của người học, từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến hiện đại vào quá trình dạy học.Thông qua việc đưa bản đồ tư duy vào dạy học ở trường phổ thông, người giáo viên phải có kỹ năng vận
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GD&ĐT HOẰNG HÓA
(*Font Times New
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
(Font Times
SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY DẠY TIẾT ÔN TẬP Ở
ĐỊA LÍ LỚP 8
Người thực hiện: Lê Thị Thủy Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Hoằng Phụ SKKN thuộc môn: Địa lý
THANH HOÁ NĂM 2021
Trang 2MỤC LỤC
TT CÁC PHẦN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TRANG
7 2.1.Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 1
8 2.2 Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2
9 2.3 Một số pháp để nâng cao chất lượng dạy tiết ôn tập mônĐịa lí 3
Trang 31 Mở đầu.
1.1 Lí do chọn đề tài.
Địa lí là một bộ môn khoa học mang tính liên ngành bao gồm các vùng đất, địa hình, dân cư và tất cả những mối quan hệ phức tạp giữa con người và tự nhiên, không chỉ đơn thuần là nơi có các đối tượng đó mà còn về cách chúng thay đổi
và đến được như thế nào Địa lí đã được gọi là “ngành học về thế giới” và cầu nối giữa con người và khoa học vật lí Vì vậy dạy -học bộ môn phải có phương pháp phù hợp và tương xứng Đặc biệt là việc ứng dụng công nghệ thông tin, ứng dụng những thành tựu khoa học hiện đại vào giảng dạy môn Địa lí
Để đáp ứng những yêu cầu đổi mới về phương tiện, phương pháp đáp ứng tốt hơn chuẩn kiến thức và kĩ năng quy định thì việc làm phong phú, sinh động, khắc sâu đề tài bằng một kĩ thuật mới đó là tổ chức các đơn vị kiến thức trên hệ thống sơ đồ, ta vẫn gọi là sơ đồ tư duy hay bản đồ tư duy Nó giúp cho học sinh
có sự hiểu biết sâu rông, dễ tái hiện kiến thức Địa lí Đồng thời, tạo hứng thú để học sinh tham gia học tập tích cực, chủ động
Thực tế vận dụng sơ đồ tư duy vào một số tiết dạy ôn tập ở bộ môn Địa lí, tôi thấy nó đã đem lại những hiệu quả nhất định Để tiến đến sử dụng sơ đồ tư duy lâu dài và đem lại hiệu quả tối ưu, tôi tiến hành tìm hiểu những cơ sở khoa học của nó để sử dụng cho phù hợp với đặc trưng của bộ môn Địa lí Do đó tôi chọn
đề tài sáng kiến kinh nghiệm này là “Sử dụng sơ đồ tư duy dạy tiết ôn tập Địa lí
ở lớp 8 ” Mong rằng với những kinh nghiệm này có thể cùng trao đổi, chia sẻ với đồng nghiệp ít nhiều làm phong phú thêm phương pháp, kĩ thuật dạy học môn Địa lí , đồng thời tôi rất mong có sự góp ý chân thành của quý vị để đề tài này được sâu sắc hơn về giá trị khoa học và tính hiệu quả của nó
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Việc phát triển tư duy cho học sinh luôn là một trong những ưu tiên hàng đầu của mục tiêu giáo dục Để hướng học sinh có cách thức học tập tích cực và tự chủ chúng ta không chỉ cần giúp các em khám phá các kiến thức mới mà còn phải giúp các em hệ thống được những kiến thức đó Vì vậy mục đích của tôi nghiên cứu đề tài này nhằm góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy môn Địa lí trong nhà trường giúp học sinh hiểu và nắm vững kiến thức, phát triển kĩ năng
và tư duy Địa lí, đạt kết quả cao nhất trong học tập bộ môn
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
- Đối tượng: Toàn bộ học sinh khối 8 trường THCS Hoằng Phụ Các tiết ôn tập Địa lí lớp 8
1.4 Phương pháp nghiên cứu
-Thông qua kinh nghiệm giảng dạy môn Địa lí cấp THCS trong nhiều năm và kinh nghiệm nghiên cứu thực hiện đổi mới phương pháp dạy học
-Phương pháp tìm hiểu nghiên cứu liên quan đến đề tài
-Phương pháp khảo sát điều tra trên lớp thông qua các tiết ôn tập
2 Nội dung của sáng kiến.
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.
-Theo nghị quyết TW khóa VIII khẳng định, đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành lập nếp tư duy sáng tạo
Trang 4của người học, từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến hiện đại vào quá trình dạy học.Thông qua việc đưa bản đồ tư duy vào dạy học ở trường phổ thông, người giáo viên phải có kỹ năng vận dụng tốt thì chất lượng tiết dạy mới có hiệu quả cao Trước tình hình đó, đòi hỏi đội ngũ giáo viên chúng ta phải không ngừng đổi mới, cải thiện nội dung, phương pháp soạn giảng để trong mỗi tiết dạy, học sinh sẽ được họat động nhiều hơn, thảo luận nhiều hơn và quan trong là được suy nghĩ nhiều hơn trên con đường chủ động chiếm lĩnh kiến thức Vì vậy, đòi hỏi mỗi giáo viên phải triệt để thức hiện theo nguyên tắc lấy học sinh làm trung tâm nhằm phát huy tính chủ động, tích cực, tự giác và sáng tạo của học sinh trong hoạt động dạy học
Quá trình dạy học bao gồm hai mặt liên quan chặt chẽ, hoạt động dạy của thầy
và hoạt động học của trò Một hướng đang được quan tâm trong lí luận dạy học
là nghiên cứu sâu hơn về hoạt động học của trò rồi dựa trên việc học của trò mà thiết kế hoạt động dạy của thầy Điều này khác với các phương pháp dạy học truyền thống là chỉ tập trung nghiên cứu kĩ nội dung bài học để thiết kế cách truyền đạt kiến thức của thầy
Trong hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay là tập trung thiết kế các hoạt động của trò sao cho các em có thể tự lực khám phá, chiếm lĩnh các tri thức mới dưới sự hướng dẫn của thầy Bởi một đặc điểm cơ bản của hoạt động học là người học hướng vào việc cải biến chính mình, nếu người học không chủ động tự giác, không có phương pháp học tốt thì mọi nổ lực của thầy sẽ không đem lại kết quả tốt
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
- Hiện nay trong quá trình dạy học kiểu bài ôn tập , giáo viên vẫn thường
sử dụng phương pháp dạy học truyền thống với các bước cụ thể là :
Bước 1 : Giáo viên hệ thống kiến thức bằng cách gạch đầu dòng
Bước 2 : Đàm thoại , nêu vấn đề để học sinh tái hiện lại nôi dung
Bước 3 : Giao câu hỏi , bài tập để học sinh dựa vào kiến thức đẫ học để giải quyết vấn đề
Bước 4 : Giáo viên chuẩn xác kiến thức , chốt lại các nội dung trọng tâm Hầu hết nội dung được đề cập đến trong bài đều là nội dung giáo viên đã giảng dạy các bài trước đó , học sinh có vở ghi chép trong vở giáo viên chỉ cần nêu một số câu hỏi , bài tập tương ứng với nội dung để trả lời các câu hỏi , bài tập Điều đó gây nhàm chán cho học sinh , không phát huy được năng lực tư duy sáng tạo của người học Việc sử dụng Sơ đồ tư duy trong tiết ôn tập là một phương pháp dạy học rất quan trọng, vừa rất mới, rất hiện đại lại rất hiệu quả đang được nhiều nước trên thế giới áp dụng Qua việc tìm hiểu và sử dụng phương pháp dạy học bằng Sơ đồ tư duy trong quá trình dạy tiết ôn tập , tôi nhận thấy phương pháp dạy học này đã thật sự đem lại luồng sinh khí mới cho học sinh trong quá trình dạy học bộ môn Địa lí Bước đầu đã giảm bớt được tâm lí chán học Địa lí, khơi gợi trong học sinh tình yêu đối với môn học, đồng thời đem đến cho các em cách nhìn mới, cách tư duy mới, sự hưng phấn, lôi cuốn đối với môn học Địa lí
Trang 5Tuy nhiên, việc ứng dụng Sơ đồ tư duy trong quá trình dạy tiết ôn tập là vấn đề còn khó khăn, lúng túng đối với nhiều giáo viên, trong đó có giáo viên dạy môn Địa lí Họ tỏ ra băn khoăn không biết sử dụng sơ đồ tư duy vào khâu nào trong quá trình dạy học? Phương pháp thiết kế sơ đồ tư duy, hướng dẫn cách thức sử dụng cho học sinh ra sao? Nhất là đối với những giáo viên cao tuổi và những giáo viên chưa quen với việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học
2.3 Một số giải pháp để nâng cao chất lượng dạy tiết ôn tập môn Địa lí
Để sử dụng một cách có hiệu quả sơ đồ tư duy trong quá trình dạy tiết ôn tập, trước hết, ta cần nắm vững những tri thức về nó:
2.3.1 Khái niệm:
Sơ đồ tư duy hay còn gọi là Lược đồ tư duy, Bản đồ tư duy (Mind Map) là PPDH chú trọng đến cơ chế ghi nhớ, dạy cách học, cách tự học nhằm tìm tòi, đào sâu, mở rộng một ý tưởng, hệ thống hóa một chủ đề hay một mạch kiến thức, bằng cách kết hợp việc sử dụng đồng thời hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết với sự tư duy tích cực Đặc biệt, đây là một dạng sơ đồ mở, không yêu cầu tỉ lệ, chi tiết chặt chẽ như bản đồ địa lí, các em có thể vẽ thêm hoặc bớt các nhánh, mỗi em có thể vẽ một kiểu khác nhau, dùng những màu sắc, hình ảnh, chữ viết và các cụm từ diễn đạt khác nhau, Tuy cùng một chủ đề nhưng mỗi
em có thể “thể hiện” nó dưới dạng Sơ đồ tư duy theo cách riêng của mình Do
đó, việc lập Sơ đồ tư duy phát huy tối đa khả năng sáng tạo của mỗi người
2.3.2 Cấu tạo:
Ở giữa sơ đồ là một hình ảnh trung tâm (hay một cụm từ) khái quát chủ đề Gắn liền với hình ảnh trung tâm là các nhánh cấp 1 mang các ý chính làm rõ chủ đề
Phát triển các nhánh cấp 1 là các nhánh cấp 2 mang các ý phụ làm rõ mỗi ý chính
Sự phân nhánh cứ thế tiếp tục để cụ thể hóa chủ đề, nhánh càng xa trung tâm thì ý càng cụ thể, chi tiết Có thể nói, sơ đồ tư duy là một bức tranh tổng thể, một mạng lưới tổ chức, liên kết khá chặt chẽ theo cấp độ để thể hiện một nội dung, một đơn vị kiến thức nào đó
2.3.3 Các bước thiết kế một sơ đồ tư duy
Ôn tập là quá trình người học khái quát hệ thống lại những kiến thức đã lĩnh hội theo một trật tự mới để có thể ghi nhớ nắm chắc được những kiến thức đã được truyền đạt trong quá trình dạy học qua đó người học được rèn luyện các kĩ năng học tập bộ môn và giáo dục tư tưởng , thái độ , tình cảm Để khắc phục thực trạng ôn tập theo hướng truyền thống của bộ môn và nâng cao hiệu q ủa chất lượng giờ ôn tập giáo viên sử dụng sơ đồ tư duy Sơ đồ tư duy có ý nghĩa quan trọng trong việc đổi mới các phương pháp , hình thức tổ chức dạy học kiểu bài
ôn tập , giúp học sinh hệ thống hóa các kiến thức đã học trong chương , phần một cách mạch lạc , ró ràng , sắp xếp các chủ đề kiến thức theo trình tự xuất hiện trong suy nghĩ của học sinh giúp học sinh đào sâu các kiến thức đã học ở nhiều khía cạnh khác nhau , xâu chuỗi kiến thức thành các mạch kiến thức một cách lô gic , đặc biệt phát huy tối đa năng lực sáng tạo của học sinh nhất là học sinh khá giỏi
Trang 6Để nâng cao hiệu quả việc sử dụng sơ đồ tư duy giáo viên cần chuẩn bị kĩ một số yêu cầu sau :
- Thứ nhất : Xác định các kiến thức cơ bản , trọng tâm hướng dẫn học sinh
ôn tập Hệ thống các kiến thức cần nắm vững đã được đề cập đến ngay trong từng bài học nhưng giáo viên cần lựa chọn thêm những nội dung kiến thức để kết nối , liên kết mở rộng hoặc cung cấp thêm tư liệu mang tính thực tiễn , cập nhật thông tin Đồng thời sắp xếp các kiến thức theo hệ thống có lô gic chặt chẽ theo tiến trình phát triển
- Thứ hai : Lựa chọn cách trình bày nội dung cơ bản , trọng tâm trong giờ
ôn tập một cách phù hợp đảm bảo tính rõ ràng , chính xác , khoa học và thẩm mĩ
- Thứ ba : Xác định rõ các tình huống học tập (câu hỏi , bài tập ) phù hợp với từng đối tượng học sinh Các câu hỏi bài tập bám sát chuẩn kiến thức , kí năng
- Thứ tư : Lựa chọn phương pháp gợi mở , hướng dẫn , hướng dẫn phù hợp đối với từng nhóm học sinh để tránh sự nhàm chán
- Thứ năm : Hướng dẫn kì năng tự ôn tập cho học sinh Giúp các em chủ động, tự giác
- Thứ sáu : Chuẩn bị chu đáo nội dung , phương tiện , đồ dùng cho giờ ôn tập
- Thứ bảy: Giáo viên hướng dẫn chi tiết theo các bước sau :
+Bước 1: Bắt đầu từ trung tâm của tờ giấy
+Bước 2: Dùng một ý hình ảnh hay bức tranh cho ý tưởng trung tâm
+Bước 3: Luôn luôn sử dụng màu sắc
+Bước 4: Nối các nhánh đến hình ảnh trung tâm và nối các nhánh cấp 2, cấp 3,cấp 4 để tạo ra sự liên kết
+Bước 5: Vẽ nhiều nhánh công hơn đường thẳng
+Bước 6: Sử dụng một từ khóa mỗi dòng
Lưu ý:
Nên chọn hướng giấy ngang để khổ giấy rộng, thuận lợi cho việc vẽ các nhánh con
Nên dùng các nét vẽ cong, mềm mại thay vì vẽ các đường thẳng để thu hút sự chú ý của mắt, như vậy sơ đồ tư duy sẽ lôi cuốn, hấp dẫn hơn
Các nhánh càng ở gần trung tâm thì càng được tô đậm hơn, dày hơn
Chú ý dùng màu sắc, đường nét hợp lý để vừa làm rõ các ý trong sơ đồ đồng thời tạo sự cân đối, hài hòa cho sơ đồ
Không ghi quá dài dòng, hoặc ghi những ý rời rạc, không cần thiết, nên dùng các từ, cụm từ một cách ngắn gọn
Không dùng quá nhiều hình ảnh, nên chọn lọc những hình ảnh thật cần thiết góp phần làm rõ các ý, chủ đề
Có thể đánh số thứ tự ở các ý chính cùng cấp
Không đầu tư quá nhiều thời gian vào việc “làm đẹp” sơ đồ bằng vẽ, viết, tô màu
Không vẽ quá chi tiết, cũng không vẽ quá sơ sài
Người lập sơ đồ được phép vẽ và trang trí theo cách riêng của mình
Trang 7Sau đây tôi xin trình bày một ví dụ cụ thể :
Ôn tập về phầ Địa li tự nhiên Châu Á
Mục tiêu của phần này là
- Củng cố các kiến thức khái quát về tự nhiên Châu Á : vị trí – địa hình , khí hậu,sông ngòi,cảnh quan Châu Á
- Củng cố kỹ năng: các mối quan hệ địa lí để giải thích đặc điểm tự nhiên
- Đồ dùng dạy học là bản đồ tự nhiên châu Á
- Phương pháp thảo luận nhóm
- Cách tiến hành :
Bước 1 : Cả lớp quan sát bản đồ tự nhiên châu Á hoặc Atlat Địa lí Việt Nam ( trang 5 )
Bước 2 : Chia lớp thành 5 nhóm giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm
+ Nhóm 1 : Vị trí – kích thước
+ Nhóm 2 : Địa hình
+ Nhóm 3 : Khí hậu
+ Nhóm 4: Sông ngòi
+ Nhóm 5 : Cảnh quan
Hoạt động 1: Cho học sinh lập sơ đồ tư duy theo nhóm thông qua gợi ý của giáo viên :
Gợi ý cho Nhóm 1 : Cho biết diện tích của châu Á là bao nhiêu , đứng thứ mấy trên thế giới ,quan sát bản đồ tự nhiên châu Á : xác đinh vị trí châu Á
Nhóm 2 : Mô tả đặc điểm địa hình châu Á ?
Nhóm 3 : Trình bày đặc điểm khí hậu ? Châu Á có các kiểu khí hậu phổ biến nào , nêu đặc điểm các kiểu khí hậu đó ?
Nhóm 4 : Các khu vực sông ngòi châu Á , nêu đặc điểm từng khu vực ?
Nhóm 5 : Cảnh quan tự nhiên của Châu Á đa dạng vì sao ? Kể tên các cảnh quan
tự nhiên phổ biến
Hoạt động 2: Học sinh hoặc đại diện của các nhóm học sinh lên báo cáo, thuyết minh về sơ đồ tư duy mà nhóm mình đã thiết lập
Hoạt động 3: Học sinh thảo luận, bổ sung, chỉnh sửa để hoàn thiện sơ đồ
tư duy về kiến thức của bài học đó Giáo viên sẽ là người cố vấn, là trọng tài giúp học sinh hoàn chỉnh sơ đồ tư duy từ đó dẫn dắt đến kiến thức của bài học
Hoạt động 4: Củng cố kiến thức bằng một sơ đồ tư duy mà giáo viên đã chuẩn bị sẵn hoặc một sơ đồ tư duy mà cả lớp đã tham gia chỉnh sửa hoàn chỉnh, cho học sinh lên trình bày, thuyết minh về kiến thức đó
Trang 8Sơ đồ tư duy về phầ Địa lí tự nhiên của châu Á
Trang 92.3.4 Những tiện ích của việc sử dụng Sơ đồ tư duy trong dạy tiết ôn tập Địa lí: Dạy học bằng sơ đồ tư duy giúp học sinh có được phương pháp học hiệu quả Chúng ta biết rằng việc rèn luyện phương pháp học tập cho HS không chỉ đơn thuần là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là mục tiêu dạy học Trong thực tế hiện nay, còn nhiều học sinh học tập một cách thụ động, chỉ đơn thuần là nhớ kiến thức một cách máy móc theo thói quen học vẹt, các em chưa
có ý thức hoặc chưa biết rèn luyện kỹ năng tư duy Học sinh chỉ học bài nào biết bài ấy, nắm kiến thức một cách đơn lẻ, rời rạc, chưa biết tích hợp, liên hệ kiến thức với nhau giữa các bài học, giữa các phân môn, vì vậy mà chưa phát triển được tư duy lô-gic và tư duy hệ thống Do đó, dù các em học rất chăm chỉ nhưng vẫn học kém Vì học phần sau đã quên phần trước, không biết vận dụng kiến thức đã học trước đó vào những phần sau Lại có nhiều học sinh khi đọc sách hoặc nghe giảng trên lớp không biết cách tự ghi chép để lưu thông tin, hay kiến thức trọng tâm vào trí nhớ của mình Bởi vậy, rèn kuyện cho các em có thói quen và kĩ năng sử dụng thành thạo sơ đồ tư duy trong quá trình dạy tiết ôn tập Địa lí sẽ giúp học sinh có được phương pháp học tốt, phát huy tính độc lập, chủ động, sáng tạo và phát triển tư duy
Sơ đồ tư duy giúp học sinh học tập một cách tích cực Một số kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học cho thấy bộ não của con người sẽ hiểu sâu, nhớ lâu và
in đậm cái mà do chính mình tự suy nghĩ, tự viết, vẽ ra theo ngôn ngữ của mình
Vì vậy sử dụng sơ đồ tư duy giúp học sinh học tập một cách tích cực, huy động tối đa tiềm năng của bộ não Việc học sinh trực tiếp vẽ sơ đồ tư duy vừa lôi cuốn, hấp dẫn các em, đồng thời còn phát triển khiếu thẩm mĩ, óc hội họa, bởi
đó là “sản phẩm kiến thức hội họa”do chính các em tự làm ra, lại vừa phát huy được tối đa khả năng sáng tạo của các em trong học tập, không rập khuôn một cách máy móc như khi lập các bảng biểu, sơ đồ, vì các em dễ dàng vẽ thêm các nhánh để phát triển ý tưởng riêng của mình Vì thế, tạo một không khí sôi nổi, hào hứng, say mê cho học sinh trong học tập Đây cũng là một trong những nội dung quan trọng của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” mà Bộ GD&ĐT đang triển khai thực hiện
Sơ đồ tư duy chú trọng tới hình ảnh, màu sắc, với các mạng lưới liên tưởng (các nhánh) Ta có thể vận dụng được với bất kì điều kiện cơ sở vật chất nào của các nhà trường hiện nay nói chung Bởi vì ta có thể thiết kế Sơ đồ tư duy trên giấy, bìa, tờ lịch cũ, bảng phụ, bằng cách sử dụng bút chì màu, phấn màu, tẩyhoặc cũng có thể thiết kế trên phần mềm Sơ đồ tư duy (Mind Map) Với những trường đủ điều kiện về cơ sở vật chất như Máy chiếu Projecto, phòng máy vi tính đảm bảo, chúng ta có thể sử dụng phần mềm (Mind Map) để phục vụ cho việc dạy học có ứng dụng công nghệ thông tin
*Tóm lại, việc sử dụng Sơ đồ tư duy trong quá trình dạy dạy tiết ôn tập Địa lí sẽ giúp HS:
1 Tăng sự hứng thú trong học tập
2 Phát huy khả năng sáng tạo, năng lực tư duy của các em
3 Tiết kiệm thời gian rất nhiều
Trang 104 Nhìn thấy được bức tranh tổng thể.
5 Ghi nhớ tốt hơn
6 Thể hiện phong cách cá nhân, dấu ấn riêng của mỗi em
2.3.5 Cách sử dụng Sơ đồ tư duy trong dạy tiết ôn tập Địa lí
+ Đối với giáo viên:
Ngoài việc tham dự các lớp tập huấn bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ có liên quan đến việc đổi mới PPDH, giáo viên cần nghiên cứu kĩ những tài liệu liên quan đến việc hướng dẫn sử dụng SĐTD và phần mềm vẽ SĐTD Mind Map để
có những tri thức cơ bản về nó (Hiểu biết về SĐTD, cấu tạo, vai trò, tiện ích, phương pháp tạo lập, thiết kế, việc sử dụng nó trong quá trình dạy học ); đồng thời, giáo viên cần đầu tư thời gian vào việc tập vẽ, cả vẽ trên giấy và trên phần mềm trong máy vi tính (Nhớ là phải nghiên cứu kĩ cách sử dụng phần mềm để thực hiện thao tác cho nhanh nhẹn, thuần thục) Sau khi đã hiểu kĩ, nắm chắc về vai trò, công dụng của SĐTD, sử dụng thành thạo phần mềm, nắm vững phương pháp vẽ một SĐTD, thì việc ứng dụng nó vào quá trình dạy học là việc dễ dàng (Dĩ nhiên chuyện SĐTD đẹp hay xấu phụ thuộc vào sự tưởng tượng, liên tưởng,
óc sáng tạo và năng khiếu mỗi người)
+ Đối với học sinh:
Để có thể sử dụng tốt và phát huy một cách có hiệu quả SĐTD trong quá trình dạy học, trước hết, chúng ta cần cho học sinh làm quen với một số sơ đồ tư duy
có sẵn, để các em có cái nhìn khái quát về nó (tiếp xúc nó, hiểu nó, rồi “bắt chước” vẽ nó) Đây là bước chuẩn bị hết sức quan trọng Tuy nhiên, rất nhiều giáo viên bỏ qua bước này hoặc giới thiệu một cách rất sơ sài, qua loa Vì thế, học sinh chưa hiểu biết cặn kẽ, cụ thể về nó, chưa nắm vững phương pháp tạo lập, chưa có kĩ năng vẽ SĐTD nên dẫn đến nhiều tiết dạy không thành công do các em mãi loay hoay với giấy bút mà không biết vẽ cái gì, vẽ như thế nào, bắt đầu từ đâu, vì các em chưa hình dung được SĐTD của bài học trong đầu mình cũng như chưa biết cách thức, phương pháp vẽ
Vì vậy, theo tôi, chúng ta cần dành thời gian hợp lý cho các em “làm quen” với SĐTD, theo cách sau đây:
* Để tiết kiệm thời gian, lại khỏi phải làm cái công việc giới thiệu, hướng dẫn cách vẽ SĐTD trở đi, trở lại hết lớp này đến lớp khác, giáo viên nên tham mưu cho Ban Giám hiệu trường, hoặc Chuyên môn trường, chọn thời gian thuận lợi ngay từ đầu năm học tổ chức một buổi ngoại khóa “Làm quen với Sơ
đồ tư duy” (Tùy theo tình hình cụ thể của từng đơn vị trường mà có thể tổ chức theo khối lớp giáo viên trực tiếp dạy, khối học sáng - chiều hoặc toàn trường) để giới thiệu, cho các em làm quen và hướng dẫn cách vẽ SĐTD cho các em.(Lưu ý rằng đây cũng là một bước tạo không khí sôi nổi, lôi cuốn các em tiếp cận với một phương pháp, kĩ thuật dạy học mới) Để buổi ngoại khóa thành công, giáo viên cần chuẩn bị tốt các nội dung sau:
+ Về phía học sinh, giáo viên cần nhắc nhở các em mang theo đầy đủ các dụng cụ: giấy vở, bìa lịch cũ, bìa cứng, bút chì, hộp màu, tẩy,