Mục đích nghiên cứu của Luận văn nhằm xây dựng hệ thống bài tập để nâng cao thể lực cho nam vận động viên bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh. Để hiểu rõ hơn mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết của Luận văn này.
Trang 1ĐẶT VẤN ĐỀ
Bóng rổ là môn thể thao Olympic và luôn được thi đấu chính thức trong các kỳ đại hội thể thao Châu Á, Đông Nam Á (SEA Game) Ngay từ lúc khai sinh năm 1891 tại Mỹ Bóng rổ đã thể thiện là một môn thể thao sôi động, đối kháng trực tiếp và cùng sân Do đó môn bóng rổ nhanh chóng phát triển rộng khắp và được rất nhiều người yêu thích, đam mê tham gia tập luyện trên toàn thế giới Ở Việt Nam cùng với sự quan tâm của các cấp lãnh đạo thì bóng rổ đã được phát triển mạnh mẽ ở các trường học từ tiểu học cho tới trung học, các khu vực
và nhiều tỉnh thành Nhưng bóng rổ đỉnh cao thì Việt Nam vẫn còn một vị thế khá khiêm tốn trên bảng xếp hạng so với các nước trong khu vực cũng như trên thế giới Điều này cho thấy bóng rổ Việt Nam chưa đáp ứng kịp xu thế phát triển của bóng rổ hiện đại: Nhanh – Mạnh – Chính xác, cùng lượng vận động lớn, nhịp độ trận đấu luôn ở mức cao, chiến thuật phòng thủ hay tấn công luôn thay đổi từng phút, từng giây trên sân
Các công trình nghiên cứu bóng rổ của các tác giả trong nước cho đến nay rất đa dạng Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về thể lực của nhiều tác giả nhưng chưa có ai nghiên cứu về chương trình huấn luyện thể lực cho vận động viên bóng rổ lứa tuổi thanh thiếu niên Đây là giai đoạn cực kì quan trọng vì nó góp phần chuẩn bị cho vận động viên một nền tảng thể lực để tập luyện và thi đấu đỉnh cao Vì vậy, để góp phần xây dựng hệ thống bài tập nhằm cải thiện và nâng cao thể lực cho vận động viên bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi
15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh Đồng thời tạo điều kiện tốt và có định hướng mới cho công tác giảng dạy cũng như huấn luyện sau này Tôi nghiên cứu đề tài:
Trang 2“NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HUẤN LUYỆN THỂ LỰC CHO NAM VẬN ĐỘNG VIÊN BÓNG
RỔ TUYẾN DỰ BỊ TẬP TRUNG LỨA TUỔI 15 – 16 TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH”
MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Xây dựng hệ thống bài tập nhằm nâng cao thể lực cho nam vận động viên bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh
NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:
Nhiệm Vụ 1: Xây dựng hệ thống bài tập huấn luyện thể lực
cho nam vận động viên bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh
Nhiệm Vụ 2: Đánh giá hiệu quả ứng dụng hệ thống bài tập
nâng cao thể lực trong quá trình tập luyện và thi đấu của các vận động viên bóng rổ nam tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố
Hồ Chí Minh sau 1 năm tập luyện
CHƯƠNG I: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Lý thuyết chung về huấn luyện thể lực trong bóng rổ hiện đại
1.1.1 Lịch sử nghiên cứu về huấn luyện thể lực
a/ Chiếm ưu thế khống chế trên không
b/ Ngày càng nhanh hơn
c/ Tăng độ chuẩn xác
d/ Nắm vững và tinh thông kỹ - chiến thuật
Trang 31.2.3 Đặc điểm thi đấu bóng rổ hiện đại
1.3 Những yêu cầu cơ bản của huấn luyện thể lực
1.3.1 Huấn luyện thể lực cần phải toàn diện
1.3.2 Huấn luyện thể lực cần phải được sắp xếp hệ thống
1.3.3 Sắp xếp huấn luyện thể lực cần có tính xác thực
1.3.4 Cần kết hợp huấn luyện thể lực với huấn luyện các mặt khác 1.3.5 Cần xem xét tới đặc điểm môn chuyên sâu
1.4 Những nguyên tắc chuyên biệt của huấn luyện thể thao
1.4.1 Huấn luyện thể thao là quá trình nhằm đạt thành tích tối đa ở môn thể thao chuyên sâu
1.4.2 Huấn luyện thể thao là sự thống nhất giữa huấn luyện chung và huấn luyện chuyên môn
1.4.3 Tính liên tục của quá trình huấn luyện
1.4.4 Huấn luyện thể thao là một quá trình kết hợp giữa tăng từ từ và tăng tối đa LVĐ
1.4.5 Huấn luyện thể thao là 1 quá trình diễn biến LVĐ theo hình sóng 1.4.6 Quá trình tập luyện thể thao là quá trình có tính chu kỳ
CHƯƠNG II: PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU 2.1 Phương pháp nghiên cứu
2.1.1 Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu
Trang 42.2 Tổ chức nghiên cứu
2.2.1 Đối tượng nghiên cứu:
Là xây dựng hệ thống các bài tập huấn luyện thể lực cho nam VĐV bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh sau một năm tập luyện
2.2.2 Khách thể nghiên cứu:
20 nam vận động viên bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi
15 – 16 thành phố Hồ Chí Minh
2.2.3 Địa điểm nghiên cứu:
- Trường Đại học Thể dục Thể thao thành phố Hồ Chí Minh
- Trung tâm HLTT QG TP.HCM
- Nhà thi đấu thể dục thể thao Phú Thọ
- Trung tâm thể thao học đường quận Phú Nhuận
2.2.4 Kế hoạch nghiên cứu:
Thời gian và kế hoạch thực hiện đề tài: từ tháng 11/2012 đến tháng 9/2014
CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1 Xây dựng hệ thống bài tập huấn luyện thể lực cho nam vận động viên bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh
3.1.1 Hệ thống bài tập huấn luyện thể lực cho nam vận động viên bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh
Để xây dựng hệ thống bài tập huấn luyện thể lực cho nam vận động viên bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố
Hồ Chí Minh, đề tài tiến hành theo 2 bước sau:
Trang 5* Bước 1: Hệ thống hóa các hệ thống bài tập huấn luyện thể lực cho nam vận động viên bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh
* Bước 2: Phỏng vấn các chuyên gia, huấn luyện viên để xây dựng hệ thống bài tập huấn luyện thể lực cho nam vận động viên bóng
rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh
Hệ thống bài tập huấn luyện thể lực cho nam vận động viên bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh:
Q ua tổng hợp các tài liệu có liên quan đến vấn đề nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước, đề tài đã tổng hợp được các bài tập thường dùng để thực nghiệm cho nam vận động viên bóng rổ tuyến
dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh VĐV bao gồm:
Sức mạnh: 49 bài tập
Sức bền chung: 15 bài tập
Sức bền chuyên môn: 15 bài tập
Sức nhanh, linh hoạt chung: 28 bài tập
Sức nhanh, linh hoạt chuyên môn: 6 bài tập
Mềm dẻo: 16 bài tập
Chúng tôi tiến hành phương pháp phỏng vấn để xin ý kiến các chuyên gia, huấn luyện viên, những nhà chuyên môn đã từng làm công tác huấn luyện vận động viên Bóng rổ để xác định hệ thống bài tập thể lực thường dùng để ứng dụng thực nghiệm cho nam vận động viên bóng rổ lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh
Từ tổng số chỉ tiêu được lựa chọn ở bước 1, chúng tôi tiến hành xây dựng phiếu phỏng vấn (phụ lục 1), để thu thập ý kiến của các
Trang 6chuyên gia, huấn luyện viên và giáo viên Phiếu phỏng vấn được xây dựng theo thang đo 3 mức độ:
15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh
Phiếu phỏng vấn được gửi đi 02 lần tới 15 HLV, chuyên gia,
giáo viên; mỗi lần cách nhau 1 tháng (lần 1 phát ra 15 phiếu, thu vào
15 phiếu, lần 2 phát ra 15 phiếu thu vào 15 phiếu); giá trị sử dụng các
chỉ tiêu được xác định theo tổng điểm cho mỗi chỉ tiêu Như vậy, tổng
điểm tối đa mỗi chỉ tiêu đạt được sẽ là 30 điểm, với nguyên tắc lựa
chon các test có trên 70% điểm tối đa (tương đương 21 điểm trở lên),
sẽ được lựa chọn là chỉ tiêu tuyển chọn
Đề tài tiến hành kiểm đinh Wilcoxon để đảm bảo có sự đồng nhất ý kiến giữa 2 lần phỏng vấn Kết quả kiểm định được trình bày qua bảng 3.2 sau:
Bảng 3.2: Kết quả kiểm định Wilconxon giữa 2 lần phỏng vấn
bài tập và test
Test Statisticsb Phỏng vấn Test lần 2 - Phỏng vấn Test lần 1
a: Based on negative ranks
b: Wilcoxon Signed Ranks Test
Trang 7Đề tài tiến hành lựa chọn các bài tập có trên 70% tổng điểm tối
đa để huấn luyện thể lực cho vận động viên bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh bao gồm:
35 bài tâp sức mạnh
8 bài tập sức bền chung
10 bài tập sức bền chuyên môn
18 bài tập sức nhanh, linh hoạt chung
7 bài tập sức nhanh, linh hoạt chuyên môn
14 bài tập mềm dẻo
3.1.2 Xây dựng chương trình huấn luyện thể lực:
3.1.2.1 Xây dựng chương trình huấn luyện sức mạnh:
Qua phân tích tổng hợp các nguyên lý, cơ sở để xây dựng một chương trình huấn luyện SM của các tác giả Bompa (1999), Brittenham (1996), Wetherly (1996), Wilkens (1997) và theo tài liệu biên dịch của TS Lâm Quang Thành và TS Bùi Trọng Toại [2], chu kỳ hoá SM, với đặc thù của nó trong giai đoạn tập luyện, là phương pháp tốt nhất để không chỉ hoàn thiện SM mà còn hoàn thiện cả công suất và sức bền cơ bắp tuỳ theo yêu cầu của từng
môn thể thao Việc chu kỳ hoá tập luyện SM theo tính chu kỳ
của SM được phân chia thành 5 giai đoạn: [2]
Trên cơ sở đó chúng tôi dựa vào các bài tập đã lựa chọn qua phỏng vấn, đề tài tiến hành xây dựng chương trình huấn luyện sức mạnh cho nam VĐV bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh theo 5 giai đoạn sau:
- Giai đoạn 1: Thích nghi giải phẫu
- Giai đoạn 2: Nở cơ
- Giai đoạn 3: Phát triển sức mạnh tối đa
- Giai đoạn 4: Phát triển sức mạnh tốc độ (công suất phát lực)
Trang 8- Giai đoạn 5: Phát triển sức mạnh công suất bền lưng bụng
Đồng thời, trong mỗi buổi tập chúng tôi vẫn tiến hành cho VĐV tập các bài tập duy trì SM bền trọng tâm cơ thể cho VĐV Nếu
SM bền của thân không tốt, không giữ thân ở trạng thái ổn định sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển sức mạnh của các nhóm cơ khác trong thực hiện động tác, do thân người là cầu nối, giữ ổn định trọng tâm của toàn
bộ cơ thể
3.1.2.2 Xây dựng chương trình huấn luyện sức nhanh, linh hoạt:
Nguồn năng lượng sử dụng trong tập luyện linh hoạt được cung cấp chính bởi hệ thống ATP – CP Căn cứ trên bảng phân 5 vùng cường độ tập luyện của Bompa (1999) [10], đề tài xây dựng chương trình huấn luyện nâng cao tính linh hoạt cho nam VĐV bóng rổ đội dự
bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh như sau:
- Thời gian chương trình huấn luyện: 3 buổi/tuần vào các buổi tối ngày thứ 2, 4, 6 trong tuần
- Bài tập: ứng dụng 25 bài tập sức nhanh linh hoạt có kết quả chọn cao nhất từ phiếu phỏng vấn đã được lựa chọn ở mục 3.1.1
- Khối lượng bài tập: 4 – 15 giây
- Khối lượng : 6 – 10 bài tập
- Cường độ: hoạt động với sự nỗ lực tối đa
3.1.2.3 Xây dựng chương trình huấn luyện sức bền:
Chương trình huấn luyện sức bền cho cho nam VĐV bóng rổ đội
dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh:
Trang 9 Giai đoạn chuẩn bị chung:
- Mục đích: Cải thiện hệ thống hô hấp và tuần hoàn, nâng cao năng lực ưa khí (chú trọng các nhóm cơ hoạt động chuyên môn chính)
- Tần số tập luyện: 3 – 7 lần/ 1 tuần (theo lời khuyên của ACSM)
- Khối lượng vận động: Kéo dài từ 10 – 40 phút/ 1 giáo án
- Cường độ tập luyện tương đối thấp
- Quãng nghỉ nhỏ hoặc không nghỉ giữa quãng
- Bài tập: có thể chọn bài tập chạy trung bình – dài từ 8 bài tập sức bền chung và 10 bài tập sức bền chuyên môn có kết quả chọn cao nhất từ phiếu phỏng vấn đã được lựa chọn ở mục 3.1.1
Giai đoạn chuẩn bị chuyên môn:
- Mục đích: Nâng cao năng lực yếm khí lactac (hệ năng lượng cung cấp chính cho hoạt động thi đấu bóng rổ đỉnh cao)
- Tần số: 3 – 5 lần/ 1 tuần
- Khối lượng vận động: 10 – 30 phút/ 1 giáo án
- Cường độ: Trung bình – cao
- Quãng nghỉ: Sử dụng quãng nghỉ 1:2 đến 1:3 đối với các bài tập đơn chi và quãng nghỉ 1:1 đến 1:1.5 đối với các bài tập tổng hợp
Giai đoạn tiền thi đấu:
- Mục đích: tập trung chính vào kỹ năng, duy trì năng lực ưa khí
và yếm khí
- Tần số: 1 -2 lần/ 1 tuần
- Khối lượng vận động: Ngắn, bài tập đặc trưng, thời gian kéo dài từ 5 – 20 phút/ 1 giáo án
- Cường độ: Cao, nỗ lực hoạt động tối đa
- Quãng nghỉ: Dài (hồi phục gần như hoàn toàn)
Trang 103.1.2.4 Xây dựng chương trình huấn luyền tố chất mềm dẻo:
Chương trình huấn luyện mềm dẻo cho cho nam VĐV bóng rổ đội dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh:
Tăng dần lượng quá tải cho bài tập mềm dẻo theo hướng dẫn của ACSM về căng cơ tĩnh
- Cường độ: căng đến điểm khi cảm giác không thoải mái, nhưng không phải là đau
- Thời lượng: 30 – 60 s/lần thực hiện, và lặp lại 2 – 4 lần/nhóm
- Chu kỳ huấn luyện I: từ ngày 30/9/2013 đến ngày 13/4/2014
- Chu kỳ huấn luyện II: từ ngày 14/4/2014 đến ngày 20/9/2014
Tham khảo công trình Nghiên cứu trình độ tập luyện của vận động viên bóng rổ nam – nữ cấp cao tại thành phố Hồ Chí Minh của
PGS.TS Lê Nguyệt Nga, tôi đã xây dựng kế hoạch chương trình huấn luyện thể lực năm để ứng dụng thực nghiệm cho nam VĐV bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh
Kế hoạch ứng dụng thực nghiệm chương trình huấn luyện thể lực cho nam VĐV bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh thông qua 2 chu kỳ huấn luyện được trình bày qua
bảng 3.3 (xem luận văn)
Trang 113.2 Đánh giá hiệu quả ứng dụng hệ thống bài tập nâng cao thể lực trong quá trình tập luyện và thi đấu của các vận động viên bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh sau 1 năm tập luyện
3.2.1 Thực trạng hệ thống bài tập huấn luyện thể lực cho nam vận động viên bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh:
Hệ thống bài tập thể lực của chương trình huấn luyện hiện tại phù hợp với lứa tuổi và trình độ của các nam VĐV tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại TP.HCM Nhưng bên cạnh đó, hệ thống bài tập thể lực vẫn còn nhiều hạn chế như:
- Hệ thống bài tập sức mạnh vẫn chưa sử dụng các bài tập có trọng lượng tạ để tăng sức mạnh cho nam VĐV
- Các bài tập sức bền thì thường sử dụng những bài tập chạy cự
ly trung bình như: Chạy 12 phút, chạy 1500m; và một số bài tập sức bền chuyên môn
- Hệ thống bài tập sức nhanh, linh hoạt còn nhiều hạn chế như
ko sử dụng các bài tập nhằm phát triển tốc độ chạy và các bài tập tăng
sự khéo léo và khả năng phối hợp vận động
- Hệ thống bài tập mềm dẻo sử dụng các bài tập căng cơ tĩnh
Hệ thống bài tập huấn luyện thể lực đang được sử dụng để huấn luyện cho nam VĐV bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 - 16 tại TP.HCM tuy phù hợp với lứa tuổi và trình độ nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về sự đa dạng của bài tập, đặc biệt là về hệ thống bài tập phát triển sức mạnh và hệ thống bài tập phát triển sức nhanh, linh hoạt
Trang 123.2.2 Xây dựng hệ thống test đánh giá thể lực nam vận động viên bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh:
Qua tổng hợp các tài liệu có liên quan đến vấn đề nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước, đề tài đã tổng hợp được 50 test thường dùng để đánh giá thể lực nam vận động viên bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh VĐV bao gồm:
Sức mạnh: 17 test
Sức bền: 7 test
Sức nhanh, linh hoạt: 11 test
Mềm dẻo: 3 test
Test chuyên môn: 12 test
Chúng tôi tiến hành phương pháp phỏng vấn để xin ý kiến các chuyên gia, huấn luyện viên, những nhà chuyên môn đã từng làm công tác huấn luyện vận động viên Bóng rổ để xác định các test, chỉ tiêu thường dùng để đánh giá vận động viên Bóng rổ lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh
Từ tổng số chỉ tiêu được lựa chọn ở bước 1, chúng tôi tiến hành xây dựng phiếu phỏng vấn (phụ lục 1), để thu thập ý kiến của các chuyên gia, huấn luyện viên và giáo viên Phiếu phỏng vấn được xây dựng theo thang đo 3 mức độ:
Trang 13quan trọng khi đánh giá hình thái và thể lực vận động Bóng rổ lứa tuổi
15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh
Đề tài tiến hành thực hiện phỏng vấn 2 lần trên cùng một đối tượng, lần phỏng vấn thứ nhất cách lần phỏng vấn thứ 2 là 1 tháng Phiếu phỏng vấn được gửi đến 15 chuyên gia, HLV, giảng viên tại trường và các trung tâm TDTT (Lần 1 phát ra 15, thu về 15 phiếu; lần
2 phát ra 15 thu về 15 phiếu)
Bảng 3.6: Kết quả kiểm định Wilconxon giữa 2 lần phỏng vấn test
Test Statisticsb Phỏng vấn test lần 2 - Phỏng vấn test lần 1
a: Based on negative ranks
b: Wilcoxon Signed Ranks Test
Đề tài tiến hành lựa chọn các Test có trên 70% tổng điểm tối
đa để kiểm tra và đánh giá thể lực cho nam vận động viên bóng rổ tuyến dự bị tập trung lứa tuổi 15 – 16 tại thành phố Hồ Chí Minh bao gồm 18 test:
Thể lực chung:
Sức mạnh: Hít đất (số lần/phút), Gập cơ bụng (số lần/phút),
Bật cao tại chỗ (cm), Bật xa tại chỗ (cm)
Sức bền: 1500m (s), Beep test (tính mức), Drill test (s) (sức
bền tốc độ)
Sức nhanh, linh hoạt: T test (s), Chạy 20m (s), 505 test (s),
Nhảy lục giác (s)
Mềm dẻo: Ngồi với (cm)
Thể lực chuyên môn: Ném rổ 2 điểm (Tính số lần/phút), Di chuyển
bóng theo sơ đồ 30 giây (điểm), Di chuyển ném rổ trong 1 phút (điểm),
Trang 14Di động phòng thủ (s), Ném rổ 3 điểm (Tính số lần/phút), Dẫn bóng qua cọc (s)
Phân nhóm thực nghiệm:
Đề tài tiến hành phân nhóm ngẫu nhiên 2 nhóm thực nghiệm
và đối chứng mỗi nhóm 10 VĐV, sao cho 2 nhóm có sự tương đồng
về thành tích Kết quả so sánh thành tích ban đầu giữa 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng được trình bày qua bảng 3.7 sau:
Bảng 3.7: So sánh thành tích ban đầu giữa 2 nhóm