Bài giảng Vai trò của siêu âm trong sản phụ khoa - BS CKII. Lê Thị Quỳnh Hà

Bài giảng Vai trò của siêu âm trong sản phụ khoa trình bày các nội dung chính sau: Những ứng dụng trong sản, phụ khoa; Ưu điểm siêu âm đường âm đạo, một số loại siêu âm chuyên biệt,... Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết.

BS CKII LÊ THỊ QUỲNH HÀ

KHOA CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

BV HÙNG VƯƠNG

VAI TRÒ CỦA SIÊU ÂM TRONG SẢN PHỤ KHOA

 Ưu điểm siêu âm đường âm đạo

 Một số loại siêu âm chuyên biệt

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN SIÊU ÂM

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN SIÊU ÂM THẾ GIỚI

 1880: Pierre Curie tìm ra sóng siêu âm với hiệu ứng áp

điện Piezo - eclectric

 1917: Paul Langevin ứng dụng sóng siêu âm vào việc phát hiện tàu ngầm

1958 Ian Donald đƣa siêu âm vào chẩn đoán sản phụ khoa

LỊCH SỬ

 1960 : Doppler -Takeuchi (Japan)

 1980 : Doppler Flow - Stuart Campell

 1990 : 3D - Donald King (Columbia University)

 1992 : demo 3D Facial -H.C Kuo, F.M Chang, C.H Wu (Taiwan)

 2000 : siêu âm xách tay (portable)

 2010 : siêu âm đàn hồi (Elasto)

LỊCH SỬ

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN SIÊU ÂM Ở VIỆT NAM

 Từ 1975: Y khoa Việt Nam không nói đến siêu âm y học

 1985 : có thông tin về siêu âm y học

 1986 : lớp siêu âm tổng quát tại Bệnh Viện Nhân Dân Gia Định (TPHCM) do Bs U Meckler và Bs Nguyễn Sĩ Huyên hướng dẫn cho 23 Bác sĩ đa khoa

Hội siêu âm TPHCM đƣợc thành lập.

Hội ADM (Pháp) tài trợ máy siêu âm Aloka và Bs P Gild dạy lớp siêu âm sản tại Bệnh Viện Từ Dũ

khoa và chuyên khoa biết làm siêu âm

 1992: siêu âm sản phụ khoa đầu tiên do trung tâm đào tạo

tổ chức

• Đến nay đã đào tạo đƣợc trên 180 học viên

• “Cầm tay chỉ việc”

NGUYÊN LÝ

 X Quang qui ước : tia X

 Cắt lớp điện toán : tia X

 Siêu âm : sóng siêu âm

 Cộng hưởng từ : từ trường và sóng cao tần

 Y học hạt nhân : tia gamma

Sóng siêu âm là những rung động cơ học có cùng bản chất với âm thanh nhưng có tần số cao mà tai người không nghe được

• Sóng tai người không nghe được : < 20 HZ

• Sóng tai người nghe được : 20- 20.000 HZ

• Sóng siêu âm : > 20.000 HZ

NGUYÊN LÝ

GIÁ TRỊ CỦA SIÊU ÂM

ƯU ĐIỂM

• Chẩn đoán tốt với dịch và các tạng đặc

• Sóng siêu âm được xem là vô hại với thai nhi, tuy nhiên

không nên lạm dụng siêu âm Doppler màu với thai nhi < 3tháng tuổi

NHƯỢC ĐIỂMHạn chế khảo sát với tạng chứa khí, xương

ISUOG: International Society of Ultrasound in

Obstetrics and Gynecology

AI LÀ NGƯỜI LÀM SIÊU ÂM ?

TIÊU CHUẨN ĐÀO TẠO

Ba bước cần thiết:

1. Lý thuyết

2.Thực hành

3.Kiểm tra

TIÊU CHUẨN ĐÀO TẠO

SẢN KHOA

 Siêu âm thai quý 1

 Siêu âm thai quý 2, 3:

Thai, nhau, ối,

Các mặt cắt chuẩn, độ lệch các số đo,

TIÊU CHUẨN ĐÀO TẠO

PHỤ KHOA

 Khảo sát TC ở 2 mặt cắt dọc, ngang

 Đo bề dày nội mạc TC và mô tả cấu trúc nội mạc

 Khảo sát cơ TC và cấu trúc, khối u kèm không

 Khảo sát buồng trứng, khối u kèm không

 Dịch tự do vùng chậu

PHỤ KHOA

KIỂM TRA VÀ CẤP GIẤY CHỨNG NHẬN

Cần thời gian bao lâu để huấn luyện?

 Khó xác định! Tuy nhiên, theo khuyến cáo ISUOG:

 Cần làm: 100 giờ siêu âm có giám sát

100 ca siêu âm sản khoa

100 ca siêu âm phụ khoa

 Có sổ ghi chép, lưu hình, bệnh sử, kết cục,

VAI TRÒ CỦA SIÊU ÂM

 Đây là kỹ thuật tối ưu, nhất là với sản khoa

 Tiện lợi, không hại, rẻ tiền

 Thực hiện tại giường

 Có nhiều kỹ thuật: siêu âm 2 chiều trắng đen, siêu âm 3 chiều, siêu âm 4 chiều, Doppler màu

Sảnh chờ siêu âm

khoa CĐHA

22

Khách hàng lấy số thứ tự vào phòng SA

CÁC ĐƯỜNG SIÊU ÂM

• Siêu âm qua ngã bụng

• Siêu âm qua ngã âm đạo

• Siêu âm hội âm, môi lớn

SIÊU ÂM ĐƯỜNG ÂM ĐẠO

Là những kỹ thuật bổ sung cho nhau, cả hai được dùng rộng rãi trong việc đánh giá vùng chậu của phụ nữ

SIÊU ÂM HỘI ÂM- MÔI LỚN

 Khắc phục được khiếm khuyết của siêu âm đường bụng

 Bất lợi:

Hơi trong trực tràng làm cản trở khảo sát, kỹ thuật khó hơn, chỉ quan sát được 80% trường hợp

SIÊU ÂM HỘI ÂM- MÔI LỚN

ƢU ĐIỂM SIÊU ÂM NGÃ ÂM ĐẠO

 Sử dụng đầu dò tần số cao hơn cho độ phân giải tốt hơn

 Khảo sát bệnh nhân không thể giữ bàng quang căng

 Khảo sát bệnh nhân béo phì

 Đánh giá những tử cung gập sau

 Phân biệt rõ hơn những khối phần phụ và những quai ruột

 Quan sát chi tiết hơn những đặc tính bên trong của một khối vùng chậu

MỘT SỐ LOẠI SIÊU ÂM CHUYÊN BIỆT

Siêu âm:

 Hình thái học TCN I (đo NT)

 Hình thái học TCN II (4D)

 Tim thai nhi

 Doppler màu sản khoa

 Doppler màu phụ khoa

 Đo chiều dài CTC

 Bơm nước lòng tử cung

CHỈ ĐỊNH SIÊU ÂM TRONG PHỤ KHOA

 Đau vùng tiểu khung chậu : thai ngoài tử cung,viêm

CHỈ ĐỊNH SIÊU ÂM TRONG PHỤ KHOA

CHỈ ĐỊNH SIÊU ÂM TRONG PHỤ KHOA

 Kiểm tra dụng cụ tránh thai: số lƣợng, vị trí, loại dụng

cụ…

 Đau bụng lan tỏa ở nữ giới: ngoài việc thăm khám hết các tạng, các vùng trong ổ bụng thì cần thăm khám kỹ vùng tiểu khung, tử cung, buồng trứng để xem có dấu hiệu viêm nhiễm phần phụ, đặc biệt là thai ngoài tử cung

 Theo dõi sự phát triển của nang trứng: có nang trứng

trong chu kỳ kinh nguyệt hay không có nang trứng

 Vô sinh

CHỈ ĐỊNH SIÊU ÂM TRONG PHỤ KHOA

 Sau phẫu thuật vùng chậu, sau sanh, sau bỏ thai

 Tầm soát bệnh lý tử cung buồng trứng ác tính ở bệnh nhân

có nguy cơ cao

 Tiểu không tự chủ

 Sa sinh dục

 Hướng dẫn can thiệp hay thủ thuật ngoại khoa

LẠC TUYẾN TRONG CƠ TC

U BÌ BUỒNG TRỨNG

NANG LẠC TUYẾN BT

NHÂN XƠ TC

BUỒNG TRỨNG ĐA NANG

SIÊU ÂM BƠM NƯỚC LÒNG TỬ CUNG

( SIS- SHG)

• Là thủ thuật siêu âm ngã âm đạo sau khi bơm nướcmuối vô trùng vào lòng tử cung qua kênh cổ tử cung đểtách biệt khoang tử cung

• Đánh giá bệnh lý niêm mạc và lớp dưới niêm mạc

POLYP LÒNG TC

POLYP LÒNG TC

SIÊU ÂM DOPPLER MÀU PHỤ KHOA

SIÊU ÂM DOPPLER MÀU PHỤ KHOA

CHỈ ĐỊNH TRONG SIÊU ÂM SẢN KHOA

Tam cá nguyệt I

• Xác định có túi thai trong lòng tử cung hay không

• Sự sinh tồn (tim thai)

• Vị trí thai: trong hay ngoài tử cung,thai cổ tử cung,thai

sẹo mổ cũ…

• Số lƣợng thai,số bánh nhau trong song thai

• Tuổi thai,ngày dự sanh chính xác nhất

• Đo độ mờ da gáy tầm soát hội chứng Down

• Phát hiện sớm một số dị tật nhƣ vô sọ, não thất duy

nhất,nang bạch huyết vùng cổ…

CHỈ ĐỊNH TRONG SIÊU ÂM SẢN KHOA

Tam cá nguyệt II và III

SINH TRẮC THAI

ĐÁNH GIÁ BÁNH NHAU

Nhau bám mặt sau TC Nhau bám mặt trước TC

AFI<5: thiểu ối

KHẢO SÁT DÂY RỐN

 Cấu trúc dây rốn: 2 động mạch, 1 tĩnh mạch

 Trường hợp bất thường: chỉ có 1 động mạch rốn

SỐ LẦN SIÊU ÂM TRONG THAI KỲ?

 11 tuần 3 ngày - 13 tuần 6 ngày

 20-22 tuần

 30 - 32 tuần

SONG THAI

SONG THAI DÍNH

THAI VÔ SỌ

HẸP TÁ TRÀNG

SOFT MARKER?

SIÊU ÂM HÌNH THÁI HỌC TAM CÁ NGUYỆT I

SIÊU ÂM HÌNH THÁI HỌC TAM CÁ NGUYỆT I

TIÊU CHUẨN ĐO NT

 Tuối thai: 11 tuần – 13 tuần 6 ngày

 CRL: 45-84mm

 Mặt cắt dọc giữa

 Thai ở tư thế trung tính, không gập không duỗi

 Zoom hình để thấy đầu và phần trên ngực, khi đo con trỏ tăng hay giảm 0,1mm

 Đo da gáy kích thước lớn nhất

 Phân biệt da gáy và màng ối

ĐO NT

DOUBLE TEST, TRIPLE TEST?

SIÊU ÂM 4D

MỤC ĐÍCHNhằm phát hiện bất thường thai để cung cấp thông tin nhằm đưa ra hướng xử trí tốt nhất cho mẹ và thai

Bao gồm những đánh giá:

 Sinh tồn của thai

 Số thai

 Tuổi thai, kích thước thai

 Cấu trúc cơ thể học cơ bản của thai

 Hình thái và vị trí bánh nhau

SIÊU ÂM 4D

THỜI ĐIỂM THỰC HIỆN:

Siêu âm nên được thực hiện thường quy ở tuổi thai từ

20-22 tuần

Tuy nhiên trong trường hợp bệnh nhân chưa được khảo sát đến trễ hoặc có bất thường đã phát hiện thì có thể thực hiện việc siêu âm ở tuổi thai lớn hơn

SIÊU ÂM 4D

KHẢO SÁT TỐT BỀ MẶT: MẶT, TỨ

CHI

SIÊU ÂM 4D

DỊ TẬT HỞ MÔI TRÊN

SIÊU ÂM 4D

KHẢO SÁT CỘT SỐNG

SIÊU ÂM TIM THAI NHI

CHỈ ĐỊNH:

• Có tiền căn gia đình làm tăng nguy cơ bệnh tim thai

• Người mẹ có nguy cơ cao mang thai mắc bệnh tim bẩmsinh

• Những dấu hiệu thai nhi có bệnh tim mạch cao

SIÊU ÂM TIM THAI

SIÊU ÂM DOPPLER MÀU SẢN KHOA

MỤC ĐÍCH:

 Tầm soát nguy cơ tiền sản giật

 Đánh giá vòng tuần hoàn tử cung - nhau, nhau-thai

 Đánh giá khả năng đáp ứng trình trạng sức khỏe thai nhi

 Bất thường bánh nhau, dây rốn

SIÊU ÂM DOPPLER MÀU SẢN KHOA

CHỈ ĐỊNH:

 Thai chậm tăng trưởng trong tử cung

 Phù thai chưa rõ nguyên nhân

 Đánh giá tình trạng thiếu máu thai nhi

 Mẹ cao huyết áp, tiền sản giật

 Theo dõi thai nhỏ hơn tuổi thai

 Đa thai

 Các bất thường của nhau và dây rốn (nhau tiền đạo, nhau cài răng lược )

DOPPLER MÀU SẢN KHOA

ĐO CHIỀU DÀI CỔ TỬ CUNG

 MỤC ĐÍCH:

• Xác định nguy cơ sinh non, đặc biệt là nhóm phụ nữ nguy

cơ cao

• Phân biệt chuyển dạ thật, giả trong dọa sanh non, giúp

giảm can thiệp những trường hợp không cần thiết

 THỜI ĐIỂM THỰC HIỆN:

Sau 14 tuần

ĐO CHIỀU DÀI CTC

Siêu âm đầu dò âm đạo là tiêu chuẩn vàng để đánh giá chiều dài

SIÊU ÂM ĐO CHIỀU DÀI CTC

SIÊU ÂM TRONG CHẨN ĐOÁN TIỀN SẢN

Siêu âm giúp hỗ trợ trong thủ thuật chẩn đoán tiền sản:

 Chọc hút gai nhau

 Chọc ối

 Bơm nước ối vào buồng ối (thiểu ối),…

SIÊU ÂM TRONG CHẨN ĐOÁN TIỀN SẢN

Chọc hút gai nhau dưới siêu âm Chọc ối dưới siêu âm

HỖ TRỢ TRONG CHẨN ĐOÁN TIỀN SẢN

Những hội chứng di truyền không phát hiện qua siêu

âm …!

Cần có chỉ định của bác sĩ lâm sàng !

VAI TRÒ CỦA CT, MRI, Y HỌC HẠT NHÂN

Sản khoa:

MRI: chẩn đoán các dị tật bẩm sinh hệ thần kinh và tim mạch, bụng, nhau cài răng lược Lấy được hình ảnh mọi chiều theo yêu cầu, hình ảnh toàn cảnh

Phụ khoa:

• CT, MRI: giúp chẩn đoán các bệnh lý vùng chậu

• Y học hạt nhân: đánh giá tốt chức năng cơ quan, chỉ được

sử dụng khi thật cần thiết như chẩn đoán di căn sớm vào xương từ các ung thư vú, tử cung, buồng trứng Hạn chế khảo sát hình dạng và cấu trúc của cơ quan

Có bao nhiêu mặt người trên cây???

Hình ảnh là cái bóngcủa sự thật chứ chưahẳn là sự thật Vì vậy

nó cần được lý giảitrong bối cảnh củalâm sàng

KẾT LUẬN

 Siêu âm có rất nhiều công dụng trong sản, phụ khoa

 Cần có chỉ định của bác sĩ lâm sàng

 Nên có chỉ định phù hợp giai đoạn thai kỳ

 Siêu âm cũng có giới hạn chứ không phải thấy tất cả,đặc biệt trong sản khoa

Siêu âm không phát hiện hết 100% dị tật thai nhi

CÁM ƠN!

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 Sách siêu âm sản khoa thực hành – Đỗ Danh Toàn – NXB y học 2014

 Dev Maulik Doppler Ultrasound in Obstetrics and Gynecology 2ndEdition 2005

 https://www.isuog.org

 https://fetalmedicine.org