đầu năm 1947, tranh thủ điều kiện thuận lợi khi chiến sự chưa lan tới, thực hiện chỉ thị “Kháng chiến, kiến quốc” của Ban Thường vụ Trung ương, Đảng bộ tỉnh Phú Thọ đã đề ra những chủ trương và biện pháp thực hiê ̣n nhi ệm vụ xây dựng hậu phương cơ bản trên tất cả các mặt: Chính trị, kinh tế, quân sự, văn hóa xã hội và chuẩn

bị sẵn sàng chiến đấu chống lại sự xâm lược của kẻ thù

Về chính trị

Xây dựng và bảo vệ hậu phương về chính trị là một nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của công cuộc xây dựng và bảo vệ hậu phương trong chiến tranh cách mạng Vì vậy, việc củng cố và phát triển Đảng, hệ thống chính quyền các cấp và tổ chức quần chúng trở thành nhiệm vụ trước mắt hết sức khẩn trương

Trên thực tế, Đảng bộ tỉnh Phú Thọ cũng rất chú trọng về lĩnh vực này, bởi vì đây chính là một trong những nhân tố đã quyết định tới sự thắng lợi của cách mạng và là một thế mạnh tiềm tàng cần và có thể phát huy được để hoàn thành các nhiệm vụ của thời kỳ mới Do đó, Đảng bộ tỉnh đã sớm có các chủ trương, biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh, phát huy tính ưu việt của chế độ chính trị dân chủ nhân dân ở các vùng tự do

Trong công tác xây dựng Đảng, căn cứ vào tình hình thực tế địa phương, Tỉnh ủy đề ra phương hướng xây dựng Đảng lúc này là: Tích cực củng cố và phát triển Đảng, làm cho Đảng mang tính chất quần chúng mạnh

mẽ, có cơ sở vững chắc ở các địa bàn quan trọng; phát triển phải đi đôi với củng cố, tích cực xây dựng chi bộ có đủ khả năng lãnh đạo mọi mặt hoạt động

ở địa phương

Thực hiện phương hướng trên, từ giữa năm 1947, các Ban cán sự Đảng đẩy mạnh công tác tuyên truyền và hướng việc phát triển Đảng vào các vùng xung yếu ven quốc lộ số 2, dọc sông Hồng, sông Lô, các đồn điền, miền núi

và chú trọng phát triển vào các thành phần công nhân, bần cố nông, dân quân

du kích, phụ nữ… Đến đầu tháng 7 năm 1947, toàn tỉnh có 33 chi bộ với 536 đảng viên

Thực hiện Nghị quyết Hội nghị mở rộng về “phát triển Đảng tăng gấp đôi”, kết hợp đợt “kết nạp Đảng viên lớp tháng Tám” do Ban Thường vụ Trung ương phát động, nhiều quần chúng có thành tích xuất sắc được kết nạp vào Đảng Do đó, đến cuối tháng 12 năm 1947, số đảng viên toàn tỉnh lên tới

1222 đồng chí Bước sang năm 1948, công tác phát triển Đảng càng được đẩy mạnh Đến tháng 12 năm 1948, toàn Đảng bộ đã có 5.493 đảng viên

Thời kỳ từ 1947 đến 1950, công tác xây dựng Đảng của tỉnh đạt nhiều kết quả Tính đến tháng 9 năm 1950, Đảng bộ Phú Thọ đã có 16.152 đảng viên (chiếm 4,03% dân số của tỉnh) Các tổ chức cơ sở Đảng đã phát triển đến từng xã, thực sự là nòng cốt lãnh đạo mọi phong trào cách mạng ở địa phương

Cùng với công tác xây dựng Đảng, việc củng cố, hoàn thiện bộ máy chính quyền dân chủ nhân dân được Đảng bộ hết sức quan tâm Vì đó chính là

cơ quan đảm nhiệm vai trò chỉ đạo trực tiếp sự nghiệp kháng chiến và phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội ở địa phương Ngay từ đầu năm 1947, theo chỉ thị “Toàn dân kháng chiến” của Trung ương, Ủy ban kháng chiến được thành lập bên cạnh Ủy ban hành chính để cùng thực hiện nhiệm vụ chung

Về công tác Mặt trận, thực hiện chủ trương của Đảng, giữa năm 1947, Hội Liên – Việt tỉnh Phú Thọ được thành lập Cùng trong thời gian này, các tổ chức quần chúng và tổ chức chính trị như Công đoàn, Đoàn thanh niên Việt Nam, Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam tỉnh cũng được thành lập Sau khi ra

đời, có Mặt trận Việt Minh và các giới cứu quốc làm nòng cốt, Hội Liên – Việt mau chóng phát triển bộ máy tổ chức hoàn chỉnh từ tỉnh đến cơ sở Số lượng hội viên Mặt trận tăng nhanh Cuối năm 1947, toàn tỉnh có 122.612 hội viên, đầu năm 1948 đã tăng lên 232.479 hội viên Các đoàn thể quần chúng của tỉnh như Đoàn thanh niên cứu quốc, Hội phụ nữ cứu quốc, Nông dân cứu quốc, Phụ lão cứu quốc, Thiếu nhi cứu quốc… thời gian này hoạt động rất sôi nổi Cuối năm 1949, tỉnh Phú Thọ đã có 200.000 hội viên các đoàn thể cứu quốc, tăng trên 7000 hội viên; Hội Liên - Việt cũng tăng 15.750 hội viên so với năm 1948

Một trong những vấn đề quan trọng của công tác Mặt trận là vấn đề tôn giáo Ngay từ những ngày đầu cuộc kháng chiến, Ban Công giáo vận các cấp của tỉnh đã tiến hành tuyên truyền, giáo dục làm cho đồng bào hiểu rõ đường lối kháng chiến của Đảng, âm mưu và tội ác của địch… làm cho phần lớn đồng bào Công giáo giác ngộ, tự nguyện tham gia vào tổ chức và công tác kháng chiến

Xây dựng và củng cố hậu phương về chính trị là yếu tố hàng đầu quyết định sự thành bại của cuộc kháng chiến Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, Phú Thọ đã xây dựng được hậu phương vững mạnh về chính trị Sự vững mạnh về chính trị của hậu phương kháng chiến có ý nghĩa quyết định đối với các lĩnh vực xây dựng hậu phương về kinh tế, quân sự, văn hóa xã hội

Về kinh tế

Xây dựng hậu phương về kinh tế là một lĩnh vực quan trọng, có ý

nghĩa quyết định trong vai trò của hậu phương đối với cuộc kháng chiến

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: Thực dân Pháp phá hoại kinh tế của ta, phong tỏa cả trong và ngoài Ta phải làm tự cấp tự túc, dù nó có phong tỏa 10 năm, 15 năm ta cũng không sợ

Do nhận thức rõ vai trò của nhân tố kinh tế đối với tiền tuyến trong chiến tranh, Đảng bộ tỉnh đã hết sức coi trọng việc xây dựng hậu phương về mặt kinh tế Thực hiện chủ trương của Đảng và Chính phủ bồi dưỡng sức dân phục vụ kháng chiến lâu dài, Ủy ban kháng chiến hành chính tỉnh đã thành lập Ban khuyến nông các cấp lo về việc vận động và hướng dẫn nông dân canh tác, hỗ trợ vốn, giống phát triển sản xuất, tích cực khai hoang phục hóa, thực hiện khẩu hiệu tấc đất tấc vàng, nên chỉ trong thời gian ngắn, nhân dân ở các địa phương đã khai phá hàng vạn mẫu đất hoang, đồi trọc để trồng lúa, ngô, khoai, sắn… Năm 1948, tổng số diện tích gieo trồng của toàn tỉnh đạt 180.450 mẫu, tăng gần 4000 mẫu so với năm 1947 Những sản phẩm làm ra không những đáp ứng nhu cầu của nhân dân trong tỉnh mà còn dành một phần cho

bộ đội

Thực hiện chủ trương của Trung ương, Đảng bộ và chính quyền tỉnh tạm cấp ruộng đất của các đồn điền vắng chủ cho nông dân Hội đồng tạm cấp ruộng đất của tỉnh được thành lập và bước đầu chia 30.010 ha đất cho 1.537 gia đình nông dân nghèo Bình quân mỗi hộ nông dân được cấp từ 5 sào đến 1,2 mẫu [2, tr.186]; Đảng bộ tỉnh tiếp tục vận động nhân dân rào làng, cất giấu tài sản, đào hầm trú ẩn, tập dượt tản cư, sơ tán, làm “vườn không, nhà trống” Chợ búa, trường học… phân tán nhỏ lẻ thành nhiều nơi, tránh tập trung đông người

Việc phục hồi các ngành nghề sản xuất thủ công cũng được tỉnh quan tâm, vì thế, cuối năm 1948, số nghề thủ công như dệt lụa ở Thanh Thủy, dệt khăn mặt ở Giáp Sơn, dệt vải khổ rộng ở Hạ Hòa… đã góp phần giải quyết nhu cầu về mặc của nhân dân và giúp đỡ một phần cho bộ đội

Cùng với việc xây dựng kinh tế, thực hiện lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh về phá hoại để kháng chiến: “…Bây giờ ta phải phá đi để chặn Pháp lại, không cho chúng tiến lên, không cho chúng lợi dụng… Một nhát

cuốc của đồng bào, cũng như một viên đạn của chiến sĩ bắn vào đầu quân địch vậy…” [50, tr.25], và thực hiện chỉ thị của Trung ương Đảng về công tác phá hoại: “…đường sá, cầu cống, xe tàu, lợi cho địch đi thì ta phá Tất cả những cái gì giúp cho địch nhìn thấy sáng, nghe thấy xa, nói được xa, cũng phá Những kho lương thực, quần áo, đạn dược, đầu máy, xe cộ của địch nhất định phải đốt, nếu ta không chiếm được để dùng Hy sinh ít người mà phá được một kho đạn là lợi được muôn vàn, cứu được muôn người” “Chỉ phá cái

gì lợi cho địch, hại cho ta Cái gì ta còn dùng được, chưa phá vội Nhưng cái

gì ta còn dùng được mà địch sắp chiếm lấy để dùng đánh lại ta, thì phải phá ngay, không ngần ngừ” [26, tr.457, 458]

Chấp hành chỉ thị của Trung ương, Tỉnh ủy đã lãnh đạo chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể tiến hành đợt tuyên truyền, giải thích rộng rãi trong nhân dân toàn tỉnh về công tác phá hoại Ngay từ đầu năm 1947, Đảng bộ đã động viên nhân dân tham gia “phá hoại để kháng chiến” Một trong những nhiệm vụ gấp rút phải làm trong thời kỳ chuẩn bị kháng chiến ở Phú Thọ là vận động nhân dân tiêu thổ kháng chiến, trước hết ở thị xã, thị trấn, những đầu mối giao thông quan trọng ở địa phương mà địch có thể chiếm đóng Đầu năm 1947, tỉnh Phú Thọ thành lập Ban phá hoại, trong đó có Mặt trận Việt Minh là thành viên Tháng 6 năm 1947, khi các cơ quan tỉnh, huyện rời khỏi thị xã, thị trấn, Tỉnh ủy đã lệnh cho các đơn vị làm nhiệm vụ phá hoại phải đánh sập các dinh thự, công sở, nhà cửa kiên cố, không để cho địch có chỗ trú chân Với tinh thần “Tất cả để kháng chiến”, nhân dân chấp nhận hy sinh, gian khổ, tự tay phá đi nhiều công trình đã đổ biết bao mồ hôi, công sức xây dựng nên Trước hết, “Ban phá hoại” vận động nhân dân tự phá đi nhà cửa của mình Ở thị xã Phú Thọ, có tới 90% các công sở, tư gia kiên cố bị phá hủy Chỉ tính riêng trong 8 tháng đầu năm 1947, tỉnh Phú Thọ đã phá sập 1.315 ngôi nhà gạch được xây kiên cố (toàn tỉnh lúc đó có 1550 nhà xây),

trong đó có Nhà máy giấy Việt Trì và một số đồn trại, công sở kiên cố ở các thị xã, thị trấn Đến khi có lệnh tích cực đề phòng địch tấn công, các đường

sá, cầu cống ở tỉnh tiếp tục được phá hoại Trên đường quốc lộ số II, nhân dân

đã đắp 9 ụ “chướng ngại vật” cao từ 3 đến 8 mét Nhiều quãng đường liên huyện, liên xã trong tỉnh được xẻ hố “chữ chi”, 42 cầu cống trên đường sắt, đường bộ đều bị đánh sập nhằm cản trở xe cơ giới địch Quân và dân Phú Thọ

đã góp hàng chục vạn ngày công và tự tay phá hoại số nhà cửa trị giá trên 300 triệu đồng để thực hiện tiêu thổ kháng chiến Việc phá hoại đường sắt cũng được tiến hành khẩn trương Lực lượng công nhân cùng với nhân dân đã bóc

dỡ toàn bộ tuyến đường sắt dài gần 100km từ Việt Trì đi Yên Bái và phá các cầu đường sắt đi qua trên địa bàn tỉnh

Nhìn tổng quát, công tác tiêu thổ kháng chiến ở Phú Thọ đã thực sự gây trở ngại lớn cho giặc Pháp Phá hoại và tiêu thổ kháng chiến tuy là việc bất đắc dĩ, nhưng có ý nghĩa và tác dụng tích cực Nó thể hiện tinh thần bất khuất, kiên quyết kháng chiến đến thắng lợi cuối cùng, làm chậm bước tiến quân của giặc, tạo điều kiện cho ta tiêu hao sinh lực địch, phù hợp với điều kiện của ta

vũ khí ít, thô sơ, chống trả với đội quân xâm lược nhà nghề có vũ khí tối tân của Pháp

Về quân sự

Để thực hiện tốt nhiệm vụ bảo vệ hậu phương, Đảng bộ chủ trương phát triển lực lượng vũ trang 3 thứ quân Quán triệt đường lối kháng chiến của Đảng về xây dựng lực lượng vũ trang, với tư tưởng chỉ đạo “Động viên và tổ chức toàn dân, xây dựng lực lượng chính trị rộng rãi của quần chúng Đồng thời, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân gồm 3 thứ quân: Bộ đội chủ lực,

bộ đội địa phương và dân quân du kích làm nòng cốt cho toàn dân đánh giặc” [38, tr 120] Thực hiện chủ trương của Bộ Quốc phòng, đầu năm 1947, các

cơ quan quân sự địa phương từ tỉnh đội đến huyện đội, xã đội được thành lập,