Giải pháp giúp học sinh lớp 8 làm tốt dạng bài tập tìm công thức hóa học của hợp chất ở trường THCS mậu lâm

Bộ môn Hóa học được học sinh tiếp cận muộn hơn các bộ môn học khác ở cấp THCS nên ảnh hưởng không nhỏ đến việc tiếp thu kiến thức, kĩ năng làm các bài tập Hóa học, đặc biệt là dạng bài t

Mục tiêu dạy và học ở bộ môn Hóa học nói chung và môn Hóa học THCS nói riêng là người học vừa nắm vững các kiến thức vừa có kĩ năng giải các bài tập Hóa học Nhưng ở chương trình Hóa học THCS còn rất nặng về lí thuyết, mà thời gian dành cho học sinh rèn các kĩ năng giải các bài tập Hóa học còn rất ít

Do đó kĩ năng giải bài tập Hóa học của học sinh chưa cao Điều đó ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học của giáo viên và học sinh, làm ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng Giáo dục của nhà trường nói riêng và toàn huyện nói chung

Bộ môn Hóa học được học sinh tiếp cận muộn hơn các bộ môn học khác

ở cấp THCS nên ảnh hưởng không nhỏ đến việc tiếp thu kiến thức, kĩ năng làm các bài tập Hóa học, đặc biệt là dạng bài tập "Tìm công thức hóa học của hợp chất"

Chương trình Hóa học 8 chỉ có 2 bài với nội dung liên quan đến tìm công thức hóa học của hợp chất, đó là bài "Hóa trị" và bài "Tính theo công thức hóa học" nên khi học sinh làm dạng bài tập "Tìm công thức hóa học của hợp chất" gặp rất nhiều lúng túng, khó khăn trong phương pháp giải

Việc làm bài tập Hóa học đối với học sinh ở nhà vô cùng khó khăn khi các em cảm thấy bộ môn Hóa học rất khó, đặc biệt là bài tập tính toán hóa học

do phụ thuộc vào nhiều nguyên nhân, trong đó phải kể đến là tư duy toán học của các em còn chậm, không có phương pháp nhận dạng bài tập hóa học, từ đó tạo cho các em thói quen ngại làm bài tập hóa học, đặc biệt là dạng bài tập "Tìm công thức hóa học của hợp chất"

Thời gian giảng dạy trên lớp chỉ đủ cho giáo viên truyền tải những nội dung theo yêu cầu của bài học, theo quy định của Bộ GD&ĐT Trong khi đó việc học tập của các em ở nhà chưa được chú trọng do các em chưa có ý thức tự giác học tập, phụ huynh phần lớn đi làm ăn xa chưa thực sự quan tâm đến việc học tập của các em ở trường cũng như ở nhà, từ đó tạo thói quen cho các em lãng quên việc học khi ở nhà

Tất cả những yếu tố trên đã tạo cho các em học sinh ngày càng ngại học tập bộ môn Hóa học, dẫn đến làm giảm sút chất lượng bộ môn Hóa học nói riêng và chất lượng giáo dục nói chung Trong đó có việc lựa chọn các em học sinh giỏi bộ môn Hóa học để bồi dưỡng và dự thi học sinh giỏi các cấp

Để giúp học sinh làm được dạng bài tập này cần phải có phương pháp giải Từ những lý do đó, tôi đã nghiên cứu và lựa chọn đề tài: Giải pháp giúp

học sinh lớp 8 làm tốt dạng bài tập "Tìm công thức hóa học của hợp chất"

ở trường THCS Mậu Lâm.

1.2 Mục đích nghiên cứu:

Học sinh nắm được các dạng bài tập và biết cách làm dạng bài tập "Tìm công thức hóa học của hợp chất" một cách thành thạo từ đó vận dụng vào việc làm bài trong sách giáo khoa, bài tập nâng cao, bài kiểm tra, bài thi, Đặc biệt

là đối với các em học sinh tham gia ôn thi học sinh giỏi, nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Hóa học nói riêng và chất lượng giáo dục nói chung

Làm cho học sinh tự tin khi làm bài tập và có hứng thú, lòng yêu thích học tập bộ môn Hóa học hơn trong chương trình THCS

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Giải pháp giúp học sinh làm tốt dạng bài tập "Tìm công thức hóa học của hợp chất" ở trường THCS Mậu Lâm

Học sinh khối 8 trường THCS Mậu Lâm năm học 2020 - 2021

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

Trong quá trình nghiên cứu bản thân tôi đã kết hợp sử dụng nhiều phương pháp khác nhau như: Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết; phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin; phương pháp thống kê, xử lý

số liệu

Trực tiếp giảng dạy, đọc tài liệu tham khảo, khảo sát đối tượng học sinh bằng trắc nghiệm, viết bài tự luận hóa học 8, tham khảo ý kiến đồng nghiệp, sưu tầm thông tin, viết đề cương, từ đó áp dụng để viết sáng kiến kinh nghiệm

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm:

- Phân loại được các dạng bài tập tìm công thức hóa học của hợp chất hóa học 8

- Hướng dẫn cách giải một số dạng bài tập tìm công thức hóa học của hợp chất hóa học 8

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm:

Theo mục tiêu giáo dục THCS của Bộ GD&ĐT chỉ rõ: “Bậc THCS phải giúp học sinh có kĩ năng bước đầu, biết vận dụng những kiến thức đã học và kinh nghiệm thu được của bản thân, biết quan sát, thu thập, xử lý và thông báo thông tin qua nội dung bài học, nội dung tìm hiểu … có thể vận dụng được một cách sáng tạo kiến thức đã học để giải quyết những vấn đề trong học tập hoặc thường gặp trong cuộc sống bản thân, cộng đồng” Còn riêng mục tiêu của môn Hóa học là: “Dạy học môn Hóa học là cần làm rõ nội dung giáo viên cần truyền đạt cho học sinh và học sinh phải nắm rõ, nắm chắc được nội dung của giáo viên truyền đạt cho mình từ đó biết vận dụng một cách thông thạo, chính xác, khoa học, hiệu quả”

Kĩ năng làm bài tập dạng "Tìm công thức hóa học của hợp chất" là một vấn đề mới mẻ và vô cùng khó khăn đối học sinh lớp 8 do các em mới bắt đầu học tập và tìm hiểu bộ môn Hóa học ở trường THCS Vì vậy, giáo viên cần phải giúp các em làm quen và thích ứng với phương pháp học của bộ môn mới này, nhằm tạo tâm lí vững vàng để các em sẵn sàng tiếp thu tốt nội dung kiến thức môn học một cách tốt nhất

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng biện pháp.

Trong những năm gần đây với chủ tưởng đổi mới hệ thống giáo dục mà trọng tâm là đổi mới phương pháp dạy và học nên việc rèn luyện cho học sinh

kỹ năng nhận thức khoa học tự nhiên được chú trọng nhiều hơn trong đó có kỹ năng vận dụng kiến thức đã học vào làm bài tập

Thực tế qua giảng dạy bộ môn hoá học bậc THCS cho thấy:

Học sinh Trường trung học cơ sở Mậu Lâm chủ yếu là con em dân tộc thiểu số nên khả năng tiếp thu kiến thức về các môn học thuộc khoa học tự nhiên

vô cùng khó khăn, nhất là bộ môn Hóa học, đặc biệt là khi gặp dạng bài tập này thì lúng túng, mất phương hướng vì trong một tiết dạy tổ chức cho học sinh lĩnh hội hết kiến thức của bài, có rất ít thời gian cho các em luyện tập làm các dạng bài tập Hơn nữa lượng bài tập phong phú đa dạng song SGK và sách bài tập lại chưa phân dạng từng loại bài tập cũng như chưa nêu lên cách thiết lập phương pháp giải cụ thể cho từng dạng toán Đó chính là cái khó cho người học và cũng

là nội dung mà mỗi giáo viên dạy hoá phải trăn trở tìm tòi, biên soạn nội dung giảng dạy làm thế nào để học sinh rèn luyện kỹ năng giải tốt các dạng bài tập theo yêu cầu của chương trình Dạng toán "Tìm công thức hóa học của hợp chất" đây là dạng toán mới và khó đối với học sinh nhất là học sinh lớp 8 Bên cạnh đó các tiết luyện tập trong chương trình ít học sinh chưa được luyện tập nhiều nên học sinh chưa có kĩ năng giải các dạng toán "Tìm công thức hóa học của hợp chất"

Từ thực tế đó tôi tiến hành điều tra ban đầu đối với học sinh lớp 8 năm học 2020 - 2021 của Trường THCS Mậu Lâm về "Tìm công thức hóa học của hợp chất" thời gian kiểm tra 30 phút Nội dung kiểm tra cụ thể như sau:

Câu 1 Lập công thức hóa học của Canxi oxit, biết rằng đó là hợp chất của

Ca (II) và O

Câu 2 Hợp chất X có thành phần các nguyên tố theo khối lượng là: 52,35% K, phần còn lại là Cl Tìm công thức hóa học của hợp chất X, biết hợp chất có khối lượng mol là 74,5 g/mol

Kết quả điều tra ban đầu về "Tìm công thức hóa học của hợp chất ở lớp hóa học 8".

Số lượng HS

kiểm tra

Kết quả điều tra cho thấy kỹ năng làm bài tập dạng bài tập "Tìm công thức hóa học của hợp chất" của học sinh còn rất thấp Tôi nhận thấy có một số nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên:

Thời lượng để học sinh giành cho việc học môn Hóa học còn quá ít do đó việc rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào làm bài tập của học sinh còn yếu

do vậy khi gặp dạng bài tập"Tìm công thức hóa học của hợp chất" học sinh thường lúng túng, làm sai quá nhiều

Phần lớn các em học sinh vẫn có tư tưởng bộ môn Hóa học là bộ môn phụ nên các em chưa nhận thức hết vai trò, tác dụng của việc học bộ môn này Việc tiếp thu kiến thức còn mang tính chất bắt buộc, chưa có hứng thú học tập bộ môn Hóa học

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:

Ở học sinh lớp 8 khi học đến phần tính theo công thức hóa học, đa phần học sinh như bị chững lại, vì đây là loại kiến thức vừa mới, vừa khó đối với học sinh, với kết cấu chương trình hóa học 8 là phù hợp với mục tiêu giáo dục, bên cạnh đó giáo viên còn gặp khó khăn về phương tiện dạy học, tài liệu tham khảo

… Như vậy, bằng phương pháp dạy học tích cực để phần nào giúp học sinh vượt qua khó khăn dần khắc phục và rút kinh nghiệm trong phương pháp dạy học để đạt được kết quả trong năm học này và những năm học tiếp theo

Với đặc điểm của học sinh lớp 8, mới bắt đầu tiếp xúc với bộ môn Hoá học nên việc định dạng bài tập và có kĩ năng giải là hết sức khó khăn đối với học sinh, đặc biệt là bài tập lập "Tìm công thức hóa học của hợp chất" Trước thực tế

đó qua kinh nghiệm của nhiều năm giảng dạy và ôn thi học sinh giỏi tôi đã đúc kết và rút ra kinh nghiệm và viết nên đề tài này với mong muốn giải quyết được những khó khăn đối với học sinh, kích thích học sinh có lòng yêu thích môn học hơn nữa

Tuỳ vào điều kiện thời gian và mức độ nhận thức của học sinh giáo viên

có thể chọn những nội dung phù hợp nhất để truyền đạt đến học sinh Đề tài này

có thể được vận dụng trong các tiết luyện tập, tiết học tự chọn hay bồi dưỡng học sinh giỏi

2.3.1 Đối với giáo viên:

Bước đầu giáo viên cần kiểm tra tìm hiểu tình hình học tập của các em sinh thông qua bài giảng trên lớp, kiểm tra vở bài tập ở nhà của học sinh để có biện pháp nhắc nhở các em học tập Từ đó giáo viên sẽ xây dựng các phương pháp làm bài tập Hoá học đặc biệt là dạng bài tập tìm công thức hóa học của hợp chất trong trường trình Hóa học 8 cho phù hợp với các em học sinh

Tiếp theo giáo viên cần nghiên cứu nhiều loại tài liệu liên quan đến dạng bài tập tìm công thức hóa học của hợp chất trong trường trình Hóa học 8 để xây dựng phương pháp làm bài tập tìm công thức hóa học của hợp chất cho cụ thể từng dạng bài Đặc biệt là hệ thống lại các dạng bài tập tìm công thức hóa học của hợp chất để khi truyền đạt lại cho các em học sinh thực hiện, các em phải dể hiểu, học sinh dể dàng nhận ra dạng bài tập và thực hiện làm bài tập một cách thành thạo, chính xác

Ngoài ra giáo viên phải trang bị cho mình đầy đủ các tài liệu tham khảo, đặc biệt là các tài liệu liên quan đến dạng bài tập tìm công thức hóa học của hợp chất trong trường trình Hóa học 8 Tìm hiểu nhiều dạng bài tập hóa học liên quan bằng nhiều hình thức khác nhau (Mạng iternet, sách do các nhà xuất bản phát hành, thông qua các hiện tượng tự nhiên trong thực tế, nghiên cứu các thí nghiệm liên quan,…) để có nhiều kinh nghiệm hơn khi đưa ra các bài tập cho học sinh nghiên cứu và thực hiện giải

Thường xuyên kiểm tra việc học tập của học sinh ở trên lớp và ở nhà khi giao nhiệm vụ

2.3.2 Đối với các em học sinh:

Phải có tinh thần học tập, có ý thức tự giác trong việc học và làm bài tập, không ỉ lại, cần phát huy hết khả năng tư duy, sáng tạo của bản thân, có trách

nhiệm, biết lắng nghe với thầy cô giảng dạy, có lòng yêu thích bộ môn, ham học hỏi, tìm tòi vấn đề liên quan đến bộ môn Hóa học

Học sinh phải có tính trung thực trong học tập, mạnh dạn nêu lên những ý kiến của bản thân mình để chia sẽ với bạn bè, giáo viên Từ đó rút ra những ưu điểm và nhược điểm của bản thân trong quá trình học tập

Các em cần rèn luyện khả năng tính toán như nhân chia, cộng trừ, quy đồng, rút gọn một cách nhanh nhất, chính xác, khoa học Ngoài ra đối với bộ môn Hóa học các em cần nắm vững kí hiệu hóa học, hóa trị, các nguyên tố, tên gọi nhóm nguyên tử

Các em học sinh phải có tài liệu học tập bắt buộc như sách giáo khoa, sách bài tập Hoá học 8, ngoài ra cần có sách tham khảo như sách nâng cao Hóa học 8 hay một số sách có bài tập liên quan đến dạng bài tập tìm công thức hóa học của hợp chất

2.3.3 Hướng dẫn học sinh cách "Tìm công thức hóa học của hợp chất"

a Hướng dẫn học sinh tìm hiểu hoá trị của các nguyên tố và nhóm nguyên tử.

Giáo viên cần phải hướng dẫn cụ thể cho các em học sinh nắm được hoá trị của các nguyên tố thường gặp ở cấp THCS như: Hiđro (H), Oxi (O), Cacbon (C), Lưu huỳnh (S), Photpho (P), Nhôm (Al), Sắt (Fe), Kẽm (Zn), Đồng (Cu), Natri (Na), Kali (K), Canxi (Ca), và nhóm nguyên tử thường gặp như: (- OH), (= CO3), (= SO4), (- NO3), Từ đó đưa ra quy luật hoá trị của các kim loại thường gặp chỉ từ I, II và III; Chú ý một số nguyên tố phi kim có nhiều loại hóa trị như C, S, P, Lưu ý những kim loại có hai loại hoá trị như sắt (Fe) chẳng hạn có hoá trị II và III, đồng có hóa trị I và II…

b Hướng dẫn học sinh nắm vững Quy tắc hóa trị.

Giáo viên cần yêu cầu học sinh học thuộc và nắm vững bản chất Quy tắc

hóa trị: "Trong công thức hóa học, tích của chỉ và hóa trị của nguyên tố này bằng tích của chỉ số và hóa trị của nguyên tố kia" (Quy tắc này thường áp dụng

cho hợp chất vô cơ) Vận dụng Quy tắc hóa trị này khi biết hóa trị của các nguyên tố hoặc nhóm nguyên tử ta tìm được công tức hóa học của hợp chất

Tổng quát: Hợp chất có công thức hóa học dạng A a x B b y (A hoặc B có thể

là nhóm nguyên tử) thì theo Quy tắc hóa trị ta luôn có: a.x = b.y

⇒x

y=

a

b (a, b là số tối giản) ⇒x ; y ⇒ CTHH của hợp chất

(a, b lần lượt là hóa trị của A và B; x, y lần lượt là chỉ số của A và B)

c Hướng dẫn học sinh một số công thức cần nhớ khi sử dụng để làm bài tập hóa học "Tìm công thức hóa học của hợp chất".

Giáo viên khắc sâu cho học sinh một số công thức hóa học vận dụng khi làm bài tập hóa học tìm công thức hóa học của hợp chất hóa học 8:

- Công thức tỉ khối chất khí:

d A /B=M A

M B ; (MA; MB: Là khối lượng mol của khí A và B)

d A /KK= M A

M KK=

M A

29

- Công thức chuyển giữa lượng chất và khối lượng:

m=n M( g )⇒ n= m

M(mol ); M=

m

n(g /mol)

- Ngoài ra giáo viên cần rèn luyện thêm cho các em học sinh "Tính theo công thức hóa học"

2.3.4 Hướng dẫn học sinh phân loại bài tập "Tìm công thức hóa học

của hợp chất"

a Lập CTHH khi biết thành phần các nguyên tố và hóa trị của chúng.

Cách giải:

- Gọi công thức dạng chung: A a x B b y

- Áp dụng quy tắc hóa trị ta có: a.x = b.y

(a là hóa trị của A, b là hóa trị của B; A hoặc B có thể là nhóm nguyên tử)

+ Nếu a = b ⇒x= y=1 thì công thức là AB

+ Nếu a # b Ta có:

x

y=

b

a=

b1

a1

Chọn a1, b1 là những số nguyên dương và tỉ lệ

b1

a1 là tối giản

Suy ra x = b hoặc b1; y = a hoặc a1

Ví dụ 1: Lập CTHH của Magie oxit, biết rằng đó là hợp chất của Mg (II)

và O.

Hướng dẫn:

- Gọi công thức dạng chung: MgxII Oy II (x, y là các số nguyên dương)

- Áp dụng quy tắc hóa trị ta có: x.II = y.II

- Suy ra:

x

y=

II

II=

1

1 ⇒ x = 1; y = 1

- Vậy CTHH cần tìm là MgO

Ví dụ 2: Lập CTHH của của hợp chất tạo bởi Ba (II) và gốc (= CO3)

Hướng dẫn:

Cách 1:

- Viết công thức dưới dạng: BaII x(CO3) II y ta có: x.II = y.II

- Áp dụng quy tắc hóa trị ta có: x.II = y.II

- Suy ra:

x

y=

II

II=

1

1 ⇒ x = 1; y = 1

- Vậy công thức hóa học là: BaCO3

Cách 2:

- Từ tỷ lệ:

x

y=

b

a ta có thể tính nhẩm

- Khi a = b thì x = y =1 = > công thức BaCO3

b Xác định công thức hóa học dựa vào kết quả phân tích định lượng

Dạng 1 Xác định công thức hóa học khi biết thành phần phần trăm về khối lượng các nguyên tố và phân tử khối.

Cách giải:

- Giả sử công thức của hợp chất là AxBy, biết %A và %B Cần tìm x và y

- Tìm khối lượng mỗi nguyên tố trong hợp chất:

m A=

%A

100% .M A x B y

m B= %B

100%.M A x B y

- Tìm số mol nguyên tử mỗi nguyên tố trong 1 mol hợp chất:

n A=m A

A

n B=m B

B

⇒

x

y=

n A

n B=

a b

- Chọn x = a, y = b => suy ra công thức của hợp chất

* Lưu ý: Trong công thức của hợp chất hai nguyên tố:

+ Nếu một nguyên tố là Oxi thì Oxi luôn luôn đứng sau.

+ Nếu một nguyên tố là kim loại, một nguyên tố là phi kim thì kim loại luôn luôn đứng trước.

+ Trong trường hợp bài toán cho tỉ khối chất khí thì dựa vào tỉ khối chất khí để tìm khối lượng mol của chất cần tìm theo công thức:

M A = d A/B M B hoặc M A = d A/KK 29

Ví dụ 1 Hợp chất X có phân tử khối bằng 62 đvC Trong phân tử của hợp

chất nguyên tố oxi chiếm 25,8% theo khối lượng, còn lại là nguyên tố Na Lập công thức hóa học của X? (Tham khảo internet)

Hướng dẫn:

- Gọi công thức của X là NaxOy

- Khối lượng mỗi nguyên tố trong hợp chất là:

m O=25,8%

100 % .62=16(g)

mNa = MX - mO = 62 - 16 = 46(g)

(Có thể tính cách khác: %Na = 100% - %O = 74,2% ⇒m Na=

74 ,2 %

100% 62 = 46g)

- Trong một mol phân tử hợp chất X có:

n O=m O

16 =

16

16=1(mol ) ;

n Na=m Na

23 =

46

23=2(mol )

- Ta có: x : y = nNa : nO = 2 : 1 Chọn x = 2; y = 1

Suy ra công thức của X là Na2O

Ví dụ 2 Tìm công thức hóa học của hợp chất khi biết thành phần khối

lượng như sau: 2,4% H; 39,1% S và 58,5% O Biết phân tử khối là 82 đvC.

Hướng dẫn:

- Gọi công thức cần tìm là HxSyOz (x, y, z là những số nguyên, dương)

Ta có: M H x S y O Z = x + 32y + 16z = 82

- Lập khối lượng mỗi nguyên tố trong hợp chất:

m H= 2,4 %

100 % .82=2( g) ;

m S=39,1%

100% .82=32( g) ;

m O=58 ,5 %

100% 82=48( g)

- Tìm số mol nguyên tử của từng nguyên tố:

nH = 2 : 1 = 2 (mol);

nS = 32 : 32 = 1 (mol);

nO = 48 : 16 = 3(mol)

=> Chọn: x = 2, y = 1, z = 3

- Vậy công thức của hợp chất là H2SO3

Ví dụ 3 Xác định công thức hóa học một oxit của lưu huỳnh biết phân tử

khối của oxit đó là 80 và trong đó S chiếm 40% về khối lượng?

Hướng dẫn:

Cách 1:

- Gọi công thức của hợp chất là SxOy

- Tìm số mol nguyên tử mỗi nguyên tố trong 1 mol hợp chất:

m S= 40 %

100 % .80=32( g)⇒n S= 32

32=1(mol )

m O= 60%

100 % 80=48( g )⇒ n O= 48

16 =3(mol )

(%O = 100% - %S = 100% - 40% = 60%)

=> Chọn: x = 1; y = 3

- Vậy công thức hóa học cần tìm là SO3

Cách 2:

- Gọi công thức của hợp chất là SxOy

- Tìm tỉ lệ khối lượng các nguyên tố Vì khối lượng mỗi nguyên tố trong phân tử

tỉ lệ với thành phần phần trăm nên ta có:

32x

16 y

80 100

=> Chọn: x =1, y = 3;

(%O = 100% - %S = 100% - 40% = 60%)

- Công thức hóa học cần tìm là SO3

Ví dụ 4 Phân tử hợp chất A có tỉ khối đối với khí hiđro bằng 17 Biết

trong A, H chiếm 5,88% về khối lượng, còn lại là lưu huỳnh Xác định công thức phân tử của A.

Hướng dẫn:

- Tính khối lượng mol của hợp chất:

d A /H

2 = M A

M H

2

=M A

2 =17 => MA = 17.2 = 34 (g)

- Gọi công thức của hợp chất là HxSy

- Tìm tỉ lệ khối lượng các nguyên tố Vì khối lượng mỗi nguyên tố trong phân tử

tỉ lệ với thành phần phần trăm nên ta có:

x

5,88=

32 y 94,12=

34

100 => x =2, y = 1;

(%S = 100% - %H = 100% - 5,88% = 94,12%)

- Công thức hóa học cần tìm là H2S

Dạng 2 Xác định công thức hóa học khi biết thành phần phần trăm về khối lượng mà không biết khối lượng mol của hợp chất.

Cách giải:

- Công thức chung của hợp chất dạng AxBy hoặc AxByCz…

x : y : z =

%A

A :

%B

B :

%C

C ⇒ x : y : z = a : b : c (trong đó a,b,c là những số nguyên dương, tối giản)

- Chọn x = a, y = b, z = c => Suy ra công thức hóa học của hợp chất

Ví dụ 1 Khi phân tích một muối chứa 52,35%K và 47,65% Cl về khối

lượng Xác định công thức hóa học của muối trên?

Hướng dẫn:

- Gọi công thức hóa học của hợp chất là KxCly

Ta có: x: y=

%K

M K:

%Cl

M Cl=

52,35 %

47 ,65%

35 ,5

⇒ x : y = 1,36 : 1,34

⇒ Chọn: x : y = 1 : 1

- Suy ra công thức của hợp chất muối cần tìm là KCl

Ví dụ 2 Phân tích một hợp chất vô cơ A có thành phần % theo khối

lượng như sau: Cu chiếm 40%, S chiếm 20% và O chiếm 40% Xác định công thức hóa học của A?

Hướng dẫn:

- Gọi công thức của hợp chất là CuxSyOz

- Ta có: x : y : z=

%Cu

M Cu :

%S

M S:

%O

M O

=> x: y : z=

40

64 :

20

32 :

40 16

⇒ x : y : z = 0,625 : 0,625 : 2,5

=> Chọn: x: y: z = 1 : 1: 4

- Vậy công thức của A là CuSO4

Dạng 3 Xác đinh công thức hóa học khi biết tỉ lệ khối lượng của các nguyên tố trong hợp chất.

Cách giải:

- Gọi công thức cần tìm là AxBy , biết tỉ lệ khối lượng của A với B là a : b

Ta có: x : y =

a

A :

b

B⇒

x

y=

a '

b '

(Trong đó a’, b’ là các số nguyên dương, tối giản)

=> x = a’, y = b’

- Suy ra công thức hóa học của hợp chất

Ví dụ 1 Tìm công thức hóa học của một oxit của sắt, biết rằng tỷ lệ khối

lượng của sắt và oxi là 7:3.

Hướng dẫn:

- Gọi công thức cần tìm là FexOy

- Ta có: x: y=

7

56:

3

16=0,125:0,1875

⇒ x : y = 2 : 3

- Vậy công thức của oxit sắt đó là Fe2O3

Ví dụ 2 Một hợp chất có thành phần phân tử gồm hai nguyên tố C và O.

Tỉ lệ khối lượng của C và O là 3:8 Công thức hóa học của hợp chất là gì?

Hướng dẫn:

CTHH chung của hợp chất là CxOy

Theo đề bài:

m C

m O=

3

12x

16 y=

3

8

x

y=

3.16 8.12 =

1 2

⇒ x = 1; y = 2

Vậy CTHH của hợp chất là CO2

Ví dụ 3 Một hợp chất có tỉ lệ về khối lượng của các nguyên tố Ca:N:O

lần lượt là 10:7:24 Xác định công thức hóa học của hợp chất biết N và O hình thành nhóm nguyên tử và trong nhóm tỉ lệ số nguyên tử của N:O = 1:3.

Hướng dẫn:

- Gọi công thức hóa học của hợp chất cần tìm là CaxNyOz

- Ta có x : y : z =

10

40:

7

14 :

24

16=0,25: 0,5:1,5

=> x : y : z = 1 : 2 : 6

- Vì trong nhóm nguyên tử, tỉ lệ số nguyên tử N : O = 1 : 3

Ta có nhóm (NO3)n và 3.n = 6 => n =2

- Vậy công thức của hợp chất là Ca(NO3)2

Dạng 4 Xác đinh công thức hóa học khi biết tỉ lệ khối lượng của các nguyên tố trong hợp chất và chưa biết hóa trị của một nguyên tố.

Cách giải:

- Gọi công thức cần tìm là AxBy , biết tỉ lệ khối lượng của A với B là a : b

Ta có:

A x

B y=

a

b⇒A=

B y.a x.b

hay B=

A x.b y.a (với a và b là tỉ lệ khối lượng cho trước)

- Biện luận khi biết x hoặc y ta tìm được A hoặc B dựa vào điều kiện bài toán

