Kết hợp dạy học đàm thoại gợi mở với dạy học nêu vấn đề trong phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh ở học phần công dân với đạo đức môn GDCD lớp 10 chương trình THPT hiện hành

Trong dạy học hiện đại ngày nay để kích thích, phát huy năng lực của học sinh thì việc kết hợp phương pháp đàm thoại gợi mở với phương pháp nêu vấn đề là cách dạy đạt hiệu quả cao.. Vì v

MỤC LỤC

2.1.1 Quan niệm về phương pháp đàm thoại gợi mở trong môn GDCD 1

2.1.2 Quan niệm về phương pháp nêu vấn đề trong dạy học môn GDCD 2

2.1.3 Sự cần thiết phải kết hợp dạy học đàm thoại gợi mở với dạy học nêu

vấn đề trong môn GDCD

3

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

2.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề và cách thức thực hiện 6

2.3.2.1 Kết hợp dạy học đàm thoại gợi mở với dạy học nêu vấn đề trong

khởi động bài học

9

2.3.2.2 Kết hợp dạy học đàm thoại gợi mở với dạy học nêu vấn đề trong

dạy học bài mới

11

2.3.2.3 Kết hợp dạy học đàm thoại gợi mở với dạy học nêu vấn đề trong

củng cố bài học

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Đổi mới phương pháp dạy học là nội dung được thực hiện thường xuyên, liên tục trong các nhà trường, mục đích của việc này là đưa học sinh vào trung tâm của hoạt động

học, phát huy tinh thần tự học và sáng tạo của học sinh Do vậy, phải đổi mới quá trình dạy và học mà trước tiên là đổi mới cách dạy Đổi mới không có nghĩa là vứt bỏ hoàn toàn cái cũ , mà đổi mới phải đảm bảo sự kế thừa có chọn lọc Dạy học đàm thoại nói chung đã từng phat huy hiệu quả trong cách dạy truyền thống Trong dạy học hiện đại ngày nay để kích thích, phát huy năng lực của học sinh thì việc kết hợp phương pháp đàm thoại gợi mở với phương pháp nêu vấn đề là cách dạy đạt hiệu quả cao Tại trường THPT Hậu lộc I nơi tôi công tác việc kết hợp giữa dạy học đàm thoại với dạy học nêu vấn đề đã được thực hiện nhưng chưa nhiều, hiệu quả sử dụng chưa cao, còn mang tính

đối phó Vì vậy, tôi xin được phép trao đổi một vài kinh nghiệm trong việc: “Kết hợp dạy học đàm thoại gợi mở với dạy học nêu vấn đề trong phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh ở học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 - Chương trình THPT hiện hành ”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là tìm ra các giải pháp để kết hợp dạy học đàm thoại gợi mở với dạy học nêu vấn đề nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh ở học

phần “Công dân với đạo đức” chương trình GDCD lớp 10 THPT hiện hành.

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Kết hợp dạy học đàm thoại gợi mở với dạy học nêu vấn đề trong phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh ở học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 -Chương trình THPT hiện hành

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Sáng kiến kinh nghiệm được nghiên cứu trên cơ sở quán triệt nguyên tắc phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Ngoài ra, trong quá trình thực hiện tác giả còn kết hợp với các phương pháp nghiên cứu khác như:

- Phương pháp lôgic

- Phương pháp thu thập tài liệu

- Phương pháp trao đổi, khảo sát thăm dò ý kiến giáo viên

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm.

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

2.1.1 Quan niệm về phương pháp đàm thoại gợi mở trong môn GDCD.

Phương pháp đàm thoại gợi mở - đàm thoại tìm tòi là quá trình tương tác giữa

GV và HS, được thực hiện thông qua hệ thống câu hỏi và câu trả lời tương ứng về một chủ đề nhất định được GV đặt ra Qua việc trả lời hệ thống câu hỏi dẫn dắt của

GV, HS thể hiện được suy nghĩ, ý tưởng của mình, từ đó khám phá và lĩnh hội được đối tượng học tập

Trong môn GDCD, giáo viên dùng hệ thống câu hỏi đàm thoại được sắp xếp hợp lí

để hướng dẫn học sinh từng bước phát hiện ra bản chất của sự vật, tính quy luật của hiện tượng đang tìm hiểu, kích thích sự ham muốn hiểu biết Giáo viên tổ chức sự trao đổi ý kiến - kể cả tranh luận - giữa thầy với học sinh cả lớp, có khi giữa trò với trò, nhằm giải quyết một vấn đề xác định Trong đàm thoại tìm tòi giáo viên là người tổ chức sự tìm tòi còn học sinh tự lực phát hiện kiến thức mới Vì vậy khi kết thúc cuộc đàm thoại, học sinh

có được niềm vui của sự khám phá, trưởng thành thêm một bước về trình độ tư duy.- (trích dẫn sách giáo viên - GDCD lớp 10 NXB giáo dục - Mai văn Bính chủ biên)

Khi sử dụng phương pháp đàm thoại gợi mở cần lưu ý một vài nội dung như: Đặt câu hỏi phải rõ ràng về nội dung, tránh câu hỏi tối nghĩa, phức tạp hoặc câu hỏi có thể hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau Câu hỏi phải bám sát nội dung cần hỏi và sát trình độ của học sinh tránh nêu câu hỏi khó quá, dễ quá Hệ thống câu hỏi trong đàm thoại gợi mở

có thể dùng cho toàn bài, hay từng mục, từng nội dung của bài Các câu hỏi phải có sự liên hệ chặt chẽ với nhau, câu hỏi trước làm tiền đề cho câu hỏi sau, câu hỏi sau là sự kế tiếp của câu hỏi trước Trong trình tự logic của các câu hỏi nên bố trí câu hỏi kiểm tra sự kiện trước, tiếp đến là câu hỏi nâng cao dần năng lực nhận thức của học sinh Từ đó học sinh có điều kiện suy luận và phán đoán

2.1.2 Quan niệm về phương pháp nêu vấn đề trong dạy học môn GDCD

PPDH nêu vấn đề là PPDH, trong đó giáo viên tạo ra các tình huống mâu thuẫn, đưa

HS vào trạng thái tâm lí phải tìm tòi, khám phá, từ đó hướng dẫn, khích lệ HS tìm cách giải quyết để nắm được kiến thức, phát triển trí tuệ và thái độ học tập

Sử dụng PPDH nêu vấn đề trong môn GDCD sẽ giúp HS nắm vững, hiểu sâu và rộng tri thức khi biết tự mình đặt ra và giải quyết vấn đề cùng với giáo viên và dưới sự hướng dẫn của giáo viên Đồng thời đây cũng là bước HS cần chuẩn bị cho mình những tri thức trước khi bước vào cuộc sống sôi động, luôn luôn biến đổi, buộc họ phải tư mình tìm hiểu, đặt ra và giải quyết vấn đề Mặt khác, trong dạy học nêu vấn đề GV cung cấp cho học sinh môi trường sư phạm lí tưởng theo nguyên tắc: tôi nghe thì tôi nhanh quên, tôi nhìn thì tôi nhớ và tôi làm thì tôi nhanh hiểu và hiểu sâu

Dạy học nêu vấn đề trong môn GDCD thường được sử dụng dưới 3 hình thức:

- Trình bày nêu vấn đề: Đây là mức độ thấp nhất trong dạy học nêu vấn đề Hình

thức này được sử dụng khi cần phải truyền thụ kiến thức trừu tượng và khái quát cao, hoàn toàn mới đối với HS, những thuật ngữ khoa học HS nghe thấy, nhưng chưa có một chút hiểu biết nào về chúng

- Tìm tòi bộ phận: Trong mỗi bài giảng bao gồm nhiều đề mục, mỗi đề mục lại bao

gồm nhiều mục nhỏ Các đề mục và các mục nhỏ có liên quan chặt chẽ với nhau, tạo thành một bài giảng trọn vẹn với kết cấu logic xác định

- Nêu vấn đề toàn bộ: Đây là hình thức có mức độ cao nhất trong PPDH nêu vấn đề.

Ở hình thức này, dưới sự hướng dẫn, dẫn dắt khéo léo của giáo viên HS tự mình giải quyết toàn bộ một vấn đề nêu ra trong bài giảng

Trong dạy học nêu vấn đề cần lưu ý nêu được vấn đề cần nghiên cứu: có thể là một câu hỏi, một tình huống, một trạng thái, một nghịch lí mà ở đó cần có lời giải đáp Có phương hướng giải quyết một cách đơn giản, dễ hiểu để học sinh dễ dàng tiếp thu Tình huống có vấn đề không phải là vấn đề mà đó là một trạng thái tâm lí xuất hiện đối với người học, tình huống đó tạo ra được sự tò mò, hứng thú, lôi cuốn đối với người đang tiếp thu nó (người nghe) Tình huống đó phải đặt ra được câu hỏi, có hướng giải quyết của chủ thể và có nhiều cách như thuyết trình vấn đề, mô tả vấn đề, đặt câu hỏi cho học sinh trả lời Giúp người học biết vận dụng phương pháp để giải quyết, sắp xếp vấn đề phù hợp

Tình huống có vấn đề phải tạo ra niềm tin và kích thích tính tích cực, hứng thú giải quyết vấn đề của học sinh Khi nêu ra những tình huống thực tế, giáo viên cần diễn đạt một cách có logic dưới dạng mâu thuẫn chưa được giải quyết Tình huống đưa ra phải gần gủi, quen thuộc với học sinh, mặt khác cách đặt vấn đề phải mới (theo phương châm vấn đề mới của những sự kiện không mới; suy nghĩ mới về những điều không mới) và nhất thiết phải chú ý tới nguyên lí về sự thống nhất giữa lí luận và thực tiễn Giáo viên có thể nêu ra những luận điểm, những nhận định đối lập nhau

2.1.3 Sự cần thiết phải kết hợp dạy học đàm thoại gợi mở với dạy học nêu vấn đề trong dạy học môn GDCD.

Xuất phát từ mối quan hệ giữa mục đích dạy học và nội dung cần truyền đạt cho người học với PPDH; xuất phát từ thực tế mỗi phương pháp dạy học đều có những ưu điểm và hạn chế riêng; đồng thời, trong mỗi bài học có rất nhiều đơn vị kiến thức khác nhau không thể sử dụng đơn nhất một phương pháp Do vậy, để đảm bảo kiến thức cần truyền đạt nhất thiết chúng ta phải kết hợp nhiều phương pháp dạy học khác nhau và tất nhiên các phương pháp được chọn để kết hợp phải phát huy tối đa ưu điểm trong những đơn vị kiến thức nhất định và khắc phục những hạn chế của phương pháp còn lại

Theo các nhà nghiên cứu tâm lí, con người chỉ tích cực tư duy khi họ rơi vào hoàn cảnh có vấn đề, khi phải tìm cách thoát khỏi những tình huống đang làm cản bước trong nhận thức hoặc trong cuộc sống thực tế của họ Hoàn cảnh có vấn đề nảy sinh khi con người phát hiện các mâu thuẫn trong lí thuyết hay trong thực tế, với phương pháp tư duy

cũ, với kinh nghiệm và những tri thức đã có họ không thể giải quyết được, làm cho họ rơi vào trạng thái tâm lí đặc biệt, thôi thúc họ đi tìm cách giải quyết Do đó, bên cạnh PPDH theo hướng truyền thống cần kết hợp với PPDH theo hướng hiện đại để ngay khi ngồi trên nghế nhà trường THPT HS có ý thức chuẩn bị vào đời sống thích nghi hơn, thuận lợi hơn Sự kết hợp các phương pháp dạy học trong một tiết dạy góp phần nâng cao hiệu quả tiết dạy, hạn chế của PPDH này sẽ được mặt tích cực của PPDH kia khắc phục từng bước hoàn thiện phương pháp dạy học Các PPDH có mối quan hệ biện chứng với nhau Ví dụ: Phương pháp nêu vấn đề đưa học sinh đứng trước mâu thuẫn cần được giải quyết, phương pháp đàm thoại từng bước gợi mở, dẫn dắt học sinh tìm tòi, phát hiện vấn đề giải quyết mâu thuẫn được đặt ra Sự phối hợp giữa dạy hoc đàm thoại và dạy học nêu vấn đề làm cho tiết học không đơn điệu, không rập khuôn và quan trọng hơn là phát huy tối đa hoạt động của học sinh, tạo được không khí học tập sinh động hơn, kích thích hứng thú học tập, khơi gợi tính tích cực, chủ động, tự giác, sáng tạo năng động của người học, góp phần rèn luyện kĩ năng sống cho HS Vì vậy, sự kết hợp các PPDH trong tiết dạy là một tất yếu khách quan

Kết hợp dạy học đàm thoại với dạy học nêu vấn đề góp phần đổi mới phương pháp dạy học Lúc này phương pháp nêu vấn đề không đơn giản là đưa người học vào tình huống có vấn đề, mà còn được sử dụng để hướng dẫn học sinh cách thức làm việc, con đường để khám phá tri thức Đặc biệt thông qua hệ thống câu hỏi của đàm thoại gợi mâu thuẫn được đặt ra ở nêu vấn đề từng bước được giải quyết tạo tâm thế tự tin cho người học, các cuộc đàm thoại sẽ trở nên hấp dẫn, sội động hơn

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Để tìm hiểu thực trạng của việc kết hợp dạy học đàm thoại gợi mở với dạy học nêu vấn đề trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn giáo dục công dân lớp 10 ở trường THPT Hậu Lộc I, chúng tôi tiến hành điều tra, thăm dò ý kiến của 462 học sinh

và 04 giáo viên dạy học môn GDCD tại trường THPT Hậu Lộc I hiện nay Đội ngũ giáo viên dạy GDCD có 4 người, tất cả đều có trình độ Đại học trở lên và được đào tạo đúng chuyên ngành, kinh nghiệm dạy học trên 10 năm quan trọng hơn họ đều tâm huyết với nghề Những điểm này sẽ tạo điều kiện thuận lợi trong việc nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường

Bảng 1 B ng t ng h p ý ki n c a giáo viênảng tổng hợp ý kiến của giáo viên ổng hợp ý kiến của giáo viên ợp ý kiến của giáo viên ến của giáo viên ủa giáo viên

trả lời

Đồng ý

Số lượng Tỉ lệ%

1 Theo thầy (cô), việc đổi mới PPDH

đối với môn GDCD là:

Rất cần thiết Cần thiết Không cần thiết

4 100%

0 0%

0 0%

2 Thầy cô đã thực hiện việc đổi mới

PPDH theo hướng phát huy tính tích

cực của HS như thế nào?

Rất chủ động Chủ động Chưa chủ động

1 25%

3 75%

0 0%

3 Theo thầy (cô), đối với nội dung

phần “Công dân với đạo đức” thì

việc kết hợp linh hoạt giữa các

phương pháp là vấn đề:

Rất cần thiết Cần thiết Không cần thiết

4 100%

0 0%

0 0%

4 Thầy cô có thường xuyên thực hiện

kết hợp PPĐT với PPNVĐ trong

dạy học phần “Công dân với đạo

đức” không?

Thường xuyên Thỉnh thoảng Chưa bao giờ

2 50%

2 50%

0 0%

5 Trong dạy học phần “Công dân với

đạo đức”, việc thầy (cô) kết hợp

PPĐT với PPNVĐ đã mang lại kết

quả như thế nào?

Rất tốt Tốt Chưa tốt

1 25%

2 50%

1 25%

6 Theo thầy (cô), kết hợp PPĐT với

PPNVĐ trong dạy học phần “Công

dân với đạo đức” là việc làm:

Rất khó khăn Khó khăn Đơn giản

3 75%

1 25%

0 0%

7 Các lớp tập huấn chuyên đề đã phục

vụ như thế nào cho việc đổi mới

PPDH của thầy (cô)?

Rất hiệu quả Hiệu quả Không hiệu quả

1 25%

2 50%

1 25%

8 Thầy (cô) có thường xuyên dự giờ

đồng nghiệp để học hỏi kinh

nghiệm không?

Thường xuyên Thỉnh thoảng Chưa bao giờ

1 25%

3 75%

0 0%

[Nguồn: Tác giả điều tra tại trường THPT Hậu Lộc I]

Với bảng số liệu trên, chúng tôi thấy rằng: Trên cơ sở các quan điểm chỉ đạo đổi mới PPDH của Bộ GD & ĐT nói chung, Sở GD & ĐT tỉnh Thanh Hóa nói riêng, bản

thân giáo viên dạy học bộ môn GDCD ở trường THPT Hậu Lộc I có nhận thấy việc đổi mới PPDH đối với bộ môn là cần thiết Đa số các giáo viên đã chủ động trong việc đổi mới PPDH, đặc biệt là việc kết hợp dạy học đàm thoại với dạy học nêu vấn đề trong dạy

học phần “Công dân với đạo đức” đã bước đầu đem lại những kết quả nhất định, góp

phần nâng cao chất lượng dạy học của bộ môn

1 Bảng 2 Bảng tổng hợp ý kiến của học sinh

TT Nội dung câu hỏi Phương án trả lời Đồng ý

Số lượng Tỉ lệ%

1 Theo em học tập bộ môn

GDCD ở trường THPT là:

Rất bổ ích

Bổ ích Không bổ ích

165 37.7%

300 64.9%

14 3.0%

2 Môn GDCD có vị trí như thế

nào trong các môn học mà

em được học?

Rất quan trọng Quan trọng Không quan trọng

98 21.2%

258 55.8%

123 26.6 %

3 Kiến thức trong phần “Công

dân với đạo đức” là:

Trừu tượng

Dễ hiểu, dễ tiếp thu Gắn liền với thực tiễn

17 3.66%

204 44.15%

241 52.1%

4 Việc em chuẩn bị bài ở nhà

trước khi đến lớp đối với

môn GDCD là:

Thường xuyên Thỉnh thoảng Chưa bao giờ

123 26%

270 58%

85 17.%

5 Trong quá trình học môn

GDCD, em đã tham gia xây

dựng bài như thế nào?

Thường xuyên Thỉnh thoảng Khong tham gia

115 19,7%

269 57,05%

84 18.8% 23,2

[Nguồn: Tác giả điều tra tại trường THPT Hậu Lộc I]

Theo kết quả điều tra, thăm dò ý kiến của 462 HS lớp 10 ở trường THPT Hậu Lộc I thì có đến 97% HS trả lời rằng học tập môn GDCD ở trường THPT là bổ ích và rất bổ ích Có 21.2% HS xác định môn GDCD có vị trí quan trọng trong các môn được học và các em cũng thấy được những kiến thức ở phần “Công dân với đạo đức” gắn liền với thực tiễn cuộc sống, chiếm tỉ lệ 52.1% [số liệu ở bảng 2] Tuy số lượng HS tham gia xây dựng bài chưa nhiều nhưng các em đã có sự chuẩn bị bài ở nhà để có thể tham gia học tập nghiêm túc ở lớp đã cho thấy những kết quả đạt được ban đầu của việc kết hợp PPĐT với PPNVĐ trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” Tất cả những điều đó đang đặt

ra cho giáo viên dạy GDCD có tâm huyết với nghề cần còn phải tiếp tục, không ngừng nghiên cứu để tìm ra những giải pháp thực hiện việc kết hợp PPĐT với PPNVĐ có hiệu quả cao hơn

Bảng 3: Tình hình học tập môn GDCD khối 10 qua khảo sát bài kiểm tra 15 phút đầu học kì II.

số

Điểm yếu kém

Điểm trung bình

Điểm khá (từ 7.0 dưới

Điểm giỏi (từ 9.0 đến

(dưới 5 điểm)

(Từ 5 đến dưới 7 điểm) 9 điểm) 10 điểm)

(Nguồn: Thống kê điểm kiểm tra 15 phút lớp 10- Trường THPT Hậu Lộc I, huyện Hậu Lộc, tháng 01/2021)

Từ kết quả kiểm tra 15 phút đầu kì 2 của cả khối cùng với nhóm chuyên môn chúng tôi lưa chọn 2 nhóm lớp thực nghiệm và nhóm đối chứng thành bảng kết quả dưới đây;

Bảng 4: Bảng điểm kiểm tra 15 phút c a 2 nhóm l p th c nghi m v nhóm ủa giáo viên ớp thực nghiệm và nhóm đối ực nghiệm và nhóm đối ệm và nhóm đối à nhóm đối đốii

ch ng.ứng

Nhóm

Sĩ số

Điểm yếu kém (dưới 5 điểm)

Điểm trung bình (Từ 5 đến dưới 7 điểm)

Điểm khá (từ 7.0 dưới

9 điểm)

Điểm giỏi (từ 9.0 đến

10 điểm)

Lớp đối

chứng

10A1 42 0 (0%) 14 (33.3%) 26 (61.9%) 2 (4.76%) 10A8 42 0 (0%) 12 (28.6%) 30 (71.4%) 0 (0%)

Lớp

thực

nghiệm

10A7 42 1 (2.3%) 12 (28.5%) 28(66.6%) 1 (2.3%) 10A3 45 0 (0%) 16 (35.5%) 28 (62.2%) 1 (2.2%)

(Nguồn: Số liệu tổng hợp điểm kiểm tra lớp 10- Trường THPT Hậu Lộc I, huyện Hậu Lộc)

Từ tự trạng nói trên bản thân thấy việc tìm ra giải pháp để sử dụng hiệu quả “Kết hợp phương pháp đàm thoại gợi mở với phương pháp nêu vấn đề trong phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh ở học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp

10” là hết sức cần thiết, đây cũng là lí do để bản thân tôi mày mò và tìm kiếm.

2.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề và cách thức thực hiện.

2.3.1 Giải pháp thực hiện sáng kiến.

2.3.1.1 Nhóm giải pháp đối với giáo viên

Thứ nhất: Nâng cao nhận thức về việc kết hợp dạy học đàm thoại với dạy học nêu vấn đề

Nhận thức đổi mới PPDH của giáo viên là yếu tố vô cùng quan trọng để thực hiện đổi mới PPDH nói chung và kết hợp phương pháp đàm thoại gợi mở với phương pháp

nêu vấn đề nói riêng có hiệu quả, vì họ là những người trực tiếp triển khai việc thực hiện

đổi mới PPDH ở từng điều kiện cụ thể trên tinh thần quan điểm chỉ đạo của lãnh đạo các cấp; đồng thời, giáo viên là những người trực tiếp tiếp xúc thường xuyên với học sinh; do

đó, họ có thể nắm vững tình hình học tập cũng như đặc điểm của học sinh các lớp, các khối; chính vì vậy, việc thực hiện đổi mới PPDH sẽ mang lại hiệu quả thiết thực nếu giáo viên có nhận thức cao trong việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học

Trên thực tế, hiện nay ở các trường THPT nói chung, trường THPT Hậu Lộc I nói riêng, giáo viên vẫn chưa thực sự chủ động, thường xuyên thực hiện đổi mới PPDH, một

số GV còn có tâm lý “ngại đổi mới” Do vậy, việc nâng cao nhận thức đổi mới PPDH về việc kết hợp phương pháp đàm thoại gợi mở với phương pháp nêu vấn đề đối với giáo viên dạy môn GDCD là vấn đề cần thiết và có ý nghĩa thiết thực trong việc thực hiện triết

lý giáo dục “lấy người học làm trung tâm”

Thứ hai: Rèn luyện kĩ năng kết hợp dạy học đàm thoại gợi mở với dạy học nêu vấn đề đối với giáo viên giảng dạy GDCD.

Để có được những tiết dạy học kết hợp giữa phương pháp đàm thoại gợi mở với phương pháp nêu vấn đề đạt hiệu quả cao hơn ai hết những giáo viên bộ môn cần có được những kĩ năng cần thiết

- Kỹ năng thiết kế bài dạy kết hợp phương pháp đàm thoại gợi mở với phương pháp nêu vấn đề

- Kỹ năng tổ chức dạy học theo hướng kết hợp phương pháp đàm thoại gợi mở với phương pháp nêu vấn đề

- Kỹ năng tổ chức kiểm tra, đánh giá theo hướng đổi mới phương pháp dạy học

Trong quá trình dạy học phần “Công dân với đạo đức”, giáo viên phải biết chú ý

khai thác những kinh nghiệm đạo đức của học sinh đã được tích lũy từ cấp học trước đó

và những kiến thức gắn với cuộc sống của các em Muốn vậy, giáo viên phải biết nêu ra những câu hỏi, những tình huống, những nghịch lí có vấn đề nhằm gợi lên sự tò mò muốn tìm hiểu của học sinh Từ đó sử dụng câu hỏi đàm thoại để dẫn dắt các em từng bước giải quyết những nghịch lí, những vấn đề được đặt ra, rồi các em tự rút ra bài học

để hình thành những chuẩn mực đạo đức Với vốn tri thức đạo đức chắc chắn, các em sẽ

có cách ứng xử phù hợp trong cuộc sống, nhất là trong các mối quan hệ gia đình – nhà trường – xã hội

2.3.1.2 Nhóm giải pháp đối với học sinh.

Thứ nhất: Nâng cao hứng thú học tập của HS đối với môn GDCD

Do nhiều nguyên nhân khác nhau mà hiện nay vẫn còn một số bộ phận không nhỏ học sinh, các bậc phụ huynh và cả giáo viên chưa hiểu đúng vai trò, vị trí của môn học GDCD, còn có nhận thức lệch lạc, sai lầm khi cho rằng đây là môn học không quan trọng Riêng đối với học sinh ở trường THPT Hậu Lộc I, khi được hỏi về vị trí của môn GDCD trong hệ thống các môn học ở trường THPT thì có rất nhiều em được hỏi cho rằng môn GDCD là môn học không quan trọng, là môn học có số tiết học ít nhất trong tuần, là môn học chỉ lấy điểm thi tốt nghiệp, không phải là thế học 3 chân mà các em

đang theo đuổi Theo các em thì kiến thức phần “Công dân với đạo đức” là phần dễ,

không quan trọng nên các em thấy không hứng thú trong học tập bộ môn

Như vậy, để có thể tạo được hứng thú học tập của HS đối với bộ môn rất cần thiết phải có sự hỗ trợ từ các cấp lãnh đạo, bản thân giáo viên phải không ngừng đổi mới PPDH, đa dạng hóa các hình thức dạy để thu hút, tạo hứng thú cho học sinh trong học tập

bộ môn; đồng thời tích cực tham gia các hoạt động khác của trường có liên quan đến bộ môn như: hoạt động ngoài giờ lên lớp, câu lạc bộ học tập hàng tuần, hoạt động bảo vệ

môi trường, phòng chống ma túy,…Ngoài ra khi dạy học phần “Công dân với đạo đức”

giáo viên cần chuẩn bị chu đáo kiến thức của các bộ môn khác để làm rõ cho bài học Qua đó từng bước tạo dựng được niềm tin của học sinh đối với giáo viên, làm thay đổi cách nhìn về vị trí, vai trò của bộ môn trong hệ thống các môn học ở trường THPT

Thứ hai: Đổi mới phương pháp học tập, tăng cường tính tự học của học sinh.

Trong quá trình dạy học có thực hiện việc kết hợp giữa phương pháp đàm thoại gợi

mở với phương pháp nêu vấn đề thì học sinh với tư cách là chủ thể của quá trình nhận thức, chủ thể của hoạt động học phải tự mình tìm ra kiến thức bằng chính hoạt động của mình dưới sự hướng dẫn của giáo viên Tuy nhiên, do thói quen học với PPDH truyền thống “thầy đọc – trò chép” đến nay vẫn còn nên đã gây không ít khó khăn trong quá trình thực hiện kết hợp hai phương pháp này Do vậy, để việc kết hợp giữa phương pháp đàm thoại gợi mở với phương pháp nêu vấn đề mang lại hiệu quả cao cần có sự đổi mới trong phương pháp học tập của HS, tạo được sự chuyển biến từ “học thụ động sang học chủ động”, nghĩa là HS phải tự mình lao động trí óc để chiếm lĩnh tri thức Bởi vì, bất cứ một quá trình dạy học nào cũng đều phải thông qua việc tự học của người học thì mới có thể đạt kết quả vững chắc

Thứ ba: Rèn luyện kĩ năng học tập kết hợp phương pháp đàm thoại gợi mở với phương pháp nêu vấn đề.

Để có thể học tốt một tiết học với nhiều PPDH khác nhau đòi hỏi người học phải có phương pháp Với PPĐT, chủ yếu người dạy sử dụng câu hỏi định hướng cho người học tìm tòi, khám phá Cách học này đòi hỏi người học phải vận dung các thao tác tư duy để tìm kiếm tri thức Còn với phương pháp nêu vấn đề là một phương pháp dạy học tích cực

nó đòi hỏi người học phải chuẩn bị chu đáo trước khi đến lớp mới có hiệu quả… Tuy nhiên, những kĩ năng đó không thể có được trong thời gian ngắn theo ý chủ quan của người dạy, kĩ năng của người học chỉ có được thông qua quá trình rèn luyện trong mỗi tiết học Cần có sự cố gắng vươn lên của người học gắn với sự hướng dẫn của người dạy thì mới mang lại kết quả

2.3.1.3 Giải pháp đối với cán bộ quản lí

Sự quan tâm, tạo điều kiện của lãnh đạo có vai trò vô cùng quan trọng trong việc đổi mới PPDH nói chung, họ là những người trực tiếp nghiên cứu, bước đầu hoạch định cách thức tiến hành đổi mới như thế nào Hiện nay, Bộ GD & ĐT đang đẩy mạnh việc thực hiện đổi mới PPDH ở các cấp học mà trước hết là cấp phổ thông Tuy nhiên, các quan điểm chỉ đạo đó được vận dụng như thế nào, mang lại hiệu quả ra sao phụ thuộc rất nhiều vào việc triển khai thực hiện sao cho phù hợp với đặc điểm, tình hình của từng đơn

vị trường và các đối tượng học sinh khác nhau Do vậy, chúng ta không thể không nhắc

đến vai trò của những người trực tiếp cụ thể hóa và triển khai thực hiện nội dung đổi mới

PPDH ở các phương diện như: lãnh đạo nhà trường cần xây dựng một đội ngũ cán bộ

phụ trách chuyên môn; khuyến khích, khích lệ giáo viên đổi mới PPDH nói chung và PPDH môn GDCD nói riêng với nhiều hình thức khác nhau; tăng cường chỉ đạo hội giảng, thao giảng, dự giờ thăm lớp, thi giáo viên giỏi cấp trường, cấp cụm ; tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học

Sự quan tâm đúng mức của lãnh đạo sẽ góp phần giúp giáo viên có điều kiện để phát huy tính tích cực, sáng tạo trong công tác giảng dạy của mình; qua đó, giúp giáo viên đúc rút được kinh nghiệm đổi mới PPDH phù hợp với từng phần, từng bài, từng nội dung cụ thể của bộ môn; đồng thời qua đó giúp HS biết thay đổi cách học theo hướng tích cực, sáng tạo, đặc biệt là HS biết vận dụng học kết hợp phương pháp đàm thoại gợi

mở với phương pháp nêu vấn đề phần “Công dân với đạo đức” chương trình GDCD lớp 10

2.3.2 Cách thực hiện “Kết hợp phương pháp đàm thoại gợi mở với phương pháp nêu vấn đề trong dạy học phần “ Công dân với đạo đức”- GDCD lớp 10” 2.3.2.1 Kết hợp dạy học đàm thoại gợi mở với dạy học nêu vấn đề trong khởi động bài học.

Hoạt động khởi động là bước thực hiện các động tác nhẹ nhàng trước khi thực hiện công việc nên việc khởi động cũng cần nhẹ nhàng và sinh động để tạo sự hấp dẫn cho học sinh Việc đặt ra câu hỏi hay tình huống khởi động cần chú ý tạo được hứng thú cho học sinh để học sinh được thực hiện nhiệm vụ, được tham gia trả lời câu hỏi hoặc tham gia vào các tình huống khởi động Câu hỏi/ tình huống đưa ra ở phần này cũng cần có nhiều mức độ trong đó nhất thiết phải có câu dễ để học sinh nào cũng trả lời được Khi các em trả lời được sẽ phần nào cảm thấy vui vẻ, thích thú để tạo tâm lý tốt khi vào bài học

Ở mỗi hoạt động khởi động đều xuất phát từ nội dung bài học, nhưng nếu tình huống nào đưa ra học sinh cũng giải quyết được thì các em sẽ không hứng thú tìm hiểu kiến thức mới, không kích thích được trí tò mò và nhu cầu học tập một cách chủ động và tích cực của các em Do đó bên cạnh câu hỏi dễ cần có một lượng nhất định các câu hỏi khó liên quan đến nội dung bài học, đòi hỏi học sinh phải tư duy, phải chủ động khai thác kiến thức mới thì mới trả lời được Do đó, trong hoạt động khởi động nếu giáo viên tìm

ra được tình huống khó nhưng lại hấp dẫn, kích thích trí tò mò của các em thì dù là học sinh khá giỏi, học sinh trung bình hay học sinh yếu cũng sẽ có nhu cầu tìm hiểu để trả lời Từ đó dẫn các em vào bài học một cách tự nhiên, không gò bó mà các em tự giác, tích cực học tập để giải quyết các khúc mắc đã được đưa ra từ tình huống ban đầu

Ví dụ 1: Khởi động tiết 19 - Quan niệm về đạo đức Giáo viên có thể sử dụng câu

chuyện tình huống sau đây để khởi động

Một buổi chiều đi làm về xe buýt rất đông người, Hoa đang đứng trên xe thì nhìn thấy Bà cụ chừng 60 tuổi đang bế một bé gái chừng 2 tuổi Dáng bộ của bà rất mệt mỏi, phần vì xe đông người không còn chỗ ngồi, phần vì phải bế cháu bé trên tay, lại phải đứng khá lâu Bên cạnh bà là hai thanh niên khỏe mạnh đang ung dung ngồi trên ghế và