Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Kinh tế chính trị: Vai trò của nhà nước trong việc đảm bảo an sinh xã hội ở Việt Nam

Mục tiêu nghiên cứu luận án là hệ thống lý thuyết về vai trò của nhà nước trong việc đảm bảo ASXH. Từ đó phân tích, đánh giá vai trò của nhà nước trong việc đảm bảo ASXH ở Việt Nam hiện nay, đồng thời đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện vai trò của nhà nước trong việc đảm bảo ASXH ở Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo.

Đ I H C QU C GIA HÀ N IẠ Ọ Ố Ộ

TRƯỜNG Đ I H C KINH TẠ Ọ Ế

NGUY N TH  NHUNGỄ Ị

VAI TRÒ C A NHÀ N Ủ ƯỚ C TRONG

VI C Đ M B O AN SINH XàH I   VI T NAM Ệ Ả Ả Ộ Ở Ệ

Chuyên ngành: Kinh t  chính trế ị

Mã s : ố 9310102.01

TÓM T T  Ắ LU N ÁN TI N SĨ  Ậ Ế KINH T  CHÍNH TR Ế Ị

Hà N i ­ Năm 2020ộ

LU N ÁN ĐẬ Ư ỢC HOÀN THÀNH T IẠ :

TRƯỜNG Đ I H C KINH T , Đ I H C QU C GIA HÀ N IẠ Ọ Ế Ạ Ọ Ố Ộ

Ngườ ưới h ng d n khoa h c: ẫ ọ 1. PGS.TS Ph m Th  H ng ạ ị ồ

Lu n án đậ ược b o v  trả ệ ước H i đ ng ch m lu n án Ti n sĩ h p t i:ộ ồ ấ ậ ế ọ ạ

Trường Đ i h c Kinh t , Đ i H c Qu c Gia Hà N iạ ọ ế ạ ọ ố ộVào h i   gi   , ngày   tháng   năm 2020ồ ờ

Có th  tìm hi u lu n án t i: ể ể ậ ạ

– Th  vi n Qu c gia ư ệ ố

– Trung tâm Thông tin – Th  vi n, Đ i h c Qu c gia Hà N iư ệ ạ ọ ố ộ  

M  Đ UỞ Ầ

1. Tính c p thi t c a đ  tài ấ ế ủ ề

M t trong nh ng v n đ  mà t t c  các qu c gia trên th  gi i đ u quan tâm làộ ữ ấ ề ấ ả ố ế ớ ề  tăng trưởng kinh t  Tăng trế ưởng kinh t  nhanh s  giúp tăng thu nh p c a c  nế ẽ ậ ủ ả ướ  c,góp ph n c i thi n ch t lầ ả ệ ấ ượng cu c s ng dân c  nh  kéo dài tu i th , gi m t  l  tộ ố ư ư ổ ọ ả ỷ ệ ử vong tr  em và gi m tình tr ng suy dinh dẻ ả ạ ưỡng; giáo d c và văn hóa phát tri n, t oụ ể ạ  nhi u công ăn vi c làm cho ngề ệ ười lao đ ng. Tuy nhiên, b n thân tăng trộ ả ưởng kinh tế trong b i c nh kinh t  th  trố ả ế ị ường thu n túy ch a gi i quy t đầ ư ả ế ược các v n đ  xã h iấ ề ộ  khi các chương trình phát tri n kinh t  ch a để ế ư ược k t h p hay l ng ghép v i chínhế ợ ồ ớ  sách xã h i. Đ  có s  k t h p này, r t c n đ n vai trò c a nhà nộ ể ự ế ợ ấ ầ ế ủ ước. An sinh xã h iộ  (ASXH) là s  đ m b o v  thu nh p và m t s  đi u ki n thi t y u khi con ngự ả ả ề ậ ộ ố ề ệ ế ế ườ ị i b

y u th  S  tham gia c a nhà nế ế ự ủ ướ ở ức   m c đ  nh t đ nh vào đ m b o ASXH chính làộ ấ ị ả ả  

m t trong nh ng cách giúp nhà nộ ữ ước gi i quy t th t b i th  trả ế ấ ạ ị ường và th c hi n côngự ệ  

b ng xã h i.   h u h t các qu c gia trên th  gi i, nhà nằ ộ Ở ầ ế ố ế ớ ước đ u can thi p vào vi cề ệ ệ  

đ m b o ASXH v i các m c đ  khác nhau. Ngay   m t qu c gia, s  can thi p c aả ả ớ ứ ộ ở ộ ố ự ệ ủ  nhà nước vào ASXH cũng khác nhau trong t ng giai đo n l ch s  V  m t lý thuy t,ừ ạ ị ử ề ặ ế  vai trò c a nhà nủ ước trong vi c đ m b o ASXH là m t ch  đ  thu hút s  quan tâmệ ả ả ộ ủ ề ự  nghiên c u c a nhi u h c gi  Tuy nhiên, đây đang là v n đ  còn có nhi u ý ki nứ ủ ề ọ ả ấ ề ề ế  tranh lu n và ch a có s  th ng nh t. ậ ư ự ố ấ

Vi t Nam tr i qua h n 30 năm đ i m i đã đ t đệ ả ơ ổ ớ ạ ược nh ng bi n đ i sâu s c vữ ế ổ ắ ề kinh t  ­ xã h i. Kinh t  tăng trế ộ ế ưởng nhanh, c  c u kinh t  chuy n d ch theo hơ ấ ế ể ị ướ  ng

h p lý, thu nh p bình quân đ u ngợ ậ ầ ười ngày càng tăng, đ i s ng c a ngờ ố ủ ười dân t ngừ  

bước được nâng cao. Trong quá trình phát tri n kinh t , Nhà nể ế ước Vi t Nam dệ ướ ự i slãnh đ o c a Đ ng C ng s n đã th  hi n vai trò quan tr ng trong vi c đi u ti t nh mạ ủ ả ộ ả ể ệ ọ ệ ề ế ằ  

kh c ph c th t b i th  trắ ụ ấ ạ ị ường và hướng theo m c tiêu đã đ nh. M t trong nh ngụ ị ộ ữ  nhi m v  trung tâm và quan ệ ụ tr ng nh t đ  phát tri n b n v ng và  n đ nh đ t nọ ấ ể ể ề ữ ổ ị ấ ướ  c

đó là đ m b o hài hòa gi a phát tri n kinh t  và công b ng xã h i. Đ m b o ASXHả ả ữ ể ế ằ ộ ả ả  

là nhân t  đ m b o đ nh hố ả ả ị ướng xã h i ch  nghĩa. Th i gian qua, Nhà nộ ủ ờ ước Vi tệ  Nam đã có nh ng thành công nh t đ nh trong xây d ng h  th ng chính sách, phápữ ấ ị ự ệ ố  

lu t, th c thi v  vi c đ m b o ASXH. Tuy nhiên, Vi t Nam đang ph i đ i m t v iậ ự ề ệ ả ả ệ ả ố ặ ớ  nhi u thách th c cũng do nhi u nguyên nhân khách quan và ch  quan khác nhau.ề ứ ề ủ  Kinh t  th  trế ị ường đ nh hị ướng xã h i ch  nghĩa   Vi t Nam đang hình thành và phátộ ủ ở ệ  tri n. Trong quá trình đó, n n kinh t  Vi t Nam không tránh kh i nh ng th t b i vàể ề ế ệ ỏ ữ ấ ạ  khuy t t t th  trế ậ ị ường nh  tình tr ng phân hóa giàu nghèo, l m phát, th t nghi p, đ iư ạ ạ ấ ệ ờ  

s ng m t b  ph n dân c  g p khó khăn Bên c nh đó, năng l c c a nhà nố ộ ộ ậ ư ặ ạ ự ủ ước còn 

b c l  nhi u h n ch  trong quá trình xây d ng và hoàn thi n th  ch  kinh t  thộ ộ ề ạ ế ự ệ ể ế ế ị 

trường, ho ch đ nh và th c thi các chính sách đ m b o ASXH. Xu t phát t  lý lu nạ ị ự ả ả ấ ừ ậ  

và th c ti n nêu trên vi c nghiên c u v  vai trò c a nhà nự ễ ệ ứ ề ủ ước trong đ m b o ASXHả ả  

 Vi t Nam là yêu c u c p thi t trong b i c nh hi n nay. 

T  nh ng lý do trên, đ  tàiừ ữ ề : “Vai trò c a nhà n ủ ướ c trong vi c đ m b o an sinh ệ ả ả  

xã h i   Vi t Nam”  ộ ở ệ được ch n đ  nghiên c u trong lu n án này.ọ ể ứ ậ  

2. M c đích và nhi m v  nghiên c uụ ệ ụ ứ

2.1. M c đích nghiên c u ụ ứ

H  th ng lý thuy t v  vai trò c a nhà n c trong vi c đ m b o ASXH. T  đó phânệ ố ế ề ủ ướ ệ ả ả ừ  tích, đánh giá vai trò c a nhà n c trong vi c đ m b o ASXH   Vi t Nam hi n nay,ủ ướ ệ ả ả ở ệ ệ  

đ ng th i đ  xu t nh ng gi i pháp nh m hoàn thi n vai trò c a nhà n c trong vi cồ ờ ề ấ ữ ả ằ ệ ủ ướ ệ  

đ m b o ASXH   Vi t Nam trong giai đo n ti p theoả ả ở ệ ạ ế

2.2. Nhi m v  nghiên c u  ệ ụ ứ

Đ  đ t để ạ ược m c đích trên, lu n án s  th c hi n các nhi m v  c  th  sau:ụ ậ ẽ ự ệ ệ ụ ụ ể

­ H  th ng hóa và làm rõ nh ng v n đ  lý thuy t v  vai trò c a nhà nệ ố ữ ấ ề ế ề ủ ước cũng 

nh  nghiên c u kinh nghi m qu c t  v  vai trò c a nhà nư ứ ệ ố ế ề ủ ước trong vi c đ m b oệ ả ả  ASXH. 

­ Phân tích th c tr ng và đánh giá vai trò c a nhà nự ạ ủ ước trong vi c đ m b oệ ả ả  ASXH   Vi t Nam.ở ệ

­ Đ  xu t phề ấ ương hướng và nh ng gi i pháp nh m nâng cao vai trò c a nhàữ ả ằ ủ  

nước trong vi c đ m b o ASXH   Vi t Nam trong th i gian t i.ệ ả ả ở ệ ờ ớ

Câu h i nghiên c u c a đ  tài: ỏ ứ ủ ề

Trên c  s  m c đích, nhi m v  nghiên c u nêu trên, lu n án s  đi sâu tìm hi uơ ở ụ ệ ụ ứ ậ ẽ ể  

đ  tr  l i nh ng câu h i nghiên c u sau:ể ả ờ ữ ỏ ứ

­  Vai trò c a nhà n c trong vi c đ m b o ASXH g m nh ng n i dung gì và nh ngủ ướ ệ ả ả ồ ữ ộ ữ  

y u t  nào tác đ ng đ n vai trò c a nhà n c trong vi c đ m b o ASXH?ế ố ộ ế ủ ướ ệ ả ả

­ Có nh ng gi i pháp gì đ  nâng cao vai trò c a nhà nữ ả ể ủ ước trong vi c đ m b oệ ả ả  ASXH   Vi t Nam?ở ệ

3. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c uạ ứ

3.1. Đ i t ố ượ ng nghiên c u ứ

Đ m b o ASXH là m t v n đ  r ng l n liên quan đ n nhi u lĩnh v c khác nhau,ả ả ộ ấ ề ộ ớ ế ề ự  tuy nhiên, lu n án ch  nghiên c u vai trò c a nhà n c trong vi c đ m b o ASXH trênậ ỉ ứ ủ ướ ệ ả ả  

n n t ng m i quan h  gi a nhà n c và th  tr ng trong vi c đ m b o ASXH   Vi tề ả ố ệ ữ ướ ị ườ ệ ả ả ở ệ  Nam

3.2. Ph m vi nghiên c u ạ ứ

­ Ph m vi v  th i gian: ạ ề ờ  Lu n án nghiên c uậ ứ  vai trò c a nhà nủ ước trong vi c đ mệ ả  

b o ASXH   Vi t Nam t  2011 đ n 2018. Tác gi  d a trên c  s  chi n lả ở ệ ừ ế ả ự ơ ở ế ược phát tri n kinh t  xã h i 2011 ­ 2020 c a Vi t Nam.ể ế ộ ủ ệ

­ Ph m vi n i dung:  ạ ộ Lu n án nghiên c u vai trò c a nhà nậ ứ ủ ước trong vi c đ mệ ả  

b o ASXH   Vi t Nam th  hi n 4 n i dung sau: l a ch n mô hình kinh t  và mô hìnhả ở ệ ể ệ ộ ự ọ ế  ASXH; xây d ng th  ch  pháp lu t, chi n lự ể ế ậ ế ược và chính sách đ m b o ASXH; tả ả ổ 

ch c th c hi n đ m b o ASXH và đi u ch nh, ki m tra, giám sát vi c th c hi n đ mứ ự ệ ả ả ề ỉ ể ệ ự ệ ả  

b o ASXH. Khi đánh giá vai trò c a nhà nả ủ ước trong vi c đ m b o ASXH, tác gi  d aệ ả ả ả ự  trên n n t ng m i quan h  gi a nhà nề ả ố ệ ữ ước và th  trị ường. Còn khi đánh giá vai trò c aủ  nhà nước trong t  ch c th c hi n đ m b o ASXH thì tác gi  ch  phân tích: nhómổ ứ ự ệ ả ả ả ỉ  chính sách ASXH hướng t i phòng ng a r i ro c  th  là ch  s  vi c làm b n v ng vàớ ừ ủ ụ ể ỉ ố ệ ề ữ  xóa đói gi m nghèo; nhóm chính sách ASXH nh m gi m thi u r i ro chính là nh ngả ằ ả ể ủ ữ  hình th c b o hi m d a trên nguyên t c đóng ­ hứ ả ể ự ắ ưởng (c  th  là ch  s  m c đ  baoụ ể ỉ ố ứ ộ  

ph  v  BHXH; vai trò c a nhà nủ ề ủ ước k t h p v i th  trế ợ ớ ị ường trong vi c th c thiệ ự  BHXH) và nhóm chính sách ASXH kh c ph c r i ro hay chính là ASXH không d aắ ụ ủ ự  trên đóng góp nh  TGXH (c  th : ch  s  v  m c đ  bao ph  v  TGXH và vai trò c aư ụ ể ỉ ố ề ứ ộ ủ ề ủ  nhà nước k t h p v i th  trế ợ ớ ị ường trong chương trình tr  c p ti n m t, tr  giúp đ tợ ấ ề ặ ợ ộ  

ch c th c hi n đ m b o ASXH và đi u ch nh, ki m tra, giám sát vi c th c hi n đ mứ ự ệ ả ả ề ỉ ể ệ ự ệ ả  

b o ASXH.ả

Lu n án đ a ra các tiêu chí đ  đánh giá vai trò c a nhà nậ ư ể ủ ước trong vi c đ m b oệ ả ả  ASXH bao g m hai nhóm tiêu chí: nhóm tiêu chí th  nh t, đánh giá l a ch n mô hìnhồ ứ ấ ự ọ  kinh t  th  trế ị ường và mô hình ASXH cũng nh  xây d ng th  ch , pháp lu t và chi nư ự ể ế ậ ế  

lược, chính sách trong vi c đ m b o ASXH; nhóm tiêu chí th  hai, đánh giá quá trìnhệ ả ả ứ  

th c thi và ki m tra giám sát c a nhà nự ể ủ ước trong vi c đ m b o ASXH. ệ ả ả

Lu n án cũng ch  ra nh ng y u t   nh hậ ỉ ữ ế ố ả ưởng đ n vai trò c a nhà nế ủ ước trong 

vi c đ m b o ASXH bao g m: y u t  chính tr , y u t  v  kinh t , y u t  xã h i.ệ ả ả ồ ế ố ị ế ố ề ế ế ố ộ

4.2. Nh ng đóng góp v  phân tích th c ti n ữ ề ự ễ

Lu n án nghiên c u kinh nghi m vai trò c a nhà nậ ứ ệ ủ ước trong vi c đ m b oệ ả ả  ASXH c a Nh t B n, Hàn Qu c; rút ra bài h c cho Vi t Nam và nh n m nh vi củ ậ ả ố ọ ệ ấ ạ ệ  

v n d ng kinh nghi m c a hai nậ ụ ệ ủ ước nêu trên vào th c t  c a VI t Nam c n l a ch nự ế ủ ệ ầ ự ọ  

nh ng đ c đi m phù h p đ  đem l i hi u qu  t t nh t.ữ ặ ể ợ ể ạ ệ ả ố ấ

D a trên nh ng tiêu chí đánh giá vai trò c a nhà nự ữ ủ ước trong vi c đ m b oệ ả ả  ASXH, lu n án phân tích th c tr ng và làm rõ nh ng k t qu  cũng nh  h n ch  vaiậ ự ạ ữ ế ả ư ạ ế  trò c a nhà nủ ước trong vi c đ m b o ASXH   Vi t Nam trong giai đo n hi n nay, chệ ả ả ở ệ ạ ệ ỉ 

ra nguyên nhân c a nh ng h n ch  đó. ủ ữ ạ ế

Trước b i c nh trong nố ả ước, qu c t  và đ nh hố ế ị ướng c a Đ ng, nhà nủ ả ước, trong 

vi c đ m b o ASXH, lu n án đ  xu t 8 nhóm gi i pháp sau đây: ệ ả ả ậ ề ấ ả Th  nh t ứ ấ , Nhà nướ  c

c n đ i m i mô hình tăng trầ ổ ớ ưởng kinh t  và tri t lý ASXH trong th i gian t i. C  th :ế ế ờ ớ ụ ể  tác gi  đ a ra đ  xu t tri t lý v  đ m b o ASXH ph i hả ư ề ấ ế ề ả ả ả ướng t i bao ph  toàn dân,ớ ủ  toàn di n d a trên nhu c u c a ngệ ự ầ ủ ười dân t  s  cung  ng c a nh ng ngu n l c khácừ ự ứ ủ ữ ồ ự  nhau nh  gia đình (cá nhân), th  trư ị ường và nhà nước. Đ  xây d ng để ự ược tri t lý này,ế  

mô hình ASXH tác gi  đ  xu t: Hả ề ấ ướng t i bao ph  theo t ng l p trong xã h i; hớ ủ ầ ớ ộ ướ  ng

t i bao ph  theo vòng đ i con ngớ ủ ờ ười và xây d ng các nhóm tr  c t ASXH là: nhómự ụ ộ  chính sách vi c làm và m c s ng t i thi u; Nhóm chính sách đóng ­ hệ ứ ố ố ể ưởng; Nhóm chính sách TGXH. 

Th  hai ứ , Nhà nước c n ti p t c hoàn thi n chính sách, pháp lu t v  đ m b oầ ế ụ ệ ậ ề ả ả  ASXH trong th i gian t i. ờ ớ

Th  ba, ứ  Nhà nước ti p t c nâng cao hi u qu  t  ch c th c thi trong vi c đ mế ụ ệ ả ổ ứ ự ệ ả  

b o ASXH. C  th , nâng cao hi u qu  th c thi các nhóm ASXH: nhóm chính sáchả ụ ể ệ ả ự  phòng ng a r i ro; nhóm chính sách gi m thi u r i ro và nhóm chính kh c ph c r iừ ủ ả ể ủ ắ ụ ủ  ro

Th  t , ứ ư  Nhà n c ti p t c tăng c ng ki m tra, giám sát trong vi c đ m b oướ ế ụ ườ ể ệ ả ả  ASXH

5. K t c u c a lu n ánế ấ ủ ậ

Đ  th c hi n m c tiêu và các nhi m v  c a đ  tài, ngoài ph n ể ự ệ ụ ệ ụ ủ ề ầ M  đ u, ở ầ K tế  

lu n, ậ Tài li u tham kh o và ph  l c lu n án ệ ả ụ ụ ậ được tri n khai thành ể 4 chương sau đây:

Ch ươ ng 1 : T ng quan tình hình nghiên c u và phổ ứ ương pháp nghiên c uứ

Ch ươ ng 2: C  s  lý lu n và kinh nghi m th c ti n v  vai trò c a nhà nơ ở ậ ệ ự ễ ề ủ ước trong 

vi c đ m b o an sinh xã h iệ ả ả ộ

Ch ươ ng 3: Th c tr ng vai trò c a nhà nự ạ ủ ước trong vi c đ m b o an sinh xã h i ệ ả ả ộ ở 

Vi t Nam ệ

Ch ươ ng 4: Đ nh hị ướng và gi i pháp hoàn thi n vai trò c a nhà nả ệ ủ ước trong vi cệ  

đ m b o an sinh xã h i   Vi t Nam ả ả ộ ở ệ

Chương 1

T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C U Ổ Ứ

VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C UỨ

1.1. T ng quan tình hình nghiên c u ổ ứ

Trong khoa h c kinh t  chính tr , ASXH là ch  đ  mà các nhà nghiên c u quanọ ế ị ủ ề ứ  tâm   nhi u khía c nh nh  đ c đi m h  th ng ASXH (b o hi m ngh  nghi p, th tở ề ạ ư ặ ể ệ ố ả ể ề ệ ấ  nghi p, y t , giáo d c, lệ ế ụ ương h u…) và chính sách c a nhà nư ủ ước trong vi c th c hi nệ ự ệ  ASXH. Có nhi u công trình nghiên c u liên quan đ n v n đ  này, có th  khái quátề ứ ế ấ ề ể  thành hai nhóm v n đ  sau:ấ ề

1.1.1. Nhóm các công trình nghiên c u v  đ m b o ASXH  ứ ề ả ả

Thu t ng  ASXH có ngu n g c t  các nậ ữ ồ ố ừ ước Latinh. V n đ  này đấ ề ược nhi u nhàề  nghiên c u trên th  gi i không ng ng b  sung và hoàn thi n khái ni m an sinh xã h i,ứ ế ớ ừ ổ ệ ệ ộ  

đ m b o ASXH.ả ả

Nhóm các công trình nghiên c u v  pháp lu t, chính sách v  ASXH   các ứ ề ậ ề ở  

qu c gia nói chung và   Vi t Nam nói riêng ố ở ệ

Tác gi  Peter A. Diamond và Peter R. Orszag (2005) trong cu nả ố “Ti t ki m ASXH: cách ế ệ  

ti p c n cân b ng ế ậ ằ ” (Saving Social Security: A Balanced Approach), đã nghiên c u v  ti tứ ề ế  

ki m ASXH. Trong nghiên c u này, hai tác gi  ch  ra ASXH không ch  là ch ng trình c aệ ứ ả ỉ ỉ ươ ủ  chính ph  mà còn có s  tham gia c a t  nhân và r ng c n có k  ho ch trong c i cách ASXHủ ự ủ ư ằ ầ ế ạ ả  

b t đ u t  tài chính và t  nh ng ng i s  phá h y các ch ng trình, chính sách ASXHắ ầ ừ ừ ữ ườ ẽ ủ ươ

Nhóm các công trình nghiên c u v  ASXH trong n n kinh t  th  tr ứ ề ề ế ị ườ ng và vai   trò c a nhà n ủ ướ c trong vi c đ m b o ASXH  ệ ả ả

Các tác gi  Martin Gonzalez ­ Eiras và Dirk Niepelt (2008) trong bài “ả T ươ ng lai  

c a an sinh xã h i” ủ ộ  (The furture of social security) đã đ  c p đ n lý thuy t ASXH c aề ậ ế ế ủ  Bismarck (Đ c) và Beveridge (Anh). Các tác gi  cho r ng khi xây d ng mô hìnhứ ả ằ ự  ASXH và phát tri n h  th ng ASXH, các nể ệ ố ước còn d a trên đi u ki n t  nhiên, kinhự ề ệ ự  

t , chính tr , xã h i. ế ị ộ

1.1.2. K t qu  đ t đ ế ả ạ ượ c và nh ng v n đ  c n ti p t c nghiên c u ữ ấ ề ầ ế ụ ứ

1.1.2.1. Nh ng k t qu  đ t đ ữ ế ả ạ ượ c các công trình nghiên c u đi tr ứ ướ c

Khi nghiên c u các công trình trên, các tác gi  c  trong và ngoài nứ ả ả ước đã nghiên 

c u v  ASXH, đ m b o ASXH, kinh t  th  trứ ề ả ả ế ị ường và vai trò c a nhà nủ ước trong 

vi c đ m b o ASXH   nhi u khía c nh khác nhau. Có th  rút ra nh ng nh n xét sauệ ả ả ở ề ạ ể ữ ậ  đây:

1.1.2.2. Nh ng v n đ  c n ti p t c nghiên c u ữ ấ ề ầ ế ụ ứ

Nh ng nghiên c u đi trữ ứ ước đã đ  c p đ n các khái ni m c  b n và đ a ra nh ngề ậ ế ệ ơ ả ư ữ  đánh giá ban đ u v  ASXH, v  vai trò c a nhà nầ ề ề ủ ước g n v i kinh t  th  trắ ớ ế ị ường trong 

vi c đ m b o ASXH c a m t qu c gia hay nhóm qu c gia thu c khu v c nào đó trênệ ả ả ủ ộ ố ố ộ ự  

th  gi i. Trế ớ ước yêu c u c p thi t v  vi c nghiên c u v  vai trò c a nhà nầ ấ ế ề ệ ứ ề ủ ước trong 

vi c đ m b o ASXH   Vi t Nam còn t n t i kho ng tr ng nghiên c u l n:ệ ả ả ở ệ ồ ạ ả ố ứ ớ

Do v y, vi c nghiên c u xây d ng khung lý thuy t v  vai trò c a nhà nậ ệ ứ ự ế ề ủ ước về 

đ m b o ASXH trong n n kinh t  th  trả ả ề ế ị ường b  sung vào kho ng tr ng c a h  th ngổ ả ố ủ ệ ố  nghiên c u là h t s c c n thi t. Trong ph m vi c a lu n án này, tác gi  s  ti p t cứ ế ứ ầ ế ạ ủ ậ ả ẽ ế ụ  nghiên c u nh ng v n đ  sau: ứ ữ ấ ề

V  lý lu n: ề ậ

V  th c ti n: ề ự ễ

1.2. Phương pháp nghiên c uứ

1.2.1. Ph ươ ng pháp lu n và cách ti p c n nghiên c u ậ ế ậ ứ

Lu n án nghiên c u d a trên c  s  phậ ứ ự ơ ở ương pháp lu n c a ch  nghĩa duy v tậ ủ ủ ậ  

bi n bi n ch ng và ch  nghĩa duy v t l ch s , xem xét vai trò c a nhà nệ ệ ứ ủ ậ ị ử ủ ước trong vi cệ  

đ m b o ASXH trong m i quan h  nhi u chi u,  nh hả ả ố ệ ề ề ả ưởng c a nhi u nhân t , tủ ề ố ừ ngu n l c tài chính, trình đ  nh n th c c a ngồ ự ộ ậ ứ ủ ười dân cho đ n áp l c chính tr ế ự ị

 T  c  s  lý thuy t v  vai trò c a nhà n c trong vi c đ m b o ASXH và nh ngừ ơ ở ế ề ủ ướ ệ ả ả ữ  nhân t   nh h ng đ n vai trò c a nhà n c trong vi c đ m b o ASXH   Vi t Nam,ố ả ưở ế ủ ướ ệ ả ả ở ệ  

lu n án kh o sát th c tr ng th c hi n vai trò c a nhà n c trong vi c đ m b o ASXH,ậ ả ự ạ ự ệ ủ ướ ệ ả ả  làm rõ nguyên nhân d n đ n h n ch  vai trò c a nhà n c trong vi c đ m b o ASXH ẫ ế ạ ế ủ ướ ệ ả ả ở 

Vi t Nam.ệ

1.2.2. Ph ươ ng pháp nghiên c u c  th ứ ụ ể

Đ  th c hi n nhi m v  nghiên c u, lu n án s  d ng nhi u phể ự ệ ệ ụ ứ ậ ử ụ ề ương pháp khác nhau. Các thông tin được thu th p t  nh ng câu h i đi u tra kh o sát, phậ ừ ữ ỏ ề ả ương pháp quan sát, ph ng v n và các s  li u t  các t ng c c, các b  Các thông tin đỏ ấ ố ệ ừ ổ ụ ộ ược phân 

lo i v i t ng lo i khách th  nghiên c u và h  tr  cho vi c di n gi i và bi n lu n cácạ ớ ừ ạ ể ứ ỗ ợ ệ ễ ả ệ ậ  

s  li u. ố ệ

1.2.2.1. Ph ươ ng pháp nghiên c u đ nh tính ứ ị

Tác gi  s  d ng ph ng pháp phân tích và t ng h p đ  nghiên c u quá trình hìnhả ử ụ ươ ổ ợ ể ứ  thành, đ c đi m c a ASXH. Các ph ng pháp th ng kê, so sánh đ c s  d ng đ  phânặ ể ủ ươ ố ượ ử ụ ể  tích vai trò c a nhà n c trong đ m b o ASXủ ướ ả ả H   Vi t Nam giai đo n t  2011 đ n nay.ở ệ ạ ừ ế  

D a trên th c tr ng vai trò c a nhà n c trong vi c đ m b o ASXH   Vi t Nam, tác giự ự ạ ủ ướ ệ ả ả ở ệ ả 

đ a ra nh ng gi i pháp đ  nâng cao vai trò c a nhà n c trong vi c đ m b o ASXHư ữ ả ể ủ ướ ệ ả ả  trong th i gian t i. C  th :ờ ớ ụ ể

* Ph ươ ng pháp phân tích và t ng h p ổ ợ

* Ph ươ ng pháp tr u t ừ ượ ng hóa khoa h c ọ

* Ph ươ ng pháp nghiên c u th ng kê ­ so sánh  ứ ố

1.2.2.2. Ph ươ ng pháp đi u tra kh o sát ề ả

Đ  đánh giá để ược vai trò c a nhà nủ ước trong vi c đ m b o ASXH   Vi t Namệ ả ả ở ệ  giai đo n 2011 ­ 2018, tác gi  đã s  d ng k t h p phạ ả ử ụ ế ợ ương pháp đ nh tính và đ nhị ị  

lượng. Tác gi  d a trên thu th p và phân tích thông tin, t  li u, s  li u s n có c a cácả ự ậ ư ệ ố ệ ẵ ủ  

c  quan nh  T ng c c th ng k , B  Lao đ ng, Thơ ư ổ ụ ố ế ộ ộ ương binh và Xã h i,… đ  phânộ ể  tích   chở ương 3. 

Chương 2

C  S  LÝ LU N VÀ KINH NGHI M TH C TI N V  VAI TRÒ C A NHÀƠ Ở Ậ Ệ Ự Ễ Ề Ủ  

NƯỚC TRONG VI C Đ M B O AN SINH XàH IỆ Ả Ả Ộ

Nh  v y, m i n c có quan ni m khác nhau v  ASXH. Nh ng nhìn chung   cácư ậ ỗ ướ ệ ề ư ở  

n c ph ng Tây đ u chú tr ng vào ch c năng c a ASXH, đ  gi i quy t các v n đ  cáướ ươ ề ọ ứ ủ ể ả ế ấ ề  nhân, xã h i nh m c i thi n cu c s ng. H n n a trong nh ng ti p c n này đ u khôngộ ằ ả ệ ộ ố ơ ữ ữ ế ậ ề  

ch  ra ch  th  c  th  trong cung  ng ASXH. ỉ ủ ể ụ ể ứ

2.1.1.2. Đ m b o ASXH ả ả

ASXH góp ph n  n đ nh xã h i và là b  ph n quan tr ng trong chi n lầ ổ ị ộ ộ ậ ọ ế ượ ổ  c t ng

th  phát tri n kinh t  ­ xã h i c a qu c gia. Nó tr  thành c  s  cho vi c nhà nể ể ế ộ ủ ố ở ơ ở ệ ướ  c

kh c ph c nh ng th t b i th  trắ ụ ữ ấ ạ ị ường. 

T  s  k  th a lý thuy t c a các nhà nghiên c u đi trừ ự ế ừ ế ủ ứ ước, lu n án quan ni m:ậ ệ  

Đ m b o ASXH ả ả  là s  duy trì và đáp  ng nh ng nhu c u c a ng ự ứ ữ ầ ủ ườ i dân v ti p c n ề ế ậ  

vi c làm b n v ng, đ m b o r  hàng hóa, d ch v  thi t y u và đ ệ ề ữ ả ả ổ ị ụ ế ế ượ c quy n h ề ưở ng   chuy n nh ể ượ ng thu nh p c  b n đ  có m c s ng an toàn, phù h p,  n đ nh, v ng ậ ơ ả ể ứ ố ợ ổ ị ữ  

m nh và thích  ng đ ạ ứ ượ c v i nh ng bi n đ ng c a môi tr ớ ữ ế ộ ủ ườ ng và hoàn c nh s ng ả ố 2.1.2. Vai trò c a an sinh xã h i  ủ ộ

M c đích chung c a ASXH là hụ ủ ướng t i con ngớ ười và vì con người. ASXH 

hướng t i con ngớ ười thông qua tr  giúp c  v t ch t và tinh th n. ợ ả ậ ấ ầ

2.2. M t s  v n đ  c  b n v  vai trò c a nhà nộ ố ấ ề ơ ả ề ủ ước trong vi c đ m b o ASXHệ ả ả

2.2.1. Vai trò c a nhà n ủ ướ c đ m b o ASXH trong m t s  mô hình kinh t  th ả ả ộ ố ế ị  

tr ườ ng 

Cách m ng công nghi p l n th  nh t di n ra vào cu i th  k  18 đ u th  k  19 cóạ ệ ầ ứ ấ ễ ố ế ỷ ầ ế ỷ  

nh ng tác đ ng vô cùng l n t i nh ng thay đ i v  nhân kh u h c (nh  di c     t tữ ộ ớ ớ ữ ổ ề ẩ ọ ư ư ồ ạ ừ nông thôn ra thành ph , t  l  th t nghi p tăng). Đây là nguyên nhân đ  gi i thích cho số ỷ ệ ấ ệ ể ả ự 

m  r ng ASXH đã x y ra   châu Âu [115;151]. Bên c nh đó, toàn c u hóa v  kinh tở ộ ả ở ạ ầ ề ế 

và s  xu t hi n c a Ch  nghĩa t  do m i đã làm t o nên áp l c đ i v i b o hi m th tự ấ ệ ủ ủ ự ớ ạ ự ố ớ ả ể ấ  nghi p. Đ  đ i phó v i đi u này, các nghi p đoàn và nhà nệ ể ố ớ ề ệ ước đã thành l p qu  c uậ ỹ ứ  

tr  Đ c là qu c gia đ u tiên th c hi n ch  đ  BHXH. Ngợ ứ ố ầ ự ệ ế ộ ườ ề ưới đ  x ng là Bismarck. 

2.2.2. Khái ni m vai trò c a nhà n ệ ủ ướ c trong vi c đ m b o ASXH ệ ả ả

Vi t Nam, vai trò c a nhà nệ ủ ước đ i v i ASXH ch a đố ớ ư ược các tác gi  đ  c pả ề ậ  nhi u. Phan Th  Kim Oanh (2014) khi nghiên c u v  ASXH đ i v i nông dân đã đ aề ị ứ ề ố ớ ư  

ra khái ni m nh  sau:ệ ư “Vai trò c a nhà n ủ ướ c v  ASXH đ i v i nông dân là vi c nhà ề ố ớ ệ  

n ướ c th c hi n các bi n pháp nh m tr  giúp ng ự ệ ệ ằ ợ ườ i nông dân không b  r i vào c nh ị ơ ả   nghèo kh , b n cùng tr ổ ầ ướ c nh ng tác đ ng x u t  môi tr ữ ộ ấ ừ ườ ng bên ngoài hay b i ở   chính nh ng bi n đ i tiêu c c v  tình tr ng s c kh e c a nh ng đ i t ữ ế ổ ự ề ạ ứ ỏ ủ ữ ố ượ ng này” [79, tr.51]. Nh  v y, tác gi  đã nêu ra vai trò c a ASXH. Th c hi n vai trò nhà nư ậ ả ủ ự ệ ước trong ASXH chính là nh ng bi n pháp h  tr  cho nông dân đ m b o cu c s ng. ữ ệ ỗ ợ ả ả ộ ố

 Khái ni m trên cho th y vai trò c a nhà nệ ấ ủ ước trong đ m b o ASXH c n nhìnả ả ầ  

nh n   tr ng thái đ ng theo th c t  (không có vai trò b t bi n), mà ph  thu c vàoậ ở ạ ộ ự ế ấ ế ụ ộ  

t ng giai đo n phát tri n c a n n kinh t , xã h i mà nhà nừ ạ ể ủ ề ế ộ ướ ươc t ng  ng v i t ngứ ớ ừ  giai đo n đó s  có vai trò c  th  gì. Đ c bi t vai trò c a nhà nạ ẽ ụ ể ặ ệ ủ ước trong vi c đ mệ ả  

b o ASXH c n đ t trong m i quan gi a nhà nả ầ ặ ố ữ ước v i th  trớ ị ường  và xã h i dân s  ộ ự

2.2.3. S  c n thi t ph i phát huy vai trò c a nhà n ự ầ ế ả ủ ướ c trong vi c đ m b o an sinh xã ệ ả ả  

h i ộ

Vì v y, nhà nậ ước c n s  d ng các công c  th  trầ ử ụ ụ ị ường đ  đ nh hể ị ướng m c tiêuụ  

xã h i nh ng không có nghĩa là nhà nộ ư ước làm thay th  trị ường, mà ch  b  sung nh ngỉ ổ ữ  khi m khuy t và x  lý nh ng th t b i th  trế ế ử ữ ấ ạ ị ường. 

2.2.4. N i dung vai trò c a nhà n ộ ủ ướ c trong vi c đ m b o ASXH ệ ả ả

ASXH là lĩnh v c xã h i. Chính sách ASXH là chính sách công. Cho nên vai tròự ộ  

c a nhà nủ ước trong đ m b o ASXH chính là th  hi n ch c năng xã h i c a nhà nả ả ể ệ ứ ộ ủ ướ  c

Đ  th c hi n vai trò này, nhà nể ự ệ ước s  l a ch n mô hình tăng trẽ ự ọ ưởng và mô hình ASXH. T  mô hình l a ch n, nhà nừ ự ọ ướ ẽ ưc s  đ a ra đ nh hị ướng đ  th c hi n vai trò c aể ự ệ ủ  mình. C  th  là, đ a ra chi n lụ ể ư ế ược, chính sách v  đ m b o ASXH. Nhà nề ả ả ước cùng 

ph i h p đ  th c thi chi n lố ợ ể ự ế ược, chính sách. Trong quá trình th c thi chính sách, nhàự  

nước đi u ch nh và x  lý các v n đ  n y sinh c a ASXH.ề ỉ ử ấ ề ả ủ

2.2.4.1. L a ch n mô hình kinh t  và mô hình ASXH ự ọ ế

Tóm l i,  ạ khi đ  c p đ n  ề ậ ế vai trò c a nhà nủ ước trong vi c l a ch n mô hìnhệ ự ọ  ASXH là mu n nói đ n ố ế s  l a ch n ự ự ọ m t ki u m u, c u trúc, cách phân b  và tráchộ ể ẫ ấ ổ  nhi m c a các l c lệ ủ ự ượng nhà nước, gia đình, th  trị ường đ i v i vi c đ m b o ASXH.ố ớ ệ ả ả  Đây cũng chính là nói đ n ch  th  thi t k  chế ủ ể ế ế ương trình, ch  th  v n hành và chủ ể ậ ủ 

th  hể ưởng th  đ i v i v n đ  ASXH. Các ch  th  này có vai trò, nhi m v  nh  thụ ố ớ ấ ề ủ ể ệ ụ ư ế nào trong vi c đ m b o ASXH đ i v i m t qu c gia. Qua mô hình ASXH ngệ ả ả ố ớ ộ ố ười ta sẽ 

th y đấ ược vai trò c a nhà nủ ước, c a th  trủ ị ường và c a xã h i đủ ộ ược th  hi n ra sao. ể ệ

T  nh ng  u nhừ ữ ư ược đi m c a các mô hình ASXH trên th  gi i mà các qu c giaể ủ ế ớ ố  

xây d ng mô hình ASXH cho phù h p v i đi u ki n kinh t , l ch s  và xã h i c a đ tự ợ ớ ề ệ ế ị ử ộ ủ ấ  

nước

2.2.4.2. Xây d ng th  ch , pháp lu t và chi n l ự ể ế ậ ế ượ c, chính sách trong vi c đ m b o ệ ả ả   ASXH

Th  ch  là nh ng lu t l  trong xã h i để ế ữ ậ ệ ộ ược đ t ra. Vì v y, th  ch  bao g m thặ ậ ể ế ồ ể 

ch  chính th c (thành văn, lu t l , ch  tài) và th  ch  phi chính th c (t c l , quy t cể ứ ậ ệ ế ể ế ứ ụ ệ ắ  

x  th ). Th  ch  có th  đử ế ể ế ể ược ti n hóa theo th i gian nh  t p t c văn hóa và nh ngế ờ ư ậ ụ ữ  

th  ch  do con ngể ế ười sáng l p nh  hi n pháp, pháp lu t, chính sách. Nh ng th  chậ ư ế ậ ữ ể ế 

do con ngườ ại t o ra bao g m th  ch  công (nhà nồ ể ế ước) và th  ch  t  (t  ch c). Thể ế ư ổ ứ ể 

ch  ASXH là nh ng lu t l , quy t c v  ASXH. Nh ng lu t l , quy t c  y có th  doế ữ ậ ệ ắ ề ữ ậ ệ ắ ấ ể  nhà nước hay t  ch c t  nhân ban hành. Nh ng cũng có nh ng quy t c ASXH phiổ ứ ư ư ữ ắ  chính th c xu t phát t  truy n th ng, t p quán văn hóa t  trứ ấ ừ ề ố ậ ừ ước. Vì v y, nhà nậ ướ ẽ c s

có vai trò trong vi c xây d ng th  ch  ASXH đ ng th i cũng có nh ng cách th c đệ ự ể ế ồ ờ ữ ứ ể 

qu n lý nh ng th  ch  phi chính th c v  ASXH. Nhà nả ữ ể ế ứ ề ước thu hút, khuy n khích sế ự tham gia cung  ng d ch v  ASXH c a các ch  th  và t o đi u ki n đ  ngứ ị ụ ủ ủ ể ạ ề ệ ể ười dân thụ 

hưởng các d ch v  ASXH.ị ụ

2.2.4.3. T  ch c th c hi n  đ m b o ASXH ổ ứ ự ệ ả ả

Đi li n v i quá trình xây d ng h  th ng pháp lu t và chính sách v  ASXH, nhàề ớ ự ệ ố ậ ề  

nước ph i ph i h p th c thi chi n lả ố ợ ự ế ược ASXH. Th c thi pháp lu t,  chi n lự ậ ế ược và chính sách trong vi c đ m b o ASXH là cách th c, tính t  ch c v  ASXH mà nhà nệ ả ả ứ ổ ứ ề ướ  c

t o ra ho c ph i h p nh m theo đu i m c tiêu ASXH đã đ t ra m t cách hi u quạ ặ ố ợ ằ ổ ụ ặ ộ ệ ả 

nh t. Xây d ng pháp lu t, chi n lấ ự ậ ế ược và chính sách ASXH là m t quá trình ph c t p,ộ ứ ạ  tuy nhiên th c thi còn là quá trình ph c t p h n. B i đây là quá trình ho t đ ng th cự ứ ạ ơ ở ạ ộ ự  

ti n. Xây d ng pháp lu t, chi n lễ ự ậ ế ược, chính sách là đi u ki n c n trong qu n lý và đ mề ệ ầ ả ả  

b o ASXH, t  ch c th c thi ASXH là đi u ki n đ  Nó quy t đ nh đ i v i s  thànhả ổ ứ ự ề ệ ủ ế ị ố ớ ự  

b i c a h  th ng ASXH. Vi c th c hi n chính sách s  ph n ánh k t qu  cho th y hạ ủ ệ ố ệ ự ệ ẽ ả ế ả ấ ệ 

th ng ASXH có phù h p hay không. Vì v y, khi th c thi pháp lu t, chi n lố ợ ậ ự ậ ế ược và chính sách ASXH ph i có s  đi u ch nh k p th i đ  phù h p v i th c t  ả ự ề ỉ ị ờ ể ợ ớ ự ế

2.2.4.4. Đi u ch nh, ki m tra, giám sát vi c th c hi n đ m b o ASXH  ề ỉ ể ệ ự ệ ả ả

Nhà nước là ch  th  ho ch đ nh ra pháp lu t, chi n lủ ể ạ ị ậ ế ược và chính sách ASXH, 

nh ng ch  th  th c hi n và ch  th  hư ủ ể ự ệ ủ ể ưởng th  có th  là các thành viên trong xã h i.ụ ể ộ  Cho nên, nhà nước ph i ki m tra giám sát vi c đ m b o ASXH. Đi u ch nh, ki mả ể ệ ả ả ề ỉ ể  tra giám sát th c thi trong vi c đ m b o ASXH: là quá trình thu th p và đánh giá c aự ệ ả ả ậ ủ  nhà nước đ  có nh ng thay đ i và x  lý các v n đ  n y sinh trong quá trình th c thiể ữ ổ ử ấ ề ả ự  chi n lế ược đ m b o ASXH đã đ  ra. Quá trình này s  th c hi n đ  tr  l i câu h i:ả ả ề ẽ ự ệ ể ả ờ ỏ  

Chương trình ASXH được tri n khai nh  k  ho ch và hi u qu  không? Chể ư ế ạ ệ ả ươ  ngtrình có mang l i l i ích cho đ i tạ ợ ố ượng không? Và chi phí c a th c hi n chi n lủ ự ệ ế ượ  c

là bao nhiêu? V y quá trình đánh giá v  th c hi n chi n lậ ề ự ệ ế ược ASXH   đây s  là đoở ẽ  

lường các ho t đ ng c a chạ ộ ủ ương trình ASXH đã đ t đạ ược so v i m c tiêu c aớ ụ ủ  chi n lế ược đã đ  ra. Đây chính là đánh giá tác đ ng c a ASXH đ n đ i s ng c aề ộ ủ ế ờ ố ủ  

người dân và đánh giá v  đ  bao ph  c a các chề ộ ủ ủ ương trình ASXH đ n các đ iế ố  

tượng

2.2.5. Nh ng y u t   nh h ữ ế ố ả ưở ng đ n vai trò c a nhà n ế ủ ướ c trong đ m b o an sinh xã ả ả  

h i ộ

2.2.5.1. Y u t  chính tr ế ố ị

Vi c phân tích h  th ng ASXH thệ ệ ố ường t p trung vào phía cung, nh ng lo iậ ữ ạ  

chương trình ASXH được cung c p b i các nhà ho ch đ nh chính sách. M c dù l pấ ở ạ ị ặ ậ  

lu n này có s c thuy t ph c r t l n, tuy nhiên, chúng ta không th  đánh giá th p  nhậ ứ ế ụ ấ ớ ể ấ ả  

hưởng v  m t c u c a chính sách xã h i b i vì, các đ c tr ng c a chính sách xã h iề ặ ầ ủ ộ ở ặ ư ủ ộ  

được hình thành b i s  tở ự ương tác gi a vi c cung (các nhà ho ch đ nh chính sách) vàữ ệ ạ ị  

c u (c ng đ ng nói chung) bên trong nh ng th  trầ ộ ồ ữ ị ường chính. Nói chung, c u vầ ề ASXH đ  ph c v  cho chính tr  (nh  b u c ) b   nh hể ụ ụ ị ư ầ ử ị ả ưởng nhi u h n c u so v i nhuề ơ ầ ớ  

c u th c s  c a dân chúng. Các chính tr  gia trong các ch  đ  dân ch  thầ ự ự ủ ị ế ộ ủ ường sử 

d ng các chụ ương trình xã h i tái phân ph i nh  m t phộ ố ư ộ ương ti n h p d n cho các cệ ấ ẫ ử tri l n đ  giành chi n th ng và gi  ch c. H  có th  s  c  g ng đ  thu hút s   ng hớ ể ế ắ ữ ứ ọ ể ẽ ố ắ ể ự ủ ộ chính tr  thông qua vi c m  r ng các chính sách xã h i toàn di n. Nh  v y, nh ng tháiị ệ ở ộ ộ ệ ư ậ ữ  

đ  chính tr  khác nhau s  có nh ng tác đ ng khác nhau v  chộ ị ẽ ữ ộ ề ương trình ASXH [132]

 các n c v n hành n n kinh t  th  tr ng đ nh h ng xã h i ch  nghĩa, bên

c nh m c tiêu tăng trạ ụ ưởng kinh t  thì vi c m c tiêu gi  đ m b o  n đ nh xã h i cũngế ệ ụ ữ ả ả ổ ị ộ  cũng r t đấ ược coi tr ng.   các qu c gia này, Đ ng C ng s n là  đ ng duy nh t lãnhọ Ở ố ả ộ ả ả ấ  

đ o. Nhà nạ ước pháp quy n xã h i ch  nghĩa th c hi n vai trò c a mình dề ộ ủ ự ệ ủ ướ ựi s  lãnh 

đ o c a Đ ng C ng s n. Đạ ủ ả ộ ả ường l i phát tri n kinh t , xã h i c a Đ ng là y u tố ể ế ộ ủ ả ế ố quan tr ng đ nh họ ị ướng cho vi c th c hi n vai trò,Nhà nệ ự ệ ước trong đ m b o ASXH.ả ả  Nói m t cách khác, chi n lộ ế ược, chính sách ASXH ch u s  ch  đ o c a đị ự ỉ ạ ủ ường l i chínhố  

tr  c a đ ng c m quy n.ị ủ ả ầ ề

Tóm l i, chính tr  là y u t  quan tr ng hàng đ u  nh hạ ị ế ố ọ ầ ả ưởng đ n vai trò c a nhàế ủ  

nước và vi c th c thi vai trò c a nhà nệ ự ủ ước đ i v i đ m b o ASXH.ố ớ ả ả

2.2.5.2. y u t  kinh t ế ố ế

S  phát tri n kinh t  là c  s  v t ch t đ  nhà nự ể ế ơ ở ậ ấ ể ước đ m b o ASXH. B i kinh tả ả ở ế phát tri n thì đ i s ng nhân dân cũng để ờ ố ược c i thi n, nh n th c c a nhân dân đả ệ ậ ứ ủ ượ  cnâng cao. Ngu n thu cho ASXH tăng lên đi cùng v i s  ph c t p, đa d ng v  nhu c uồ ớ ự ứ ạ ạ ề ầ  

th  hụ ưởng ASXH. Đi u này đ t ra nh ng yêu c u m i đ i v i vai trò c a nhà nề ặ ữ ầ ớ ố ớ ủ ướ  c

v  đ m b o ASXH, ví d  lu t pháp ASXH c n ph i b  sung, đi u ch nh đ  phù h pề ả ả ụ ậ ầ ả ổ ề ỉ ề ợ  

v i tình hình kinh t  ­ xã h i. ớ ế ộ

Trong đó, tài chính là y u t  quan tr ng đ  đ m b o ASXH. B i Quy mô đ u tế ố ọ ể ả ả ở ầ ư 

cho ASXH ph  thu c vào ngu n l c tài chính. T  đó, xác đ nh vai trò c a nhà nụ ộ ồ ự ừ ị ủ ướ  ctrong vi c đ m b o ASXH. Ngu n l c tài chính đ  nhà nệ ả ả ồ ự ể ước đ m b o ASXH là t ngả ả ổ  

th  lể ượng v n dố ướ ại d ng ti n t  và quy đ i ra ti n đã và đang đề ệ ổ ề ược huy đ ng đ  ph cộ ể ụ  

v  cho nhu c u đ m b o ASXH c a nhà nụ ầ ả ả ủ ước. 

Ngu n l c tài chính ASXH đồ ự ược thu t  thu , trái phi u, doanh nghi p, cá nhân.ừ ế ế ệ  

T  các ngu n l c khác nhau s  hình thành các lo i ASXH khác nhau. Vai trò c a nhàừ ồ ự ẽ ạ ủ  

nước là t p trung đ u t  và huy đ ng, phân b  các ngu n tài chính cho phù h p. ậ ầ ư ộ ổ ồ ợ

Ngu n tài chính c a h  th ng ASXH đóng vai trò quan tr ng. Th  nh t, ngu nồ ủ ệ ố ọ ứ ấ ồ  

l c tài chính v  ASXH đự ề ược đ m b o s  h  tr  các d  án v  ASXH hi u qu  Thả ả ẽ ỗ ợ ự ề ệ ả ứ hai, ngu n tài chính đồ ược đ m b o s  góp ph n đào t o đ i ngũ cán b  th c thi chínhả ả ẽ ầ ạ ộ ộ ự  sách ASXH có ch t lấ ượng chuyên môn và có đ o đ c ngh  nghi p. Th  ba, ngu n tàiạ ứ ề ệ ứ ồ  chính được đ m b o s  giúp nhà nả ả ẽ ước đ u t  h p lý cho lĩnh v c nghiên c u vầ ư ợ ự ứ ề ASXH. Nh ng k t qu  nghiên c u s  giúp nhà nữ ế ả ứ ẽ ước qu n lý t t h n. Th  t , khiả ố ơ ứ ư  ngu n l c tài chính ASXH đồ ự ược đ m b o s  giúp nhà nả ả ẽ ước xây d ng c  s  h  t ngự ơ ở ạ ầ  

ph c v  cho phát tri n h  th ng ASXH. Theo nhi u tiêu chí đánh giá x p h ng, cácụ ụ ể ệ ố ề ế ạ  

nước Tây Âu đã đã xây d ng h  th ng ASXH t t nh t th  gi i. Nh ng chự ệ ố ố ấ ế ớ ữ ương trình ASXH đ u ph  thu c t  tăng trề ụ ộ ừ ưởng kinh t  C  th  tăng trế ụ ể ưởng t t, thu nh p caoố ậ  

d n đ n m c đóng thu  c a ngẫ ế ứ ế ủ ười lao đ ng tăng, t  đó ngân sách cho ASXH độ ừ ượ  c

c i thi n. Đ n cu i th  k  XX, các nả ệ ế ố ế ỷ ước Tây Âu v n duy trì h  th ng ASXH hàoẫ ệ ố  phóng cho công dân c a mình. Ví d    Đ c tr  c p th t nghi p b ng 75% lủ ụ ở ứ ợ ấ ấ ệ ằ ương, 

ho c ngh   m v n đặ ỉ ố ẫ ược tr  nguyên lả ương không h n ch  th i gian.   Tây Ban Nhaạ ế ờ Ở  khi sinh con được kho n h  tr  2.500Euro/l n [47]. Tuy nhiên khi x y ra kh ngả ỗ ợ ầ ả ủ  

ho ng các nhà nả ước Châu Âu ph i thay đ i h  th ng ASXH theo hả ổ ệ ố ướng ti t ki m,ế ệ  khuy n khích làm vi c đ  thúc đ y ph c h i kinh t  ế ệ ể ẩ ụ ồ ế

Th c t  cho th y, n n kinh t  “m ” (m  c a thự ế ấ ề ế ở ở ử ương m i và tài chính công khai)ạ  

s  đóng góp ngu n tài chính cho gi i quy t ASXH. Th t v y, m c đ  khác nhau c aẽ ồ ả ế ậ ậ ứ ộ ủ  

vi c ph  thu c vào v n và thệ ụ ộ ố ương m i nạ ước ngoài đã d n đ n c  c u kinh t  khácẫ ế ơ ấ ế  nhau, b t đ u hình thành các lo i b o hi m xã h i khác nhau. B i vì n n kinh t  mắ ầ ạ ả ể ộ ở ề ế ở thì nhà nước c n quan tâm đ n các nhà đ u t  nầ ế ầ ư ước ngoài, m t trong nh ng nhi mộ ữ ệ  

v  trong chính sách quan tr ng nh t c a nhà nụ ọ ấ ủ ước là t o ra m t môi trạ ộ ường kinh doanh h p d n đ i v i đ u t  nấ ẫ ố ớ ầ ư ước ngoài. Các doanh nghi p đang ho t đ ng d a trênệ ạ ộ ự  các kho n vay ngân hàng liên k t v i chính ph , ho c vay v n nả ế ớ ủ ặ ố ước ngoài và nh nậ  

đ u t  t  nầ ư ừ ước ngoài, kho n vay và n  c a h  giúp chính ph  v n thu đả ợ ủ ọ ủ ẫ ược ngu n tàiồ  chính t  ch  m nh m , nó c n ự ủ ạ ẽ ầ thi t đ  b o v  ngành công nghi p trong n c tr c sế ể ả ệ ệ ướ ướ ự 

c nh tranh c a n c ngoài. Trong tr ng h p này, vi c b o v  lao đ ng có tay ngh  caoạ ủ ướ ườ ợ ệ ả ệ ộ ề  

c a các ngành công nghi p trong n c là m t trong nh ng nhi m v  quan tr ng nh t choủ ệ ướ ộ ữ ệ ụ ọ ấ  phát tri n kinh t  dài h n, thì chính ph  có th  áp d ng m t h  th ng chia s  r i ro toànể ế ạ ủ ể ụ ộ ệ ố ẻ ủ  

di n đ  b o v  công nhân công nghi p. B i vì công vi c b o hi m xã h i là s  đóng gópệ ể ả ệ ệ ở ệ ả ể ộ ự  

d a trên đ  án r i ro t ng h p, b o hi m xã h i bao g m chi phí ­ hi u qu  cho các nhàự ề ủ ổ ợ ả ể ộ ồ ệ ả  

n c đ  nh m b o v  ngu n tài chính.ướ ể ằ ả ệ ồ  

Đ i v i m t nhà nố ớ ộ ước nghèo tài nguyên nh  Singapore, h  tích c c h i nh p vàoư ọ ự ộ ậ  

n n kinh t  th  gi i b ng vi c qu c t  hóa c  c u kinh t  và phát huy l i th  so sánh.ề ế ế ớ ằ ệ ố ế ơ ấ ế ợ ế  

N n kinh t  m  c a đ t ra nh ng yêu c u cho "nhà nề ế ở ử ặ ữ ầ ước phát tri n" ph i ki m soátể ả ể  

ch t ch  v  lao đ ng. Các ki m soát ch t v  lao đ ng và  u đãi thu  cho nhà đ u tặ ẽ ề ộ ể ặ ề ộ ư ế ầ ư 

nước ngoài đã r t thành công trong vi c thu hút đ u t  nấ ệ ầ ư ước ngoài. Đ  t o nênể ạ  Singapore phát tri n thì ph i k  đ n vai trò c a v n và các công ty nể ả ể ế ủ ố ước ngoài, s   nự ổ  

đ nh c a chính tr    Singapore, gi m thu , c  s  h  t ng t t, lao đ ng, h c th c và cóị ủ ị ở ả ế ơ ở ạ ầ ố ộ ọ ứ  

đ o đ c. S  ph  thu c vào v n và thạ ứ ự ụ ộ ố ương m i nạ ước ngoài đã làm gi m s  chi tiêuả ự  

c a chính ph  Singapore vào các lĩnh v c phi kinh t  và phi s n xu t, nh ng lĩnh v củ ủ ự ế ả ấ ữ ự  

mà có liên quan r t l n đ n s  phát tri n c a chính sách xã h i trong đó có ASXH.ấ ớ ế ự ể ủ ộ  

Nh  v y, h  th ng "th  trư ậ ệ ố ị ường phù h p" c a Singapore và kinh t  m  c a đã gây  nhợ ủ ế ở ử ả  

hưởng l n đ n s  hình thành mô hình ASXH phát tri n theo nguyên t c t  ch  trongớ ế ự ể ắ ự ủ  

c  hai lĩnh v c kinh t  và xã h i. T c là các chả ự ế ộ ứ ương trình ASXH ( qu  tài chínhỹ  ASXH) là n i  cung c p th  trơ ấ ị ường v n, cung c p m t n n t ng cho s  phát tri n kinhố ấ ộ ề ả ự ể  

t , hình thành các ngành kinh t  mũi nh n t i Singapore. ế ế ọ ạ

Tóm l i, trình đ  phát tri n và m c đ  c a n n kinh t  m  là m t công c  quanạ ộ ể ứ ộ ủ ề ế ở ộ ụ  

tr ng đ  thúc đ y năng su t lao đ ng, tích lũy v n con ngọ ể ẩ ấ ộ ố ười, và tăng trưởng kinh t ế  

S  khác bi t  trong c u trúc và chi n lự ệ ấ ế ược kinh t  t o ra các h  th ng ASXH khácế ạ ệ ố  nhau

2.2.5.3. y u t  văn hóa , xã h i  ế ố ộ

Văn hóa bao g m y u t  v t ch t và tinh th n c a con ngồ ế ố ậ ấ ầ ủ ười. Vì vây, văn hóa bao 

g m c  t  tồ ả ư ưởng, tri th c, phong cách  m th c. Khi ý th c tr  thành tiêu chu n trungứ ẩ ự ứ ở ẩ  tâm, tr  thành ni m tin và th c ti n đ  duy trì các l i ích v  kinh t , xã h i và chínhở ề ự ễ ể ợ ề ế ộ  

tr  thì đó là ý th c h  ch  đ o. Vì v y, ý th c h  ch  đ o s   nh hị ứ ệ ủ ạ ậ ứ ệ ủ ạ ẽ ả ưởng đ n l iế ố  

s ng, tinh th n và ngay c  đ a ra quy t đ nh, chính sách v  v n đ  nào đó. ố ầ ả ư ế ị ề ấ ề

Nh  v y, văn hóa cũng  nh hư ậ ả ưởng đ n vai trò c a nhà nế ủ ước trong vi c đ m b oệ ả ả  ASXH. C  th  th c t  cho th y, các nụ ể ự ế ấ ước châu Á chi tiêu vào ASXH thường th p h nấ ơ  các nước Tây Âu và khu v c M  LaTinh.   các nự ỹ Ở ước Châu Á chi tiêu trung bình hàng năm cho ASXH là 6,2% GDP và 29,6% chi ngân sách trong khi đó chi tiêu trung bình các 

nước Tây Âu là 20,3% GDP và 55,8% chi ngân sách trong giai đo n 1997­2000.ạ  Không 

gi ng nh  OECD, Đông Âu, và các nố ư ước M  Latinh, các qu c gia Đông Á chi thêmỹ ố  đáng k  vào các chể ương trình phát tri n kinh t  (22,7 % c a t ng chi tiêu chính ph ) vàể ế ủ ổ ủ  giáo d c (14,9% ) v  y t  (5,9 %) và an sinh xã h i (8,8%). Nh  v y, T i khu v c Đôngụ ề ế ộ ư ậ ạ ự  Nam Á, phát tri n kinh t  và đ u t  cho ngu n nhân l c có vai trò quan tr ng trong thúcể ế ầ ư ồ ự ọ