Bản thân trong nhữngnăm qua cũng tích lũy được một số kinh nghiệm nên mạnh dạn chia sẻ với mong muốn cùng đồng nghiệp thực hiện tốt hơn nhiệm vụ dạy học qua đề tài “Một số giải pháp dạy
Trang 1- Quá trình đổi mới trong dạy học Ngữ văn đang đặc biệt chú ý đến việc thựchiện những định hướng lớn về pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực, chú trọngđến dạy học đọc hiểu và dạy học tích hợp Tiếp đó là đổi mới trong việc Thực hiện quytrình xây dựng kế hoạch dạy học theo 6 bước và 5 hoạt động Đó là nhiệm vụ quantrọng yêu cầu giáo viên cần thực hiện nghiêm túc
- Để đáp ứng yêu cầu lớn của Bộ và Sở GD&ĐT, bản thân mỗi giáo viên (GV)vẫn luôn trăn trở tìm ra các biện pháp dạy học mới nhằm mang lại kết quả dạy học tốtnhất Mặc dù vậy, trong quá trình thực hiện vẫn còn những khăn cần tháo gỡ, đặc biệt
là việc Thực hiện quy trình xây dựng kế hoạch dạy học theo 6 bước và 5 hoạt động.
Theo quy định của Sở GD&ĐTT,tất cả kế hoạch bài dạy của giáo viên, các giờ thaogiảng, thanh tra… phải thực hiện đúng theo quy trình 6 bước và 5 hoạt động Qua mộtnăm thực hiện, vẫn còn nhiều khó khăn vướng mắc chưa thể giải quyết được Vì vậyrất cần đến sự chia sẻ những kinh nghiệm, những giải pháp hay, sáng tạo để các GV cóthể học hỏi và vận dụng tốt trong công tác giảng dạy
- Trong quá trình giảng dạy, bản thân nhận thấy việc thực hiện Dạy học tích hợptheo chủ đề trong môn Ngữ văn khá thuận lợi Để đổi mới một cách toàn diện, chúng
ta có thể kết hợp với việc Thực hiện quy trình xây dựng kế hoạch dạy học theo 6 bước
và 5 hoạt động Chương trình Ngữ văn 12 với lượng kiến thức rất lớn, để đạt đượchiệu quả tốt nhất khi dạy học, giáo viên nên vận dụng kết hợp các phương pháp dạyhọc này
- Chương trình Ngữ văn 12 có thể chia thành nhiều chủ đề khác nhau, trong đóthơ ca giai đoạn 1945-1954 đã đánh dấu một bước chuyển mình của nền văn học dântộc, nó mang tinh thần yêu nước bi tráng, tính dân tộc đậm đà…rất nhiều tác phẩm thơ
ca trong giai đoạn này đã đạt thành tựu xuất sắc Trong đó 2 tác phẩm nổi bật củaQuang Dũng và Tố Hữu có sự gần gũi tương đồng về đề tài, bút pháp, cảm hứng…Vìvậy có thể thực hiện dạy học theo chủ đề kết hợp với quy trình dạy học 6 bước 5 hoạtđộng sẽ đạt được kết quả tốt Nó sẽ giúp cho cả giáo viên và học sinh có cách tiếp cận
Trang 2mới hơn, có hiệu quả hơn so với cách giảng dạy truyền thống, giúp học sinh vữngvàng hơn khi tiếp cận kiến thức và vận dụng vào quá trình kiểm tra đánh giá tốt hơn.
Tìm ra những giải pháp phù hợp để nâng cao chất lượng dạy học là rất cần
thiết, là trách nhiệm, là sự trăn trở của nhà trường và giáo viên Bản thân trong nhữngnăm qua cũng tích lũy được một số kinh nghiệm nên mạnh dạn chia sẻ với mong muốn
cùng đồng nghiệp thực hiện tốt hơn nhiệm vụ dạy học qua đề tài “Một số giải pháp dạy học chủ đề “Thơ ca kháng chiến chống Pháp 1945-1954” theo quy trình 6 bước 5 hoạt động”
2 Cơ sở nghiên cứu của vấn đề.
- Hiện nay việc đổi mới phương pháp dạy học được tiến hành đồng thời vớiviệc đổi mới phương thức kiểm tra đánh giá Đề kiểm tra, đề thi hiện nay bám sát thực
tế, kiểm tra sự hiểu biết của học sinh thông qua nhiều mức độ Trong những năm gầnđây, đề thi Tốt nghiệp THPT cũng có sự thay đổi trong hình thức câu hỏi hướng tớiviệc nâng cao sự hiểu biết và vận dụng hơn là chỉ học thuộc kiến thức… Thông quabài kiểm tra của học sinh (HS) để đánh giá được lượng kiến thức các em đã thu nhậnđược từ chính môn học và việc vận dụng hiệu quả có tính sáng tạo Vì vậy việc dạy vàhọc đòi hỏi những sự sáng tạo thông qua các chuỗi hoạt động, sự liên kết theo chủ đềkiến thức, sự linh hoạt trong quy trình dạy học để giúp cho học sinh tiếp thu đượclượng kiến thức vừa rộng vừa sâu, hình thành được cho học sinh kĩ năng làm văn tới
ưu nhất mới đáp ứng được yêu cầu của một kì thi quan trọng
- Đổi mới phương pháp dạy học trong môn Ngữ văn là một việc làm hết sức cầnthiết Nó không chỉ hướng tới mục đích nâng cao chất lượng mà còn hướng tới tầm caohơn nữa là hoàn thiện nhân cách đạo đức, đổi mới tư duy thực hành, rèn luyện kĩ năngsống cho học sinh hướng tới việc hoàn thiện phẩm chất con người mới phát triển phùhợp với xã hội hiện đại, giúp học sinh hoàn thành ước mơ của mình…
- Qua thực tiễn, chất lượng bộ môn của nhà trường và những lớp giáo viên đảmnhận từ đầu năm, vấn đề chất lượng luôn là một gánh nặng Học sinh rất yếu về cảkiến thức và kĩ năng thực hành dẫn đến kết quả các bài kiểm tra khá thấp Bên cạnh
đó, ý thức và sự đam mê bộ môn Ngữ văn ngày càng giảm sút, vấn đề xã hội và việclàm cũng ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng bộ môn… Từ đó đòi hỏi phải thay đổiphương pháp dạy học phù hợp để nâng cao chất lượng, hoàn thành tốt nhiệm vụ củanăm học Đó là sự trăn trở của bản thân và đồng nghiệp trong trường
3 Phạm vi nghiên cứu và khả năng áp dụng của sáng kiến kinh nghiệm:
- Phạm vi nghiên cứu: Phương pháp Dạy học chủ đề “thơ ca kháng chiến chốngPháp 1945-1954” theo quy trình dạy học theo 6 bước 5 hoạt động (chương trình Ngữ văn
12 cơ bản.)
Trang 3- Khả năng áp dụng của sáng kiến kinh nghiệm: có thể áp dụng rộng rãi cho cácgiáo viên dạy Ngữ văn, đặc biệt là GV đang dạy chương trình Ngữ văn 12.
PHẦN II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
1 Những vấn đề lý luận chung:
1.1 Dạy học theo chủ đề:
1.2.1 Khái niệm:
- Dạy học theo chủ đề là hình thức tìm tòi những khái niệm, tư tưởng, đơn vị
kiến thức, nội dung bài học, chủ đề, … có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dựa trên
cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặccác hợp phần của môn học đó (tức là con đường tích hợp những nội dung từ một sốđơn vị, bài học, môn học có liên hệ với nhau) làm thành nội dung học trong một chủ
đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn, nhờ đó học sinh có thể phát huy tốt hơn khả năng chủđộng, sáng tạo, khái quát, tổng hợp kiến thức và vận dụng vào thực tiễn
- Trên cơ sở kế hoạch dạy học giáo viên có thể thiết kế tiến trình dạy học cụ thểcho mỗi chủ đề mà không nhất thiết phải theo trình tự bài / tiết trong sách giáo khoa.Mỗi chủ đề có thể được thực hiện ở nhiều tiết học, mỗi tiết chỉ có thể thực hiện mộthoặc một số bước trong tiến trình tổ chức các hoạt động học tập của học sinh Cácnhiệm vụ học tập có thể được thực hiện ở trong học ngoài giờ lên lớp Ngoài việc tổchức cho học sinh thực hiện các nhiệm vụ học tập cho học simh ở ngoài lớp học và ởnhà
1.2.2 Ưu điểm của phương pháp dạy học theo chủ đề:
- Dạy học theo chủ đề giúp tiết kiệm được thời gian để tập trung thời gian khaithác nội dung kiến thức, học sinh có nhiều thời gian thực hành, vận dụng kiến thức đãhọc đê giải quyết các vấn đề
- Dạy học theo chủ đề tận dụng được tối đa kiến thức, kĩ năng có sẵn của họcsinh và khuyến khích khả năng biết nhiều hơn thế của học sinh về một vấn đề mới,giảm tối đa thời gian và sự thụ động của học sinh trong khi tiếp nhận kiến thức mới,tăng hiểu biết lên nhiều lần so với nội dung cần dạy
- Trong dạy học theo chủ đề, kiến thức mới được học sinh lĩnh hội trong quátrình giải quyết các nhiệm vụ học tập, đó là kiến thức tổ chức theo một tổng thể Hơnnữa với việc học sinh lĩnh hội kiến thức trong quá trình giải quyết nhiệm vụ học tập,cũng mang lại một lợi thế to lớn đó là mở rộng không gian, thời gian dạy học, tinhgiản thời gian dạy, độ ứng dụng thực tế cao hơn nhiều
- Việc dạy học theo chủ đề sẽ phát huy tính chủ động, sáng tạo của giáo viêntrong công tác giảng dạy và thực hiện kế hoạch dạy học
- Rất cần thiết trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, ôn thi Tốt nghiệp THPT
vì dạy học theo chủ đề giúp cho học sinh tổng hợp kiến thức, xâu chuỗi các vấn đề,nhìn nhận vấn đề một cách đa dạng, đa chiều…
1.2 Quy trình dạy học theo 6 bước 5 hoạt động:
Trang 4- Theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT, tiến trình hoạt động theo mô hình trườnghọc mới bao gồm 6 bước 5 hoạt động:
+ 6 bước gồm: Xác định chủ đề; mục tiêu; chuẩn bị; phương pháp - kĩ thuật dạyhọc; tiến trình dạy học; hướng dẫn HS tự học
+ 5 hoạt động gồm: Hoạt động khởi động; hoạt động hình thành kiến thức; hoạtđộng luyện tập; hoạt động vận dụng; hoạt động tìm tòi, mở rộng
- Quy trình này được vận dụng vào mỗi bài học hoặc một chủ đề Nếu chủ đề cónhiều bài học nhưng chia ra nhiều thời điểm thực hiện nối tiếp thì vẫn cần vận dụngquy trình này
- Trong quá trình thực hiện, không nên thực hiện cứng nhắc mà có thể thiết kế
và thực hiện linh hoạt, mềm dẻo tùy theo từng đơn vị bài học Trong một số lĩnh vực/trường hợp, các hoạt động có thể kết hợp với nhau hoặc bớt đi một, hai hoạt động tuỳtheo đặc trưng của từng lĩnh vực giáo dục, của từng chủ đề/bài học…
2 Thực trạng của vấn đề:
Những thuận lợi, khó khăn trong việc Dạy học theo chủ đề và theo Quy trình 6bước 5 hoạt động:
2.1 Thuận lợi:
- Trong những năm qua, các cấp lãnh đạo đã có những hướng dẫn, chỉ đạo cụ
thể trong việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm hướng đến nâng cao chất lượngtoàn diện
- Ban giám hiệu đã quan tâm đầu tư từ cơ sở vật chất đến tinh thần cho việcgiảng dạy Chỉ đạo các tổ chuyên môn, tập huấn, tạo điều kiện cho GV giảng dạy lập
kế hoạch cụ thể hướng đến nâng cao chất lượng phù hợp với từng bộ môn
- Bản thân giáo viên cũng rất tích cực đổi mới phương pháp dạy học và thực
hiện nghiêm túc theo kế hoạch đề ra của nhà trường Giảng dạy khối 12 nhiều năm nên
bản thân cũng tích lũy được nhiều kinh nghiệm
- Đa số học sinh tích cực học tập rèn luyện theo sự hướng dẫn của giáo viên bộ môn;
- Giữa các bài học trong chương trình có nhiều bài có mối quan hệ chặt chẽ ,
GV dễ dàng trong việc chọn và xây dựng chủ đề dạy học Bộ môn có nội dung phongphú, nguồn tài liệu dồi dào để HS tìm hiểu, GV tham khảo trong việc tổ chức học sinhhọc tập
- Là một môn xã hội, lại là môn công cụ nên liên hệ thực tiễn đời sống khá dễdàng Đó là những định hướng để ta có những yêu cầu HS ứng dụng vào thực tế
2.2 Khó khăn:
- Trong những năm gần đây, Bộ GD- ĐT liên tục đổi mới hình thức thi cử và
cách ra đề gây không ít khó khăn cho cả giáo viên và học sinh Chính sự không ổnđịnh đó dẫn đến việc giáo viên không thể ổn định về phương pháp dạy học cho họcsinh, đặc biệt là HS lớp 12 Vì vậy việc đúc rút kinh nghiệm về kĩ năng, kiến thức khákhó khăn
Trang 5- Quá trình đổi mới phương pháp dạy học đã tác động mạnh mẽ đến GV và cónhiều thay đổi tích cực, đạt được những thành tựu nhất định Nhưng dạy học theo chủ
đề và đặc biệt là dạy học theo quy trình 6 bước 5 hoạt động vẫn còn nhiều vướng mắc,chưa được tháo gỡ kịp thời, chưa có những kinh nghiệm cụ thể GV khi vận dụng vẫnphải phụ thuộc vào kinh nghiệm và sự sáng tạo của bản thân nên chưa mang lại hiệuquả tốt như mong đợi
- Nhiều học sinh ý thức học tập chưa cao, thiếu tích cực trong học tập, học sinhcũng ít quan tâm đến môn Ngữ văn hơn vì môn học này lựa chọn được ít ngành nghề
Vì vậy dẫn đến việc ngại học văn hoặc học cho có dẫn đến chất lượng bộ môn khôngcao
- Chương trình dạy học theo chủ đề không có sẵn trong sách giáo khoa mà GVphải tự biên soạn, cấu trúc lại chương trình
Những thuận lợi và khó khăn trên là một bài toán khó đối với GV, đòi hỏi phải tìm ra những giải pháp phù hợp nhất để giải quyết kịp thời.
3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề:
Để dạy học tốt chủ đề “Thơ ca kháng chiến chống Pháp 1945-1954” theo quy
trình 6 bước 5 hoạt động”, tôi xin đề xuất một số giải pháp như sau:
3.1 Chuẩn bị trước khi dạy học chủ đề theo quy trình 6 bước 5 hoạt động:
Dạy học một chủ đề không hề đơn giản như dạy riêng từng bài học, kết hợp với quy trình dạy học 6 bước 5 hoạt động lại càng khó Muốn thực hiện dạy học thành công, GV phải có sự chuẩn bị kĩ lưỡng các yếu tố liên quan đến chủ đề gồm nhiều khâu khác nhau để tạo nên một sự xâu chuỗi nhất định về kiến thức, kĩ năng
Trước khi tiến hành thực hiện dạy học, GV cần chuẩn bị kĩ các yếu tố sau:
3.1.1 Xác định phạm vi của chủ đề, xây dựng tên gọi chủ đề:
- Phạm vi chủ đề là những bài có cùng thời gian sáng tác, hoặc cùng cảm hứng,
chủ đề, nội dung phản ánh…
- Tên chủ đề phải phản ánh được rõ đặc trưng của các bài học đưa vào chủ đề
- Giai đoạn văn học 1945-1954 có 2 tác phẩm dạy học chính thức là bài Tây Tiến (Quang Dũng), đoạn trích Việt Bắc (Tố Hữu) Nó ra đời trong hoàn cảnh lịch sử
đặc biệt, đó là cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp Vì vậy ta có thể đặt tên cho chủ
đề là “Thơ ca kháng chiến chống Pháp giai đoạn 1945 – 1954”
3.1.2 Xây dựng thời gian thực hiện chủ đề phù hợp:
Xây dựng thời gian thực hiện dạy chuyên đề phù hợp trong các tiết dạy chínhkhóa, dạy Tự chọn theo khung kế hoạch dạy học của tổ chuyên môn đã được nhàtrường phê duyệt
3.1.3 Xác định hướng tiếp cận chủ đề qua theo Định hướng phát triển năng lực học sinh (ĐHPTNLHS):
Để dạy học một tác phẩm văn học, trước hết người dạy cần hiểu sâu sắc bản chấtcác yếu tố chi phối đến tác phẩm như: bối cảnh lịch sử xã hội, hoàn cảnh ra đời của tácphẩm, đặc điểm nội dung, nghệ thuật tác phẩm, phong cách nghệ thuật của nhà văn
Trang 6Vấn đề cá nhân sáng tạo và bút pháp của từng nhà văn, nhà thơ cần phải đượcchú ý để xác lập trong quá trình dạy - học này Nó thể hiện ở những tìm tòi, khám phá,phát hiện riêng của từng nhà văn, nhà thơ trong việc chọn đề tài, nêu vấn đề, sử dụngngôn ngữ, xây dựng hình tượng, tổ chức cốt truyện, kết cấu tác phẩm …
Trong thơ ca giai đoạn 1945-1954, tiêu biểu nhất ở chương trình Ngữ văn 12vẫn là “Tây Tiến” của Quang Dũng và “Việt Bắc” của Tố Hữu Hai tác phẩm cónhững điểm chung và riêng nhất định Để việc dạy học chủ đề đạt hiệu quả tốt, cần cócách tiếp cận cụ thể như sau:
* Tiếp cận tác phẩm từ góc độ bối cảnh lịch sử (kiến thức văn học sử):
Để tiếp cận tác phẩm văn học thời kì này tốt hơn, GV phải bắt đầu từ những yếu
tố của lịch sử xã hội ảnh hưởng đến sự ra đời của tác phẩm, như:
- Đường lối văn nghệ của Đảng Cộng sản, tạo nên một nền văn học thống nhất
về khuynh hướng tư tưởng, về tổ chức
- Hai sự kiện lớn diễn ra: chiến tranh giải phóng dân tộc, công cuộc xây dựng cuộc sống mới, con người mới.
- Cuộc kháng chiến chống Pháp là nguồn cảm hứng lớn cho thơ ca …
Những yếu tố lịch sử đó đã ảnh hưởng lớn đến sự ra đời của các tác phẩm Vìvậy, tìm hiểu về hoàn cảnh lịch sử xã hội là rất cần thiết để HS có cái nhìn toàn diện,sâu sắc hơn về các tác phẩm
* Tiếp cận từ xuất xứ và hoàn cảnh ra đời của tác phẩm:
Đây là phần kiến thức quan trọng, nó là mạch nguồn cảm xúc, là căn nguyên rađời của bài thơ Vì vậy muốn hiểu hết ý nghĩa và giá trị của bài thơ thì phải tìm hiểu kĩvấn đề này Có thể hướng dẫn HS tìm hiểu vấn đề này trong phần tiểu dẫn ở sách giáokhoa (SGK) kết hợp với những tìm tòi mở rộng của cả GV và HS qua tài liệu
* Phương pháp tiếp cận cụ thể tác phẩm:
- Có thể tiếp cận riêng biệt tác phẩm chiều bổ ngang tương ứng với vẻ đẹp nộidung và nghệ thuật của từng khổ thơ để làm rõ hình tượng thơ và ý đồ nghệ thuật màtác giả đã gửi gắm trong tác phẩm
- Nhưng để cảm nhận một cách xuyên suốt về cảm xúc của bài thơ, cách tiếpcận trên gặp nhiều khó khăn Do đó ta có thể tiếp cận qua cách bổ dọc bài thơ theokiểu xâu chuỗi hình tượng trong toàn bộ tác phẩm Việc làm này sẽ giúp HS nắm bắtmột cách hệ thống hơn hình tượng thơ trong toàn bài thơ
- Cụ thể, giáo viên cần hướng dẫn học sinh tìm hiểu kĩ các vấn đề cơ bản sau:
+ Thể thơ, đề tài, cảm xúc chủ đạo;
+ Hình tượng thơ- nội dung cơ bản;
+ Nghệ thuật đặc sắc
+ Khái quát và rút ra những bài học về nhận thức.
3.1.4 Chuẩn bị tư liệu, phương tiện, nhiệm vụ, bài tập để giao cho HS thực hiện trước khi dạy học:
Trang 7Trong phần chuẩn bị, GV phải xác định được các công việc cần làm để giao cho HS trước khi dạy chủ đề, gồm:
- GV cần chỉ định rõ cho HS cách chọn tư liệu phù hợp như: sưu tầm các bàithơ đã học ( bài Đồng chí…), tranh ảnh, bài hát, video chiến tranh…
- Giao bài tập rõ ràng: Bài tập thuyết trình về tác giả, tác phẩm, chủ đề thựchiện làm nhóm, bài tập cảm nhận sáng tạo…
- Chuẩn bị các phương tiện: bảng, bút màu để làm bài tập nhóm; sách vở tài liệulien quan…
3.2 Tiến hành thiết kế Kế hoạch dạy học chủ đề theo quy trình 6 bước 5 hoạt
động:
Sau khi nghiên cứu, chuẩn bị kĩ các yếu tố liên quan đến chủ đề, GV tiến hànhthiết kế Kế hoạch dạy học theo quy trình 6 bước 5 hoạt động
Kế hoạch dạy học phải được thiết kế, chuẩn bị kĩ càng Nó phải là một kịch bản
cụ thể gồm tất cả các ý đồ dạy học của GV cần thực hiện trong chủ đề Đồng thời bámsát các quy trình thực hiện theo 6 bước 5 hoạt động, linh hoạt và sáng tạo trong cáchtriển khai mới đạt dược kết quả tốt nhất
Bản thân xin nêu ra một số kinh nghiệm trong khâu thiết kế Kế hoạch dạy họctheo quy trình 6 bước 5 hoạt động như sau:
3.2.1 GV cần nắm vững cấu trúc của quy trình dạy học theo 6 bước 5 hoạt động
Quy trình dạy học theo 6 bước 5 hoạt động có cấu trúc như sau:
4 Các năng lực cần hình thành và phát triển ở học sinh
III XÂY DỰNG BẢNG MÔ TẢ MỨC ĐỘ CÂU HỎI/BÀI TẬP
IV CHUẨN BỊ
1 Học sinh
2 Giáo viên
V PHƯƠNG PHÁP- KĨ THUẬT DẠY HỌC
VI TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
Trang 8- Bước xác định chủ đề; xác định mục tiêu bài học: GV cần chú ý bám sát
vào Chuẩn kiến thức kĩ năng để thực hiện Cần chú ý việc hình thành các năng lực cho
HS đúng theo bộ môn như : Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lựchợp tác, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp tiếng Việt, năng lực thưởng thứcvăn học/ cảm thụ thẩm mỹ… và một số năng lực đặc thù theo đặc trung thể loại
- Bước xây dựng bảng mô tả: bảng mô tả cho chủ đề cần đạt đủ 4 mức độ, thể
hiện được sự bao quát, cụ thể về kiến thức, kĩ năng trong quá trình dạy học
- Bước chuẩn bị: Một tiết dạy thành công cần sự đầu tư công sức rất nhiều, vì
vậy cần chuẩn bị kĩ từ trước của cả GV và HS, trong đó GV là người chủ động đưa racông việc, hướng dẫn HS thực hiện theo ý tưởng của mình
+ Đối với học sinh: GV cần giao trước một số nhiệm vụ để các em chuẩn bị
trước như: Sưu tầm tranh ảnh, thơ ca, bài hát có liên quan đến văn học giai đoạn1945-1954, chú ý đến hai tác phẩm, tác giả; đọc trước các tác phẩm, tìm hiểu bài, soạnbài theo yêu cầu của GV; chuẩn bị kĩ đồ dùng học tập
+ Đối với giáo viên: sự chuẩn bị kĩ lưỡng trước khi lên lớp cũng vô cùng quan
trọng, nó quyết định lớn trong sự thành công của bài dạy Cần chuẩn bị tốt những yếu
tố sau:
Kế hoạch bài học (giáo án điện tử) với sự chi tiết khoa học; các loại sách giáo
khoa, sách GV, sách tham khảo, Chuẩn KTKN Ngữ văn 12; tài liệu liên quan đến tácgiả, tác phẩm; phòng máy, tranh ảnh…
Đưa ra các phương án, nhiệm vụ cụ thể: giao nhiệm vụ ở nhà cho HS trước và
sau bài học, nhiệm vụ trên lớp… Tất cả cần chuẩn xác và hướng vào trọng tâm để làm
rõ chủ đề, chú ý đến sự sáng tạo linh hoạt của HS
- Bước xây dựng phương pháp - kĩ thuật dạy học:
Từ các yếu tố đã phân tích ở trên, ta thấy rằng việc dạy học thơ ca giai đoạn
này cần có những phương pháp đặc thù mới đem lại hiệu quả cao Đây là một yếu tố
quan trọng trong quá trình dạy học theo chủ đề, nó quyết định đến sự thành công của bài học, vì vậy giáo viên cần lựa chọn và sử dụng những phương pháp dạy học phù hợp và sáng tạo như:
+ Sử dụng các phương pháp truyền thống như: phát vấn, câu hỏi gợi mở, đọc
diễn cảm, bình giảng … giúp HS cảm thụ cụ thể tác phẩm;
+ Sử dụng phương pháp mới: thảo luận nhóm, thuyết trình, mảnh ghép… để
khơi dậy sự sáng tạo, chủ động tìm tòi kiến thức của HS
+ Sử dụng phương pháp so sánh, khái quát tổng hợp để thấy rõ được bối cảnh
ra đời, thành tựu, nét đặc sắc, đóng góp riêng biệt của từng tác phẩm, tác giả Giúp họcsinh có cái nhìn bao quát hơn về văn học giai đoạn này;
+ Sử dụng phương pháp triển lãm phòng tranh để khơi dậy tư duy sáng tạo cho
học sinh;
+ Sử dụng phương pháp vẽ sơ đồ tư duy để củng cố khá quát kiến thức của bài
học…
Trang 9- Bước tiến trình dạy học: thực hiện theo 5 hoạt động (bước này GV sẽ đưa
ra biện pháp cụ thể ở mục 3.2.3 trang 9)
- Bước hướng dẫn HS tự học:
+ GV sử dụng hệ thống bài tập đã được chuẩn bị từ trước để giao cho HS hoàn
thành theo đúng yêu cầu
+ GV cần giới thiệu cho học sinh các tài liệu liên quan, địa chỉ mua các tài liệu,các trang mạng dạy học trực tuyến hoặc ôn thi…
3.2.3 Phương pháp thiết kế 5 hoạt động dạy học đạt hiệu quả:
Tiến trình dạy học bao gồm 5 hoạt động và nhiều thao tác giúp HS tiếp cận cụthể nội dung bài học Đối với chủ đề “Thơ ca kháng chiến chống Pháp 1945-1954”,mang đặc trưng riêng nên cũng cần sử dụng những hạt động dạy học phù hợp mới khơidậy được hứng thú và sự sáng tạo của HS
Để thực hiện các hoạt động dạy học có hiệu quả nhất, nên tiến hành như sau:
Tiết 1 và 2 : (Dạy học chính thức)
* Hoạt động 1: Khởi động: (5p)
- Để tạo nên sự hấp dẫn cho bài học, GV cần khởi động bằng cách hỏi đáp hoặcthi đọc thơ, thi sưu tầm, kể… xem đội nào được nhiều hơn về hình ảnh chiến tranh,người lính, Tây Bắc… hoặc một bài thơ, nhà thơ, bài hát có liên quan đến giai đoạnvăn học này (kết hợp cả sự chuẩn bị của HS và GV)
- GV giới thiệu bài mới: giới thiệu chung về chủ đề:
+ Tên chủ đề+ Chủ đề gồm mấy tiết ? Bao gồm những bài nào?
+ Tiết 1,2: Tìm hiểu nội dung nào ?+ Tiết 3,4: Tìm hiểu nội dung nào ?+ Tiết 5,6: Tìm hiểu nội dung nào ?
- GV đặt ra câu hỏi tình huống có vấn đề để HS sẽ giải quyết sau khi học xong
chủ đề
* Hoạt động 2: Hình thành kiến thức:
A Khái quát chung về chủ đề: giới thiệu ngắn gọn trong thời gian 10 phút:
- Hoàn cảnh lịch sử,
- Những tác động của bối cảnh lịch sử đến thơ ca,
- Cảm hứng của thơ ca giai đoạn này,
- Các nhà thơ, tác phẩm tiêu biểu,
- Thành tựu…
B Tìm hiểu cụ thể về bài thơ Tây Tiến: (70p)
I Tìm hiểu chung: Tác giả, tác phẩm, bố cục…
II Đọc hiểu chi tiết nội dung và nghệ thuật
III Tổng kết
Tiết 3, 4: (Dạy học chính thức)
Trang 10C Tìm hiểu cụ thể về đoạn trích Việt Bắc (65p)
I Tìm hiểu chung: Tác giả, tác phẩm, bố cục…
II Đọc hiểu chi tiết nội dung và nghệ thuật
III Tổng kết
D Tổng kết chủ đề: (10p):
Khái quát chung về chủ đề, so sánh để thấy được thành công chung của thơ cagiai đoạn này và nét đặc sắc riêng biệt của từng tác phẩm:
1 Điểm nổi bật trong thơ ca kháng chiến chống Pháp 1945-1954:
- Hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa:
- Những thành công nội dung và nghệ thuật thơ kháng chiến chống Pháp
2 Sự thành công của hai tác giả qua “Tây Tiến” và “Việt Bắc”…
* Hoạt động 3: Luyện tập, củng cố: (5p)
- GV cho HS trả lời vấn đề đặt ra trong phần khởi động để củng cố bài học
- Yêu cầu HS vận dụng kiến thức đã học để giải quyết một số bài tập cụ thể
* Hoạt động 4: Vận dụng: (5p) Bài tập về nhà:
- GV giao dạng bài tập lí thuyết như Vẽ sơ đồ tư duy cho bài học Mục đích
của bài tập này là cho HS hệ thống lại toàn bộ kiến thức đã học theo một sơ đồ thôngqua những ý chính Như vậy HS sẽ nắm kiến thức nhanh và nhớ lâu hơn
- GV cũng nên giao một số bài tập khó hơn, như phân tích một đoạn thơ, hìnhtượng thơ nhưng chỉ yêu cầu lập dàn ý Đây là khâu vừa củng cố vừa nâng cao kĩnăng, cũng là bước chuẩn bị cho các tiết tự chọn sau này
+ Tiến hành kiểm tra, đánh giá bài học theo chủ đề mới dạy
+ Ôn tập củng cố kiến thức: luyện đề liên quan đến hai tác phẩm trong chủ đề
3.2.4 Một số kinh nghiệm trong việc xây dựng hệ thống bài tập cho chủ đề:
- Bài tập sẽ được GV triển khai sau khi dạy xong chủ đề, thường giao cho
HS về nhà làm và tiếp tục thực hiện trong các tiết Tự chọn
- Phần bài tập rất quan trọng, bởi cốt yếu nhất của bài dạy là giúp HS giải được
các dạng đề, các bài tập cụ thể để đạt điểm cao nhất
- Bài tập phải hướng đến rèn luyện kĩ năng, khắc sâu kiến thức qua nhiều dạng
đề khác nhau để HS vững vàng hơn mỗi khi đối đầu với các kì thi, bài kiểm tra
Trang 11Do có nhiều thời gian nên rất thuận lợi cho việc giáo viên củng cố khắc sâukiến thức kĩ năng cho HS Vì vậy GV phải đặc biệt chú ý đến khâu này, nên thực hiệnnhư sau:
* Bước 1: Sau khi học xong chủ đề, giáo viên cần giao bài tập về nhà cho HS:
mục đích là vừa củng cố bài học, vừa khắc sâu kiến thức nên chỉ cần sử dụng dạng bàitập lý thuyết để hệ thống lại những kiến thức cơ bản, trọng tâm theo sơ đồ tư duy
* Bước 2: Trong các tiết Tự chọn:
- GV nên hệ thống lại toàn bộ kiến thức trọng tâm của bài học qua việc kiểm tracác bài tập về nhà của HS Sau đó giáo viên bổ sung và hoàn thiện
- Hệ thống lại toàn bộ các dạng bài tập sẽ ra trong chủ đề để HS định hướngđược những kiến thức sẽ được sử dụng như thế nào, cần ôn tập những gì…
- Chỉ rõ kinh nghiệm làm bài để đạt điểm tối đa cho những HS giỏi, hoặc đạtđiểm chuẩn cho những HS có sức học yếu kém
- Cho HS làm các bài tập thực hành:
+ Phải có bài tập mẫu và bài tập tự làm (có đáp án);
+ Bài tập cần theo mức độ từ dễ đến khó phù hợp với từng đối tượng học sinh.+ Tăng dần các bài tập mở, các bài tập thường hay ra, bài tập sáng tạo
+ Bài tập vận dụng cao: cho học sinh viết bài làm văn để rèn luyện kĩ năng làmvăn (giao về nhà)
* Bước 3: GV cần kiểm tra đánh giá cụ thể, phù hợp để nâng cao ý thức tự giác,
khuyến khích HS học tập
3.3 Tiến hành thực hiện dạy học trên lớp:
- Ở bước này, giáo viên cần bám sát những nhiệm vụ đã giao cho học sinh;
- Triển khai 4 tiết học chính thức theo Kế hạch bài học theo kịch bản đã chuẩn
bị trước một cách phù hợp linh hoạt, không cứng nhắc, có thể xảy ra trường hợp khôngđúng như kịch bản Vì vậy GV cần có sự chuẩn bị trước cả về tâm thế, kiến thức, kĩnăng để hoàn thành tốt bài dạy;
- Chú ý đến thái độ và không khí của lớp học, kích thích được khả năng, thu hútđược sự chú ý của HS qua việc vận dụng tích hợp nhiều kiến thức từ văn học sử, từhàn cảnh lịch sử, từ đời sống văn học của các nhà văn…
- Chú ý đến việc phân loại HS theo khả năng để dẫn dắt, phân việc phù hợp,đảm bảo yêu cầu tất cả HS đều được tham gia học tập và lĩnh hội được kiến thức theokhả năng của mình;
- Tiết dạy học theo chủ đề thường được tiến hành giống như một tiết học bìnhthường ngay tại lớp học, nhưng chú ý đến mạch liên kết giữa các tiết học để đảm bảo
sự liền mạch kiến thức
3.4 Tiến hành kiểm tra đánh giá, ôn tập sau khi kết thúc chủ đề:
3.4.1 Mục đích: kiểm tra quá trình học tập của HS; rèn luyện kĩ năng, mở rộng,
khắc sâu kiến thức…