Tính cấp thiết của đề tài
Phật giáo, ra đời hơn 2.500 năm trước tại Ấn Độ, đã lan tỏa và ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam Xuất hiện từ những năm đầu công nguyên, Phật giáo đã hòa quyện với các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc, tác động mạnh mẽ đến nhiều lĩnh vực trong đời sống xã hội Suốt hơn 20 thế kỷ qua, Phật giáo không chỉ là một tôn giáo mà còn trở thành một phần thiết yếu trong tâm hồn người Việt.
Phật giáo đã đồng hành cùng lịch sử dân tộc hơn 20 thế kỷ, vượt qua nhiều thăng trầm và thử thách khắc nghiệt, cho thấy giá trị bền vững của triết lý này Một trong những hạt nhân quan trọng của Phật giáo là quan điểm đạo đức, với nguyên tắc cơ bản là lòng từ bi và bình đẳng cho tất cả chúng sinh Đạo đức Phật giáo khuyến khích tránh điều ác, tích cực hành thiện và phát triển lòng yêu thương, nhằm mang lại hạnh phúc cho con người Những giá trị này hoàn toàn phù hợp với mục tiêu của Đảng và Nhà nước ta, hướng tới một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.
Việt Nam đang trong giai đoạn hội nhập, mang lại cả cơ hội lẫn thách thức Dù đạt được nhiều thành tựu, chúng ta vẫn phải đối mặt với những tác động tiêu cực của kinh tế thị trường, như sự sùng bái nước ngoài và coi thường giá trị văn hóa dân tộc Tệ nạn xã hội, tham nhũng và sự suy thoái đạo đức trong một bộ phận cán bộ, đảng viên đang gia tăng, gây bất bình trong nhân dân và tổn hại uy tín của Đảng, Nhà nước Đặc biệt, giới trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên, đang phải đối mặt với nhiều vấn đề như suy thoái đạo lý trong quan hệ thầy trò, lối sống thiếu lý tưởng và các tệ nạn như nghiện ma túy.
Trong quá trình hội nhập, việc giữ gìn các giá trị văn hóa và truyền thống là rất quan trọng để xây dựng một đất nước phát triển bền vững Đạo đức Phật giáo, một yếu tố trung tâm trong triết học Phật giáo, vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay Nghị quyết Hội nghị lần thứ VII của Ban Chấp hành TW Đảng khóa IX khẳng định rằng tôn giáo là một vấn đề lâu dài, với tín ngưỡng và tôn giáo đáp ứng nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân Đạo đức tôn giáo, đặc biệt là đạo đức Phật giáo, phù hợp với mục tiêu xây dựng con người mới của Đảng và Nhà nước, đồng thời hòa quyện với truyền thống đạo đức của người Việt Điều này giúp chúng ta nhận diện và phát huy những giá trị tốt đẹp mà con người hướng tới.
Nghiên cứu đạo đức tôn giáo, đặc biệt là đạo đức Phật giáo, là rất cần thiết cho sự nghiệp giáo dục đạo đức hiện nay Do đó, tôi quyết định chọn đề tài “đạo đức Phật giáo với việc giáo dục đạo đức học sinh ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay” làm luận văn thạc sĩ của mình.
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài
Những vấn đề đạo đức Phật giáo và giá trị của nó trong truyền thống đạo đức người Việt Nam, cũng như đạo đức thanh niên học sinh, đã thu hút sự quan tâm của nhiều học giả và nhà nghiên cứu Luận văn này kế thừa và tiếp thu những thành quả từ các công trình nghiên cứu đã được công bố, khai thác các khía cạnh khác nhau của chủ đề này.
Hướng thứ nhất, Phật giáo và đạo đức Phật giáo:
Thể hiện trong luận văn, luận án sau:
“Tư tưởng đạo đức Phật giáo và ảnh hưởng đến đời sống tinh thần Việt
Luận văn thạc sĩ của Tạ Chí Hồng năm 1998 tập trung vào việc làm rõ các phạm trù cơ bản của đạo đức Phật giáo Nghiên cứu này khám phá ảnh hưởng của đạo đức Phật giáo đối với các lĩnh vực tinh thần như truyền thống, phong tục tập quán, cũng như qua các đường lối chính trị qua các thời đại Ngoài ra, luận văn cũng phân tích tác động của đạo đức Phật giáo trong văn hóa, nghệ thuật, và trong các mối quan hệ ứng xử và giao tiếp hàng ngày.
Luận văn thạc sĩ của Phạm Thị Thu Thủy năm 2005 mang tên “Tìm hiểu tư tưởng đạo đức Phật giáo qua Kinh Pháp cú” khái quát nội dung cơ bản của đạo đức Phật giáo Bài viết phân tích Kinh Pháp cú và rút ra những giá trị quan trọng của đạo đức Phật giáo trong bối cảnh xã hội hiện nay.
Tư tưởng triết học Phật giáo đã có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống văn hóa tinh thần ở Việt Nam, thể hiện qua các giá trị đạo đức, nghệ thuật và phong tục tập quán Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Hữ Tuấn năm [năm] nghiên cứu sự tác động này, nhấn mạnh vai trò của triết lý Phật giáo trong việc hình thành nhân cách và lối sống của người Việt Sự giao thoa giữa Phật giáo và các yếu tố văn hóa bản địa đã tạo nên một bức tranh đa dạng và phong phú, góp phần định hình bản sắc văn hóa dân tộc.
Năm 1999, luận án đã trình bày những nội dung cơ bản của triết học Phật giáo và phân tích những ảnh hưởng đáng kể của nó đối với đời sống tinh thần của người Việt Nam.
Các công trình nghiên cứu:
Trong cuốn sách "Đạo đức Phương Đông" của PGS.TS Vũ Tình, xuất bản bởi Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội năm 1998, tác giả khám phá nguồn gốc và nội dung đạo đức của các trường phái triết học nổi bật tại Trung Quốc, bao gồm Nho gia, Mặc gia và Đạo gia, cũng như các hệ thống triết lý Ấn Độ như Ấn Độ giáo và Phật giáo.
Hòa thượng Thích Minh Tâm: “Đạo đức Phật giáo và hạnh phúc con người
Nxb Tôn giáo năm 2002 đã xuất bản tác phẩm bàn về những vấn đề cơ bản của đạo đức Phật giáo và con đường dẫn đến hạnh phúc con người Hòa thượng Thích Minh Châu giới thiệu tác phẩm “Đạo đức học Phật giáo” của nhiều tác giả từ Viện nghiên cứu Phật giáo năm 1995, trong đó phân tích sự ảnh hưởng của đạo đức Phật giáo và vai trò của nó đối với sự phát triển của đất nước vào cuối thế kỷ XX.
Geshe Michael Roach, một nhà kinh doanh kim cương và thạc sĩ Phật học tại Tây Tạng, đã viết tác phẩm "Năng đoạn kim cương - Áp dụng giáo lý của Đức Phật vào việc quản trị doanh nghiệp và đời sống" (Nxb Tôn giáo, 2001) Tác phẩm này trình bày cách vận dụng các nguyên tắc ứng xử trong kinh điển Phật giáo vào lĩnh vực kinh doanh, đồng thời chia sẻ phương pháp mà ông phát triển nhằm đạt được mục tiêu kinh doanh mang lại sự phồn thịnh cho xã hội, hướng tới sự phát triển bền vững với những giá trị đạo đức và văn hóa.
Hướng thứ hai, Truyền thống đạo đức người Việt Nam, sự dung hợp của đạo đức Phật giáo với đạo đức truyền thống người Việt Nam:
Đạo đức tôn giáo đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các khủng hoảng xã hội, như được nêu trong bài viết của Nguyễn Thị Lan trên tạp chí triết học số 2 năm 2007 Bài viết nhấn mạnh rằng đạo đức tôn giáo không chỉ giúp củng cố các giá trị xã hội mà còn tạo ra sự gắn kết cộng đồng, cung cấp hướng dẫn cho hành vi con người và thúc đẩy sự hòa hợp trong xã hội.
Bài viết "Giá trị đạo đức truyền thống và những yêu cầu đạo đức đối với nhân cách con người Việt Nam hiện nay" của Cao Thu Hằng trên www.chungta.com phân tích sự hình thành đạo đức truyền thống của người Việt Nam, được hình thành từ sự kết hợp các giá trị đạo đức của Nho giáo, Lão giáo và Phật giáo Đồng thời, bài viết cũng chỉ ra những thách thức mà nhân cách con người Việt Nam đang phải đối mặt trong bối cảnh tác động của cơ chế thị trường.