ra, một số các kỹ năng sống của trẻ như kỹ năng làm việc theo nhóm bạn tronglớp chưa nổi bật, kỹ năng thích nghi với những điều kiện học tập ở môi trườngkhác nhau còn nhiều bỡ ngỡ và qua
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO NGỌC LẶC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÊN ĐỀ TÀI:
MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG DẠY KỸ NĂNG SỐNG TRONG THỜI KỲ HIỆN NAY CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚP 5 - 6 TUỔI D, Ở TRƯỜNG MẦM NON THỊ TRẤN 2,
Trang 2TT TIÊU ĐỀ Tran g
2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 32.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 32.2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu trước khi áp dụng SKKN 4
2.2.3
Kết quả thực trạng trước khi nghiên cứu việc tăng cường
dạy kỹ năng sống cho trẻ lớp 5 - 6 tuổi D, ở Trường Mầm
2.3.5 Giải pháp 5: Công tác phối kết hợp giữa gia đình, giáoviên, nhà trường và xã hội nhằm tăng cường rèn kỹ năng
Trang 31 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài
Như chúng ta đã biết, trẻ em là “Niềm hạnh phúc của gia đình, là tương
lai của đất nước” Chính vì vậy, việc bảo vệ và chăm sóc giáo dục trẻ em là
trách nhiệm của mỗi gia đình và của toàn xã hội Bởi “Trẻ em hôm nay, Thế
giới ngày mai” Việc giáo dục con trẻ ngay từ khi còn nhỏ là vô cùng quan trọng
trong sự nghiệp trồng người như Bác Hồ kính yêu đã từng nói: “Không có giáo
dục thì không có tri thức và không có tri thức thì không nói gì đến kinh tế văn hóa” Sản phẩm của giáo dục “Đạo đức và Trí tuệ” tức là “Tài” phải song song
với “Đức” Đây chính là mục tiêu cốt lõi cho sự phát triển đất nước trong tươnglai đối với thế hệ trẻ
Trong những năm gần đây, giáo dục Mầm non đang nhận được sự quantâm rất lớn của các cấp các ngành và của toàn xã hội, điều đó chứng minh giáodục Mầm non là nền tảng vững chắc trong tương lai của đất nước Chính vì vậy,việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ đóng một vai trò quan trọng đối với đời sốngtâm hồn của trẻ thơ Kỹ năng sống là nuôi dưỡng những giá trị cuộc sống, giúptrẻ cân bằng cuộc sống để hoàn thiện về mọi mặt “Đức - trí - thể mỹ”
Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo, đó là những hoạt động tích cực,hướng vào những hoạt động cá nhân hoặc một nhóm trẻ với mục đích giúp trẻ
có thể ứng phó hiệu quả với các tình huống, thách thức trong cuộc sống hàngngày Định hướng của giáo dục kỹ năng sống cho trẻ là giúp trẻ làm chủ bảnthân, ứng xử phù hợp với cộng đồng và xã hội, thích nghi, học tập hiệu quả,nâng cao sức khỏe tinh thần và thể chất, ứng phó tích cực trong các tình huốngcủa cuộc sống Có thể nói, kỹ năng sống chính là phương tiện không thể thiếu đểgiúp trẻ tích cực, chủ động, sáng tạo, tự tin vững vàng trước mọi khó khăn thửthách Nói đến kỹ năng sống, nhiều người có thể cho rằng đó là một cái gì đó rấtcao siêu, nhưng thực tế, dạy kỹ năng sống cho trẻ là dạy những thói quen sinhhoạt hàng ngày, trong giao tiếp và ứng xử giữa trẻ với con người và sự vật xungquanh trẻ Đó cũng là những cảm nhận, những cảm xúc của con người trước sựthay đổi của cuộc sống xung quanh trẻ
Đối với trẻ Mầm non, mỗi lứa tuổi đều có đặc điểm tâm sinh lý khác nhautheo từng thời kỳ Chính vì vậy, việc chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ lứatuổi Mầm non phải được sắp xếp khoa học theo từng lứa tuổi, từ dễ đến khó, từđơn giản đến phức tạp Nếu trẻ thiếu kinh nghiệm sống, trẻ sẽ dễ bị lôi kéo, kíchđộng, bị xa rời cuộc sống Đặc biệt, xã hội hiện nay tác động đan xen của nhữngyếu tố tích cực và tiêu cực, luôn được đặt vào hoàn cảnh phải lựa chọn nhữnggiá trị, phải đương đầu với những khó khăn, thách thức, những áp lực tiêu cực Nếu thiếu kỹ năng sống, các con dễ bị sa vào những hành vi tiêu cực, bạo lực,lối sống ích kỷ lai căng, thực dụng, điều đó khiến trẻ dễ bị phát triển lệch lạc vềnhân cách
Thực tế, Tại lớp tôi phụ trách một số trẻ thiếu tự tin, nhút nhát rụt rè, cótrẻ hiếu động, các mối quan hệ giao tiếp với bạn bè chưa có ý thức nhường nhịn,ngôn ngữ còn nói trống không, chưa đúng mực đối với bạn, kỹ năng ý thứctrong học tập, lao động, vui chơi…chưa cao hay nói leo trong giờ học…Ngoài
Trang 4ra, một số các kỹ năng sống của trẻ như kỹ năng làm việc theo nhóm bạn tronglớp chưa nổi bật, kỹ năng thích nghi với những điều kiện học tập ở môi trườngkhác nhau còn nhiều bỡ ngỡ và quan trọng là kỹ năng tự giải quyết các vấn đềthực tế, kỹ năng tự phục vụ của trẻ còn thụ động Qua đánh giá thực tiễn bằngtâm lý, hầu như trẻ được sự quan tâm bao bọc rất lớn của bố mẹ, ông bà đó là:Thường sợ con làm thế này hay thế kia chưa được nên bố mẹ thường làm thaylàm hộ cho con, bố mẹ dạy thì ông, bà lại thương như: Mặc quần áo, cất đồ dùng
hộ con, rửa mặt, rồi các yếu tố khác như bố mẹ hay tranh cãi trước mặt con…Mặt khác, việc rèn kỹ năng sống cho trẻ chưa được chú trọng bởi một số giáoviên thường chú trọng đến các hoạt động trọng tâm, mặt khác chưa phối kết hợpchặt chẽ với phụ huynh tạo cơ hội cho trẻ phát triển kỹ năng sống sẽ bị hạn chếthậm chí bị lãng quên
Đấy chính là vần đề cốt lõi mà bản thân tôi nhận thấy cần rèn luyện giáodục trẻ kỹ năng sống, nhằm đem lại những phẩm chất đạo đức cao đẹp, giúp trẻ
có cuộc sống hạnh phúc trong tương lai sau này Bằng những giải pháp nào? cầnphải làm gì? Những vấn đề nào cần phải quan tâm? Xây dựng các hình thứcnào? Vận dụng nội dung nào? Sử dụng các hình ảnh gì? Cơ sở nào? Phối hợpvới phụ huynh để giáo dục trẻ ra sao? để hình thành kỹ năng sống tốt nhất chotrẻ là điều mà bản thân tôi luôn suy nghĩ và quyết định lựa chọn và thực hiện đề
tài “Một số giải pháp tăng cường dạy kỹ năng sống trong thời kỳ hiện nay cho
trẻ mẫu giáo lớp 5 - 6 tuổi D, ở Trường Mầm non Thị trấn 2, huyện Ngọc Lặc”.
1.3 Đối tượng nghiên cứu
“Một số giải pháp tăng cường dạy kỹ năng sống trong thời kỳ hiện naycho trẻ mẫu giáo lớp 5 - 6 tuổi D, ở Trường Mầm non Thị trấn 2, huyện NgọcLặc”
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu cơ sở lý luận:
Nghiên cứu tài liệu sách, các phương tiện thông tin đại chúng để thu thậpcác cơ sở lý luận, phân tích tổng hợp tìm hiểu đặc điểm tâm lý của trẻ mẫu giáo
5 - 6 tuổi
- Phương pháp điều tra thực tiễn và thu thập thông tin:
Điều tra, khảo sát tình hình thực tiễn, những kết quả đạt được, những hạnchế, tồn tại và nguyên nhân, từ đó sẽ lựa chọn các giải pháp phù hợp, chủ động,linh hoạt, sáng tạo, mạnh dạn tự tin…
- Phân tích, thống kê, thực nghiệm và xử lý số liệu
Đánh giá kết quả, phân tích kết quả, xử lý số liệu phù hợp và so sách kếtquả trước và sau khi áp dụng biện pháp
Trang 52 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Có thể nhận định! Trong thời kỳ đất nước ngày càng phát triển như hiệnnay, đi cùng với sự phát triển thì cũng kéo theo bao nhiêu tệ nạn, éo le mà chúng
ta không thể nào lường trước được Và cũng là mối lo ngại của những bậc làm
cha, làm mẹ như chúng ta Câu thành ngữ: “Tiên học lễ, hậu học văn” của cha
ông ta từ ngàn xưa đã để lại đến bây giờ vẫn không thể lãng quên trong cáctrường học Lễ phép là nét đẹp văn hóa được đặt lên hàng đầu khi đánh giá vềmột con người Trong thời đại hiện nay, sự phát triển của kinh tế - xã hội là yêucầu đang đặt ra đối với hệ thống giáo dục, đòi hỏi nền giáo dục phải đào tạo ra
những con người “phát triển về trí tuệ, cường tráng về thể lực, phong phú về
tinh thần, trong sáng về đạo đức” [1] Trong đó giáo dục kỹ năng sống là cốt lõi
của nền tảng giáo dục
Giáo dục kỹ năng sống là một quá trình tác động sư phạm có mục đích, có
kế hoạch nhằm hình thành năng lực hành động tích cực, có liên quan tới kiếnthức và thái độ, giúp cá nhân có ý thức về bản thân, giao tiếp, quan hệ xã hội,thực hiện công việc, ứng phó hiệu quả với các yêu cầu thách thức của cuộc sốnghàng ngày.[2]
Hiện nay các nhà giáo dục trên thế giới đã cùng tìm cách giáo dục để tạocho trẻ năng lực tâm lý xã hội, nhằm ứng phó với những yêu cầu và thách thứccủa cuộc sống hàng ngày đó là kỹ năng sống Xã hội hiện nay đã và đang làmthay đổi cuộc sống của con người, nhiều vấn đề phức tạp liên tục nảy sinh Bêncạnh những tác động tích cực, còn có những tác động tiêu cực, gây nguy hại chocon người, đặc biệt là trẻ em Nếu trẻ em không có những kiến thức cần thiết đểbiết lựa chọn những giá trị sống tích cực, không có những năng lực để ứng phó,
để vượt qua những thách thức mà hành động theo cảm tính thì rất dễ gặp trởngại, rủi ro trong cuộc sống và sẽ bị lệch lạc sau này Do đó, việc hình thành kỹnăng sống cho trẻ ở lứa tuổi 5- 6 tuổi là một giai đoạn rất cần thiết nhằm giúp trẻphát triển toàn diện hơn
Trong những năm gần đây, giáo dục Việt Nam luôn không ngừng đổimới về hình thức, nội dung và phương pháp tổ chức dạy học cho trẻ Giáo dục
kỹ năng sống là nội dung được rất nhiều người quan tâm Đặc biệt giáo dục
kỹ năng sống cho trẻ mầm non là một nội dung và nhiệm vụ quan trọng củacấp học mầm non Theo nghiên cứu của các nhà tâm lý học, về đặc điểm tâmsinh lý trẻ em dưới 6 tuổi thì có nhiều kỹ năng quan trọng mà trẻ cần phải biếttrước khi tập trung vào học văn hóa Thực tế kết quả của nhiều nhà nghiêncứu đều cho thấy các kỹ năng quan trọng nhất trẻ phải học ở lứa tuổi mầmnon chính là những kỹ năng sống như: Sự hợp tác, tự kiểm soát, tính tự tin, tựlập, tò mò, khả năng thấu hiểu và giao tiếp
Trong các hoạt động rèn các kỹ năng cho trẻ, giáo viên Mầm non đóng vaitrò chủ dạo, định hướng, hỗ trợ, đánh giá, uốn nắn, sửa sai cho trẻ Tuy nhiênhiện nay do sự phát triển nền kinh tế nhiều gia đình rất quan tâm đến con cáinhưng lại không có thời gian để trò chuyện vui chơi cùng con hoặc hạn chế việctiếp xúc giao tiếp của con với mọi người xung quanh dẫn đến một số trẻ bị tự kỷ,
Trang 6thiếu tự tin, không mạnh dạn khi tham gia các hoạt động cùng các bạn trong lớp
và trẻ có thể còn chưa tự mình làm một số việc đơn giản như tự thay quần áo,đánh răng rửa mặt…Một phần là do sư bao bọc của cha mẹ, ông bà quá lớn…
Trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi là giai đoạn mà các quá trình tâm lý phát triểnmạnh nhất Các chức tâm lý được hoàn thiện về mọi mặt, là cơ sở phát triểnnhân cách đầu tiên của con người được hình thành Dựa trên đặc điểm tâm lí,nhận thức của trẻ mẫu giáo lớn, các nhà tâm lí, giáo dục đã chứng minh rằng:
“Học ăn, học nói, học gói, học mở” Và được hình thành qua 8 kỹ năng, được
đánh giá từng giai đoạn đó là “Kỹ năng tự ăn…; Kỹ năng ứng xử…; Kỹ năng tự
chăm sóc bản thân…; Kỹ năng học hỏi…; Kỹ năng nói thật…; Kỹ năng sắp xếp ngăn nắp Kỹ năng vượt qua trở ngại Kỹ năng giúp đỡ và chia sẻ…” Nhận
thấy việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ nhằm mục đích phát triển khả năng giaotiếp, khả năng thích nghi với cuộc sống sinh hoạt, với môi trường tự nhiên và xãhội Trẻ biết tự phục vụ và tự bảo vệ bản thân, biết giải quyết những vấn đề cầnthiết mà trẻ cần làm Tạo được sự đoàn kết hợp tác với bạn bè và mọi ngườixung quanh, ngoài ra còn biết tự kiểm soát cảm xúc, tình cảm của mình với bạn
bè, cô giáo và người thân Rèn kỹ năng sống chính là ươm những hạt giống tốttrở thành chủ nhân tương lai của đất nước
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2.2.1 Thuận lợi
Trường Mầm non Thị trấn 2, đạt chuẩn Quốc gia mức độ 1 vào năm 2018,sau 4 năm thành lập Được quy hoạch địa thế đẹp, khuôn viên rộng, môi trườngxanh sạch đẹp được thiết kế mới, phù hợp, hài hòa và đầy đủ các điều kiện cầnthiết Có khu vận động phát triển thể chất, khu sân vận động mi ni ngoài trời,khu vườn cổ tích, vườn thiên nhiên cây ăn quả, cây cảnh, với nhiều loại hoa rấtgần gũi với thiên nhiên, thuận lợi cho trẻ hoạt động học tập, vui chơi, trảinghiệm, được phụ huynh và nhân dân yêu thích
Trong những năm qua nhà trường đã được các cấp các ngành quan tâm,song song với công tác xã hội hóa giáo dục đã đầu tư và tăng cường cơ sở vậtchất tương đối đầy đủ, phục vụ cho công tác chăm sóc giáo dục trẻ
Ban giám hiệu nhà trường đặc biệt quan tâm, chỉ đạo hiệu quả công tácnâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục của nhà trường Thực hiện quy chếchuyên môn Chú trọng tăng cường giải pháp rèn kỹ năng sống trong chất lượngtoàn diện cho trẻ nói chung, đặc biệt 5 tuổi nói riêng
Là một giáo viên lâu năm công tác và là tổ phó chuyên môn Mẫu giáo.Bản thân đã đạt nhiều thành tích: Giáo viên giỏi cấp tỉnh, cấp huyện nhiều năm,Đạt SKKN loại B cấp Tỉnh năm 2018, được Chủ tịch UBND huyện tặng Chiến
sĩ thi đua cấp cơ sở, tham gia tập huấn nhiều chuyên đề; Có đồ dùng tham giaHội thi “XDMTLTLTT” Đạt giải nhì cấp tỉnh…Bên cạch đó, bản thân đã trảiqua nhiều năm kinh nghiệm đứng lớp 5 tuổi, nên cũng đã có nhiều giải pháp phùhợp trong quá trình tổ chức các hoạt động hiệu quả, nhằm rèn kỹ năng sống chohọc sinh
Giáo viên trong lớp đều được biên, và đạt trình độ chuẩn và trên chuẩn, cótrình độ chuyên môn vững vàng năng lực, phẩm chất đạo đức tốt, tinh thần đoàn
Trang 7kết, thống nhất cao, tính kỷ luật trong công tác, tương thân, tương ái, sẵn sànggiúp đỡ nhau trong mọi lĩnh vực Bản thân yêu nghề, mến trẻ, có khả năng ứngdụng công nghệ thông tin và các nhiệm vụ khác vào giảng dạy hiệu quả.
Trẻ lớp tôi đều có cùng độ tuổi, các cháu đều ngoan ngoãn, khỏe mạnh, đihọc chuyên cần nên việc rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ cũng dễ dàng
Phần lớn phụ huynh đều sống quanh khu vực thị trấn nên đã phần nào hỗtrợ và phối hợp tốt với giáo viên trong quá trình tổ chức các hoạt động rèn kỹnăng cho học sinh
Giáo viên còn chưa thật sự mạnh dạn bứt phá trong công tác giảng dạy còn
gò bó, máy móc, chưa linh hoạt, tính khả thi chưa cao, để thực hiện thành côngtrong việc tổ chức các hoạt động, đặc biệt là hoạt động, nội dung mang tính chấtrèn các kỹ năng cho học sinh
Tuy là trường đóng tại địa bàn thị trấn, song theo cơ chế sáp nhập, trường
đã tiếp nhận trên 50% học sinh ở vùng nông thôn, nên cũng ảnh hưởng nhiềuđến môi trường giáo dục thuận lợi cho giáo viên
Nhận thức của một số phụ huynh còn xem nhẹ, thường phó mặc cho giáoviên và có những phụ huynh lại quan tâm quá mức khiến cho việc rèn kỹ năngsống cho trẻ bị lệch lạc Mặt khác lại chiều chuộng cưng phụng con cái làm mấtkhả năng tự phục vụ, tính lễ phép trong giao tiếp của trẻ, tính chủ động, tự tin
Mà chỉ chú ý đến khâu đáp ứng đầy đủ những yêu cầu của con mình mà khôngchú ý giáo dục con thế nào? dạy con ra sao? Chính vì vậy ảnh hưởng rất nhiềuđến sự hình thành và phát triển nhân cách ban đầu cho trẻ
2.2.3 Kết quả, thực trạng trước khi nghiên cứu việc tăng cường dạy
kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo lớp 5 - 6 tuổi D, ở Trường Mầm non Thị Trấn 2, huyện Ngọc Lặc.
Cùng với những thuận lợi mà lớp 5 - 6 tuổi D đã có, song trong đó lại lànhững khó khăn trên thực tế đã nêu, bản thân đã dành những tâm huyết củamình luôn chú trọng các nội dung, chủ đề cần thiết để rèn kỹ năng cần thiết chotrẻ, giúp trẻ sớm có một tâm hồn trong sáng và là chiếc chìa khoá vàng cho sựsống còn, sự phát triển và sự thành công của mỗi trẻ trong tương lai
Qua tiến hành khảo sát chất lượng đầu năm cho thấy kết quả giáo dục kỹnăng sống ở lớp mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi D Với tổng số cháu: 33 cháu, Cụ thể:
Trang 8Kết quả khảo sát đầu năm học 2020 - 2021 STT Nội dung khảo sát
Tổng số trẻ KS
Đạt Chưa đạt Số
cháu
Tỷ lệ (%)
Số cháu
Tỷ lệ (%)
1 Kỹ năng giao tiếp, ứng xử với bạn bè vàmọi người xung quanh 33 25 75,8 8 24,2
2 Kỹ năng thích nghi với cuộc sống sinh
hoạt, môi trường tự nhiên và xã hội 33 24 72,7 9 27,2
3 Kỹ năng tự phục vụ và tự bảo vệ bản
4 Kỹ năng hoạt động theo nhóm và giải quyết vấn đề cần thiết ở trẻ 33 21 63,6 12 36,4
5 Kỹ năng hợp tác, giúp đỡ, chia sẻ thôngqua các hoạt động. 33 23 63,6 12 36,4
6 Tính kỷ luật, tính tự giác tính đoàn kết của trẻ trong mối quan hệ cá nhân 33 22 66,7 11 33,3
Từ kết quả khảo sát trên cho thấy kỹ năng sống, qua việc rèn các kỹ năngsống của trẻ chưa được cao Kỹ năng giao tiếp của trẻ còn nhiều hạn chế như trẻcòn nói leo, nói trống không hoặc diễn đạt từ ngữ chưa mạch lạc Việc giúp trẻthích nghi với môi trường cũng như có khả tự phục vụ bản thân, kỹ năng hợp táchoạt động theo nhóm còn thờ ơ, chưa tập trung, kỹ năng tự kiểm soát cảm xúc
và tạo niềm vui, kiểm soát tình cảm của mình với các bạn và người thân, khảnăng giải quyết mọi vấn đề còn lúng túng, đặc biệt là tính kỷ luật và mối quan
hệ cá nhân khác của trẻ chưa củng cố Chính vì vậy, để làm được điều này bảnthân nhận thấy việc rèn kỹ năng sống là vấn đề cần được quan tâm trong quátrình chăm sóc giáo dục trẻ phát triển toàn diện
2.3 “Một số giải pháp tăng cường dạy kỹ năng sống trong thời kỳ hiện nay cho trẻ mẫu giáo lớp 5 - 6 tuổi D, ở Trường Mầm non Thị trấn 2, huyện Ngọc Lặc”.
2.3.1 Giải pháp 1 Quan tâm chú trọng rèn kỹ năng mạnh dạn, tự tin
và khả năng ứng sử trong giao tiếp cho trẻ.
Có thể khẳng định rằng! Trong thời kỳ hiện nay kỹ năng giao tiếp là mộttrong những kỹ năng rất cần thiết trong cuộc sống hiện tại và tương lai của trẻsau này Thông qua giao tiếp trẻ có thể diễn đạt hết được nhu cầu và mong muốncủa trẻ đến với mọi người một cách tự tin Đây chính là thời điểm đầu tiên đểgiáo dục kỹ năng sống thông qua giao tiếp, phát triển ngôn từ rõ ràng, mạch lạc,tinh khiết mang đậm yếu tố đạo đức nhân văn trong tâm hồn trẻ Vì vậy chúng tacần làm gì để hoàn thiện kỹ năng giao tiếp, nuôi dưỡng tâm hồn trong sáng củatrẻ từ giao tiếp Ngoài kỹ năng sẵn có ở đứa trẻ thì tôi áp dụng các giải pháppháttriển kỹ năng giao tiếp cho trẻ, như sau
Trang 9* Giáo dục kỹ năng giao tiếp với bạn bè thông qua các giờ hoạt động học.
Giáo dục kỹ năng giao tiếp với bạn bè là yếu tố cần thiết đối với trẻ thơ,đây chính là một thế giới thu nhỏ của xã hội chúng ta ngày nay, là nơi đa vănhóa, đa tính cách và cũng đa sở thích Môi trường này tạo cơ hội cho trẻ đượchọc tập, được giao lưu học hỏi và có cơ hội để khám phá những sở thích, nhữngmối quan hệ của trẻ với trẻ trong lớp, trong trường qua giao tiếp Cụ thể, khi tôi
tổ chức cho trẻ học tập, vui chơi tôi đã tạo được nhiều cơ hội để trẻ được giaolưu với bạn bè, theo nhóm theo tổ
Ví dụ 1: Qua hoạt động khám phá khoa học "Tìm hiểu về các loại cây”.
Trước hết tôi cho trẻ quan sát tranh kết hợp giao tiếp trên quan điểm trò chuyện
để trẻ hiểu các giai đoạn phát triển của cây như: Gieo hạt nảy mầm cây non cây trưởng thành - cây ra hoa - cây kết trái…Sau đó là những câu hỏi được xâydựng theo nội dung từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phúc tạp như: Cây gì đây?
-Cây lớn lên nhờ gì? -Cây cho chúng ta lợi ích gì? Để phát triển tư duy, sáng tạo,
tính tự tin trong giao tiếp bằng cách tôi cho trẻ trải nghiệm “Gieo hạt”, hàngngày tạo cơ hội cho trẻ quan sát theo dõi sự phát triển của cây Tôi gợi ý cho trẻtrả lời, trẻ với trẻ cùng giao lưu, tiếp xúc giúp cho mối quan hệ giao tiếp của trẻđược gần gũi yêu thương hơn
Hình ảnh cô và trẻ quan sát vườn hoa
Như chúng ta hiểu! Mỗi trẻ đều có mỗi tính cách khác nhau, có những trẻhoạt động rất hiếu động nhưng cũng có những trẻ chậm chạp, thụ động nhútnhát Vì thế, tôi luôn nắm rõ đặc điểm tâm lý của trẻ để có thể rèn kỹ năng giaotiếp cho theo nhiều giải pháp khác nhau để tránh sảy ra những va chạm về tínhcách của mỗi trẻ
Ví dụ 2: Cho trẻ đóng kịch “Chú dê đen”, “Ai đáng khen nhiều hơn”“Ba
cô gái”, …Thông qua nội dung, mỗi một câu truyện các nhân vật đều có nộidung, cảm xúc, ý nghĩa giáo dục khác nhau Khi cho trẻ đóng kịch tôi thườngchú trọng đến các vai trong chuyện để lựa chọn trẻ cho từng nhận vật Cụ thể:Gợi ý cho trẻ phán xét về tính cách từng nhận vật trong chuyện, cho trẻ tự lựabạn đóng vai theo cảm nghĩ của trẻ, nhằm khích lệ tiền giao tiếp của trẻ với nhau
Trang 10và khẳng định mối quan hệ của trẻ trong quá trình giáo tiếp với nhau, sẽ tạođược cảm xúc tình cảm thân thiện và từ đó giúp trẻ tự tin trong giao tiếp.
Ví dụ 3: “Giao tiếp bằng mắt, nét mặt, bằng việc làm như giúp bạn nhặt
đồ chơi hoặc nở một nụ cười thật tự nhiên” Cụ thể: Tôi đặt ra một giả thuyết
“Khi bạn Nam thể hiện tình cảm với bạn Hoa, thì bạn Nam sẽ thể hiện như thếnào để bạn Hoa biết được sự quan tâm của bạn” Như vậy, khi làm được điềunày tôi nhận thấy kỹ năng giao tiếp của trẻ linh hoạt hơn, năng động hơn và tựtin hơn, trong bất cứ hoàn cảnh nào trẻ cũng có thể cảm nhận được sự thân thiện
và gần gũi với bạn bè
* Giáo dục kỹ năng giao tiếp thông qua các hoạt động khác.
Có thể cho rằng! Kỹ năng giao tiếp thông qua các hoạt động khác đượcđánh giá đầy đủ các điều kiện cần thiết để rèn kỹ năng giao tiếp cho trẻ Cụ thể:Thông qua hoạt động tại góc chơi như góc phân vai, thì các vai chơi là cơ hộicho trẻ làm quen, được giao tiếp với nhau trẻ thể hiện ngôn ngữ của mình mộtcách đầy đủ, trọn vẹn như qua lời chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi, thể hiện được cảmxúc vui buồn…Tại góc chơi tôi luôn tập trung vào những trẻ còn nhút nhát, địnhhướng ngôn ngữ giao tiếp hoặc có thể hướng cho những trẻ có khả năng giaotiếp tốt hơn chơi cùng bạn, như vậy trẻ cảm thấy tự tin và dần dần trẻ có thể tựmình chủ động giao tiếp cùng các bạn khác một cách dễ dàng
Ngoài ra tôi luôn tạo môi trường cho trẻ giao tiếp, tạo các tình huống đểtrẻ tự giải quyết
Ví dụ 1: Cho trẻ chơi những trò chơi bán hàng, trẻ đóng vai mua hàng, trẻ
khác đóng vai là người bán hàng, hay đóng vai bác sĩ và bệnh nhân khámbệnh…Trong quá trình chơi trẻ sẽ có cơ hội giao tiếp bằng lời hoặc bằng cử chỉhành động theo cảm nhận và bản năng hiện có của trẻ
Trẻ không chỉ phát triển giao tiếp thông qua bạn bè, người thân trong giađình mà chúng ta còn dạy trẻ các kỹ năng giao tiếp với mọi người xung quanh làyếu tố để phát huy khả năng giao tiếp cho trẻ
Ví dụ 2: Thường xuyên cho trẻ giao tiếp với các cô, bác, bạn bè ở các
lớp…Biết chào hỏi lễ phép “Cháu chào bác ạ, cháu chào ông ạ” hay “Cháu cảm
ơn cô, cảm ơn chú” khi người lớn cho quà hay làm giúp trẻ một việc nào đó, khibạn bị ốm cô cần dạy trẻ biết quan tâm chia sẻ với bạn bè, bằng những lới nói âuyếm tình cảm như: Bạn có đau không? Bạn có mệt không Cụ thể: Trong lớp tôi
có một bé “Khánh Chi” bị bệnh tự kỷ hay dành đồ chơi của bạn khác để chơimột mình, nói tự do một mình Tôi luôn dành thời gian cùng đồng nghiệpthường xuyên gần gũi, cho trẻ tiếp xúc nhiều với bạn bè, dùng lời nói thân thiện,
cử chỉ nhẹ nhàng để uốn nắn: Con hãy xin lỗi bạn và yêu cầu trẻ biết chào cô,chào các bạn khi đến lớp và trước khi ra về
Ví dụ 3: Trong bữa ăn hàng ngày thói quen trẻ biết mời cô giáo, bạn bè
“Cháu mời cô giáo mời cơm”, “Tôi mời các bạn mời cơm” Nhưng đối với
“Khánh Chi” không chào, thích là lại cầm bát ăn cơm và có những hôm cháukhông chịu lại ăn cơm…Bằng các kinh nghiệm của tôi luôn đặc biệt quan tâmgiao tiếp thường xuyên để giúp trẻ có cảm nhận tình thương của cô giáo nhưngười mẹ…
Trang 11Tóm lại, thông qua việc rèn kỹ năng giao tiếp tôi nhận thấy rằng đâychính là những viên thuốc bổ đã được bồi đắp cảm xúc yêu thương của trẻ Các
kỹ năng giao tiếp chuẩn mực, ngôn ngữ của trẻ rõ ràng mạch lạc, ý thức tronggiao tiếp của trẻ được nâng lên, tình cảm của trẻ dành cho bạn bè, bố mẹ, ngườithân cũng trở nên gần gũi và thân thiện hơn Cụ thể như cháu “Khánh Chi” tôinhận thấy trẻ tiến bộ rõ rệt, trẻ đã biết tự chủ trong lời nói giao tiếp của mình
2.3.2 Giải pháp 2 Rèn kỹ năng cho trẻ thích nghi với cuộc sống sinh hoạt, môi trường tự nhiên và xã hội.
Rèn kỹ năng thích nghi với cuộc sống sinh hoạt, môi trường tự nhiên và
xã hội hiện nay là kỹ năng cần thiết trong sự hình thành và phát triển nhân cáchcủa trẻ Vì nếu kỹ năng giao tiếp là bước đệm thì thích nghi với môi trường sốngchính là bước tiếp theo để hình thành kỹ năng sống với môi trường bên ngoàicho trẻ Nếu đứa trẻ nếu có kỹ năng thích nghi tốt thì cuộc sống sau này của trẻ
sẽ hoàn toàn tự tin, hướng tới một mục đích tốt đẹp và tương lai tự chủ cho cuộcsống của trẻ sau này
Đây là một kỹ năng khá quan trọng mà tôi muốn hình thành cho trẻ ngay
từ đầu năm học Để trẻ có thể hoà nhập được, hoặc phản ứng lại với môi trường
bên ngoài Đó là "kỹ năng thích nghi" Để giúp trẻ để thích nghi với môi trường
không có hoạt động nào tốt hơn là hoạt động ngoài trời Vì vậy tôi không bỏ lỡ
cơ hội cho trẻ hoạt động ngoài trời hàng ngày Được ra ngoài trời không chỉ là
để cho trẻ khám phá môi trường tự nhiên, mà trẻ còn được hít thở không khíthiên nhiên, được tắm nắng được thực hiện các vận động chạy, leo trèo, chơimột cách tự nhiên trong sân trường Trẻ có thể nghịch với cát, đất, điều đó giúpcho trẻ vừa thoả mãn được tính năng động, vừa nâng cao sức đề kháng Trongquá trình trẻ chơi tôi luôn luôn giám sát để can thiệp khi có dấu hiệu của sựnguy hiểm, đối với sự vấp ngã nhẹ của trẻ tôi quan sát để cho trẻ tự đứng lên,điều đó sẽ giúp trẻ mạnh dạn và tự tin hơn
Điều đầu tiên mà chúng ta nên tập cho trẻ là kỹ năng thích nghi với sựthay đổi thời tiết Ở miền bắc với bốn mùa thời tiết thay đổi Vì thế, việc cho trẻnhận biết được các kiểu thời tiết để tự lựa chọn các trang phục phù hợp với thờitiết là điều rất cần thiết Có thể cho trẻ dãi dầu mưa nắng trong một mức độ nào
đó, cũng như từng bước nâng cao khả năng thích nghi của trẻ
Ví dụ 1: “Cho trẻ tắm nắng vào những buổi sáng” kể cả thời tiết mùa
đông và mùa hè cũng là một giải pháp giúp trẻ thích nghi cao, tránh được tìnhtrạng đau ốm và tránh được những tổn thương không đáng có Hay cách ăn mặcnhư có những hôm trời nóng lại mặc nhiều quần áo cho trẻ khiến trẻ ra nhiều mồhôi dẫn đến trẻ bị cảm, trời rét thì lại không giữ ấm cho trẻ Điều này tôi luônchú ý nhắc nhở phụ huynh chú ý giữ ấm cho trẻ về mùa đông, mát về mùa hè vàphải phù hợp đảm bảo sức khỏe cho trẻ
Ví dụ 2: Tôi tổ chức cho trẻ tham gia nhặt lá cây, nhổ cỏ, tưới nước cho
cây, chơi các trò chơi với cát, nước để cho trẻ được tiếp xúc với những điều kiện
tự nhiên Đây là một hoạt động thường xuyên để rèn kỹ năng lao động, tính năngđộng, sáng tạo, thông qua những hoạt động này trẻ tỏ ra rất thích thú, đây tôicũng là một nội dung giáo dục cho trẻ biết bảo vệ môi trường sống Trẻ có thể
Trang 12chơi với cát, đất trong một chừng mực vừa phải vì điều đó giúp cho các bé vừathỏa mãn được nhu cầu, vừa nâng cao khả năng đề kháng Dĩ nhiên là nên có sựgiám sát của người lớn, nhưng chúng ta chỉ can thiệp khi có những dấu hiệu của
sự nguy hiểm, còn đối với một vài cú vấp ngã của trẻ thì cứ để cho trẻ tự đứnglên và tự điều chỉnh, điều đó không chỉ giúp trẻ có bản lĩnh, mạnh dạn và tự tinhơn mà còn giúp trẻ sẽ hạn chế được tình thế sảy ra không đáng có ở trẻ
Hình ảnh trẻ bỏ rác vào đúng nơi quy định
Ngoài việc rèn cho trẻ kỹ năng thích nghi với môi trường tự nhiên thì việcrèn kỹ năng thích nghi với môi trường xã hội cũng là vấn đề không thể thiếu.Môi trường xã hội nó mang tính khách quan, mang tính đột phá, năng động, linhhoạt, dễ dàng giúp đứa trẻ có tầm nhìn trí tuệ rộng lớn Bởi, thế giới bên ngoài
nó hội tụ đầy đủ các cả yếu tố chủ quan và yếu tố khách quan, nó là một thế giớibao la rộng lớn, bao hàm cả mặt tích cực và mặt tiêu cực, khi có những tác độngcủa môi trường đến với từng cá nhân, từng con người mà chúng ta có thể khônglường trước được Nhưng do dịch bệnh Covid-19 đang diễn ra rất phức tạp, để tổchức hoạt động tham quan trải nghiệm với môi trường xã hội bên ngoài như: Tổchức cho trẻ tại đơn vị ban chỉ huy quân sự huyện Ngọc Lặc Tổ chức tham quantrải nghiệm tại siêu thị Ngọc Lặc thì trong năm học này không cho phép
Chính vì vậy, tôi linh hoạt tham mưu với Ban giám hiệu tổ chức cho trẻ đithăm quan nhà văn hoá phố, trẻ được xem khuôn viên, nơi sinh hoạt của phố,các cô bác làm những công việc gì…bằng những buổi tham quan này chúng ta
có thể giúp trẻ cảm nhận với nơi cộng cộng, những nơi có đông người Ngoài ra,trong việc hòa nhập với xã hội, chúng ta cũng cần rèn các kỹ năng xã hội, đó làthói quen biết nhặt rác bỏ đúng nơi quy định và có hành vi ứng xử văn minh lịch
sự nơi công cộng lễ phép chào hỏi người lớn
Đây là một thói quen mà hầu hết người lớn chúng ta ít để ý khi cho trẻtham gia vào các hoạt động trong môi trường xã hội Người lớn chúng ta cầnphải làm gương và rèn kỹ năng sống ngay từ nhỏ về cách ứng xử văn hóa nơicộng cộng tạo cho trẻ có tính kỷ luật khi tiếp xúc với môi trường xã hội
Rèn cho trẻ thói quen biết xếp hàng khi đi dạo chơi tham quan, xếp hàngkhi cô vệ sinh trước khi ăn, ngủ (không chen ngang, xô đẩy )
Trang 13Có thể nói, rèn kỹ năng thích nghi với cuộc sống sinh hoạt, môi trường tựnhiên và xã hội cho trẻ là điều kiện tốt nhất để hình thành các kỹ năng cơ bảnban đầu cho trẻ, để trẻ có những hành trang kiến thức về môi trường tự nhiên và
xã hội khi trẻ tham gia và các hoạt động Từ đó trẻ không bị xa rời với thực tế
mà còn biết ứng xử văn minh lịch sự và có kỷ luật, đoàn kết tương trợ và giúp
đỡ mọi người Đây chính là tâm điểm tôi đặt ra và đã thành công
2.3.3 Giải pháp 3 Rèn kỹ năng tự chăm sóc tự phục vụ và bảo vệ bản thân trẻ.
Có thể nói, việc rèn kỹ năng tự chăm sóc tự phục vụ và bảo vệ bản thân là
yếu tố cần thiết như một hành trang về kỹ năng sống sau này của trẻ, biết tựchăm sóc, tự phục vụ và bảo vệ bản thân chính là chúng ta đã dạy trẻ, rèn cho trẻtính chủ động, tính tự lập, tính tính cực và biết mình phải làm gì cho cho bảnthân mà không phải phụ thuộc vào người khác trong mọi hoàn cảnh
Tiến sĩ Maria Montessori đã chỉ ra rằng "Mỗi đứa trẻ sinh ra đều có khảnăng tự học tuyệt vời Trẻ có thể học hỏi và bắt trước rất nhanh những điềuchúng nhìn thấy và được giáo dục như miếng bọt biển thấm hút nước".[3] Vìvậy, ngay từ khi còn nhỏ, chúng ta có thể dạy các con kỹ năng sống tự lập cơbản trong cuộc sống hằng ngày như: Tự giữ gìn vện sinh cơ thể, tự chăm sóc bảnthân, tự biết các hoạt động bảo vệ bản thân mình
Ở chủ đề "Bản thân", tôi lựa chọn hình thành kỹ năng tự chăm sóc bản thân gồm: Tự mặc áo quần, tự chăm lo vệ sinh cá nhân và tự cất đồ dùng đúng nơi quy định Việc học cách tự chăm sóc bản thân mình là một phần quan trọng
trong quá trình phát triển nhân cách cá nhân và nhận thức xã hội của trẻ Vì vậytôi luôn theo sát từng hoạt động của trẻ để khuyến khích, uốn nắn và chỉ dạy chotrẻ Khi yêu cầu trẻ làm một việc gì, cho dù trẻ có làm được hay không tôi luônđộng viên sự cố gắng của trẻ, khuyến khích trẻ làm lại, không tạo áp lực cho trẻbằng cách phê bình hoặc làm giúp cho trẻ, luôn kiên nhẫn hướng dẫn trẻ thựchiện Tôi kết hợp các bài học trước, trong và sau giờ ăn để trẻ hình thành hànhđộng và thói quen sinh hoạt
Ví dụ: Vào giờ đón và trả trẻ, tôi khuyến khích trẻ tự cởi và mặc áo
khoác, dép, mũ đồ dùng cá nhân và cất ngay ngắn Ngoài ra tôi cho trẻ đọc cácbài thơ, câu chuyện như: Bài thơ "Cô dạy" "Bé nhớ rửa tay"; câu chuyện: "Gấucon bị sâu răng" Tôi giới thiệu về nội dung câu chuyện, bài thơ nhiều lần bằngnhiều hình thức khác nhau nhằm giúp trẻ hiểu được tác dụng của việc rửa tay,lau mặt, đánh răng để trẻ thích thú và tự giác thực
Ví dụ: Dạy trẻ biết tự xúc cơm ăn, tự lau dọn bàn ghế giúp cô, rửa tay
trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh Khi học tập trẻ biết tự lựa chọn đồ dùng phùhợp như sách vở hoặc khi người lớn giao việc thì trẻ biết cách sắp xếp côngviệc đúng theo khả năng của mình…Trẻ biết tự chăm sóc mình thì sẽ cảm nhậnđược sự vất vả, sự quan tâm của mọi người dành cho mình, biết được điều nàythì trẻ sẽ biết chia sẻ, gắn bó và tự mình biết dành tình cảm mà người thân đãcho mình