Công nhân cao su vùng đông nam bộ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Mục đích và nhiệm vụ của luận văn Trên cơ sở những quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng ta về giai cấp công nhân và vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam

NGUYỄN THỊ THỦY

CÔNG NHÂN CAO SU VÙNG ĐÔNG NAM

BỘ THỜI KỲ ĐẨY MẠNH CÔNG NGHIỆP

HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

TP HỒ CHÍ MINH - 2011

-o0o -

NGUYỄN THỊ THỦY

CÔNG NHÂN CAO SU VÙNG ĐÔNG NAM

BỘ THỜI KỲ ĐẨY MẠNH CÔNG NGHIỆP

HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

Chuyên ngành: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Mã số: 60.22.85

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS LÊ HANH THÔNG

TP HỒ CHÍ MINH - 2011

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan nội dung trong luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập, trung thực của bản thân, chưa được công bố ở bất kỳ một công trình nào khác Nếu có gì không đúng, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Tp Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2011

Tác giả

Nguyễn Thị Thủy

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1.Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài 3

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn 4

4 Phạm vi nghiên cứu đề tài 5

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 5

7 Kết cấu của luận văn 6

NỘI DUNG 7

Chương 1: GIAI CẤP CÔNG NHÂN VÀ CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ Ở VIỆT NAM 7

1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và

Đảng Cộng sản Việt Nam về giai cấp công nhân 7

1.1.1 Những quan niệm khác nhau về giai cấp công nhân 7

1.1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về giai cấp công nhân 15

1.2 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam và vai trò của giai cấp

công nhân Việt Nam 21

1.2.1 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay 21

1.2.2 Vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa 27

1.2.3 Những yếu tố tác động đến giai cấp công nhân trong thời kỳ đẩy mạnh

công nghiệp hóa, hiện đại hóa 36

Chương 2: NÂNG CAO VAI TRÒ CÔNG NHÂN CAO SU VÙNG ĐÔNG NAM BỘ THỜI KỲ ĐẨY MẠNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

ĐẤT NƯỚC 45

2.1 Khái quát đặc điểm vùng Đông Nam Bộ và công nhân cao su vùng Đông Nam Bộ 45

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế – xã hội vùng Đông Nam Bộ 45

2.1.2 Quá trình hình thành và đặc điểm của công nhân cao su vùng

Đông Nam Bộ 47

2.2 Thực trạng công nhân cao su vùng Đông Nam Bộ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước 52

2.2.1 Công nghiệp hoá, hiện đại hoá vùng Đông Nam Bộ và những yêu cầu

đặt ra đối với công nhân cao su 52

2.2.2 Những mặt mạnh, hạn chế của công nhân cao su vùng Đông Nam Bộ trong thời kỳ dẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá 59

2.3 Phương hướng, giải pháp nâng cao vai trò giai cấp công nhân cao su vùng Đông Nam Bộ đáp ứng sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Error! Bookmark not defined. 2.3.1 Phương hướng nhằm xây dựng đội ngũ công nhân cao su Đông Nam Bộ trong thời kỳ mới 87

2.3.2 Một số giải pháp nhằm xây dựng giai cấp công nhân cao su trong

thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa 91

KẾT LUẬN 105

PHỤ LỤC 108

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 116

PHẦN MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Học thuyết Mác –Lênin là học thuyết lý luận của giai cấp vô sản Trong suốt cuộc đời hoạt động của mình các nhà sáng lập ra học thuyết Mác – Lênin chỉ vì mục đích cuối cùng là nhằm giải phóng giai cấp công nhân và nhân dân lao động trên toàn thế giới thoát khỏi tình trạng áp bức, bóc lột Những lý luận trong học thuyết của các ông đã được thực tiễn lịch sử chứng minh là đúng đắn, khoa học vì đã vạch ra con đường, biện pháp cho giai cấp công nhân đấu tranh lật đổ giai cấp tư sản, đồng thời cũng vạch ra con đường, biện pháp xây dựng chế độ xã hội mới – chế độ xã hội chủ nghĩa Ngày nay, những lý luận khoa học trong học thuyết của các ông vẫn còn giá trị khoa học và thực tiễn rất lớn mặc dù tình hình thế giới đã có nhiều biến dổi sâu sắc

Hiện nay, trên phạm vi thế giới còn đang có nhiều biến động, tiêu cực,…đặc biệt, sau khi chế độ xã hội xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, phong trào cách mạng thế giới lâm vào thoái trào, làn sóng chống phá chủ nghĩa xã hội - Chủ nghĩa Mác - Lênin lại dấy lên khắp mọi nơi; nhân cơ hội đó, kẻ thù của chủ nghĩa xã hội, thậm chí có cả một bộ phận không ít những người vốn là mácxít, nay trở cờ, quay lại phê phán, phủ nhận học thuyết về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản Trong bối cảnh đó, việc làm sáng tỏ và nhận thức lại đúng đắn hơn về giai cấp công nhân, về vị thế, vai trò của nó thông qua đảng tiên phong của mình có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn một cách to lớn, thiết thực Đối với giai cấp công nhân Việt Nam, trước yêu cầu xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam trở thành lực lượng đi đầu, lực lượng lãnh đạo sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, điều này càng hết sức quan trọng Công nhân cao su là một bộ phận rất quan trọng trong đội ngũ giai cấp công nhân Việt Nam Công nhân cao su với truyền thống đấu tranh kiên

cường bất khuất đã cùng nhân dân cả nước đứng lên đấu tranh giải phóng dân tộc Ngày nay, công nhân cao su mà nòng cốt là công nhân cao su vùng Đông Nam Bộ góp phần cùng giai cấp công nhân cả nước là lực lượng đi đầu trong

sự nghiệp xây dựng đất nước Nước ta đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa nên nhiệm vụ rất khó khăn và gian khổ Để xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội chúng ta phải đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Đó là sự nghiệp của toàn dân, toàn quân ta, trong đó giai cấp công nhân đóng vai trò quan trọng Đây là quá trình chuyển nước ta cơ bản từ một nước có nền kinh tế nông nghiệp sang một nước công nghiệp Để trở thành một nước công nghiệp thì yêu cầu phân công lao động xã hội cũng phải thay đổi cho phù hợp Đây cũng là thời kỳ đòi hỏi cần phải xây dựng một đội ngũ giai cấp công nhân mạnh về số lượng, lớn về chất lượng để đáp ứng yêu cầu mới của đất nước Trước yêu cầu đó việc xây dựng, phát triển giai cấp công nhân cao su về số lượng và chất lượng là rất cần thiết

Công nhân cao su mà nòng cốt là đội ngũ công nhân cao su vùng Đông Nam Bộ đã có nhiều đóng góp thiết thực trong sự nghiệp xây dựng đất nước Ngành cao su Việt Nam hiện nay ngày càng khẳng định vị thế của mình trên trường quốc tế Công nhân cao su vùng Đông Nam Bộ ngày càng lớn mạnh về

số lượng, chất lượng, nhưng bên cạnh những mặt tích cực đã đạt được, vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém cần phải giải quyết như về trình độ chuyên môn, trình độ học vấn còn rất thấp, tác phong công nghiệp chưa cao, trình độ hiểu biết pháp luật chưa sâu…chưa đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Những hạn chế, yếu kém đó đã cản trở sự phát triển ngành cao su nói riêng, phát triển kinh tế - xã hội đất nước nói chung Nguyên nhân của những hạn chế yếu kém có cả nguyên nhân khách quan và chủ quan Việc đánh giá đúng thực trạng, nguyên nhân và đề ra biện pháp nhằm xây dựng giai cấp công nhân nói chung, công nhân cao su vùng

Đông Nam Bộ nói riêng là một việc rất cần thiết và cấp bách để góp phần xây dựng giai cấp công nhân ngày càng lớn mạnh đáp ứng sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Với những lý do trên tác giả chọn đề tài “ Công nhân cao su vùng Đông Nam Bộ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá ” làm đề tài

nghiên cứu Đã có nhiều đề tài nghiên cứu về giai cấp công nhân Việt Nam, song chưa có đề tài nào nghiên cứu, đi sâu vào vấn đề này Qua nghiên cứu đề tài tác giả muốn góp phần xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam nói chung

và công nhân cao su vùng Đông Nam Bộ nói riêng lớn mạnh về số lượng và chất lượng đáp ứng yêu cầu của đất nước trong thời kỳ mới

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu về vị trí, vai trò của giai cấp công nhân từ khi hình thành, phát triển và đặc biệt nhất trong giai đoạn hiện nay thì đã có nhiều nhà khoa học trên thế giới và ở Việt Nam nghiên cứu Nghiên cứu về thực trạng của giai cấp công nhân dưới tác động của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá

đã có những công trình khoa học như: Công nghiệp hoá, hiện đại hoá và sự phát triển giai cấp công nhân ( 2001), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội Cao Văn Lượng (cb) ( 2001): Công nghiệp hoá và sự phát triển giai cấp công nhân, Nxb Chính Trị quốc gia, Hà Nội Dương Xuân Ngọc (2004): Giai cấp công nhân Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội Đại học quốc gia Hà Nội – Trung tâm đào tạo, bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị (2010): Giai cấp công nhân Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội Đảng Cộng sản Việt Nam (2008): Văn kiện Hội nghị lần thực sáu Ban chấp hành Trung ương khoá X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội Nguyễn An Ninh ( 2007): Về xu hướng công nhân hoá ở nước ta hiện nay, Nxb.Chính trị quốc gia, Hà Nội Nguyễn Viết Vượng (2010): Giai

cấp công nhân và tổ chức Công đoàn Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

Như vậy, trên thực tế đã có nhiều công trình nghiên cứu vầ vấn đề công nghiệp hoá, hiện đại hóa và những yêu cầu đặt ra đối với việc xây dựng đội ngũ giai cấp công nhân, vấn đề thực trạng giai cấp công nhân Việt Nam trước

sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước

Công nhân cao su Việt Nam, đặc biệt nhất là công nhân cao su vùng Đông Nam Bộ từ khi ra đời đến nay đã có một vị trí, vai trò nhất định trong

xã hội Nghiên cứu vị trí, vai trò của công nhân cao su nói chung, công nhân cao su vùng Đông Nam Bộ nói riêng đã có nhiều công trình nghiên cứu, nhưng những công trình này mới chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu các phong trào đấu tranh của công nhân cao su, sự hình thành và phát triển ngành cao su như: Huỳnh Lứa (chủ biên), (2003), Lịch sử phong trào công nhân Cao su Việt Nam (1906 -2001), Nxb Trẻ Tp.Hồ Chí Minh Đặng Văn Linh (2000):

100 năm cây cao su ở Việt Nam, Nxb Nông nghiệp, Tp.Hồ Chí Minh Nghiên cứu về thực trạng công nhân cao su nhất là công nhân cao su vùng Đông Nam

Bộ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước hiện nay chưa có công trình nào đi sâu, nghiên cứu cụ thể Vấn đề này chỉ được đặt ra

và giải quyết trong khuôn khổ những bài báo, những hội thảo trong ngành

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

Trên cơ sở những quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng ta về giai cấp công nhân và vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam, phân tích về thực trạng, vai trò của giai cấp công nhân cao su vùng Đông Nam Bộ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, từ đó đưa ra phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao vai trò giai cấp công nhân cao su vùng Đông Nam Bộ lớn mạnh về mọi mặt đáp ứng sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Nhiệm vụ, để thực hiện được mục đích trên luận văn xác định những nhiệm vụ cụ thể sau:

Một là, làm rõ được vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Hai là, làm rõ vai trò, thực trạng của giai cấp công nhân cao su vùng Đông Nam Bộ trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Ba là, luận văn đưa ra một số phương hướng, giải pháp nhằm góp phần nâng cao vai trò giai cấp công nhân cao su vùng Đông Nam Bộ lớn mạnh đáp ứng thời kỳ dẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

4 Phạm vi nghiên cứu đề tài

Về không gian: Nghiên cứu công nhân cao su vùng Đông Nam Bộ Công nhân cao su hiện nay không chỉ tập trung trong các doanh nghiệp nhà nước mà còn bao gồm cả các doanh nghiệp tư nhân Nhưng trong phạm vi nghiên cứu của mình tác giả chỉ tập trung nghiên cứu công nhân cao su trong các doanh nghiệp nhà nước với chức năng trồng, chăm sóc, khai thác và chế biến cao su

Về thời gian: Tác giả nghiên cứu thực trạng của giai cấp công nhân cao

su trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá từ 1996 đến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm Đảng Cộng sản Việt Nam về giai cấp công nhân và vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Phương pháp nghiên cứu: Để thực hiện mục đích, nhiệm vụ của luận văn, tác giả dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp lý luận gắn với thực tiễn Ngoài ra, tác giả còn sử dụng nhiều phương pháp khác như phân tích và tổng hợp; diễn dịch và quy nạp, lôgich và lịch sử…

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Về lý luận, luận văn đã góp phần làm sáng rõ hơn lý luận về giai cấp công nhân; vai trò của giai cấp công nhân trong quá trình thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa; những phương hướng, giải pháp xây dựng đội ngũ công nhân cao su trong điều kiện nước ta hiện nay

Về thực tiễn, kết quả nghiên cứu của luận văn là tài liệu tham khảo trong việc nghiên cứu giai cấp công nhân Việt Nam nói chung, đội ngũ công nhân cao su nói riêng; làm tài liệu tham khảo trong nhà trường

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và mục lục tiểu luận gồm 2 chương 5 tiết

NỘI DUNG Chương 1 GIAI CẤP CÔNG NHÂN VÀ CÔNG NGHIỆP HOÁ,

HIỆN ĐẠI HOÁ Ở VIỆT NAM

MINH VÀ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ GIAI CẤP CÔNG NHÂN

1.1.1 Những quan niệm khác nhau về giai cấp công nhân

Nghiên cứu lịch sử xã hội loài người, từ khi xã hội xuất hiện giai cấp các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác – Lênin khẳng định rằng: lịch sử xã hội loài người là lịch sử đấu tranh giai cấp Thực tiễn đã chứng minh luận điểm trên của các nhà kinh điển là đúng Chủ nghĩa tư bản ra đời thay thế chế độ phong kiến là bước tiến vĩ đại của nhân loại, nhưng đến lượt nó chủ nghĩa tư bản với bản chất bóc lột siêu lợi nhuận chứa đựng những mâu thuẫn không thể giải quyết được Cuộc đấu tranh chống lại chủ nghĩa tư bản, xây dựng xã hội mới tốt đẹp hơn là tất yếu, khách quan phù hợp với xu thế của nhân loại Trong cuộc đấu tranh đó, lịch sử đã giao cho giai cấp công nhân sứ mệnh lịch sử lãnh đạo cuộc cách mạng đấu tranh chống lại giai cấp tư sản, xây dựng một chế độ xã hội mới Giai cấp công nhân ra đời rất sớm, tuy nhiên trong suốt thời gian dài công nhân chưa phải là một giai cấp đã hình thành một cách hoàn chỉnh Sự phát sinh, phát triển của giai cấp vô sản công nghiệp, sự chuyển biến thành một giai cấp độc lập về chính trị gắn liền với cuộc cách mạng công nghiệp C.Mác và Ph.Ăngghen khẳng định rằng: “ trong tất cả các giai cấp đang đối lập với giai cấp tư sản thì chỉ có giai cấp vô sản là giai cấp thực sự cách mạng Các giai cấp khác đều suy tàn và tiêu vong cùng với sự phát triển của đại công nghiệp; giai cấp vô sản trái lại là sản phẩm của nền đại công nghiệp” hay “ giai cấp tư sản không những đã rèn luyện vũ khí sẽ giết mình; nó còn tạo ra những người sử dụng vũ khí ấy – những công nhân hiện

đại, những người vô sản” [46;557] Vậy, giai cấp công nhân là giai cấp như thế nào? họ bao gồm những ai? Sứ mệnh lịch sử của họ là gì? Tại sao chỉ họ mới có thể thực hiện sứ mệnh lịch sử này? Trả lời những câu hỏi trên có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn cho phong trào cách mạng thế giới

Khi bàn về khái niệm giai cấp công nhân, cho tới nay, tùy vào lập trường giai cấp, thái độ chính trị, trình độ nhận thức và phương pháp tiếp cận khác nhau mà họ đưa ra khái niệm giai cấp công nhân khác nhau Dưới góc

độ nghiên cứu của nhà mácxit, nghiên cứu khái niệm giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử của nó tất yếu phải quay trở về thế giới quan và phương pháp luận chủ nghĩa Mác – Lênin

Khái niệm giai cấp công nhân được các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác – Lênin đưa ra bàn từ rất sớm Ngay trong tác phẩm Gia đình thần thánh viết năm 1845 C.Mác đã đặt câu hỏi: “ vấn đề là chỗ giai cấp vô sản thực sự là gì,

và phù hợp với sự tồn tại ấy của bản thân nó, giai cấp vô sản buộc phải làm gì

về mặt lịch sử” [47;56] Và sau này trong một loạt các tác phẩm của mình C.Mác và Ph.Ăngghen sử dụng nhiều từ đồng nghĩa khác nhau để biểu đạt khái niệm giai cấp công nhân như “giai cấp công nhân”, “giai cấp vô sản”, “ giai cấp công nhân hiện đại”, “ giai cấp vô sản công nghiệp”, “ giai cấp vô sản hiện đại”…Dù dùng những khái niệm khác nhau nhưng chúng ta cần hiểu rằng tất cả những thuật ngữ đồng nghĩa trên chỉ sự khác nhau về hình thức biểu đạt trong những hoàn cảnh, thời điểm cụ thể của khái niệm về giai cấp công nhân Tất cả cách diễn đạt như trên về khái niệm giai cấp công nhân của các nhà kinh điển được đặt trong hoàn cảnh lịch sử từ nửa sau thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, trên cơ sở hai tiêu chí để phân định giai cấp công nhân với các giai cấp khác:

Thứ nhất, về nghề nghiệp: Trong chủ nghĩa tư bản, giai cấp công nhân

là những người lao động trực tiếp hay gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất

có tính chất công nghiệp ngày càng hiện đại hóa C.Mác và Ph.Ăngghen nêu

ra tiêu chí này khi hai ông mô tả quá trình phát triển của giai cấp công nhân từ những người thợ thủ công thời trung cổ đến những người thợ trong công xưởng thủ công và cuối cùng đến những công nhân công trường hiện đại

“Trong công trường thủ công và trong nghề thủ công, người công nhân sử dụng công cụ của mình, còn trong công xưởng thì người công nhân phải phục

vụ máy móc” [48;605] Đây cũng là tiêu chí để phân biệt người công nhân hiện đại với người thợ thủ công thời trung cổ hay người thợ trong công trường thủ công C.Mác và Ph.Ăngghen luôn nhấn mạnh đến người công nhân hiện đại gắn với nền công nghiệp hiện đại, coi đó là hạt nhân, là đặc trưng cơ bản nhất của giai cấp công nhân Chính trong môi trường làm việc mới đã mang lại những đặc điểm mới cho giai cấp công nhân Mà từ đó, C.Mác và Ph.Ăngghen khẳng định vai trò sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân – giai cấp công nhân hiện đại

Thứ hai, về vị trí trong quan hệ sản xuất, đó là những người lao động không có tư liệu sản xuất, phải làm thuê, phải bán sức lao động cho nhà tư bản – thứ hàng hóa duy nhất mà họ có cho nhà tư bản và bị nhà tư bản bóc lột giá trị thặng dư Đối diện với nhà tư bản, công nhân là những người lao động

tự do, những người bán sức lao động của mình để kiếm sống C.Mác và Ph.Ăngghen đặc biệt nhấn mạnh tiêu chí này vì xuất phát từ điều đó khiến cho người công nhân trở thành giai cấp đối kháng với giai cấp tư sản: “ Giai cấp

tư sản, tức nhà tư bản, mà lớn lên thì giai cấp vô sản, giai cấp công nhân hiện đại – tức giai cấp chỉ có thể sống với điều kiện là kiếm được việc làm, và chỉ kiếm được việc làm, nếu lao động của họ làm tăng thêm tư bản – cùng phát triển theo Những công nhân ấy, buộc phải tự bán mình để kiếm bữa, là một hàng hóa đem bán như bất cứ món hàng nào khác; vì vậy, họ chịu hết sự may rủi của cạnh tranh, mọi sự lên xuống của thị trường…” [47; 605] Trong chủ nghĩa tư bản con người bị tha hóa, nhất là những người lao động Họ bị giai

cấp tư sản áp bức, bóc lột nặng nề, họ sống đời sống động vật hơn đời sống mang tính người

Đây là tiêu chí thứ hai biểu đạt những đặc trưng cơ bản của người công nhân dưới chế độ tư bản Căn cứ vào tiêu chí này mà C.Mác và Ph.Ăngghen

đã gọi giai cấp công nhân là giai cấp vô sản

Dựa trên hai tiêu chí đó, trong tác phẩm Nguyên lý của chủ nghĩa cộng sản, Ăngghen đã đưa ra định nghĩa của mình về giai cấp vô sản: “ Giai cấp vô sản là một giai cấp xã hội hoàn toàn chỉ sống dựa vào việc bán sức lao động của mình, chứ không phải sống dựa vào lợi nhuận của bất cứ số tư bản nào,

đó là giai cấp hạnh phúc lẫn đau khổ, sống và chết, toàn bộ sự sống còn của

nó đều phụ thuộc vào yêu cầu về lao động, tức là vào tình trạng chuyển biến tốt hay xấu của công việc làm ăn, vào sự biến động của cuộc cạnh tranh không gì ngăn cản nổi Nói tóm lại, giai cấp vô sản hay giai cấp của những người vô sản là giai cấp lao động trong thế kỷ XIX…Giai cấp vô sản là do cuộc cách mạng công nghiệp sản sinh ra” [48; 456-457]

Sau thắng lợi Cách mạng Tháng mười Nga, lần đầu tiên trên thế giới giai cấp vô sản giành được chính quyền từ tay giai cấp tư sản Giai cấp vô sản

từ chỗ là những người bị áp bức, bóc lột trở thành người chủ đất nước Họ đã trở thành giai cấp thống trị về chính trị, giai cấp lãnh đạo xã hội trong cuộc đấu tranh cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới Trong công cuộc cách mạng

xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân cùng toàn thể nhân dân lao động trở thành người làm chủ tư liệu sản xuất cơ bản nhất được công hữu Đây là cuộc cách mạng đầy khó khăn, gian khổ, là thời kỳ quá độ lâu dài đòi hỏi giai cấp

vô sản phải kiên định, vững vàng, phải nhiệt huyết, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện hoàn cảnh của mỗi nước Giai cấp công nhân không còn là giai cấp vô sản theo đúng nghĩa đen của nó Theo Lênin, giai cấp công nhân là giai cấp thống trị về chính trị, giai cấp lãnh đạo toàn xã hội trong cuộc đấu tranh lật đổ ách thống trị tư bản, trong sự nghiệp sáng tạo

ra xã hội mới, trong toàn bộ cuộc đấu tranh đi đến thủ tiêu hoàn toàn các giai cấp Xu hướng phát triển của giai cấp vô sản là đi tới tự thủ tiêu mình với tính cách là giai cấp vô sản Như vậy, trong thời kỳ quá độ, giai cấp công nhân được đặc trưng chủ yếu bằng tiêu chí thứ nhất, bằng phướng thức lao động của họ Còn về tiêu chí thứ hai, nếu xét quan hệ giữa các giai cấp, thì giai cấp công nhân đã là người làm chủ xã hội

Từ sự phân tích, mổ xẻ một cách sâu sắc địa vị kinh tế - xã hội của giai cấp vô sản dưới chế độ tư bản trong những năm đầu của thế kỷ XIX, C.Mác

và Ph.Ănghen đã đưa ra khái niệm giai cấp công nhân dựa trên hai tiêu chí trên Những kết luận ấy cũng đã được thực tiễn cuộc sống đương thời chứng minh sự đúng đắn của chúng Những tiêu chí cơ bản đó đến nay vẫn giữ nguyên giá trị cho dù thực tiễn đã thay đổi rất nhiều Nó đã trở thành cơ sở phương pháp luận khoa học để chúng ta nghiên cứu về giai cấp công nhân Trong giai đoạn hiện nay, với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đã tạo ra sự thay đổi rất lớn đối với nền sản xuất và đời sống con người Trong vòng xoáy đó bản thân giai cấp công nhân cũng không ngừng thay đổi về số lượng và chất lượng Cơ cấu giai cấp công nhân

đã thay đổi rõ dệt, được bổ sung bởi một lực lượng lao động với những ngành nghề mới có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao Đó là những người lao động trực tiếp đứng máy, làm việc thông qua hoạt động của hệ thống máy móc tự động; đó là những người không trực tiếp sản xuất, không nằm trong dây chuyền sản xuất tự động, những kỹ sư, chuyên gia trực tiếp làm công tác nghiên cứu, không ngừng cải tiến đưa khoa học kỹ thuật công nghệ mới vào sản xuất, những người tham gia vào công tác quản lý, điều hành sản xuất Đó

là những người hoạt động ở các ngành dịch vụ trực tiếp như bưu điện, viễn thông…hoặc gián tiếp tác động đến sự phát triển của sản xuất phát triển như một số khâu trong thương nghiệp Căn cứ vào hai tiêu chí đã trình bày như trên, chúng ta hoàn toàn có thể khẳng định rằng: những người lao động trong

các ngành sản xuất công nghiệp, dịch vụ công nghiệp là công nhân Còn những người làm công ăn lương trong các ngành khác như giáo dục, y tế, văn hóa, dịch vụ ( không liên quan trực tiếp đến sản xuất công nghiệp) là người lao động nói chung không phải là công nhân

Với sự biến đổi không ngừng về số lượng, nâng lên về chất lượng, cơ cấu giai cấp công nhân trong điều kiện mới, nên đã có nhiều quan niệm khác nhau về giai cấp công nhân được đưa ra Chẳng hạn các học giả phương Tây cho rằng: trong thời đại cách mạng khoa học công nghệ hiện nay, giai cấp công nhân đã “ hòa nhập” vào tầng lớp trí thức, đã “biến mất” hay đã bị người máy và các dây chuyền tự động hóa thay thế và trở thành một lớp người không đáng kể về số lượng so với những lớp người ngày càng tăng hoạt động trong các ngành nghề dịch vụ

Từ những thay đổi về giai cấp công nhân so với hai tiêu chí đã được phân tích ở trên có thể thấy quan điểm phủ nhận sự tồn tại giai cấp công nhân trong điều kiện chủ nghĩa tư bản như hiện nay là hoàn toàn không đúng Trong thực tế, chúng ta thấy ngày nay hàng ngũ giai cấp công nhân thế giới ngày càng tăng lên và cơ cấu giai cấp công nhân đã có những thay đổi to lớn Cùng với sự tiến bộ không ngừng của khoa học - công nghệ, giai cấp công nhân có xu hướng trí thức hóa ngày càng thêm, và giai cấp này tiếp thu đông đảo thêm nhiều người thuộc giới trí thức vào hàng ngũ của mình Nhưng cần phải chú ý rằng trình độ trí thức không làm thay đổi bản chất giai cấp công nhân với tính cách là giai cấp làm thuê Nếu trước kia chủ yếu họ bán sức lao động chân tay là chủ yếu thì nay họ bán cả sức lao động chân tay và cả sức lao động trí óc Nhưng chúng ta cũng không thể phủ nhận rằng là đời sống công nhân ở các nước tư bản phát triển đã có những thay đổi Một số đã có tư liệu sản xuất như ở Mỹ có khoảng 10% công nhân có tư liệu sản xuất Song tình trạng ấy không hề làm thay đổi một sự thật là toàn bộ tư liệu sản xuất cơ bản nhất, quyết định của xã hội tư bản vẫn nằm trong tay giai cấp tư sản Giai

cấp công nhân về cơ bản vẫn không có tư liệu sản xuất, phải bán sức lao động của mình cho giai cấp tư sản và bị bóc lột giá trị thăng dư “ theo chiều sâu” cả

về chân tay và trí óc Do vậy, tình trạng “ sống dưới mức xã hội” ở các nước

tư bản chủ nghĩa vẫn là phổ biến và thậm chí còn tăng lên so với trước đây Việc người công nhân có cổ phiếu trong các xí nghiệp ở các nước tư bản phát triển, đã là chủ đề lớn cho nhiều học giả luận bàn, phán xét Họ cho rằng chủ nghĩa tư bản đã có sự thay đổi cấu trúc bên trong của bản thân nó, đã làm cho giai cấp công nhân tư sản hóa Đây chỉ là sự giả dối, sự bịp bợm nhằm che đậy bản chất bóc lột của giai cấp tư sản Thực tế, số giai cấp công nhân có cổ phiếu chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ Thực trạng đó, không hề làm thay đổi trật

tự chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa trong chủ nghĩa tư bản

Một số học giả ở các nước xã hội chủ nghĩa trước đây cũng như ở Việt Nam đã bàn luận khá nhiều về khái niệm giai cấp công nhân Trong cuốn từ điển Chủ nghĩa cộng sản khoa học từ điển xuất bản 1986 nêu khái niệm: “ giai cấp công nhân là một trong những giai cấp cơ bản của xã hội tư bản chủ nghĩa

và xã hội chủ nghĩa, là lực lượng chủ yếu trong việc sản xuất ra của cải vật chất và trong việc cải tạo các quan hệ xã hội Trong điều kiện chủ nghĩa tư bản, giai cấp công nhân hay giai cấp vô sản là một giai cấp cơ bản bị bóc lột

và đối lập với giai cấp tư sản Dưới chủ nghĩa xã hội giai cấp công nhân là giai cấp cầm quyền trong xã hội”[48; 63] Với khái niệm giai cấp công nhân như trên tác giả hoàn toàn không tán thành vì chưa nêu được nguồn gốc ra đời của giai cấp công nhân, chưa trình bày được những đặc trưng chủ yếu về bản chất của giai cấp công nhân là lao động công nghiệp, là tập đoàn người không

có tư liệu sản xuất, phải bán sức lao động, làm thuê và bị giai cấp tư sản bóc lột giá trị thặng dư ngày càng nhiều…Khái niệm cũng chưa chỉ ra xu hướng phát triển của giai cấp công nhân Do đó, trong thời kỳ quá độ khó có cơ sở lý luận và thực tiễn để khẳng định vai trò lịch sử của giai cấp công nhân và đấu

tranh chống lại những quan điểm sai trái đang phủ nhận sự tồn tại và vai trò của giai cấp công nhân trong thời đại ngày nay

Trong cuốn “Một số vấn đề về chủ nghĩa Mác – Lênin trong thời đại hiện nay” do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia phát hành 1996 đã nêu lên định nghĩa về giai cấp công nhân: “Giai cấp công nhân là giai cấp những người lao động hoạt động sản xuất trong các ngành công nghiệp thuộc các trình độ kỹ thuật khác nhau, mà địa vị kinh tế - xã hội tùy thuộc vào chế độ xã hội đương thời: Ở các nước tư bản, họ là những người không có hoặc về cơ bản không

có tư liệu sản xuất phải làm thuê cho giai cấp tư sản và bị giai cấp tư sản bóc lột giá trị thăng dư; ở các nước xã hội chủ nghĩa, họ là những người đã cùng nhân dân lao động làm chủ những tư liệu sản xuất chủ yếu và cùng nhau hợp tác lao động cho cho mình” Căn cứ vào hai tiêu chí trên để nhận biết người công nhân như đã trình bày trên tác giả tán thành định nghĩa này Với định nghĩa này đảm bảo đầy đủ cơ sở khoa học và thực tiễn về giai cấp công nhân, dựa trên phương pháp luận mácxit cũng như quan điểm lịch sử cụ thể, quan điểm phát triển và thực tế xã hội hiện đại

Trong lịch sử nghiên cứu, hoạt động cách mạng của mình việc phát hiện

ra sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là một trong những cống hiến vĩ đại nhất của chủ nghĩa Mác - Lênin Từ hai phát kiến vĩ đại là chủ nghĩa duy vật lịch sử và học thuyết giá trị thặng dư C.Mác và Ăngghen là người đầu tiên phát hiện ra sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Với việc phát hiện ra sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân trong xã hội tư sản là một tiêu chuẩn duy nhất để phân biệt chủ nghĩa xã hội khoa học và chủ nghĩa xã hội không tưởng

Có thể khái quát nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là: giai cấp công nhân gắn liền với nền sản xuất ngày càng hiện đại, là giai cấp tiên tiến trong xã hội Thông qua đảng tiên phong của mình giai cấp công nhân lãnh đạo và tổ chức quá trình giành chính quyền về tay mình và nhân dân lao động, xóa bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa ( và các chế độ tư hữu, áp bức, bóc lột), xóa

bỏ giai cấp tư sản ( và các giai cấp bóc lột), xóa bỏ chính quyền của các chế

độ cũ, thành lập chính quyền của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, do Đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo Sau khi giành được chính quyền, giai cấp công nhân thông qua đảng lãnh đạo của mình, tổ chức thực hiện củng cố, bảo vệ chính quyền, bảo vệ đất nước, đồng thời xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa trên mọi lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, con người…, để từng bước hình thành xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa trên thực tế Đối với các nước chưa qua sự phát triển của tư bản chủ nghĩa, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là xóa bỏ giai cấp bóc lột để đi lên chủ nghĩa xã hội

1.1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về giai cấp công nhân

Chủ tịch Hồ Chí Minh, Người đã ra đi nhưng những quan điểm, lời dạy của người đối với toàn Đảng, toàn dân vẫn còn nguyên giá trị Sinh thời, khi

ra đi tìm đường cứu nước, Người đã tìm thấy ở chủ nghĩa Mác – Lênin con đường đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người Qua quá trình bôn ba tìm đường cứu nước người đã rút ra luận điểm: muốn cứu nước và giải phóng dân tộc phải đi theo cách mạng vô sản Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vận dụng và phát triển những quan điểm của C.Mác và

Ph Ăngghen về giai cấp công nhân nêu lên những quan niệm về giai cấp công nhân Việt Nam Theo Người, giai cấp công nhân Việt Nam bao gồm những đặc trưng cơ bản sau:

Thứ nhất, trong xã hội Việt Nam thuộc địa nửa phong kiến, công nhân

là những người lao động làm thuê cho chủ nghĩa tư bản đế quốc, bị bóc lột nặng nề Người viết: “ tất cả những người không có tư liệu sản xuất, phải bán sức lao động mà sống là công nhân Bất kỳ họ lao động trong công nghiệp hay là trong nông nghiệp, bất kỳ họ làm nghề gì cũng đều thuộc về giai cấp công nhân”[53; 211-212]

Thứ hai, sau khi cách mạng giành được chính quyền nhà nước, công

nhân không còn là người làm thuê nữa mà cùng với tầng lớp nhân dân lao động khác trở thành người làm chủ về mọi mặt, làm chủ cả trong sản xuất lẫn phân phối

Thứ ba, công nhân là những người đấu tranh dũng cảm nhất, cách mạng

nhất Nhờ có lý luận cách mạng soi đường, công nhân đã trở thành lực lượng lãnh đạo cách mạng Đồng thời, giai cấp công nhân có thể hoàn thành được sứ mệnh lịch sử của mình nhờ có Đảng tiên phong, có liên minh công nông vững chắc, có công đoàn làm trường học cách mạng của giai cấp Người viết: “Đặc tính cách mạng của giai cấp công nhân là: kiên quyết, triệt để, tập thể, có tổ chức, có kỷ luật Lại vì là giai cấp tiên tiến nhất trong sức sản xuất, gánh trách nhiệm đánh đổ chế độ tư bản và đế quốc, để xây dựng một xã hội mới, giai cấp công nhân có thể thấm nhuần một tư tưởng cách mạng nhất, tức là chủ nghĩa Mác - Lênin Đồng thời, tinh thần đấu tranh của họ ảnh hưởng và giáo dục các tầng lớp khác Vì vậy, về mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức và hành động, giai cấp công nhân đều giữ vai trò lãnh đạo”[53;211-212]

Thứ tư, vai trò sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân trong chủ nghĩa

xã hội là phải nâng cao năng suất lao động và tham gia quản lý sản xuất, quản

lý xã hội, đi tiên phong trong xây dựng và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Như vậy, trong định nghĩa về giai cấp công nhân cần nêu bật những

điểm sau:

Giai cấp công nhân Việt Nam là những người lao động trực tiếp và gián tiếp sản xuất ra một khối lượng sản phẩm của xã hội Sự tồn tại và phát triển của giai cấp công nhân gắn liền với sự phát triển của đại công nghiệp, là sản phẩm của nền đại công nghiệp

Giai cấp công nhân Việt Nam không chỉ bao gồm những người làm thuê mà còn cả những người làm chủ quá trình sản xuất, làm chủ xã hội

Giai cấp công nhân là giai cấp cách mạng, có sứ mệnh lịch sử là giải phóng không chỉ giai cấp công nhân mà còn giải phóng toàn bộ nhân lao động khỏi áp bức bất công, là lực lượng lãnh đạo xã hội để xây dựng Việt Nam thành một nước dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh

Từ những đặc điểm trên, tại Hội nghị lần thứ sáu của Ban chấp hành

Trung ương khóa X đã định nghĩa về giai cấp công nhân Việt Nam: “giai cấp

công nhân Việt Nam là một lực lượng xã hội to lớn, đang phát triển, bao gồm những người lao động chân tay và trí óc, làm công hưởng lương trong các loại hình sản xuất kinh doanh và dịch vụ công nghiệp, hoặc sản xuất kinh doanh và dịch vụ có tính chất công nghiệp” [19; 23]

Định nghĩa về giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam đã nêu

rõ hai tiêu trí của giai cấp công nhân dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin Đó là những người lao động trực tiếp hay gián tiếp vận hành máy móc công nghiệp để tạo ra của cải vật chất cho xã hội Đó là những người không

có tư liệu sản xuất phải đi làm thuê để hưởng lương Nhưng trong chế độ ta, giai cấp công nhân Việt Nam đang từng bước khẳng định vai trò quan trọng của mình, người chủ xã hội Điểu đó, khẳng định tính ưu việt của chế độ xã hội mà nhân dân ta đang xây dựng

Là sản phẩm trực tiếp của chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp, lớp công nhân đầu tiên xuất hiện gắn liền với cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất (1897) và thực sự trở thành giai cấp công nhân Việt nam từ thời

kỳ khai thác thuộc địa của thực dân Pháp lần thứ hai (1924-1929) Cùng với quá trình phát triển của cách mạng, giai cấp công nhân Việt Nam là một bộ phận của giai cấp công nhân quốc tế mang bản chất và đặc điểm chung của giai cấp công nhân quốc tế Ngoài ra do điều kiện lịch sử và văn hóa giai cấp công nhân Việt Nam cũng có những đặc điểm riêng

Thứ nhất, sinh ra và lớn lên từ một nước vốn là thuộc địa, nửa phong

kiến, có truyền thống yêu nước anh hùng bất khuất, ý thức tự tôn dân tộc, dù

còn non trẻ, nhỏ bé, song giai cấp công nhân đã sớm trở thành giai cấp duy nhất được lịch sử, dân tộc thừa nhận và giao phó sứ mệnh lãnh đạo cách mạng Việt Nam từ sau các phong trào cứu nước theo lập trường Cần Vương, lập trường tư sản và tiểu tư sản thất bại Giai cấp công nhân Việt Nam kế tục truyền thống yêu nước nồng nàn, ý chí kiên cường, bất khuất của dân tộc qua hàng ngàn năm lịch sử chống ngoại xâm; chịu ba tầng áp bức, bóc lột của Thực dân, Tư bản và Phong kiến

Thứ hai, ra đời trước giai cấp tư sản dân tộc và ngay từ đầu trực tiếp đối

kháng với giai cấp tư sản của một cường quốc phương Tây Do đó, giai cấp công nhân Việt Nam hơn hẳn giai cấp tư sản Việt Nam về bản lĩnh chính trị Vừa mới ra đời, đã tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin, hệ tư tưởng của giai cấp công nhân quốc tế, nhanh chóng trở thành lực lượng chính trị độc lập, được Chủ tịch Hồ Chí Minh giáo dục, đã sớm giác ngộ mục tiêu lý tưởng, chân lý của thời đại: độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, giai cấp công nhân Viêt Nam luôn có tinh thần và bản chất cách mạng triệt để

Thứ ba, giai cấp công nhân nước ta xuất thân từ nông dân lao động, bị

thực dân phong kiến bóc lột, bần cùng hóa nên có mối quan hệ máu thịt với giai cấp nông dân và các tầng lớp lao động khác Qua thử thách của cách mạng, liên minh giai cấp đã trở thành động lực và là cơ sở vững chắc cho khối đại đoàn kết dân tộc

Thứ tư, vừa ra đời được cổ vũ bởi tinh thần đấu tranh của cách mạng

tháng Mười, tiếp thu chủ nghĩa xã hội khoa học làm cho giai cấp công nhân Việt Nam ngày càng bản lĩnh hơn Từ khi trở thành giai cấp cầm quyền, giai cấp công nhân Việt Nam đã phát huy được bản chất cách mạng trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, luôn là lực lượng đi đầu và lãnh đạo sự nghiệp đổi mới, sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xây dựng

và phát triển nền kinh tế công nghiệp và nền kinh tế tri thức hiện đại

Thứ năm, xu hướng “trí thức hoá” trong giai cấp công nhân diễn ra mạnh

mẽ, tạo điều kiện cho chất lượng của giai cấp Việt Nam ngày càng nâng lên Bên cạnh những mặt mạnh trên, giai cấp công nhân có những hạn chế nhất định: trình độ chuyên môn kỹ thuật còn hạn chế; ảnh hưởng nặng nề tư tưởng tiểu nông do xuất thân chủ yếu từ giai cấp nông dân…

Do có những đặc điểm trên, nên giai cấp công nhân Việt Nam tuy non trẻ và số lượng ít, nhưng đã tỏ ra xứng đáng là đội tiên phong tin cậy của dân tộc, đội ngũ kiên cường của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế Hồ Chủ Tịch nói : “Chỉ có giai cấp công nhân là dũng cảm nhất, cách mạng nhất luôn luôn gan góc đương đầu với bọn đế quốc thực dân Mặc dù giai cấp công nhân Việt Nam còn nhiều nhược điểm như trình độ học vấn tay nghề, ý thức

tổ chức kỷ luật thấp so với giai cấp công nhân thế giới Hơn nữa phần lớn xuất thân từ giai cấp nông dân giai cấp công nhân Việt Nam còn mang dấu vết của những tâm lý, thói quen tập quán của những người tiểu nông bảo thủ, coi trọng kinh nghiệm hơn tri thức khoa học, cục bộ địa phương…Nhưng giai cấp công nhân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng đã đang và ngày càng trưởng thành về mọi mặt để thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình mà nhân dân giao cho” [52;470 ]

Một câu hỏi đặt ra là: Tại sao giai cấp công nhân Việt Nam còn non trẻ,

số lượng rất nhỏ bé lại có thể lãnh đạo cách mạng Việt Nam? Từ năm 1943, trong cuốn sách “Chính trị thường thức” Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cho rằng lãnh đạo được hay không là do đặc tính cách mạng, chứ không phải do số người nhiều ít của giai cấp Giai cấp công nhân có chủ nghĩa Mác – Lênin, trên nền tảng đấu tranh họ xây dựng nên Đảng theo chủ nghĩa Mác – Lênin là Đảng lao động Việt Nam Đảng đề ra đường lối, chủ trương, khẩu hiệu cách mạng, lôi cuốn nông dân và tiểu tư sản vào đấu tranh, bồi dưỡng thành những phần tử tiên tiến Chủ tịch Hồ Chí Minh còn nhấn mạnh tính cách mạng của giai cấp công nhân là: “kiên quyết, triệt để, tập thể, có tổ chức, có kỷ luật Lại

vì giai cấp tiên tiến nhất trong sản xuất, gánh trách nhiệm đánh đổ chế độ tư bản và đế quốc, để xây dựng một xã hội mới, giai cấp công nhân có thấm nhuần một tư tưởng cách mạng nhất, tức là chủ nghĩa Mác – Lênin Đồng thời tinh thần đấu tranh của họ ảnh hưởng và giáo dục các tầng lớp khác Vì vậy,

về mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức và hành động, giai cấp công nhân đều giữ vai trò lãnh đạo”[53; 211-212]

Ở Việt Nam ta sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân được chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta xác định là sau khi làm cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân thành công, tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội Trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân được khẳng định trong Văn kiện Đại hội lần thứ sáu Ban chấp hành Trung ương khóa X: “Giai cấp công nhân nước ta là giai cấp lãnh đạo cách mạng thông qua đội tiên phong là Đảng Cộng sản Việt Nam, có sứ mệnh lịch sử to lớn: là giai cấp đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến, giai cấp tiên phong trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, lực lượng đi đầu trong

sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; lực lượng nòng cốt trong liên mình giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng”.[19; 27 ]

Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với kinh tế tri thức và giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa là nội dung cơ bản của sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay Sứ mệnh của giai cấp công nhân Việt Nam là giải phóng dân tộc và phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa; qua đó giải phóng giai cấp, giải phóng người lao động, xây dựng một

“xã hội dân giàu, nước mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh” Hiện nay, để sớm đưa đất nước khỏi tình kém phát triển, nội dung trọng tâm là đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với kinh tế tri thức và giữ vững định hướng

xã hội chủ nghĩa

Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam cũng chỉ có thể thực hiện thắng lợi khi quyền lãnh đạo cách mạng của giai cấp công nhân, thông qua vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, được giữ vững và không ngừng tăng cường; Nhà nước xã hội chủ nghĩa và chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa, quyền làm chủ của nhân dân lao động nước ta không ngừng được hoàn thiện và phát triển

1.2 CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở VIỆT NAM VÀ VAI TRÒ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN VIỆT NAM

1.2.1 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là phương hướng chủ đạo, là con đường duy nhất để phát triển đất nước của các nước đang phát triển hiện nay Đây cũng là con đường chung mà tất cả các nước trên thế giới đều phải trải qua vào những thời điểm khác nhau, với những nhịp độ không giống nhau Cuộc cách mạng công nghiệp diễn ra đầu tiên ở nước Anh, sau đó là một loạt các nước khác trên thế giới như Pháp, Hà Lan, Đức, Ý…Cuộc cách mạng công nghiệp không chỉ là sự đổi mới về công cụ, tư liệu sản xuất, thay thế công cụ thủ công bằng máy móc mà còn là sự thay đổi toàn bộ công nghệ sản xuất Sau gần hai thế kỷ, kể từ khi cuộc cách mạng công nghiệp ở Anh diễn ra, mãi đến cuối thế kỷ XIX, thuật ngữ “công nghiệp hóa” mới xuất hiện với ý nghĩa

là sự cải biến một lĩnh vực sản xuất nào đó sang hoạt động theo tính chất của ngành công nghiệp cơ khí Đến nửa sau thế kỷ XX, khái niệm công nghiệp hóa mới được hiểu như một giai đoạn lịch sử phát triển kinh tế mà nội dung của nó bao hàm cuộc cách mạng công nghiệp

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình chuyển biến mang tính quy luật từ xã hội nông nghiệp lạc hậu sang xã hội công nghiệp văn minh Đó là quá trình cải biến toàn diện cả về phương thức sản xuất, kiến trúc thượng tầng, cả quan hệ xã hội và cơ cấu xã hội Trong lịch sử phát triển của các nước trên thế giới, dù ở những thời kỳ lịch sử khác nhau, với trình độ phát

triển khác nhau, nhưng tất cả các nước đạt được trình độ phát triển cao đều phải trải qua quá trình công nghiệp hóa, chuyển biến từ một nước có nền kinh

tế nông nghiệp thành nền kinh tế công nghiệp hiện đại, trong đó công nghiệp giữ vai trò chủ đạo Việt Nam đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nước nông nghiệp lạc hậu, nền kinh tế lại chịu hậu quả năng nề của chiến tranh, chính vì vậy muốn khôi phục, phát triển đất nước thì tất yếu chúng ta phải tiến hành quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Chỉ có đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa mới có khả năng thoát khỏi nguy cơ tụt hậu xa hơn so với các nước trong khu vực và trên thế giới, mới đảm bảo được an ninh, ổn định chính trị - xã hội, giữ vững được độc lập và định hướng xã hội chủ nghĩa

Tư tưởng công nghiệp hóa được Đảng ta xác định là nhiệm vụ trọng tâm của cả thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ Đại III Tư tưởng này tiếp tục được khẳng định, cụ thể hóa và hiện thực hóa trong các Đại hội IV,V Tuy nhiên, có thể nói, suốt một thời gian dài ( từ 1960-1985) quan niệm và cách tiến hành công nghiệp hóa ở nước ta hầu như không thay đổi Công nghiệp hóa theo mô hình nền kinh tế khép kín, hướng nội và thiên về phát triển công nghiệp nặng Công nghiệp hóa chủ yếu dựa vào lợi thế về lao động tài nguyên, đất đai và nguồn viện trợ của các nước xã hội chủ nghĩa; chủ lực thực hiện công nghiệp hóa là Nhà nước và các doanh nghiệp nhà nước; việc phân

bổ nguồn lực để công nghiệp hóa được thực hiện thông qua cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp không tôn trọng các quy luật của thị trường Chúng ta nóng vội, giản đơn, chủ quan duy ý chí, ham làm nhanh, làm lớn, không quan tâm đến hiệu quả kinh tế Kết quả bước đầu của thời kỳ này đã xây dựng được một

số cơ sở vật chất – kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội Nhưng về cơ bản nước ta vẫn là một nước nông nghiệp lạc hậu, tỷ trọng công nghiệp trong cơ cấu kinh

tế quốc dân còn rất thấp

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986) đánh dấu bước đổi mới về tư duy trong quan niệm về phát triển công nghiệp hóa từ chỗ ưu tiên phát triển

công nghiệp nặng sang lấy nông nghiệp, công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng

và hàng xuất khẩu làm trọng tâm Đó là bước khởi đầu cho nhận thức và cách làm công nghiệp hóa từng bước phù hợp với tình hình cụ thể của đất nước Công nghiệp hóa là quá trình trang bị và trang bị lại công nghệ hiện đại cho tất cả các ngành kinh tế quốc dân Cần phải hiểu rằng công nghiệp hóa không chỉ đơn thuần liên quan đến phát triển công nghiệp mà là quá trình bao trùm tất cả các ngành, các lĩnh vực hoạt động của một nước Công nghiệp hóa

là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế - xã hội theo hướng phát triển công nghiệp, đó là “cơ cấu kinh tế mở” mà cụ thể ở nước ta được xác định cơ cấu kinh tế là công – nông – dịch vụ Với cơ cấu kinh tế này đã tạo ra sự vượt trội của công nghiệp trong cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động, áp dụng rộng rãi với hiệu quả cao những tiến bộ khoa học, công nghệ mới, hiện đại, làm nền tảng cho sự tăng trưởng và phát triển tranh, vững chắc cho toàn bộ nền kinh tế Trong bối cảnh cuộc cách mạng khoa học công nghệ diễn ra như vũ bão thì công nghiệp hóa phải gắn liền với hiện đại hóa Hiện đại hóa là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế xã hội từ những quy trình chủ yếu là thủ công sang sử dụng một cách phổ biến những quy trình công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại dựa trên những thành tựu của khoa học – kỹ thuật đem lại năng suất lao động, hiệu quả và trình độ văn minh cho xã hội loài người Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là hai quá trình gắn liền với nhau, lồng gép, bổ sung cho nhau tạo nên sự phát triển toàn diện cả về kinh tế và xã hội

Với những ưu thế mà công nghiệp hóa, hiện đại hóa mang lại cho nền kinh tế - xã hội đã được Đảng ta rất chú trọng quan tâm và tạo mọi điều kiện thuận lợi để thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục khẳng định: “ Mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa là xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, có cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ

sản xuất tiến bộ phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao, quốc phòng an ninh vững chắc, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh, xây dựng chủ nghĩa xã hội” [16; 80] Để qúa trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa diễn ra theo định hướng xã hội chủ nghĩa với kết quả như mong muốn, Nghị quyết Đại hội VIII của Đảng đã đề

ra những quan điểm mang tính nguyên tắc cần quán triệt trong suốt quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa:

Một là, giữ vững độc lập tự chủ đi đội với mở rộng hợp tác quốc tế, đa

phương hóa, đa dạng hóa quan hệ kinh tế đối ngoại

Hai là, công nghiệp hóa, hiện đại hóa là sự nghiệp của toàn dân, của mỗi

thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước là chủ đạo

Ba là, lấy việc phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự

phát triển nhanh và bền vững

Bốn là, khoa học công nghệ là động lực của công nghiệp hóa, hiện đại hóa Năm là, lấy hiệu quả kinh tế làm tiêu chuẩn cơ bản để xác định phương

án phát triển, lựa chọn dự án đấu tư và công nghệ

Sáu là, kết hợp chặt chẽ và toàn diện phát triển kinh tế với củng cố tăng

cường nền quốc phòng – an ninh của đất nước

Tiếp tục thực hiện những quan điểm chỉ đạo trên, Đại hội lần thứ X của Đảng nhấn mạnh thêm một số vấn đề sau:

Thứ nhất, tranh thủ cơ hội thuận lợi do bối cảnh quốc tế tạo ra và tiềm

năng, lợi thế của nước ta để rút ngắn qúa trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa gắn với phát riển kinh tế tri thức

Hai là, coi kinh tế tri thức là yếu tố quan trọng của nền kinh tế và công

nghiệp hóa, hiện đại hóa

Ba là, coi trọng cả số lượng và chất lương tăng rưởng kinh tế trong mỗi

bước phát triển của đất nước, ở từng vùng, từng địa phương, trong ừng dự án kinh tế - xã hội

Thứ tư, xây dựng cơ cấu kinh tế hiện đại và hợp lý theo ngành, lĩnh vực

và lãnh thổ

Những quan điểm chỉ đạo có tính nguyên tắc của Đảng ta đã mở đường cho những tư tưởng sáng tạo, thúc đẩy những hành động tích cực, tạo môi trường thuận lợi, những tiền đề thúc đẩy thắng lợi những nguồn lực của đất nước và tiếp thu những nguồn lực nước ngoài phát triển đất nước Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam là sự vận dụng sáng tạo quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của các nước trên thế giới vào điều kiện hoàn cảnh nước ta Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là phương tiện hữu hiệu làm thay đổi căn bản bộ mặt kinh tế - xã hội của đất nước Công nghiệp hóa, hiện đại hóa tạo ra nền kinh tế hiện đại với những ưu thế nổi bật như nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm, cơ cấu sản xuất đa dạng, mang lại nhiều việc làm cho người lao động, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu vật chất và tinh thần của con người Công nghiệp hóa, hiện đại hóa còn làm cho các mối quan

hệ giữa các ngành, các lĩnh vực, các vùng kinh tế ngày càng tăng lên, nhờ đó

mà mối quan hệ giữa công nhân, nông dân, trí thức ngày càng được củng cố

và phát triển

Việt Nam có những tiềm năng, thế mạnh về phát triển nông nghiệp Với hơn 70% lực lượng lao động từ nông dân, thu nhập quốc dân từ nông thôn chiếm tỷ trọng cao nhất, vấn đề nông nghiệp, nông thôn vẫn là phát triển của

xã hội Bởi vậy, Đảng ta xác định công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, mà nội dung cơ bản của nó thực hiện chuyển đổi căn bản cơ cấu kinh tế, cơ cấu xã hội nông thôn, nâng cao trình độ khoa học, kỹ thuật và công nghệ nông thôn từng bước hình thành nông nghiệp, nông thôn mới là nhiệm

vụ then chốt trong những năm tiếp theo của thế kỷ XXI Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn cũng chính là định hướng cho việc xây dựng giai cấp công nhân và tạo điều kiện cho việc củng cố, tăng cường khối liên minh công – nông – trí thức ở nước ta

Quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa sẽ tạo ra tiền đề, điều kiện, mở ra triển vọng và đặt ra yêu cầu cho việc xây dựng giai cấp công nhân phát triển toàn diện về mọi mặt, cả về số lượng và chất lượng

Với đường lối, chủ trương, chính sách phát triển kinh tế của Đảng Cộng sản và Nhà nước Việt Nam trong những năm qua đã tạo ra môi trường thuận lợi để phát huy mọi nguồn lực trong và ngoài nước nhằm thúc đẩy nền kinh tế phát triển Nhiều ngành công nghiệp mới ra đời, nhiều khu công nghiệp được xây dựng đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước Quan điểm của Đảng và nhà nước trong phát triển công nghiệp cũng như các mặt khác của đời sống xã hội là phát triển cả về chiều rộng và chiều sâu, nghĩa là bên cạnh việc mở rộng quy mô sản xuất phải không ngừng áp dụng những thành tựu khoa học

kỹ thuật tiên tiến, hiện đại, công nghệ cao vào sản xuất, nhất là những ngành công nghiệp mũi nhọn của đất nước như khai thác và chế biến dầu khí, điện

tử, thông tin… nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, hạ giá thành cạnh tranh với hàng hóa trên thị trường thế giới, rút ngắn được khoảng cách phát triển kinh tế so với các nước trong khu vực và trên thế giới Chính thực tế này đòi hỏi phải nâng cao số lượng và chất lượng nguồn nhân lực có đáp ứng với yêu cầu của khoa học – kỹ thuật và công nghệ hiện đại Để có nguồn nhân lực chất lượng cao, trước hết, cần có đội ngũ quản lý giỏi, có trình độ chuyên môn cao và tâm huyết với nghề Đây là một yêu cầu quan trọng bởi vì yếu kém nhất của nguồn nhân lực Việt Nam là trình độ quản lý Muốn xây dựng một

xã hội phát triển cần phải không ngừng học tập kinh nghiệm tổ chức quản lý ở các nước tiên tiến trên thế giới; Thứ hai, cần phải có đội ngũ kỹ sư giỏi, hiểu biết sâu về khoa học – kỹ thuật và công nghệ hiện đại, có khả năng sáng tạo

áp dụng những thành tựu mới của khoa học – kỹ thuật, công nghệ hiện đại; Thứ ba, cần phải có đội ngũ những nhà khoa học giỏi có khả năng nghiên cứu, cải tiến và hoàn thiện quy trình sản xuất; và cuối cùng cần phải có đội ngũ công nhân kỹ thuật cao, lành nghề có ý thức tổ chức, kỷ luật cao, có khả

năng vận hành những phương tiện kỹ thuật hiện đại, chuyên tâm với nghề Vì vậy, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa không những đặt ra những yêu cầu cấp bách đối với sự phát triển giai cấp công nhân mà còn tạo ra những tiền đề, điều kiện thuận lợi để giai cấp công nhân phát triển cả về lượng và chất

Trong những năm qua chúng ta đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm nâng cao số lượng và chất lượng giai cấp công nhân nhằm đáp ứng sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Nhưng trên thực tế, do nhiều nguyên nhân khách quan, chủ quan chất lượng giai cấp công nhân nước ta vẫn còn hạn chế so với yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa cả về

số lượng và chất lượng: “Mô hình tháp lao động ở nước ta hiện nay là 88% lao động không lành nghề, 5,5% lao động lành nghề, 3,5% chuyên viên kỹ thuật, 2,7% kỹ sư, 0,3% nhà khoa học và chuyên gia Trong khi đó tháp lao động của các nước công nghiệp thường là 35% lao động không lành nghề, 35% lao động lành nghề, 24,5% chuyên viên kỹ thuật, 5% kỹ sự, 0,5% nhà khoa học và chuyên gia”[43; 86] Như vậy, muốn nâng cao số lượng và chất lượng giai cấp công nhân chỉ có con đường đẩy nhanh, mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Công nghiệp hóa, hiện đại hóa tạo ra điều kiện, môi trường thuận lợi để nâng cao số lượng và chất lượng giai cấp công nhân Ngược lại, sự thành bại của qúa trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tùy thuộc vào sự phát triển, sự lớn mạnh của giai cấp công nhân Mọi chủ trương, đường lối phát triển công nghiệp nói riêng, công nghiệp hóa, hiện đại hóa nói chung đều đem lại lợi ích cho giai cấp công nhân, nhân dân lao động và cả dân tộc

1.2.2 Vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Sự đấu tranh tự giải phóng mình của giai cấp công nhân khỏi sự bóc lột

tư bản chủ nghĩa, đồng thời cũng giải phóng xã hội khỏi sự phân chia giai cấp

và đấu tranh giai cấp triền miên bằng cách xây dựng xã hội không giai cấp Vị trí lịch sử của giai cấp công nhân do địa vị kinh tế xã hội của nó trong xã hội

tư bản quyết định Ngày nay, khi xã hội loài người bắt đầu bước vào nền văn minh tri thức, khoa học kĩ thuật công nghệ trở thành lực lượng sản xuất quan trọng nhất, dẫn đến nhiều biến đổi quan trọng trong cơ cấu giai cấp - xã hội, đòi hỏi có sự tiếp cận mới về vị trí vai trò lịch sử của các giai cấp, tầng lớp xã hội, kể cả giai cấp công nhân

Ở Việt Nam vai trò của giai cấp công nhân được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội như kinh tế, chính trị, quốc phòng và an ninh,

văn hóa – xã hội

+ Trong lĩnh vực kinh tế

Một là, giai cấp công nhân Việt Nam là đội quân chủ lực, lực lượng sản

xuất chủ yếu có mặt trên tất cả các thành phần và các ngành của nền kinh tế quốc dân

Hiện nay giai cấp công nhân Việt Nam có mặt trong tất cả các ngành nghề, các thành phần kinh tế, đang sử dụng, vận hành công cụ, phương tiện sản xuất hiện đại nhất, quyết định phương hướng phát triển của nền kinh tế quốc dân Công nhân ngày càng chiếm đông đảo trong tổng số lao động xã hội Tính đến năm 2007, công nhân nước ta có khoảng hơn 9,5 triệu người, chiếm 11% dân số và 21% lao động xã hội So với năm 2003 số lượng công nhân đã tăng 30,5%

Trình độ học vấn và chuyên môn của công nhân ngày càng nâng cao Học vấn của công nhân cao hơn mức trung bình của người dân và lao động trong cả nước Năm 2000 công nhân có học vấn phổ thông trung học là 62,2%; đến năm 2009 là 67,2% Người lao động trong cả nước mới chỉ có 26% được đào tạo Còn công nhân có tới 32,7% được đào tạo qua các trường cao đẳng và đại học; 21,6% được doanh nghiệp nhân vào làm và đào tạo; 17,1% vừa làm vừa học tại các doanh nghiệp; 7,7% được đào tạo qua các

trung tâm dạy nghề của tư nhân; 5,7% được đào tạo qua các trung tâm của đoàn thể Trình độ học vấn và chuyên môn cao là cơ sở để giai cấp công nhân Việt Nam ta khẳng định vị trí, vai trò vủa mình trong xã hội

Công nhân nước ta một mặt sử dụng, điều hành và quản lý những công

cụ, điều kiện sản xuất công nghiệp hiện đại nhất của quốc gia; mặt khác, góp phần ứng dụng, đổi mới, phát triển tư liệu sản xuất ngày càng xã hội hóa cao trong nền kinh tế quốc dân Qua đó năng suất lao động của công nhân ngày càng cao và góp phần tích cực tạo ra những sản phẩm có khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới

Mặc dù về số lượng giai cấp công nhân chiếm tỷ lệ không lớn trong tổng

số dân cư, lực lượng lao động xã hội nhưng lại nắm giữ những cơ sở vật chất

và các phương tiện sản xuất hiện đại nhất của xã hội, giai cấp công nhân là lực lượng đóng góp khoảng 50% tổng sản phẩm xã hội, bảo đảm trên 60% ngân sách nhà nước Trong suốt quá trình đổi mới, giai cấp công nhân Việt Nam đã có nhiều đóng góp quan trọng vào xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật của nhà nước, đã tích cực ủng hộ và tiên phong trong thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước Trong suốt quá trình cách mạng, nhất là trong giai đoạn phát triển mới của đât nước, giai cấp công nhân Việt Nam vẫn luôn giữ vững và phát huy bản chất cách mạng, truyền thống đoàn kết cần cù lao động, tinh thần chịu đựng gian khổ, thông minh sáng tạo trong xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc, góp phần tích cực đưa đất nước bước vào thời kỳ phát triển mới – thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa, chủ động tích cực hội nhập vào quá trình toàn cầu hóa, xây dựng nền kinh tế độc lập tư chủ, phấn đấu đạt mục tiêu đến 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo đường lối đổi mới của Đảng

Hai là, giai cấp công nhân Việt Nam là lực lượng đi đầu trong sự nghiệp

công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và phát triển nền kinh tế công nghiêp hiện đại

Trong giai đoạn hiện nay, đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật, kỹ sư giỏi, công nhân bậc cao, thợ lành nghề ngày càng tăng Họ nhanh chóng thích ứng với cơ chế thị trường, tiếp cận nhanh với khoa học tiên tiến, công nghệ hiện đại, có nhiều sáng kiến được áp dụng vào sản xuất, góp phần quyết định vào việc thực hiện thắng lợi đường lối đổi mới của Đảng Trong công cuộc đổi mới, công nhân lao động đã có nhiều phát hiện, đề xuất nhiều giải pháp và kinh nghiệm quý báu cho Đảng, Nhà nước thành các nghị quyết quan trọng nhằm thực hiện có hiệu quả việc giữ vững và phát triển, ổn định chính trị, xã hội Nhiều công nhân trưởng thành trong quá trình lao động tại các nhà máy, công trường xây dựng Họ sẽ là lực lượng đi đầu trong việc áp dụng những thành tựu khoa học công nghệ vào lĩnh vực sản xuất

Ba là, giai cấp công nhân Việt Nam là một lực lượng góp phần quan

trọng đến tính định hướng xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế thị trường ở nước ta

Trong công cuộc đổi mới đất nước, công nhân nước ta đã tích cực ủng

hộ, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, trong đó nội dung đổi mới về kinh tế

để chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa Họ đã góp phần to lớn vào những thắng lợi của đất nước Phần lớn công nhân đã nhanh chóng thích ứng với cơ chế thị trường, học hỏi khá nhanh những thành tựu khoa học và công nghệ hiện đại tiên tiến góp phần để nước ta tích cực và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển bền vững

Công nhân nước ta có vai trò quan trọng trong sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa Cơ cấu kinh tế hiện nay được Đảng và Nhà nước ta xác định xây dựng là cơ cấu kinh tế ngành công –

nông – dịch vụ Với đường lối, chủ trương đúng đắn trong xây dựng cơ cấu kinh tế đã tạo điều kiện thuận lợi cho giai cấp công nhân đem tài lực, vật lực xây dựng đất nước Trong những năm qua tỷ trọng và lao động trong công nghiệp và dịch vụ tăng lên trong nền kinh tế quốc dân Cơ cấu kinh tế hợp lý

đã tạo điều kiện cho đất nước tranh thủ cơ hội, nắm bắt thời cơ, phát huy được lợi thế so sánh đất nước góp phần đưa nước ta đi nhanh, đi vững trên con đường chủ nghĩa xã hội

Bốn là, giai cấp công nhân nước ta tác động có tính quyết định đến việc

đưa nông dân nước ta lên sản xuất lớn, xây dựng nông thôn mới

Ở nước ta do điều kiện khách quan nên trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì nội dung công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn được Đảng và Nhà nước xác định là nhiệm vụ quan trọng, công nhân là lực lượng đi đầu Thông qua quá trình này, sẽ xây dựng được nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, bền vững, sản xuất hàng hóa lớn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnh tranh cao, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia Trên cơ sở đó, xây dựng nông thôn mới

có kết cấu kinh tế - xã hội hiện đại, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ, hệ thống chính trị được tăng cường

+ Trong lĩnh vực chính trị, quốc phòng và an ninh

Một là, giai cấp công nhân đã và đang là cơ sở chính trị- xã hội của

Đảng cộng sản Việt Nam, chỗ dựa vững chắc của Đảng và Nhà nước

Là giai cấp tiên phong, lực lượng kiên quyết ủng hộ và đi đầu trong công cuộc đổi mới, giai cấp công nhân Việt Nam đã và sẽ là lực lượng nòng cốt trong khối liên minh công – nông - trí thức, nền tảng của khối đại đoàn kết toàn dân Giai cấp công nhân luôn là lực lượng tích cực, kiên quyết và đi tiên phong trên mặt trận đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng, đặc quyền, đặc lợi

và các tiêu cực khác trong đời sống xã hội Ở nhiều địa phương thông qua tổ

chức công đoàn, công nhân tích cực tham gia công tác kiểm tra, kiểm soát, phát hiện nhiều vụ tham ô, ức hiếp, trù dập, vi phạm quyền làm chủ của quần chúng Trong công tác xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước, công nhân tích cực tham gia đóng góp những ý kiến vào các dự thảo, chương trình kế hoạch của Đảng và Nhà nước Đặc biệt, công nhân đã tích cực học tập lý luận chính trị để nâng cao nhận thức của mình

Hai là, giai cấp công nhân Việt Nam là nòng cốt trong liên minh công –

nông – trí thức, nền tảng của khối đại đoàn kết dân tộc

Vai trò của liên minh – công – nông trí thức ở nước ta được thể hiện rất

rõ trong thắng lợi cuộc đấu tranh cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân Ngày nay, trong công cuộc xây dựng đất nước vai trò của khối liên minh công, nông, trí thức ngày càng đóng vai trò quan trọng Liên minh công, nông, trí thức mang tính toàn diện Trong đó liên minh về kinh tế là quan trọng, thường xuyên và khó khăn hơn Trong sự liên minh ấy, giai cấp công nhân là nòng cốt, đóng vai trò quan trọng của kinh tế công nghiệp trong nền kinh tế quốc doanh; tính chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế nhiều thành phần; tính trọng tâm, gương mẫu của kinh tế trung ương trong quản lý

và phát triển vùng, miền; ở chính sự gương mẫu, sáng tạo của người công nhân, tổ chức công nhân trong quá trình liên minh, liên kết

Khi công, nông, trí thức – lực lượng đông đảo nhất, nguồn lực phát triển quan trọng nhất, liên minh chặt chẽ sẽ tạo thành nền tảng để đoàn kết, lôi cuốn mọi giai tầng khác, đồng thời ngăn chặn được những âm mưu gây chia

rẽ nhân dân, mâu thuẫn dân tộc…Từ đó, khối đại đoàn kết dân tộc được mở rộng là động lực chủ yếu cho thắng lợi của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Ba là, giai cấp công nhân Việt Nam, thông qua Đảng tiên phong của

mình, là lực lượng quyết định trong quá trình thực hiện đường lối đối ngọai

độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, tích cực, chủ động hội nhập quốc tế, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ

Với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác đáng tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển, cách mạng nước ta,

sự nghiệp đổi mới nước ta đã tranh thủ được nhiều cơ hội thuận lợi của quốc

tế song sự hội nhập cũng tiềm chứa bao thách thức, nguy cơ khó lường Với bản lĩnh từng trải trước những biến đổi của lịch sử, giai cấp công nhân nước

ta thông qua Đảng tiên phong nhất định sẽ vượt qua khó khăn, vững vàng trước những thách thức của thời cuộc, phát huy những truyền thống tôt đẹp và bản chất cách mạng vốn có, xứng đáng là giai cấp tiên phong lãnh đạo cách mạng, là lực lượng chính trị cơ bản, đội quân chủ lực và lực lượng lãnh đạo trong công cuộc đổi mới, xây dựng đất nước và bảo vệ tổ quốc

Bốn là, giai cấp công nhân Việt Nam góp phần quan trọng trong sự

nghiệp bảo vệ Tổ quốc và giữ gìn trật tự, an ninh xã hội

Là lực lượng lao động chủ yếu trong nền kinh tế công nghiệp, giai cấp công nhân còn là lực lượng chính trị xã hội quan trọng, đã và đang góp phần

to lớn đối với sự nghiệp bảo vệ tổ quốc Trong thời gian có chiến tranh, công nhân không chỉ là lực lượng tác chế ra những vũ khí cung cấp cho chiến trường, mà họ còn là những công nhân mặc áo lính trực tiếp chiến đấu, đối mặt với kẻ thù Ngày nay, trong điều kiện hòa bình, họ lại là lực lượng đi đầu, nòng cốt trong sự phát triển kinh tế, tạo dựng cơ sở vật chất cho nền quốc phòng toàn dân Một bộ phận công nhân quốc phòng là những người trực tiếp sản xuất ra các sản phẩm quân dụng (trang thiết bị hậu cần, thiết bị kỹ thuật quan sự, vũ khí…) đáp ứng nhu cầu của nền quốc phòng toàn dân

Hàng năm có một số lượng công nhân trẻ tuổi tham gia nghĩa vụ quân

sự Trong đó, có một số công nhân sau thời gian nghĩa vụ quân sự, đã tự nguyện ở lại phục vụ lâu dài trong quan đội, trở thành những sĩ quan chỉ huy

trong quân đội Những công nhân hết nghĩa vụ quân sự, những công nhân quốc phòng chuyển ngành lại trở thành lực lượng dự bị động viên, sẵng sàng khi cần lại tái nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc Ngoài ra, công nhân ở từng địa bàn, từng tổ chức doanh nghiệp còn tham gia vào lực lượng tự vệ, lực lượng tự quản, tự phòng… Qua đó, tích cực cùng toàn dân, toàn quân thực hiện tốt chiến lược an ninh – quốc phòng gắn với chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới; nêu cao cảnh giác, kịp thời phát hiện, tố giác tội phạm, các cá nhân lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, nhân quyền…để chống phá cách mạng nước ta, gây mất ổn định chính trị và an ninh xã hội

+ Trong lĩnh vực văn hóa – xã hội

Một là, giai cấp công nhân Việt Nam hăng hái trong phong trào thi đua

lao động sáng tạo

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: thi đua là yêu nước, yêu nước thì phải thi đua Thi đua là một động lực mạnh mẽ cho sáng tạo, điển hình trong thi đua ở nước ta là trong lực lượng công nhân

Qua các phong trào thi đua công nhân đã phát huy được sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, cải tiến quản lý, thực hành tiết kiệm, tiếp thu và sử dụng có hiệu quả khoa học kỹ thuật mới Qua đó, phát huy được nội lực và nâng cao chất lượng giai cấp công nhân

Phong trào thi đua sáng tạo của công nhân gắn với phát triển sản xuất kinh doanh của từng đơn vị, từng doanh nghiệp góp phần giúp cho các đơn vị

và doanh nghiệp đứng vững trong cơ chế thị trường, tạo ra những sản phẩm

có giá trị cho tiêu dùng nội địa và xuất khẩu Phong trào thi đua là cơ sở, động lực để người lao động tăng gia sản xuất, nâng cao năng suất lao động Qua phong trào này nhiều nhân tố mới trong lực lượng công nhân được phát hiện, bồi dưỡng không ngừng vươn lên Các sản phẩm của phong trào thi đua được coi trọng, góp phần nâng cao đời sống vật chất tinh thần của giai cấp công nhân, của đơn vị, doanh nghiệp và của toàn xã hội