PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG XƯƠNG TRƯỜNG THCS QUẢNG NINH SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP BÀI “NGHĨA VỤ BẢO VỆ TỔ QUỐC” MÔN GDCD 9 Người thực hiện: Trần
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG XƯƠNG
TRƯỜNG THCS QUẢNG NINH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÊN ĐỀ TÀI DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP
BÀI “NGHĨA VỤ BẢO VỆ TỔ QUỐC” MÔN GDCD 9
Người thực hiện: Trần Thị Thị Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Quảng Ninh SKKN thuộc lĩnh vực (môn): GDCD
QUẢNG XƯƠNG NĂM 2021
Trang 21 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài:
Một nhà nghiên cứu giáo dục đã từng nói: “Người giáo viên dạy tốt chohọc sinh chân lý, người giáo viên dạy giỏi cho học sinh con đường tìm ra chânlý” hay A.Komski cũng nói rằng: “Giáo dục có mục đích đánh thức năng lựcnhân cách, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách Hãy tìm ra phương phápcho phép giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn” Luật Giáo dục năm
2019 (sửa đổi bổ sung) quy định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phát huytính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc trưngtừng môn học, lớp học và đặc điểm đối tượng học sinh; bồi dưỡng phương pháp
tự học, hứng thú học tập, kỹ năng hợp tác, khả năng tư duy độc lập; phát triểntoàn diện phẩm chất và năng lực của người học; tăng cường ứng dụng công nghệthông tin và truyền thông vào quá trình giáo dục” [1].
Cùng với sự phát triển vượt bậc của khoa học công nghệ thì yêu cầu đổimới giáo dục ngày càng cao và là một nhu cầu tất yếu, mang tính chiến lượcnhằm bồi dưỡng thế hệ trẻ thành người lao động phát triển toàn diện về "Đức,Trí, Thể, Mỹ’’, để làm chủ bản thân, xây dựng đất nước văn minh, giàu đẹp.Nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của giáo dục, đổi mới phương pháp dạyhọc Giáo dục công dân (GDCD) trong nhà trường là vấn đề được quan tâm vàchú trọng nhiều nhất bởi mục tiêu chương trình Để giúp học sinh tiếp cận đượccác bài học thì có nhiều phương pháp, trong đó dạy học theo chủ đề tích hợpcác bài GDCD là phương pháp rất quan trọng giúp học sinh có tri thức bao quát,tổng hợp đồng thời còn bồi dưỡng kỹ năng, thái độ trong cuộc sống, rèn cho họcsinh bản lĩnh tự tin, khả năng diễn đạt một vấn đề trước tập thể; tập dượt cho họcsinh biết phát hiện, đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phải trong học tập,cuộc sống; giúp học sinh biết chia sẻ những kinh nghiệm, băn khoan của bảnthân với nhau
Bản thân tôi thấy rằng dạy học theo chủ đề tích hợp sẽ khắc phục được lốidạy theo kiểu truyền thụ một chiều mà giờ dạy trở nên sinh động, nhẹ nhàng, có
hiệu quả Trong thực tế, ở các trường phổ thông hiện nay việc dạy học theo
hướng tích hợp rất ít được quan tâm, đa số giáo viên ngại liên kết, tích hợp vớinhững nội dung liên quan từ bài học trước hoặc các bài học của các môn họckhác mà các em học sinh đã được học, được biết Hay nhiều khi trong các tiếthọc giáo viên và học sinh đó vận dụng những kiến thức liên môn để khai thácnội dung bài học nhưng lại chưa thể gọi tên hoạt động đó ra và học sinh cũngchưa biết cách vận dụng các kiến thức, kĩ năng đó vào cuộc sống thực tế
Trang 3Xuất phát từ thực tiễn của giáo dục nói chung, của việc dạy học theo chủ
đề tích hợp trong môn GDCD nói riêng, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu đề tài: Dạy học theo chủ đề tích hợp bài “Nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc” môn GDCD 9
1.2 Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của đề tài là nhằm tìm ra một số phương pháp vậndụng kiến thức liên môn để tạo hứng thú học tập cho học sinh, góp phần nângcao chất lượng dạy học môn GDCD, trau dồi tình cảm, giáo dục nhân cách họcsinh
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Học sinh Trường THCS Quảng Ninh – Quảng Xương- Thanh Hoá
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Bằng phương pháp thực nghiệm: Từ thực tiễn giảng dạy môn GDCD, ở nhữnglớp có áp dụng dạy học tích hợp cho thấy chất lượng bài giảng đạt hiệu quả caohơn
- Qua nghiên cứu tài liệu, sách báo, trên các phương tiện thông tin, thu thậpđược và qua học hỏi kinh nghiệm từ các đồng nghiệp, đặc biệt từ các giờ thaogiảng
- Trên nền tảng đó bằng con đường phân tích tổng hợp, so sánh, đối chiếu,
khái quát và xử lí thông tin để bước đầu rút ra kinh nghiệm cần thiết về Dạy học theo chủ đề tích hợp bài “Nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc” môn GDCD 9
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận sáng kiến kinh nghiệm
Dạy học tích hợp là một trong những nguyên tắc quan trọng, là một quanđiểm dạy học hiện đại nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, tạo ra động cơ,hứng thú học tập học sinh đồng thời góp phần nâng cao chất lượng giáo dụctrong nhà trường, vì chúng ta biết mọi sự vật, hiện tượng trên thế giới đều cómối liên quan mật thiết với nhau, tác động qua lại lẫn nhau Chính vì vậy khinhận thức một vấn đề chúng ta cần đặt chúng trong mối quan hệ với các vấn đề,hiện tượng khác để nhận thức đúng đắn và đầy đủ về vấn đề cần giải quyết Dạy học tích hợp là hình thức tìm tòi những nội dung giao thoa giữa cácmôn học với nhau, những khái niệm, tư tưởng chung giữa các môn học, tức làcon đường tích hợp những nội dung từ một số môn học có liên hệ với nhau Tùytheo khoa học cụ thể mà có thể tích hợp các môn khoa học khác lại với nhaunhư: Lí- Hóa- Sinh, Văn - Sử - Địa Hoặc có thể tích hợp được cả các môn tựnhiên với các môn xã hội như: Văn, Toán, Địa, Hóa, Sinh, GDCD…Ở mức độcao, sự tích hợp này sẽ hình thành những môn học mới, chứ không phải là một
Trang 4sự lắp ghép thông thường các môn riêng rẽ lại với nhau Tuy nhiên, các môn vẫngiữ vị trí độc lập với nhau, chỉ tích hợp những phần gần nhau
Dạy học tích hợp sẽ đem lại hiệu quả:
- Giúp cho giờ học sẽ trở nên sinh động hơn, vì không chỉ có giáo viên mà họcsinh cũng tham gia vào quá trình tiếp nhận kiến thức, từ đó phát huy tính tíchcực của học sinh
- Góp phần phát triển tư duy liên hệ, liên tưởng ở học sinh Tạo cho học sinhmột thói quen trong tư duy, tức là khi xem xét một vấn đề phải đặt chúng trongmột hệ quy chiếu, từ đó mới có thể nhận thức vấn đề một cách thấu đáo
- Qua bài học giáo dục HS hiểu đúng, hiểu sâu kiến thức trong bài học đồng thời
mở rộng vốn hiểu biết những lĩnh vực khác liên quan tới bài học và rèn luyện kĩnăng sống, phát triển năng lực cần đạt theo yêu cầu môn học
Từ những quan điểm đó tôi đã mạnh dạn tích hợp kiến thức liên môn vàomôn GDCD theo đúng quan điểm chỉ đạo của Bộ GD&ĐT Trong quá trìnhgiảng dạy tôi đã đúc rút ra một số kinh nghiệm có thể chưa thực sự đầy đủ, hoànthiện nhưng phần nào cũng đóng góp được cho đồng nghiệp, học sinh có đượcnhững phương pháp giảng dạy và học tập tốt, hiệu quả Nó sẽ là một cái nhìnmới lạ, một cách tiếp cận mới trong giảng dạy môn GDCD
2.2.Thực trạng vấn đề nghiên cứu
Việc thực hiện dạy học tích hợp mặc dù được tập huấn ở tất cả các cấptrong hệ thống giáo dục nhưng thực tế dạy học tích hợp chưa thực sự có hiệuquả, bởi đội ngũ giáo viên phần lớn được đào tạo chương trình sư phạm đơnmôn Chưa chuẩn bị cơ sở lí luận dạy học liên môn chính thống nên khi giảngdạy không thể tránh khỏi lúng túng trong việc xác định mục tiêu giáo dục tíchhợp Đa số giáo viên chỉ có thể tập trung cung cấp kiến thức thuộc bộ môn củamình, ít chú trọng mở rộng đặc biệt lồng ghép tích hợp liên môn Để bài dạy cótích hợp liên môn đòi hỏi người giáo viên “vất vả hơn”, phải xem xét, rà soát nộidung chương trình, SGK hiện hành để loại bỏ thông tin cũ đồng thời bổ sung,cập nhật thông tin mới phù hợp nội dung phương pháp dạy học tích hợp liênmôn Cấu trúc bài dạy giáo viên phải sắp xếp lại nội dung nên không tránh khỏigiáo viên có cảm giác ngại thay đổi Điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bịthông tin, truyền thông phục vụ dạy học trong nhà trường còn hạn chế nhất làcác trường nông thôn trong đó có trường THCS Quảng Ninh Với học sinh đểhọc một tiết liên môn đòi hỏi các em có sự đầu tư, tìm tòi, hệ thống kiến thức từtiểu học đến THCS nên học sinh hiện nay quen lối học cũ, đổi mới học sinh lạlẫm và chưa chịu cố gắng tiếp nhận do đó phần lớn học sinh hiện nay có thái độ
Trang 5tiếp thu bình thường, chưa phát huy được tính tích cực trong học tập Tâm lý các
em chỉ chú trọng các môn thi THPT như: Toán, Anh, Văn mà chưa chú trọngcác môn khác như: Sử, Địa, Công dân nên dẫn đến thụ động, kĩ năng sống các
em còn kém, hiểu biết xã hội chưa tốt
Thời lượng một tiết học hạn chế nên tích hợp kiến thức liên môn vào dạyđòi hỏi sự nỗ lực cố gắng của cả giáo viên và học sinh nếu không dẫn đến tìnhtrạng học sinh không nhận biết đâu là trọng tâm bài học
Trước thực trạng trên, qua nghiên cứu, khảo sát HS trường THCS QuảngNinh trong năm học 2020 -2021 tôi đã thống kê như sau
(Bảng khảo sát chất lượng lớp 9B năm học 2020-2021 trước khi áp dụngkinh nghiệm)
Nội dung khảo sát SS
Kết quảGiỏi Khá T.Bình Y-K
Sl % Sl % Sl % Sl %Thế nào là bảo vệ Tổ quốc 34 3 8.82 10 29.4 17 50 4 11.8Nội dung của nghĩa vụ bảo
vệ Tổ quốc 34 4 11.8 11 32.4 13 38.2 6 17.6
Vì sao phải bảo vệ Tổ quốc 34 2 5.9 9 26.5 17 50 6 17.6Một số quy định của Hiến
pháp năm 2013 và Luật
nghĩa vụ quân sự năm 2015
(sửa đổi) về nghĩa vụ bảo
vệ Tổ quốc
34 4 11.8 9 26.5 15 44.1 6 17.6
2.3 Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1 Giải pháp:
* Đối với giáo viên:
Môn GDCD được xem là môn có kiến thức khô khan, những qui định củapháp luật khó học, khó nhớ, đôi khi còn bị xem là môn phụ, nên học sinh, thậmchí cả phụ huynh đôi khi cũng xem nhẹ việc học môn này Đó là những vấn đềthách thức đối với người giáo viên dạy môn GDCD Vì thế muốn cuốn hút đượchọc sinh, muốn học sinh tích cực tham gia vào giờ học, giáo viên trước hết phải
là những thấy cô giỏi về kiến thức bộ môn và kiến thức tất cả các lĩnh vực.Chúng ta phải thực sự là thầy cô của trò, tạo được niềm tin, sự hứng thú cho họctrò để cuốn hút các em sẵn sàng tích cực học tập
Trang 6Để làm được điều đó, người giáo viên cần tích lũy cho mình những kiếnthức phong phú từ các môn học, từ thực tiễn cuộc sống Tuy nhiên, mỗi môn họccũng có những đặc trưng riêng, nếu lạm dụng việc tích hợp sẽ làm loãng kiếnthức, biến môn học này thành môn học khác Vì vậy, khi dạy học tích hợp, giáoviên cần đảm bảo các nguyên tắc như : Đảm bảo tính mục tiêu, tính khoa học,tính khả thi; tránh gò ép, ôm đồm, dàn trải
* Đối với học sinh:
Để chuẩn bị cho một giờ học vận dụng kiến thức tích hợp liên môn đòihỏi bản thân từng học sinh phải có sự nỗ lực cố gắng ngoài sự chuẩn bị bài theođơn vị kiến thức lâu nay thì các em phải tự tìm tòi, suy nghĩ nội dung kiến thứcmới có thể vận dụng kiến thức liên môn nào
2.3.2 Tổ chức giờ dạy vận dụng kiến thức liên môn:
Tổ chức giờ dạy vận dụng kiến thức liên môn trong đó người giáo viênluôn giữ vai trò, chức năng tổ chức, hướng dẫn, định hướng chứ không phảitruyền thụ, áp đặt một chiều Học sinh được đặt vào vị trí trung tâm của quátrình tiếp nhận, đóng vai trò chủ thể cảm thụ, nhận thức thẩm mĩ, trực tiếp tiếnhành hoạt động tiếp cận khám phá, chiếm lĩnh kiến thức
Trong quá trình trên lớp GV có thể vận dụng kiến thức tích hợp theonhiều cách khác nhau tuỳ thuộc vào từng phân môn và từng bài học Sau đây làmột số cách vận dụng kiến thức tích hợp thích hợp trong bộ môn GDCD:
* Tích hợp thông qua việc kiểm tra bài cũ: kiểm tra bài cũ là bước thứ hai
trong tiến trình lên lớp Mục đích của hoạt động này là kiểm tra kiến thức đã họccũng như mức độ hiểu bài và đây là hoạt động kết nối bài đã học với bài đangchuẩn bị học nên vận dụng tích hợp kiến thức liên môn rất thuận tiện
* Tích hợp thông qua việc giới thiệu bài mới : Thời lượng dành cho giới thiệu
bài rất ít tuy nhiên hoạt động này có ý nghĩa vô cùng quan trọng vì tạo hứng thúcho HS trước khi bước vào bài học Vì vậy GV có thể vận dụng tích hợp kiếnthức liên môn (vận dụng trong giáo án minh hoạ )
* Tích hợp thông qua câu hỏi tìm hiểu nội dung bài học: Đây là cách GV sử
dụng nhiều vận dụng tích hợp kiến thức liên môn (vận dụng trong giáo án minhhoạ)
* Tích hợp thông qua phương tiện dạy học cụ thể bảng phụ, sử dụng CNTT
* Tích hợp thông qua hệ thống bài tập (trong phần bài tập vận dụng hoặc phần luyện tập hay bài tập về nhà)
. Như vậy, vận dụng kiến thức liên môn cần được hiểu toàn diện và phải
được quán triệt trong toàn bộ môn học; quán triệt trong mọi khâu của quá trình
Trang 7dạy học; quán triệt trong mọi yếu tố của hoạt động học tập; tích hợp trongchương trình, tích hợp trong sách giáo khoa, tích hợp trong phương pháp dạyhọc của giáo viên và tích hợp trong hoạt động học tập của học sinh; tích hợptrong các sách đọc thêm, tham khảo Quan điểm “lấy học sinh làm trung tâm”đòi hỏi thực hiện việc tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh trong mọimặt, trên lớp và ngoài giờ; tìm mọi cách phát huy năng lực tự học của học sinh,phát huy tinh thần dân chủ, bồi dưỡng lòng tin cho học sinh thì các em mới tựtin và học tốt được.
2.3.3 Nội dung kiến thức các môn vận dụng:
- Môn Âm nhạc: Cho HS nghe bài hát "Tổ quốc gọi tên mình” (Sáng tác: Đinh
Trung Cẩn) bài hát sẽ tạo nguồn cảm hứng cho các em trước khi vào bài học vàcác em thấy được nghĩa vụ của bản thân trong việc bảo vệ Tổ quốc
- Môn Lịch sử: Lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc, đê thấy rõ
vì sao phải bảo vệ Tổ quốc
- Môn Mĩ thuật: Các em vẽ tranh về chủ đề biển đảo để thể hiện tình yêu quêhương, đất nước
- Môn Ngữ văn: Viết đoạn văn giới thiệu về biển đảo Việt Nam
- Môn Tiếng Anh: Bằng ngôn ngữ Tiếng Anh giới thiệu với bạn bè quốc tế vềbiển đảo, thể hiện lòng tự hào dân tộc
- Giáo dục quốc phòng: Tìm hiểu được các hoạt động bảo vệ Tổ quốc ở địaphương (Thanh Hóa)
2.3.4.Giáo án minh họa
- Nêu được một số quy định trong Hiến pháp năm 1992 và Luật Nghĩa vụ quân
sự sửa đổi năm 2005 về nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc
2 Kĩ năng:
- Tham gia các hoạt động bảo vệ trật tự an ninh ở trường học và nơi cư trú
Trang 8- Tuyờn truyền, vận động mọi người trong gia đỡnh thực hiện nghĩa vụ bảo vệ TổQuốc.
III CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIấN VÀ HỌC SINH.
1 Chuẩn bị của giỏo viờn:
- SGK+SGV GDCD 9
- Máy chiếu
- Giấy Ao, bút dạ
- Chuẩn kiến thức kỹ năng GDCD 9
2 Chuẩn bị của học sinh:
- Soạn bài, chuẩn bị tài liệu, đồ dựng cần thiết (Tranh vẽ chủ đề biển đảo)
IV TIẾN TRèNH DẠY HỌC.
1 Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số, kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh
2 Kiểm tra bài cũ: (Mỏy chiếu)
Trang 9? Cảm xúc của em nh thế nào khi nghe bài hát?
HS: Thể hiện lòng tự hào dân tộc, yêu Tổ Quốc hơn Trách nhiệm của bản thân cần phải bảo vệ Tổ Quốc
GV: Dẵn dắt vào nội dung bài học
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức.
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
Tỡm hiểu thế nào là bảo vệ Tổ
quốc (Tớch hợp với mụn Lịch sử)
? Việt Nam đó đấu tranh chống lại giặc
ngoại xõm nào?
HS: Giặc phương Bắc (1000 năm Bắc
thuộc), Phỏp, Mỹ
? Cỏc cuộc đấu tranh chống giắc ngoại
xõm nhằm mục đớch gỡ?
HS: Bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống
nhất và toàn vẹn lónh thổ của Tổ Quốc
GV: Cú quan điểm cho rằng “Việt
Nam nờn đi theo chế độ Tư bản chủ
1 1 Thế nào là bảo vệ Tổ Quốc
Trang 10nghĩa, có như vậy đất nước mới hiện
đại, văn minh, tiên tiến”
? Em có đồng tình với quan điểm đó
không?
HS: Không
? Vậy trách nhiệm của chúng ta là gì?
HS: Bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và
Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
* Bíc 1: Giao nhiÖm vô
- C©u hái th¶o luËn cña c¸c
nhãm: NghÜa vô b¶o vÖ Tæ
Quèc bao gåm nh÷ng néi dung
nµo? (M¸y chiÕu)
- Là bảo vệ độc lập, chủ quyền, thốngnhất và toàn vẹn lãnh thổ của TổQuốc, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa
và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủnghĩa Việt Nam [3]
2 Nội dung nghĩa vụ bảo vệ Tổ Quốc.
Trang 11trong vòng 2 phút, trả lời câu
hỏi theo cách hiểu riêng (viết
vào phần giấy của mình trên
giấy Ao)
- GV: Quan sát HS các nhóm
hoạt động
* Bớc 3: Thảo luận, trao
đổi, báo cáo
- Các em thảo luận nhóm thống
nhất ý kiến và viết vào phần
chính giữa của tờ giấy Ao
- Gọi đại diện từng nhóm lên
? Việc thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ
quốc ở địa phương em như thế nào?
HS: Thanh niờn tham gia nghĩa vụ
quõn sự khi đến tuổi, thăm hỏi gia đỡnh
cú cụng với cỏch mạng
- Xõy dựng quốc phũng toàn dõn;
- Thực hiện nghĩa vụ quõn sự;
- Thực hiện chớnh sỏch hậu phươngquõn đội
- Bảo vệ trật tự an ninh xó hội [3]
Trang 12
Tìm hiểu vì sao phải bảo vệ Tổ quốc
GV: Cho HS xem đoạn video “Điện
Biên Phủ trên không” (Máy chiếu)
? Nội dung của đoạn video trên?
HS: Tội ác của đế quốc Mỹ và những
đau thương mất mát mà nhân ta phải
gánh chịu , thắng lợi của quân và dân
ta
? Theo em, vì sao phải bảo vệ Tổ
Quốc?
? Chiến tranh đã đi qua 46 năm, người
Việt Nam còn phải gánh chịu hậu quả
do chiến tranh gây ra không?
HS: Hiện nay người Việt Nam vẫn chịu
[5]