Hình tượng Hồ Xuân Hương trong truyện ngắn “Một thoáng Xuân Hương” của Nguyễn Huy Thiệp

Hồ Xuân Hương là nhà thơ Nôm nổi tiếng cuối thế kỷ 18, đầu thể kỷ 19. Bà đã để lại nhiều bài thơ độc đáo với phong cách thơ vừa thanh vừa tục và được mệnh danh là Bà chúa thơ Nôm. Hồ Xuân Hương được coi là một trong những nhà thơ tiêu biểu của văn học Việt Nam.

Câu 1: Kể tên một số bài viết, công trình nghiên cứu thơ Hồ Xuân Hương Thu nhận của anh chị về bài viết tâm đắc nhất.

Câu 2: Hình tượng Hồ Xuân Hương trong truyện ngắn “Một thoáng Xuân Hương” của Nguyễn Huy Thiệp.

Trả lời Câu 1: Kể tên một số bài viết, công trình nghiên cứu thơ Hồ Xuân Hương Thu nhận của anh chị về bài viết tâm đắc nhất.

Hồ Xuân Hương là nhà thơ Nôm nổi tiếng cuối thế kỷ 18, đầu thể kỷ 19

Bà đã để lại nhiều bài thơ độc đáo với phong cách thơ vừa thanh vừa tục và được mệnh danh là Bà chúa thơ Nôm Hồ Xuân Hương được coi là một trong những nhà thơ tiêu biểu của văn học Việt Nam

Cuộc đời Xuân hương là một bí ẩn và gây nhiều tranh luận trong giới nghiên cứu Đó là nỗi ám ảnh chưa bao giờ dứt về tiểu sử, con người và nhà thơ Đến với Xuân Hương, mỗi người lại có những đánh giá khác nhau và xem chừng chưa thỏa đáng Điều đó chứng tỏ Hồ Xuân Hương là một hiện tượng độc đáo, bí ẩn dù có rất nhiều công trình nghiên cứu và khám phá về thân thế, con người và thơ văn của bà nhưng cho đến nay vẫn chưa đi đến hồi ngã ngũ Bước sang thế kỉ XX cuộc đời và sự nghiệp thơ văn của Hồ Xuân Hương dần dần được vén bức màn bí ẩn, nhiều công trình nghiên cứu với đa dạng các hướng khai thác khác nhau như:

Trần Thanh Mại: “Tình hình nghiên cứu Hồ Xuân Hương và vài ý kiến về việc đánh giá những thơ lâu nay được coi là của Bà” Tài liệu in, tháng 9-1962,

Viện Văn học

Nhàn Vân Đình biên tập: “Hồ Xuân Hương khảo tài liệu”, ký hiệu

VHb.320, Viện Nghiên cứu Hán Nôm

“Thế giới thơ Nôm Hồ Xuân Hương” của Đỗ Đức Hiểu trong cuốn “ Hồ Xuân Hương về tác gia và tác phẩm”, Nxb Giáo dục (2003).

Bài viết “Hồ Xuân Hương – Thiên tài huê nguyệt” in trong cuốn “Hồ Xuân Hương về tác gia và tác phẩm”, Nxb Giáo Dục (2003).

Tác giả Lê Trí Viễn với cuốn sách “Nghĩ về thơ Hồ Xuân Hương”, Nxb

Giáo dục (1998)

Bài viết “Hồ Xuân Hương” in trong cuốn “Nghĩ về thơ Hồ Xuân Hương”,

Nxb Giáo dục (1998)

Bài viết “Thơ Hồ Xuân Hương với văn học dân gian” của tác giả Nguyễn Đăng Na in trong cuốn “Hồ Xuân Hương về tác giả và tác phẩm”, Nxb Giáo

dục (2003)

Đỗ Lai Thúy có bài viết “Đi tìm phong cách thơ Hồ Xuân Hương” in trong cuốn “Hồ Xuân Hương”, Nxb Văn Nghệ TP Hồ Chí Minh (1997).

Tác giả Đào Thái Tôn có bài “Xuân Hương đàm thoại – Một nhịp nối trong tiến trình dân gian hóa” in trong cuốn “Hồ Xuân Hương về tác gia và tác phẩm”, Nxb Giáo dục (2003).

Ngô Gia Võ có bài “Ngệ thuật ý nghĩa khẳng định khát vọng nhân văn tỏng thơ nôm Hồ Xuân Hương” in trong cuốn “Hồ Xuân Hương tác gia và tác phẩm”.

Đặng Thanh Hòa trong bài viết “Thành ngữ và tục ngữ trong thơ Nôm Hồ Xuân Hương” in trên “tạp chí Ngôn ngữ và đời sống”, số 4 (2001) cho thấy

rằng Hồ Xuân Hương đã vận dụng một cách tài tình và tinh tế các thành ngữ và tục ngữ trong thơ của bà Người ta thường bảo “nôm nam là cha mánh khóe” thế nhưng đến với thơ Hồ Xuân Hương thì đó là một ngoại lệ bởi vì người đọc nhớ đến Xuân Hương, nhớ đến Xuân Hương lại chính từ cái “mánh khóe” ấy Nếu không có chất nôm na, mánh khóe, xỏ xiên đầy tinh quái này thì có lẽ đã không

có một Hồ Xuấn Hương để cho người đời chiêm ngưỡng và tôn vinh bà là bà chúa thơ Nôm trong làng thơ Việt Nam Chính cái chất nôm nam trong thơ bà đã tạo nên một chất men xúc tác mãnh liệt trong lòng người đọc Người ta ngây ngất, hỉ ha, khoái trá với cái thứ ngôn ngữ “nhà quê”, “mánh qué”…Tất cả

những cái đó hoàn toàn xa lạ với sự chau chuốt, gọt giũa, khuôn sáo mà người ta thường gặp trong ngôn ngữ thơ

Câu 2: Hình tượng Hồ Xuân Hương trong truyện ngắn “Một thoáng Xuân Hương” của Nguyễn Huy Thiệp.

Nguyễn Huy Thiệp là nhà văn đương đại Việt Nam với những góc nhìn mới và táo bạo Ông xuất hiện khá muộn trên văn đàn với vài truyện ngắn đăng trên Báo Văn nghệ năm 1986 Tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp in dấu ấn khá đậm nét về nông thôn và những người lao động Sở trường của ông làtruyện ngắn, mảng đề tài đa dạng gồm lịch sử và văn học, hơi hướng huyền thoại và cổ tích, xã hội Việt Nam đương đại, xã hội làng quê và những người lao động

Chút thoáng Xuân Hương gồm những câu chuyện khác nhau đều có hình

bóng của nữ sĩ Hồ Xuân Hương Xuân Hương không xuất hiện trực tiếp, nhưng mọi vấn đề trong tác phẩm đều thể hiện qua cái nhìn của nàng, một con người tài năng và giàu cá tính Sự tồn tại của nàng giúp người ta hiểu đời và biết vượt lên cái phàm tục, gian trá đầy rẫy trong cuộc đời để con người ta biết phân biệt

lẽ phải, vượt qua, chối bỏ đi những cái phàm tục khinh bỉ mà vươn lên Trong truyện ngắn, Nguyễn Huy Thiệp đã sử dụng các cách thức kể chuyện khác nhau

để lột tả chân dung của Hồ Xuân Hương một cách đặc sắc: “Xuyên suốt cả ba truyện là những hình tượng phụ nữ - những Hồ Xuân Hương cứ bước dần ra với cuộc đời, rõ nét thêm theo hướng vị tha, bao dung cũng tượng trưng cho người phụ nữ muôn đời.Và Chút thoáng Xuân Hương có lẽ là chuỗi truyện ngắn mà

Nguyễn Huy Thiệp nhiều chủ ý viết về người phụ nữ nhất Đúng là trong đó, ta chỉ thấy thấp thoáng đâu đấy một chút Xuân Hương, thế nhưng chúng lại quá đầy đủ để hình dung ra cả một nửa thế giới, cùng với con đường mà họ đã, đang

và sẽ còn đi, để dự phần vào thế giới này Truyện thứ ba là truyện mà thân phận

và “cái phụ nữ” bên trong người phụ nữ - qua mối quan hệ ngắn ngủi của Hương

và người nghệ sĩ – được thể hiện rõ nhất

Theo lẽ thường thì sự nữ tính hay phủ định sự nữ quyền Khái niệm nữ tính được xã hội dùng để đặt tên cho sự dịu dàng, rất hay đi đôi với sự cam chịu Thế nhưng rất giống với nữ sĩ mà nàng mang tên, Hương vượt lên trên sự nữ tính của mình, bước đầu chạm tới cái nữ quyền cả trong suy nghĩ lẫn hành động

Ở Hương chứa đựng những đau khổ của người phụ nữ, đau khổ cộng với nỗi cô đơn đã trở thành ẩn ức

Cuộc gặp gỡ giữa chàng thi sĩ và Hương là một sự va chạm chứa nhiều biến cố Từ những ấn tượng của chàng thi sĩ với vẻ ngoài của Hương đến những

dự đoán của anh về số phận nàng có một khoảng cách vời vợi Trong suy tưởng của mình, anh gán cho người phụ nữ mà anh đang ái mộ một cuộc đời trắc trở, sóng gió Anh gắn với nhan sắc ấy với một người chồng tệ bạc Thế nhưng sau

đó chính anh lý giải cái logic trong suy đoán của mình bằng một nghịch

lý: “Đàn ông không chịu nổi những người đàn bà rất tốt, tâm hồn của người đàn bà phải hơi nhom nhem thì mới sống được” Người nghệ sĩ này cũng giống

như mọi người đàn ông thường tình luôn cố gắng giải thiêng những bí ẩn mà anh

ta không thể khám phá Cuộc đời của người phụ nữ rất dễ rơi vào chỗ không vừa vặn với họ, hoặc kìm hãm hoặc đào thải họ Phụ nữ phải sửa mình cho nhom nhem đi, để vừa vặn với ý thích của đàn ông, vừa vặn với cuộc đời này Phản ứng của Hương trước những dự đoán của chàng thi sĩ về cuộc đời nàng là một điều gì đó vượt ra khỏi sự cảm động, quay về với nỗi mặc cảm Có thể vì Hương cảm kích chàng thi sĩ, có thể nàng thảng thốt rồi bật khóc vì một nỗi uất

ức nào đấy trong cuộc hôn nhân không tên của nàng Nhưng Hương mang trong mình một niềm kiêu hãnh và ý thức về sự kiêu hãnh như đã trở thành thuộc tính của phái đẹp

Nguyễn Huy Thiệp rất nhân văn khi không quên lược tả rất tinh, rất khéo

những ấn tượng của nhân vật tôi về ngoại hình của Hương: “Anh bỗng sững sờ

vì vẻ đẹp lôi cuốn của chị Vẻ đẹp tự nhiên, không ra ngây thơ, không ra từng

trải” Nhan sắc phụ nữ dù thế nào cũng có một ma lực trong mắt đàn ông, biến

thành cái uy quyền bản năng của phái đẹp, tạo ra trong lòng của người đàn ông những khao khát muôn đời không thể chối bỏ Trong suốt cuộc đối thoại của hai người, chàng thi sĩ luôn bị ám ảnh bởi một niềm khao khát, một sự thúc giục dữ dội ở bên trong con người anh Một phần nào đó trong cái bản thể không thể tách rời của anh đã bị vẻ đẹp của người phụ nữ ấy chinh phục và dẫn dắt Sự khuất phục của chàng thi sĩ này trước nhan sắc của Hương như một tiếng cười,

cợt lên nhận định tầm thường mà lão đạo diễn đã phát ngôn ở đầu truyện: “Cậu

có dáng dấp một thằng trai điếm Phụ nữ mê cậu”, và tình thế đã xoay chuyển

một cách hoàn hảo Trong Hương có một niềm tin tưởng về khả năng của người phụ nữ, nàng tin rằng mình có khả năng làm nên vui buồn, chi phối cuộc sống tinh thần của phái mạnh Hình ảnh đàn lợn được cho ăn thì phởn gợi nên một liên tưởng đến trẻ nhỏ Trẻ nhỏ bao giờ cũng cần có một người phụ nữ là mẹ, để chấp nhận mọi sai trái và dìu dắt nó đi qua mọi sai lầm Phụ nữ đối với mọi người đàn ông cũng có một vai trò như thế

Mặt khác, trong sự tự ý thức, Hương an nhiên với những tác động tiêu cực

từ bất kỳ một người đàn ông nào lên cuộc đời nàng Hương không quá gay gắt trước hành động có phần sỗ sàng của chàng thi sĩ, bởi nàng cay đắng

hiểu: “Làm hoa cho người ta hái, làm gái cho người ta trêu” Người phụ nữ

không thể “gây sự” với cái quy luật bất công ấy của cuộc đời nên họ chọn cách

an nhiên bước qua, họ không thể đi ngược lại thì chọn cho mình một con đường khác Cái trại lợn trong truyện là một “căn phòng riêng” Nhân vật nữ trong câu chuyện này từ cuộc sống bình thường đến cách ứng xử với chàng thi sĩ đều giữ cho mình một khoảng trời, để cô đơn và tự do Người phụ nữ cần có và phần nhiều luôn ý thức được mình cần có một “căn phòng riêng”, thoát ly khỏi những mối quan hệ bình thường, dù cho đó chỉ là một cái trại lợn Dù sao thì những người phụ nữ cũng cần một con đường

Xuân Hương là hơi rượu thơm, là đoá hoa ngát hương, là hơi ấm nước vối

có mấy lát gừng thơm cay, là đĩa bánh trôi bốc hơi nóng Trong truyện Chút

thoáng Xuân Hương thì Xuân Hương được nhắc đến trong những cảnh huống

khác nhau, tác giả bộc lộ những nỗi niềm khác nhau để cùng làm cho chủ đề trung tâm của truyện được nhen lên giúp con người ý thức rõ giá trị chân thực của cuộc sống để không quên hy vọng vào lý tưởng và cũng không quá thất vọng trước những bế tắc của cuộc đời