Giải pháp chỉ đạo giáo viên dạy kỹ năng sống cho trẻ tại trường mầm non sơn thủy

Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non là một nhiệm vụ đang được ngành giáo dục hướng dẫn thực hiện lồng ghép trong tất cả các hoạt động ở nhà trường tùy theo lứa tuổi, các cháu sẽ được b

1.Mở đầu.

1.1 Lý do chọn đề tài

Như chúng ta đã biết: Trẻ em là mầm non tương lai của đất nước, là hạnh phúc của mọi nhà, là tương lai của cả dân tộc Xác định được tầm quan trọng đó nên Đảng và Nhà nước ta ngày càng coi trọng, quan tâm hơn nữa đến công tác giáo dục, đặc biệt là giáo dục mầm non Đây là ngành học đặt nền móng đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, có nhiệm vụ giúp trẻ phát triển và hình thành nhân cách Chính vì vậy việc chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ giúp trẻ phát triển một cách hài hòa về tất cả các mặt Đức - Trí - Thể - Mĩ và có kỹ năng sống thích ứng với mọi hoàn cảnh là trách nhiệm của mọi người, của toàn xã hội và của cả nhân loại

Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ là một việc làm hết sức cần thiết của gia đình, nhà trường, trẻ không chỉ phát triển về thể lực, trí tuệ mà còn phải được tô luyện những kỹ năng sống cơ bản Qua đó tạo cho trẻ một môi trường lành mạnh, an toàn, tích cực, vui vẻ để trang bị cho trẻ vốn kiến thức, kỹ năng, giá trị sống để bước vào đời tự tin hơn

Nhà trường, cô giáo trang bị cho trẻ những kiến thức, giá trị, thái độ và kỹ năng sống phù hợp, trên cơ sở đó hình thành cho trẻ hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực, có văn hoá phù hợp với đạo lý dân tộc, với độ tuổi; loại bỏ những thói quen hành vi tiêu cực, thiếu văn minh trong các mối quan hệ, các tình huống và hoạt động hàng ngày Xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích cực, chủ động, an toàn, hài hoà và lành mạnh Có

kỹ năng trách xa các tệ nạn xã hội, các hành vi tiêu cực, bạo lực, tránh xa lối sống ích kỉ, thực dụng Có kỹ năng ứng phó với các biến đổi của môi trường sống Tạo cơ hội thuận lợi để trẻ thực hiện tốt quyền và bổn phận của mình, phát triển hài hoà về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức Tạo điều kiện tối đa cho trẻ tham gia vào các tình huống diễn ra hàng ngày Giúp trẻ biến kiến thức thành

kỹ năng, thái độ, hành vi, kinh nghiệm và thói quen tích cực Nâng cao ý thức tổ chức kỉ luật trong học tập, rèn luyện, trong công việc và tinh thần trách nhiệm với bản thân, với những người xung quanh

Giáo dục kỹ năng sống nhằm thực hiện yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập Quốc tế Trang

bị trẻ những năng lực cần thiết, đặc biệt là năng lực hành động, năng lực thực tiễn, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo Giáo dục tình thân ái, cách ứng xử văn hoá, hình thành và phát triển nhân cách, trở thành người công dân tốt

Con người sống trong xã hội hiện đại, phải đương đầu với những rủi do và thách thức do hệ quả của việc thay đổi toàn diện về môi trường, kinh tế, văn hóa

xã hội và lối sống với tốc độ nhanh Do đó cần phải trang bị các nguyên tắc chiến lược, giúp con người có khả năng đương đầu với những bất ngờ, đột biến bất định bởi vậy kỹ năng sống là thành phần rất quan trọng trong nhân cách con người hiện đại Nếu mỗi người trong đó có trẻ em không có những kiến thức cần thiết để biết lựa chọn giá trị sống tích cực, không có năng lực để ứng phó, để vượt qua những thách thức mà hành động theo cảm tính, thì rất dễ gặp trở ngại, rủi do trong cuộc sống [1]

Để đáp ứng sự phát triển khoa học công nghệ hiện đại, đang từng ngày từng giờ làm chuyển biến sâu sắc, toàn diện đời sống, kinh tế - xã hội, trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, toàn xã hội phải thường xuyên chăm lo đến sự phát triển cho mọi trẻ em, dành những gì tốt đẹp nhất cho trẻ em, với tinh thần:

“Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai” Việc bồi dưỡng, chăm sóc, giáo dục các

cháu nhằm hình thành xây dựng và phát triển nhân cách những tư chất thông minh, khéo léo, ngoan ngoãn, khoẻ mạnh của trẻ thơ ngay từ khi các cháu còn nhỏ tuổi là một trong những nhiệm vụ lớn lao, có ý nghĩa quan trọng, mang tính nhân văn sâu sắc mà mọi gia đình, nhà trường và toàn xã hội phải cố gắng thực hiện tốt

Để kết quả chăm sóc giáo dục trẻ tốt thì đòi hỏi phải có đội ngũ giáo viên tốt Vì người giáo viên mầm non có vai trò, vị trí quan trọng trong sự nghiệp trồng người, lứa tuổi mầm non là giai đoạn đặt nền móng ban đầu của việc hình thành nhân cách Do đó, lao động sư phạm của giáo viên mầm non có một sắc thái rất riêng, khác hẳn so với giáo viên của các bậc học khác là tạo bước khởi đầu quan trọng trong việc hình thành phát triển nhân cách lâu dài sau này của con người mới Việc hướng dẫn dạy trẻ kỹ năng sống có vai trò đặc biệt quan trọng đối với trẻ nhỏ nói chung và với trẻ mầm non nói riêng Ở lứa tuổi mầm non, thế giới xung quanh trẻ rất bao la, rộng lớn, có các mối quan hệ, các tình huống trong cuộc sống, có biết bao điều mới lạ, hấp dẫn mà trẻ tò mò muốn biết, được khám phá, bất cứ cái gì trẻ cũng thấy đáng yêu, đáng nhớ và mới mẻ đến lạ lùng Tất cả những điều đó đòi hỏi trẻ cần có những kỹ năng sống nhất định và phù hợp với lứa tuổi để giúp trẻ phát triển tất cả các mặt đức - trí - thể - mĩ một cách hài hòa và hiệu quả nhất Kỹ năng sống là một yếu tố quan trọng điều khiển

ý thức và hành vi của con người Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non sẽ mang lại cho các cháu rất nhiều lợi ích về mặt sức khỏe, giáo dục và cả văn hóa

xã hội, giúp các cháu sớm có một cơ thể cường tráng, lành mạnh về trí tuệ cũng như thể lực, sớm có ý thức và khả năng thích nghi với cuộc sống, làm chủ bản thân, sống tích cực và hướng đến những điều lành mạnh cho chính mình cũng như cho cộng đồng Giáo dục những năm đầu đời có ý nghĩa cho cả cuộc đời Giáo dục mầm non là những viên gạch đầu tiên có ý nghĩa hết sức quan trọng cho những năm tiếp theo và cả cuộc đời của bé

Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non là một nhiệm vụ đang được ngành giáo dục hướng dẫn thực hiện lồng ghép trong tất cả các hoạt động ở nhà trường tùy theo lứa tuổi, các cháu sẽ được bắt đầu làm quen với các kỹ năng như giao tiếp, thích nghi, khám phá thế giới xung quanh, kỹ năng tự chăm sóc bản thân, kỹ năng tạo niềm vui, tự bảo mình, kỹ năng làm việc nhóm, và kỹ năng tự quyết một số tình huống phù hợp với lứa tuổi Những bài học với những yêu cầu khác nhau sẽ được các cô giáo thực hiện ở từng lứa tuổi để các cháu có thể tiếp thu và thực hiện Xuất phát từ các văn bản chỉ thị 40/2008/CT-BGDĐT ngày

22/7/2008 của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện - học sinh tích cực” với những kế hoạch nhất quán

từ Trung ương đến địa phương, Phòng Giáo dục và đào tạo cũng đã có kế hoạch từng năm học với những biện pháp cụ thể để rèn kỹ năng sống cho trẻ mầm non một cách chung nhất, đưa lồng ghép kỹ năng sống vào các hoạt động Qua quá

trình cho trẻ trải nghiệm tôi thấy chương trình này thu hút trẻ rất nhiều khi tham gia mọi hoạt động và đây chính là những định hướng ban đầu giúp bản thân tôi

có niềm đam mê, trăn trở, khám phá, tìm tòi một số kinh nghiệm, tham khảo thêm tài liệu, sách báo truy cập các thông tin trên mạng, trao đổi giao lưu học tập ở đơn vị bạn, để làm sao tìm ra những biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ như thế nào đạt được kết quả tốt hơn Nói một cách cụ thể hơn là giúp trẻ tìm hiểu, nhận biết và thực hành một số kỹ năng sống cần thiết có hiệu quả hơn Đó

chính là lý do tôi mạnh dạn chọn đề tài “Giaỉ pháp chỉ đạo giáo viên dạy kỹ năng sống cho trẻ tại trường Mầm non Sơn Thủy Quan Sơn”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng dạy kỹ năng sống cho trẻ thông qua các hoạt động

ở trường mầm non và từ đó tìm ra một số giải pháp chỉ đạo giáo viên dạy kỹ năng sống cho trẻ thông qua lồng ghép vào các hoạt động giúp trẻ phát triển toàn diện về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những kỹ năng sống tích

cực cho trẻ ở trường mầm non

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Giáo viên, phụ huynh và trẻ Trường Mầm non Sơn Thủy Quan Sơn

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu

2 Những nội dung của sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Nghiên cứu gần đây về sự phát triển của não trẻ đã thấy rằng khả năng giao tiếp với mọi người, khả năng biết tự kiểm soát, thể hiện các cảm giác của mình, biết cách ứng xử phù hợp với các yêu cầu, biết giải quyết các vấn đề cơ bản một cách tự lập, có những ảnh hưởng rất quan trọng đối với kết quả học tập của trẻ tại trường Vì thế, ngày nay trên thế giới có rất nhiều trường mầm non áp dụng phương pháp học trung tính là phương pháp học tập thông qua các giao tiếp tích cực với những người khác

Những năm gần đây, nhu cầu học kỹ năng sống, các chuẩn mực đạo đức của trẻ em đã “bùng nổ”, điều đó thể hiện sự quan tâm của các bậc phụ huynh đối với việc giáo dục trẻ Tuy nhiên, về mặt lý luận, cũng như thực tế cho thấy, kết quả của giáo dục kỹ năng sống, phẩm chất nhân cách, đạo đức cho trẻ cần sự phối hợp tốt của nhiều yếu tố như (gia đình, nhà trường, xã hội) Đã từ lâu vấn

đề này đã được đặt ra và đến nay nó vẫn là câu hỏi lớn! Sự “bùng nổ” nhu cầu học kỹ năng sống của trẻ em là một trong những dấu hiệu đáng mừng của xã hội Điều đó thể hiện sự quan tâm của các bậc phụ huynh đến việc giáo dục kỹ năng sống, giáo dục phẩm chất đạo đức, nhân cách cho con em mình Bởi vì việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ tốt sẽ giúp trẻ biết tự phục vụ bản thân, tạo tính tự lập trong mọi tình huống và trẻ biết quan tâm giúp đỡ người khác

Người giáo viên mầm non ngoài việc hướng dẫn cho trẻ vui chơi, cho ăn, cho ngủ, giáo dục trẻ trở thành những đứa trẻ lễ phép ngoan ngoãn thôi chưa đủ,

mà nhiêm vụ của người giáo viên mầm non còn phải chú trọng đến việc giáo

dục kỹ năng sống cho trẻ Ngày nay khi xã hội phát triển, trình độ tri thức của trẻ được nâng lên rất cao, nhưng bên cạnh đó kỹ năng sống của trẻ dường như bị tụt lùi Chúng ta dễ dàng bắt gặp trẻ 5, 6 tuổi và những trẻ lớn hơn nữa vẫn còn được bố, mẹ chăm sóc từng ly từng tí: Từ việc vệ sinh cá nhân, mặc quần áo đến việc cho ăn, tắm rửa Những việc làm này vô tình sẽ làm mất dần đi kỹ năng sống ở trẻ, để góp phần giáo dục kỹ năng sống cho trẻ tốt thì chúng ta phải tạo được môi trường giáo dục cho trẻ Đối với trẻ, kỹ năng sống rất cần thiết nếu không có kỹ năng sống thì trẻ sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong hoạt động sinh hoạt hàng ngày và giai đoạn sau này của trẻ Vì thế, yêu cầu đặt ra là phải tổ chức thực hiện một cách nghiêm túc và khoa học trong việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ tại nhà trường

Mục tiêu của Giáo dục kỹ năng sống là rèn luyện cách tư duy tích cực, hình thành thói quen tốt thông qua các hoạt động và bài tập trải nghiệm Giáo dục kỹ năng sống giúp trẻ có khả năng làm chủ bản thân, ứng xử phù hợp với xung quanh và có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống Mục tiêu giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non là nhằm giúp trẻ có kinh nghiệm trong cuộc sống, biết được những điều nên làm, không nên làm, giúp trẻ

tự tin, chủ động và biết cách xử lý các tình huống trong cuộc sống, khơi gợi khả năng tư duy sáng tạo của trẻ, đặt nền tảng cho trẻ trở thành người có trách nhiệm và có cuộc sống hài hòa trong tương lai Các Kỹ năng sống có thể dạy cho trẻ mầm non:

- Kỹ năng mạnh dạn tự tin

- Kỹ năng hợp tác

- Kỹ năng thích khám phá học hỏi

- Kỹ năng trong giao tiếp và quan hệ

- Kỹ năng nhận thức

- Kỹ năng tự phục vụ bản thân

2.2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1.Thuận lợi:

* Đối với nhà trường

Nhà trường luôn được sự quan tâm của Đảng ủy, Ủy ban nhân dân huyện Quan Sơn đầu tư cơ sở vật chất, nên nhà trường đã có thêm các phòng học rộng rãi thoáng mát, đảm bảo diện tích, môi trường bên trong và môi trường bên ngoài của nhà trường khang trang sạch đẹp; các Ban ngành đoàn thể của địa phương và các cá nhân trong toàn xã đều quan tâm đến nhà trường, công tác xã hội hóa giáo dục được phụ huynh hưởng ứng và ủng hộ cao Đồng thời nhà trường luôn được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Quan Sơn

Nhà trường có đội ngũ giáo viên trẻ, khỏe, nhiệt tình, năng động, có năng khiếu, yêu nghề, mến trẻ, chịu khó làm đồ dùng, đồ chơi, ham học hỏi, tìm tòi, đoàn kết và ý thức trách nhiệm cao trong mọi công việc được giao, đảm bảo về trình độ chuyên môn nghiệp vụ

* Đối với trẻ

Đa số trẻ của nhà trường rất hiếu động, có tính tò mò, ham hiểu biết, hứng thú tìm hiểu và thích khám phá Trẻ biết sử dụng các đồ dùng trực quan thông

qua luyện tập, qua các trò chơi trẻ hiểu nhanh và thực hiện tương đối tốt những yêu cầu, nhiệm vụ mà giáo viên đưa ra, số lượng trẻ đi học chuyên cần cao

* Đối với bản thân

Là một Hiệu trưởng phụ trách chỉ đạo chung mọi hoạt động của nhà trường bản thân tôi luôn có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc, là người yêu nghề, mến trẻ, có tinh thần ham học hỏi Bản thân luôn trăn trở làm sao, làm như thế nào để chỉ đạo giáo viên cung cấp cho trẻ kỹ năng sống một cách đạt hiệu quả cao, luôn tìm tòi và hướng dẫn giáo viên tự làm một số đồ dùng, đồ chơi, tham khảo một số câu chuyện ngoài chương trình phục vụ cho các hoạt động học tập, hoạt động vui chơi, ăn, ngủ nhằm thu hút trẻ

* Đối với các bậc phụ huynh

Các bậc phụ huynh học sinh luôn tin tưởng đến việc chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ của nhà trường, đặc biệt Ban đại diện cha mẹ học sinh của trường luôn quan tâm đến việc thực hiện chương trình giáo dục mầm non Tạo điều kiện

để tham gia các hoạt động vui chơi - học tập và chăm sóc nuôi dưỡng của nhà trường

2.2.2 Khó khăn:

* Đối với trẻ: Một số trẻ có hoàn cảnh khó khăn, bố mẹ đi làm ăn xa phải

ở với ông bà, phụ huynh làm ăn bằng nghề lao động tự do hoặc nông nghiệp, thu nhập thấp nên chưa quan tâm nhiều đến việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ, vì vậy trẻ còn nhút nhát, thiếu sự hòa đồng, chưa tập trung, chưa mạnh dạn tham gia các hoạt động trong giờ ăn, học, chơi Trẻ cùng nhóm lớp, cùng độ tuổi nhưng nhận thức của các cháu không đồng đều, nhất là ở các điểm trường lẻ như điểm trường Mùa Xuân, Xía Nọi, Khà

Trẻ vẫn dùng tiếng mẹ đẻ để giao tiếp với cô giáo và khả năng nói tiếng Việt của trẻ còn hạn chế

* Về cơ sở vật chất:

Đồ dùng đồ chơi tuy có nhưng mới chỉ có điểm trường chính còn các điểm trường lẻ còn thiếu nhiều về chủng loại, nhất là đồ chơi ngoài trời mà một

số đồ chơi trong nhóm lớp Trang thiết bị để phục vụ cho trẻ được học tập, thực hành, trải nghiệm tại các nhóm lớp như: Máy vi tính, máy chiếu, đàn ocgan… chưa có mới chỉ có trang thiết bị dùng chung cho giáo viên toàn trường để triển khai chuyên đề, hay các Hội thi của nhà trường

* Đối với bản thân:

Đề tài tương đối rộng, nhưng vốn kiến thức của bản thân còn hạn chế, thời gian dạy trẻ chỉ có 2 hoạt động/1 tuần nên việc tiếp xúc thường xuyên với trẻ cũng bị hạn chế

* Đối với các bậc phụ huynh và cộng đồng về kỹ năng sống:

Một số bậc phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến việc chăm sóc, giáo dục trẻ; mà chỉ phó mặc cho giáo viên còn khi về nhà thì chỉ sử dụng tiếng mẹ

đẻ để giao tiếp với trẻ và chiều chuộng con cái khiến trẻ không có kỹ năng tự phục vụ Điều này gây khó khăn cho việc phối hợp giữa nhà trường và gia đình

2.2.3 Kết quả của thực trạng:

Từ những thực trạng nêu trên, tôi đã tiến hành nghiên cứu và khảo sát lần

1 trên trẻ mầm non tại 26 nhóm, lớp và 35 giáo viên của toàn trường kết quả thu được như sau:

Khảo sát lần 1 (đầu năm học tháng 9/2020)

* Khảo sát trên học sinh:

TT Nội dung đánh giá số trẻ Tổng

Kết quả trên trẻ

Số trẻ đạt Số trẻ chưa đạt

3 Kỹ năng thích khám

4 Kỹ năng trong giao tiếp

6 Kỹ năng tự phục vụ bản

Thực trạng trên cho thấy kết quả trẻ đạt yêu cầu ở các nội dung chưa thật tốt, tỷ lệ trẻ chưa đạt yêu cầu ở các nội dung còn cao

* Khảo sát trên giáo viên

Tổng số giáo viên

Tổ chức hoạt động Thường

xuyên

Chưa thường xuyên

TS Tỷ lệ

%

TS Tỷ lệ

%

1

Số giáo viên lồng ghép nội dung

giáo dục rèn kỹ năng sống cho trẻ

vào các hoạt động ở lớp

2 Số giáo viên có kiến thức về kỹnăng sống để dạy cho trẻ 35 17 48.6 18 51.4 3

Số giáo viên thực hiện việc rèn kỹ

năng trong giao tiếp và trong các

hoạt động ngày lễ, ngày hội

4

Số giáo viên có nhiều hình thức,

nhiều hoạt động rèn kỹ năng cho

trẻ

Qua bảng khảo sát trên chứng tỏ rằng tỷ lệ giáo viên nắm được nội dung rèn kỹ năng sống cho trẻ song chưa đầy đủ Do một số giáo viên chưa nhận thức sâu sắc về việc rèn kỹ năng sống cho trẻ

Để đạt được hiệu quả trong việc chỉ đạo giáo viên dạy kỹ năng sống cho trẻ; tôi đã mạnh dạn nghiên cứu tìm tòi để chỉ đạo giáo viên áp dụng những giải pháp, hình thức tổ chức mới phù hợp với trẻ và đề tài đã chọn

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

1 Chỉ đạo giáo viên xây dựng hình ảnh của bản thân.

Người giáo viên mầm non trong thời đại ngày nay cần và bắt buộc phải có trình độ chuyên môn, năng lực nghề nghiệp, phẩm chất đạo đức, lối sống nhất định để có thể phát huy vai trò của mình cũng như có những đóng góp hiệu quả trong quá trình giáo dục trẻ em nói riêng và của ngành giáo dục nói chung Bởi bên cạnh gia đình, người giáo viên mầm non là những người cô đầu tiên trong cuộc đời của trẻ, là người đặt nền móng tri thức cho trẻ ngay từ những năm tháng đầu tiên đến trường

Có những câu chuyện và hình ảnh không tốt của một số giáo viên dạy các

nhóm, lớp, trường tư thục trong thời gian qua như: Cô giáo dùng gậy nhựa đánh bầm chân học sinh, trẻ bị trói tại nhà trẻ vì không chịu ăn cơm, cô giáo dùng dép đánh học sinh vì thường xuyên đòi đi vệ sinh và khóc nhiều, cô giáo tát vào mặt học sinh vì không chịu ăn… đã phần nào phản ánh về một số giáo viên dạy nhóm lớp tư thục không giữ vững được đạo đức nghề nghiệp, làm sai lệch hình ảnh của người giáo viên trong xã hội hiện nay Bởi vậy, điều cần thiết đối với ngành giáo dục là cần phải xây dựng lại hình ảnh đẹp của những “Người đưa đò” trong việc chăm sóc và giáo dục trẻ

Việc xây dựng hình ảnh giáo viên ở đây theo tôi không phải chỉ trước mặt trẻ mà còn với phụ huynh Chắc hẳn ai cũng biết nghề giáo viên nói chung và giáo viên mầm non nói riêng là nghề được ví với câu “Làm dâu trăm họ” mỗi một phụ huynh gửi con đều có những mong muốn ở giáo viên khác nhau: Có người thì muốn cô giáo nghiêm khắc, có người chỉ mong cô chiều chuộng, có người thì đòi hỏi phải chăm sóc như thế này, như thế kia… Để làm theo ý của tất cả phụ thì rất khó, vì vậy việc xây dựng hình ảnh của người giáo viên là rất quan trọng, nếu hình ảnh của giáo viên trong mắt phụ huynh tốt sẽ tạo sự tin tưởng cho phụ huynh về cách chăm sóc giáo dục trẻ của giáo viên, sẽ tạo được sợi dây kết nối giữa cô giáo với phụ huynh giúp trẻ hình thành tính tự tin, tự lập Quả đúng vậy, theo trao đổi với phụ huynh tôi được biết: Ở trường mầm non trẻ luôn coi những gì cô thể hiện, cô nói là đúng, là nhất hơn cả bố mẹ của trẻ vì cô

là người điều khiển trong mọi hoạt động, trẻ luôn dõi theo những biểu hiện của cô

Ví dụ 1: Khi học chủ đề nghề nghiệp, trẻ chơi phân vai: Đóng vai cô giáo,

trẻ bắt chước giống cô giáo từ cử chỉ đến những cách nói, cách cô thể hiện tình cảm, cách đặt câu hỏi cô thường hỏi hàng ngày trên các hoạt động học Nắm được tâm lý trẻ như vậy mọi lúc mọi nơi trong mọi thời điểm trẻ ở lớp, giáo viên cần luôn chú ý đến từng lời nói, cử chỉ, hành động, cách cư xử nhất là việc đối

xử công bằng với trẻ, trong mọi hoạt động luôn lấy trẻ làm trung tâm, thường xuyên dùng lời nói khích lệ đối với trẻ, coi trọng những suy nghĩ cũng như cách thể hiện của trẻ

Ví dụ 2: Khi 2 trẻ tranh giành đồ chơi trong giờ hoạt động góc, giáo viên

cần động viên trẻ nói rõ nguyên nhân để tạo sự tự tin, mạnh dạn khi trẻ trình bày

ý kiến của mình cho người khác hiểu Giáo viên hỏi nguyên nhân không phải để trách phạt trẻ sai bằng những câu nói nặng nề mà giáo viên cần giảng giải giúp

cả 2 trẻ hiểu được việc làm của mình là chưa đúng, có việc gì cần nói với cô giáo và không nên làm vậy Cô giáo tạo cho trẻ luôn nhớ và tin tưởng cô như

một người trọng tài để nếu có lần sau trẻ mạnh dạn tìm đến cô trình bày chứ không tranh giành đồ chơi nữa Và để xây dựng hình ảnh “Cô giáo như mẹ hiền”

sẽ tạo cho trẻ có sự gần gũi giống như mẹ của trẻ bằng cách thay đổi cách xưng

hô “cô” bằng “mẹ” từ đó trẻ đã bớt nhút nhát và sẽ cởi mở trò chuyện với cô, tin tưởng ở cô và tự tin bộc lộ mọi suy nghĩ với cô như với mẹ của mình Cách xưng hô này cô giáo nên dùng hàng ngày và trong mọi hoạt động với trẻ tại trường mầm non

Ví dụ 3: Ngay từ những buổi học đầu năm trong giờ đón trả trẻ, cô giáo luôn

tươi cười, niềm nở và có lời chào phụ huynh trước, đồng thời luôn trao đổi tình hình của trẻ với phụ huynh và đón trẻ vào lớp niềm nở để trẻ thấy cô và mẹ luôn vui vẻ, trẻ đến lớp chào mẹ rồi chào cô, điều này tạo sự gần gũi, sự thoải mái cho trẻ khi đến lớp và có một ngày hoạt động tích cực tại trường mầm non

Tôi thấy rằng việc giáo viên xây dựng hình ảnh cho bản thân đã tạo được sự gần gũi, tin tưởng của trẻ với cô, trẻ coi cô như một tấm gương để học tập và cũng coi cô như người mẹ hiền thứ hai của mình, trẻ luôn mạnh dạn chia sẻ, tích cực tham gia hoạt động cùng cô và các bạn, từ đó khuyến khích trẻ hình thành tính tự tin

2 Giáo viên thường xuyên dùng những lời nói khích lệ đối với trẻ.

Khi giáo viên xây dựng được hình ảnh tốt đẹp và luôn là tấm gương trong trí nhớ của trẻ thì những lời khích lệ của giáo viên quả là một biện pháp tốt để khuyến khích sự tự tin ở trẻ Đối với trẻ phải thường xuyên nói những lời khích lệ kịp thời bởi nếu không trẻ không biết khi nào cô hài lòng với mình và bản thân khi được nghe những lời khen, trẻ sẽ luôn nhớ từ đó sẽ tạo được sự tự tin của trẻ trong các công việc khác Những lời khích lệ luôn được các giáo viên trong lớp chú ý sử dụng kịp thời trong các hoạt động trong ngày: Hoạt động học, hoạt động góc, hoạt động ngoài trời, hoạt động chiều và cả trong hoạt động đón trả trẻ

Ví dụ: trong giờ trả trẻ ngay cả khi trẻ hoàn thành xong một việc rất nhỏ

như lấy đồ dùng cá nhân của mình một cách nhanh chóng, cô giáo cũng nên khen trẻ trước phụ huynh và qua những lời khích lệ kịp thời dù là từ những việc nhỏ cũng đã phần nào xây dựng được sự tự tin trong trẻ

Chúng ta nhận thấy rằng lòng tự tin của trẻ thực chất là được xây dựng trên những hành động thực tế, qua các hoạt động hàng ngày của trẻ ở trường mầm non, được biểu hiện qua sự giao tiếp giữa giáo viên và trẻ

Ví dụ: Trong giờ thể dục sáng, hoạt động học, hoạt động góc khi thấy trẻ

thực hiện tốt, giáo viên cần động viên khen trẻ kịp thời để tạo hứng thú cho trẻ, dạy trẻ các kỹ năng sống như: Biết và lấy đồ dùng, đồ chơi đúng quy định…

3 Giáo viên cần hiểu rõ nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục kỹ năng sống cho trẻ.

Nội dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ trong chương trình giáo dục mầm non cần đơn giản, gần gũi, thiết thực với cuộc sống, tạo cơ hội cho trẻ vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn đời sống của trẻ, tạo hứng thú, sự sáng tạo và tính tích cực hơn trong các hoạt động cho trẻ

Kỹ năng sống là một yếu tố quan trọng tác động rất lớn đến hành vi và ý thức của trẻ Vì vậy, việc đẩy mạnh giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non sẽ đóng vai trò nền tảng trong việc mang lại cho trẻ rất nhiều lợi ích cả về mặt sức khỏe, giáo dục lẫn văn hóa xã hội Có kỹ năng sống sẽ giúp trẻ sớm có một cơ

thể cường tráng, lành mạnh về trí tuệ cũng như thể lực, sớm có ý thức và khả năng thích nghi với cuộc sống, làm chủ bản thân, sống tích cực và hướng đến những điều lành mạnh cho chính mình cũng như cho cộng đồng

Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ có thể chú ý đến những nội dung sau: Sự hợp tác, tự kiểm tra, tính tự tin, tự lập, tò mò, khả năng thấu hiểu và giao tiếp, nhận biết các ưu khuyết điểm của bản thân, nhận biết những hoàn cảnh không an toàn, cách giữ an toàn cho mình nơi công cộng (trong sân trường, các lễ hội, nơi đông người, công viên, siêu thị, khi tham gia giao thông, khi gặp người lạ…) [6]

* Phương pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non

Giáo dục kỹ năng sống không phải là nói cho trẻ biết thế nào là đúng, thế nào là sai, cũng không phải là truyền cho trẻ những lời hay ý đẹp nhưng sáo rỗng Mà phương pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non cần phải tạo điều kiện cho trẻ được trải nghiệm, tìm tòi, khám phá thế giới xung quanh dưới nhiều hình thức đa dạng, phong phú, đáp ứng nhu cầu, hứng thú của trẻ theo phương châm “Học bằng chơi, chơi bằng học”, chú trọng đổi mới phương pháp giáo dục nhằm kích thích và tạo cơ hội cho trẻ tích cực khám phá, trải nghiệm

và sáng tạo ở các khu vực, hoạt động một cách vui vẻ; cần giúp cho trẻ nâng cao năng lực để tự lựa chọn giữa những giải pháp khác nhau, quyết định phải tự xuất phát từ nhận thức của trẻ

Phương pháp tác động não: Đây là một phương pháp giúp trẻ trong một thời gian ngắn có thể nảy sinh nhiều ý tưởng, nhiều giả định về một vấn đề gì

đó Giáo viên đưa ra câu hỏi hoặc vấn đề cần tìm hiểu trước lớp hoặc một nhóm trẻ để: Khích lệ trẻ phát biểu và đưa ra càng nhiều ý kiến càng tốt

Phương pháp thảo luận nhóm: Phương pháp này nhằm giúp trẻ tham gia một cách chủ động Tạo cơ hội để trẻ có thể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm để giải quyết một vấn đề Nhờ việc thảo luận nhóm mà sự hiểu biết của trẻ trở nên sâu sắc và bền vững hơn Trẻ sẻ nhớ nhanh và lâu hơn do được giao lưu với các thành viên trong nhóm, không khí thảo luận trong nhóm sẽ khiến trẻ tự tin, thoải mái hơn và học được cách lắng nghe hoặc trình bày ý kiến của bản thân một cách tốt hơn Phương pháp đóng vai: Đóng vai là phương pháp tổ chức cho trẻ thực hành làm thử một số cách ứng xử nào đó, trong một tình huống giả định Đây là phương pháp giúp trẻ suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào một sự kiện cụ thể mà trẻ quan sát được Đồng thời tạo hứng thú cho trẻ, từ đó dẫn đến thay đổi thái

độ và hành vi của mình trước một tình huống nào đó: Giáo viên nêu chủ đề, chia nhóm và giao nhiệm vụ…; các nhóm thảo luận, luyện tập chuẩn bị đóng vai; các nhóm diễn; cả lớp, cá nhân nhận xét, thảo luận

* Hình thức giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non

- Bồi dưỡng giáo viên nâng cao nhận thức về kỹ năng sống:

Muốn nâng cao chất lượng dạy kỹ năng sống cho trẻ trước tiên giáo viên phải có nhận thức về những nội dung dạy trẻ, để giúp giáo viên có vốn kinh nghiệm, nhận thức sâu sắc về việc dạy kỹ năng sống cho trẻ thì cần xây dựng kế hoạch bồi dưỡng như cung cấp tài liệu cho giáo viên tham khảo về những hoạt động dạy trẻ kỹ năng sống Bồi dưỡng giáo viên về lý thuyết để giáo viên hiểu

rõ thế nào là dạy kỹ năng sống Dạy kỹ năng sống là dạy cho trẻ những kỹ năng

gì, dạy kỹ năng sống cho trẻ vào thời điểm nào là hiệu quả nhất Đặc biệt nhấn

mạnh đến những kỹ năng: Lao động tự phục vụ, hợp tác, chia sẻ, giao tiếp, lễ giáo, khám phá, học hỏi, mạnh dạn tự tin [5]

+ Kỹ năng sống tự tin: Ngay từ khi đến lớp giáo viên nên khuyến khích, động viên trẻ giới thiệu tên của mình cho bạn trong lớp biết, thể hiện lại các bài hát, bài thơ câu chuyện đã được học, tham gia biểu diễn văn nghệ tại lớp và các ngày Lễ hội của nhà trường tổ chức

+ Kỹ năng tự phục vụ: Trẻ mầm non còn rất vụng về nhất là trẻ nhà trẻ, khi để trẻ tự xúc cơm ăn, có thể để bố mẹ hoặc cô giáo thấy trẻ lúng túng thì lại đút cho trẻ ăn để tránh rơi vãi, hoặc đến lớp bố mẹ không để trẻ tự cất giầy dép, cởi bớt áo khoắc, cất ba lô mà lại làm giúp con Vì thế giáo viên phải dạy cho trẻ, tự cầm thìa xúc ăn, tự cởi hoặc mặc quần áo, tự chải tóc lúc đầu có thể chưa quen nhưng dần dần trẻ sẽ thành thạo trong việc tự phục vụ chính mình + Kỹ năng vệ sinh cá nhân: Giúp cho giáo viên dạy cho trẻ có thể tự súc miệng, đánh răng và rửa mặt, dạy trẻ rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh Đối với các trẻ gái giáo viên có thể dạy thêm những kỹ năng chải tóc gọn gàng, biết giúp người lớn dọn dẹp, và dạy trẻ không làm

ảnh hưởng đến những người xung quanh

+ Kỹ năng sống hợp tác: Cần giúp trẻ hiểu đến một số công việc một mình có thể không làm được như không thể bê được cái bàn ra ăn được hoặc không thể vác sạp giường giúp cô ra để ngủ được mà phải có sự hợp tác của các bạn khác trong nhóm

+ Kỹ năng ham học hỏi, khả năng thấu hiểu: Đây là một kỹ năng quan trọng nhất cần có ở trẻ vào giai đoạn này giáo viên cần sử dụng tư liệu và ý tưởng khác nhau để khêu gợi tính tò mò tự nhiên của trẻ

+ Kỹ năng giao tiếp: Giáo viên cần dạy trẻ thể hiện bản thân và diễn đạt ý tưởng của mình cho người khác hiểu, nếu trẻ cảm thấy thoải mái khi nói về ý tưởng hay chính kiến nào đó, trẻ sẽ thích học và sẵn sàng tiếp nhận những suy nghỉ mới

+ Dạy trẻ biết nói lời cảm ơn, xin lỗi: Ngay từ khi còn bé nếu trẻ hiểu được nên dùng những từ cảm ơn, xin lỗi trong hoàn cảnh phù hợp thì sẽ rất có lợi cho việc hình thành nhân cách của trẻ sau này cho nên giáo viên cần phải biết dạy trẻ sử dụng các lời nói đó vào những hoàn cảnh cụ thể Ví dụ khi người lớn cho quà, hay khen thì trẻ phải biết nhận bằng 2 tay và nói lời cảm ơn hoặc không may làm bạn ngã thì phải biết xin lỗi bạn ngay

- Thông qua chế độ sinh hoạt hằng ngày và ở mọi lúc mọi nơi:

Trong trường mầm non, việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ được thực hiện thông qua chế độ sinh hoạt hằng ngày của trẻ như: Đón trẻ, thể dục sáng, giờ hoạt động chung, hoạt động góc, hoạt động ngoài trời, ăn trưa, ngủ trưa, hoạt động chiều, trả trẻ…những hoạt động nối tiếp nhau và được lặp lại hằng ngày Thông qua hoạt động hằng ngày, cô giáo thực hiện nhiều yêu cầu giáo dục kĩ năng sống cho trẻ, dạy trẻ biết quan tâm sự tự tin, tự ý thức, tôn trọng mọi người xung quanh, giáo dục tinh thần tự lực, tự giác, ý thức kỷ luật, trật tự trong sinh hoạt, hành vi văn minh, giữ gìn vệ sinh, giáo dục tình yêu thương ông bà

-bố mẹ - anh chị em và mọi người xung quanh, quan hệ đoàn kết thân ái với bạn

bè, biết yêu mến và tôn trọng người lớn, có tinh thần chăm sóc và giữ gìn của công cũng như của riêng mình [3]