Tính cấp thiết của đề tài
Các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác đã chỉ ra rằng tôn giáo là "sự phản ánh hư ảo" trong tâm trí con người và là "tiếng thở dài của chúng sinh bị áp bức" Tôn giáo, với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, đã tồn tại và phát triển hàng ngàn năm, mang trong mình những giá trị văn hóa và đạo đức phổ quát như công bằng, bình đẳng và bác ái Nó thể hiện khát vọng về cuộc sống thánh thiện cho những ai yêu chuộng hòa bình Tôn giáo không chỉ giáo dục đạo đức mà còn khuyến khích con người hướng tới cái đẹp và lối sống lành mạnh Hơn nữa, tôn giáo có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống chính trị, văn hóa, xã hội, tâm lý và phong tục tập quán của nhiều quốc gia và dân tộc.
Phật giáo, ra đời ở Ấn Độ vào khoảng thế kỷ VI trước Công nguyên và du nhập vào Việt Nam, đã được đông đảo quần chúng nhân dân đón nhận và bám rễ sâu rộng trong văn hóa dân tộc Như nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã phát biểu, giáo lý Phật giáo đã thấm nhuần trong đời sống người Việt từ nông thôn đến thành thị, góp phần hun đúc những giá trị tốt đẹp của con người Lịch sử Việt Nam ghi nhận những đóng góp xứng đáng của Phật giáo trong việc bảo vệ và xây dựng đất nước Với vai trò xã hội và những giá trị nhân văn sâu sắc, Phật giáo trở thành chỗ dựa vững chắc trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân, không chỉ chia sẻ khó khăn mà còn hướng con người làm điều thiện, tránh xa điều ác, giúp họ vươn đến hạnh phúc.
Long An, tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long, nằm ở vùng chuyển tiếp giữa Đông và Tây Nam Bộ, có dân số gần 1,5 triệu người Qua thời gian và lịch sử, người dân Long An đã vượt qua nhiều khó khăn, bao gồm thiên tai và ngoại xâm, để phát triển bền vững.
Long An, với truyền thống “trung dũng kiên cường toàn dân đánh giặc”, nổi bật trong lao động chăm chỉ, cần cù và sáng tạo Tỉnh có bốn tôn giáo lớn: Phật giáo, Cao Đài, Hào Hảo, và Tin Lành, ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống xã hội Với lịch sử hơn 300 năm hình thành và phát triển, Long An giữ vị trí chiến lược là cầu nối giữa TP.HCM, trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, và các tỉnh miền Tây Nam Bộ Đất đai màu mỡ, con người thân thiện, cùng với tiềm năng phát triển kinh tế năng động, Long An đang sẵn sàng cho những cơ hội mới.
Thành phố Tân An, cách thành phố Hồ Chí Minh 47 km, tạo điều kiện thuận lợi cho sự giao thoa với khu vực phát triển năng động nhất Việt Nam Khi Việt Nam, đặc biệt là TP.HCM, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập toàn cầu, tỉnh Long An cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc Tuy nhiên, dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ và mặt trái của kinh tế thị trường, nhiều hiện tượng tiêu cực như ma túy, trộm cắp, lừa đảo, tham nhũng và lối sống ích kỷ đang gia tăng Những vấn đề này đang dẫn đến sự suy thoái đạo đức và lối sống của người dân Việt Nam, đặc biệt là tại Long An, trở thành mối nguy đáng lo ngại cho vận mệnh dân tộc.
Dựa trên tình hình đạo đức và lối sống xã hội hiện nay ở Việt Nam, theo Văn kiện Hội nghị lần thứ VII Ban chấp hành Trung ương khóa IX, tác giả nhận thấy rằng đạo đức tôn giáo có nhiều điểm tương đồng với việc xây dựng xã hội mới Do đó, cần nỗ lực để phát huy những điểm chung và giảm thiểu những khác biệt Từ đó, tác giả quyết định nghiên cứu "Ảnh hưởng của Phật giáo đối với đạo đức, lối sống của người Việt ở tỉnh Long An hiện nay" cho luận văn tốt nghiệp thạc sĩ của mình.
Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
Nghiên cứu về Phật giáo, ở Việt Nam có rất nhiều công trình đã công bố với quy mô và gốc độ nghiên cứu khác nhau
Quá trình du nhập và phát triển của Phật giáo ở Việt Nam đã được nghiên cứu qua nhiều công trình đồ sộ của các tác giả nổi bật.
Tư tưởng Phật giáo Việt Nam của Nguyễn Duy Hinh, xuất bản bởi Nxb Khoa học xã hội năm 1999, là một nghiên cứu khái quát về nội dung và đặc điểm của Phật giáo Việt Nam, được hình thành từ tín ngưỡng tâm linh của cư dân bản địa kết hợp với tôn giáo ngoại nhập Tác giả đã hệ thống hóa tài liệu và đưa ra những nhận xét, mặc dù chưa đầy đủ, nhưng tạo cơ sở cho những ai muốn tìm hiểu về Phật giáo tại Việt Nam Trong lời nói đầu, tác giả nhấn mạnh rằng tác phẩm nên có tên là "Bước đầu tìm hiểu tư tưởng Phật giáo Việt Nam" để phản ánh đúng nội dung nghiên cứu.
Với ba tập 1, 2, 3 công trình nghiên cứu Việt Nam Phật giáo sử luận của
Nguyễn Lang đã thể hiện sức hấp dẫn khoa học qua việc cung cấp tài liệu nghiêm túc về lịch sử Phật giáo Việt Nam Tác giả mang đến cái nhìn tổng quan từ khởi thủy đến hiện tại, phục vụ cho giới nghiên cứu và những ai quan tâm đến lĩnh vực này Bộ sách được Nxb Văn học tái bản lần thứ nhất.
1992 (tập 1 và 2), năm 1994 in lại cả hai tập cùng với tập 3, đến năm 2000 in cả ba tập thành một cuốn duy nhất với độ dày khoảng 1162 trang
Nguyễn Thanh Xuân trong tác phẩm "Một số tôn giáo ở Việt Nam" và công trình "Tôn giáo lý luận xưa và nay" của tập thể tác giả đã cung cấp cái nhìn chi tiết về lịch sử, phát triển giáo lý, luật lệ, lễ nghi và cách thức hành đạo của các tôn giáo, bao gồm cả đạo Phật Các nghiên cứu này không chỉ làm rõ cơ cấu tổ chức của các giáo hội mà còn góp phần vào việc hiểu biết sâu sắc hơn về tôn giáo tại Việt Nam.
Nguyễn Duy Hinh đã cho ra mắt một công trình nghiên cứu đồ sộ về tôn giáo học, xuất bản bởi Nxb Khoa học xã hội tại Hà Nội năm 2007 Tác phẩm không chỉ bao gồm phần lý luận tôn giáo học mà còn chứa 12 bài viết liên quan đến Phật giáo Việt Nam, trong đó có những bài đã được công bố và những bài chưa được công bố.
Cuốn sách "Về tôn giáo và tôn giáo ở Việt Nam" do Nxb Chính trị quốc gia phát hành năm 2004, là một công trình nghiên cứu quan trọng với nhiều bài viết của các tác giả về các vấn đề liên quan đến Phật giáo Tác phẩm được chia thành hai phần: phần 1 tập trung vào các lý luận về tôn giáo, trong khi phần 2 khám phá các tôn giáo ở Việt Nam, bao gồm những bài viết sâu sắc về các khía cạnh khác nhau của tôn giáo trong bối cảnh văn hóa và xã hội Việt Nam.
“Phật giáo Việt Nam: hôm qua - hôm nay” của PGS TS Nguyễn Duy Hinh;
“Nét đặc trưng của Phật giáo Việt Nam” của TS Nguyễn Hùng Hậu…
Nghiên cứu về ảnh hưởng của Phật giáo đối với đời sống chính trị, xã hội và văn hóa tinh thần của người Việt Nam còn hạn chế, đặc biệt trong các vấn đề liên quan đến đạo đức và lối sống.
Trong cuốn "Tôn giáo và lịch sử văn minh nhân loại - Phật giáo Việt Nam và thế giới", Nxb Văn hóa thông tin, tác giả đã trình bày tổng quan về sự du nhập và phát triển của Phật giáo ở Việt Nam, gắn liền với các triều đại dân tộc Từ trang 23 đến 51, cuốn sách phân tích những ảnh hưởng sâu sắc của Phật giáo trong đời sống người Việt, bao gồm ảnh hưởng về đạo lý, văn hóa, nhân văn và xã hội Ngoài ra, tác giả còn nhấn mạnh ảnh hưởng của Phật giáo trong nghệ thuật và kết luận rằng đạo Phật đã tác động đến mọi khía cạnh của sinh hoạt người Việt, từ triết lý, tư tưởng, đạo đức, văn học, nghệ thuật cho đến phong tục tập quán và nếp sống.
Trong những năm gần đây, các tạp chí Nghiên cứu Phật học và Nghiên cứu Tôn giáo đã đăng tải nhiều bài viết của các tác giả liên quan đến vấn đề này.
Lê Hữu Tuấn (2001), “Ảnh hưởng của Phật giáo đối với đạo đức truyền thống
Việt Nam có một nền văn hóa phong phú với ảnh hưởng sâu sắc từ Phật giáo, như được nêu trong các nghiên cứu của Trần Hồng Liên (2002) về đạo đức tôn giáo và tác động của nó đối với cư dân thành phố Hồ Chí Minh, cũng như bài viết của Lê Văn Đính (2007) về vai trò của Phật giáo trong đời sống xã hội hiện đại Những nghiên cứu này cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự giao thoa giữa tôn giáo và văn hóa trong bối cảnh xã hội Việt Nam ngày nay.
Tạp chí nghiên cứu tôn giáo, số 10; Nguyễn Đức Diện (2008), “Phật giáo Việt
Nam những ảnh hưởng đối với xã hội”, tạp chí nghiên cứu Phật học, số 4
Công trình "Phật giáo với văn hóa Việt Nam và Nhật Bản" của Nguyễn Thanh Tuấn, xuất bản năm 2009, chia thành ba chương chính: Phật giáo với văn hóa Việt Nam, Phật giáo với văn hóa Nhật Bản, và tham chiếu giữa hai nền văn hóa Tác giả nhấn mạnh rằng Phật giáo đã ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống tinh thần của xã hội Việt Nam và Nhật Bản qua các thời kỳ lịch sử và hiện tại Mặc dù có sự khác biệt, Phật giáo tại mỗi quốc gia vẫn đóng góp tích cực vào quan hệ giao lưu hợp tác kinh tế - văn hóa giữa Việt Nam và Nhật Bản.
Trong chương 1 của bài viết, tác giả khám phá mối liên hệ giữa Phật giáo và văn hóa Việt Nam, bắt đầu bằng phần khái luận về đặc điểm của Phật giáo Việt Nam Tiếp theo, tác giả phân tích một cách chi tiết và tỉ mỉ những ảnh hưởng sâu sắc của Phật giáo đến đời sống văn hóa của người Việt, từ phong tục tập quán đến nghệ thuật và triết lý sống.
51-155; qua đó nêu phương hướng điều tiết ảnh hưởng Phật giáo trong đời sống người Việt Nam hiện nay, đặc biệt là vấn đề đạo đức, lối sống
Luận văn thạc sĩ triết học của Đặng Thị Kim Oanh, đề tài “Đạo đức Phật giáo với việc giáo dục đạo đức học sinh ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay”, được thực hiện tại Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh vào năm 2010, nghiên cứu vai trò của đạo đức Phật giáo trong việc hình thành và phát triển đạo đức cho học sinh tại thành phố này.
Các công trình nghiên cứu trên là những nguồn tài liệu tham khảo đáng tin cậy giúp tôi hoàn thành đề tài nghiên cứu của mình
3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của đề tài
* Mục đích khi nghiên cứu đề tài:
Tác động của đạo đức và lối sống Phật giáo đến đời sống của người Việt, đặc biệt là những tín đồ Phật giáo và những người theo tập tục truyền thống tại tỉnh Long An, thể hiện rõ qua việc hình thành các giá trị nhân văn, tinh thần hòa bình và lòng từ bi Những nguyên tắc đạo đức như hiếu thảo, tôn trọng và chia sẻ đã trở thành nền tảng vững chắc cho các mối quan hệ xã hội Lối sống Phật giáo không chỉ góp phần nâng cao nhận thức về trách nhiệm cá nhân đối với cộng đồng mà còn khuyến khích sự phát triển bền vững và hòa hợp trong xã hội Long An.
Để phát huy ảnh hưởng tích cực và hạn chế tiêu cực của Phật giáo đối với đạo đức và lối sống trong cộng đồng tín đồ Phật giáo tại tỉnh Long An, cần thực hiện các giải pháp mang tính định hướng Những giải pháp này bao gồm việc tăng cường giáo dục Phật giáo, tổ chức các hoạt động cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức về đạo đức, và khuyến khích tín đồ thực hành các giá trị tốt đẹp của Phật giáo trong cuộc sống hàng ngày Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ sở Phật giáo và chính quyền địa phương để tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển bền vững của đạo đức Phật giáo trong cộng đồng.
* Với mục đích đặt ra như trên, đề tài cần hoàn thành những nhiệm vụ sau:
- Tìm hiểu khái quát lịch sử ra đời, phát triển và những nội dung tư tưởng triết học, đạo đức, lối sống Phật giáo
- Trình bày tác động của đạo đức, lối sống Phật giáo đến đạo đức, lối sống trong cộng đồng tín đồ Phật giáo ở Long An hiện nay