Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường khi dạy chương III con người, dân số và môi trường môn sinh học 9 tại trường THCS thị trấn

Vì nó cung cấp cho HS những kiến thức cơbản có liên quan đến môi trường, sự ô nhiễm môi trường, biện pháp giảm thiểu ônhiễm, ứng phó với biến đổi khí hậu… tăng cường sự hiểu biết về mối

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài :

Sau 35 năm thực hiện công cuộc đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhữngthành tựu hết sức to lớn trên mọi lĩnh vực, tạo nhiều dấu ấn nổi bật, trong đókinh tế tăng trưởng liên tục, trở thành một trong những nền kinh tế tăng trưởngnhanh; đời sống vật chất và tinh thần của người dân không ngừng được nângcao; y tế và chất lượng chăm sóc sức khỏe được tăng cường; quốc phòng, anninh được củng cố và ổn định; quan hệ đối ngoại, hội nhập quốc tế ngày càngsâu rộng và hiệu quả Tuy nhiên, quá trình phát triển kinh tế - xã hội đã bộc lộnhiều bất cập và tạo ra nhiều áp lực lớn đối với môi trường sinh thái Tình trạng

ô nhiễm môi trường (ONMT) tiếp tục diễn biến phức tạp, ngày càng nghiêmtrọng với nhiều điểm nóng, chất lượng môi trường nhiều nơi suy giảm mạnh,không còn khả năng tiếp nhận chất thải, đặc biệt ở các khu vực tập trung nhiềuhoạt động phát triển; đa dạng sinh học (ĐDSH) và chất lượng rừng suy thoái đếnmức báo động, nguồn gen bị thất thoát; hạn hán và xâm nhập mặn gia tăng; sự

cố môi trường xảy ra nhiều, gây hậu quả nghiêm trọng, an ninh sinh thái bị đedọa Những vấn đề môi trường cấp bách này đã trở thành nguy cơ lớn cản trởmục tiêu phát triển bền vững của đất nước

Tình trạng môi trường thay đổi và bị ô nhiễm đang diễn ra trên phạm vimỗi quốc gia cũng như trên toàn cầu Chưa bao giờ môi trường bị ô nhiễm nặngnhư bây giờ Chính vì vậy việc giáo dục bảo vệ môi trường nói chung, bảo vệthiên nhiên, tài nguyên đa dạng sinh học nói riêng, là vấn đề cần thiết, cấp bách

và bắt buộc khi giảng dạy trong trường phổ thông, đặc biệt với bộ môn Sinh họcthì đây là vấn đề hết sức cần thiết Vì nó cung cấp cho HS những kiến thức cơbản có liên quan đến môi trường, sự ô nhiễm môi trường, biện pháp giảm thiểu ônhiễm, ứng phó với biến đổi khí hậu… tăng cường sự hiểu biết về mối quan hệtác động qua lại giữa con người với tự nhiên trong sinh hoạt và lao động sảnxuất, góp phần hình thành ở học sinh ý thức và đạo đức mới đối với môi trường,

có thái độ và hành động đúng đắn để bảo vệ môi trường Vì vậy, giáo dục bảo vệmôi trường cho học sinh là việc làm có tác dụng rộng lớn nhất, sâu sắc và bềnvững nhất

Trên cơ sở đó, là một giáo viên giảng dạy bộ môn Sinh học ở THCS tôinghĩ việc giáo dục nâng cao ý thức cho học sinh trong việc bảo vệ môi trường là

việc làm cần thiết và thường xuyên Vì vậy tôi chọn đề tài: "Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường khi dạy “Chương III: Con người, dân số và môi trường” môn Sinh học 9 tại trường THCS Thị Trấn” Với đề tài này, tôi mong muốn

sẽ góp phần không chỉ nâng cao chất lượng môn học mà còn chung tay vào việcbảo vệ ngôi nhà chung của chúng ta

1 2 Mục đích nghiên cứu: Để giúp học sinh nâng cao ý thức bảo vệ môi

trường sống

- Hiểu được thế nào là môi trường bị ô nhiễm

- Nguyên nhân của ô nhiễm môi trường

- Hậu quả của ô nhiễm môi trường

- Ý thức được trách nhiệm cần phải bảo vệ môi trường sống cho chính mình vàcho các thế hệ mai sau và biết cách ứng phó với biến đổi khí hậu

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Học sinh lớp 9A1 và 9A2 trường THCS Thị Trấn, Ngọc Lặc, năm học 2020 2021

-1.4 Phương pháp nghiên cứu:

a) Phương pháp điều tra

- Điều tra về thực trạng ô nhiễm môi trường của thị trấn Ngọc Lặc, HuyệnNgọc Lặc

- Được tiến hành dưới dạng: GV giao nhiệm vụ cho HS thực hành theonhóm tìm hiểu môi trường ở địa phương và sau đó báo báo kết quả bằng cáchthuyết trình.

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN

2.1 Cơ sở lý luận.

- Môi trường bao gồm các yếu tố bao quanh con người Môi trường cótầm quan trọng đặc biệt đối với đời sống con người và sự phát triển kinh tế vănhóa của đất nước, của nhân loại

- Ô nhiễm môi trường là hiện tượng môi trường tự nhiên bị nhiễm bẩnlàm cho tính chất vật lí, hóa học, sinh học của môi trường bị thay đổi gây ảnhhưởng đến sức khỏe con người và các sinh vật khác

- Ô nhiễm môi trường là nguyên nhân dẫn đến tình trạng biến đổi khí hậutoàn cầu Trong một số năm gần đây, Việt Nam được đánh giá là một trongnhững quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất của BĐKH, lũ lụt, hạn hán cục bộ,nhiệt độ môi trường tăng lên và mực nước biển dâng cao Để ứng phó với nhữngbất thường đó cần phải có sự quan tâm của toàn xã hội

- Bảo vệ môi trường là hoạt động giữ cho môi trường trong lành, sạchđẹp, đảm bảo cân bằng sinh thái, ngăn chặn và khắc phục hậu quả mà con ngườihay thiên nhiên gây cho môi trường

- Hiện nay ở cấp học trung học cơ sở, giáo dục bảo vệ môi trường chưaphải là môn học chính khoá nên việc giáo dục bảo vệ môi trường có thể đượcdiễn ra trong nhiều hoạt động ngoại khóa, Hoạt động trải nghiệm sáng tạo, nhiềumôn học khác như Sinh học, Giáo dục công dân, Hóa học…

- Trường học với số lượng học sinh lớn - Là nơi để tuyên truyền, thựchiện giáo dục vì sự phát triển bền vững của xã hội

2.2 Thực trạng của vấn đề.

2.2.1.Thực trạng ô nhiễm môi trường ở Việt Nam.

Như chúng ta đã biết, môi trường có vai trò quyết định tới sự tồn tại vàphát triển của thế giới tự nhiên nói chung và con người nói riêng Cho nên, việcbảo vệ môi trường là một trong các mối quan tâm đặc biệt của các quốc giatrong đó có Việt Nam Tuy nhiên, vấn đề ô nhiễm môi trường đã và đang ngàycàng trở nên nghiêm trọng Chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp những hình ảnh,những thông tin về việc môi trường bị tàn phá không chỉ qua các phương tiệntruyền thông mà ngay trong cuộc sống hàng ngày Điều này khiến mỗi chúng takhông khỏi suy nghĩ

Nguyên nhân cơ bản gây ra tình trạng này là do sự thiếu hiểu biết, thiếu ýthức của con người Song song đó quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nôngnghiệp nông thôn ở nước ta hiện nay đã và đang trở thành một xu thế phát triểntất yếu Ở các thành phố lớn, hàng trăm cơ sở sản xuất công nghiệp đang gây ônhiễm môi trường nước do không có công trình và thiết bị xử lý chất thải Trongsản xuất nông nghiệp, do lạm dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật, các nguồnnước ở sông, hồ, kênh, mương bị ô nhiễm, ảnh hưởng lớn đến môi trường nước

và sức khỏe nhân dân

2.2.2 Thực trạng ô nhiễm môi trường tại Thị Trấn Ngọc Lặc.

Thị trấn Ngọc Lặc là trung tâm của huyện Ngọc Lặc nên có khá nhiều điều kiệnthuận lợi Song song với việc phát triển về kinh tế thì vấn đề về môi trường cũngđáng phải quan tâm như: Mật độ đân số cao, rác thải sinh hoạt nhiều nhưng chưa cóbãi rác hay khu xử lý rác thải đúng quy định, rác bị ứ đọng lâu ngày, người dân sửdụng thuốc bảo vệ thực vật và chất độc hóa học trong sản xuất nông nghiêp….Đặcbiệt trong một số năm gần đây khi có sự xuất hiện của công ty TNHH Viet Pan –Pacific tại Khu phố Hạ Sơn – Thị Trấn Ngọc Lặc - Thanh hóa đã làm cho số lượngphương tiện tham gia giao thông tăng lên đã thải ra môi trường lượng khí thảikhổng lồ - Góp phần làm tăng sự ô nhiễm môi trường trên địa bàn Thị Trấn

2.2.3.Thực trạng ý thức bảo vệ môi trường của HS tại Trường THCS Thị Trấn.

Đa số học sinh của trường THCS Thị Trấn Ngọc Lặc có ý thức chưa cao

về môi trường và bảo vệ môi trường xung quanh mình Bản thân một số học sinh

là tác nhân trực tiếp gây ô nhiễm môi trường học tập Như các em vẫn xả rác bừabãi ra sân trường, ở đâu đó trong gốc cây vẫn còn vỏ bim bim, kẹo, hộp đựngxôi sau giờ ăn sáng, lon đựng nước ngot… Và đặc biệt hơn là tình trạng họcsinh đi vệ sinh công cộng không xả nước vẫn diễn ra thường xuyên

Qua khảo sát ý thức bảo vệ môi trường ở học sinh khối 9 trường THCSThị Trấn năm học 2020 - 2021 với tổng số học sinh là 72 em, qua khảo sát tôithu được kết quả như sau:

vệ môi trường cho học sinh đạt kết quả cao nhất góp phần bảo vệ môi trường ở

nhà trường, gia đình và xã hội Là một giáo viên đang dạy môn Sinh học 9 tôi

băn khoăn trăn trở làm thế nào để nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho họcsinh thông qua bộ môn Tôi đã nghiên cứu các tài liệu, học hỏi đồng nghiệp,tham khảo trên mạng In-tơ-nét và tìm ra một số giải pháp trong dạy học nhằm

mục đích rèn luyện giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh Đáp ứngyêu cầu thực tiễn trong hoạt động dạy và học bộ môn Sinh học 9 tại trườngTHCS Thị Trấn.

2.3 Các giải pháp để giải quyết vấn đề:

2.3 1 Giáo viên phải xác định mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường trong từng bài cụ thể của chương Trong chương III “Con người, dân số và môi trường” gồm có 5 bài:

Bài 53: Tác động của con người đối với môi trường

- Mục tiêu giáo dục: Giúp HS thấy được: Nhiều hoạt động của con người gâyhậu quả xấu đến môi trường, làm mất cân bằng sinh vật, suy giảm hệ sinh tháihoang dã, làm mất cân bằng sinh thái Tác động lớn nhất của con người đến môitrường tự nhiên là phá hủy thảm thực vật, từ đó gây ra xói mòn và thoái hóa đất,

ô nhiễm môi trường, hạn hán, lũ lụt, lũ quét…

Bài 54, 55: Ô nhiễm môi trường

- Mục tiêu giáo dục: Giúp HS nắm được: Ô nhiễm môi trường là gì? Thực trạnghiên nay môi trường đang bị ô nhiễm do nhiều nguyên nhân mà trong đó phải kểđến là hoạt động sinh hoạt và lao động sản xuất của con người Ô nhiễm môitrường sẽ dẫn tới sự biến đổi khí hậu gây hậu quả không nhỏ tới sức khỏe conngười và giảm sự phát triển kinh tế của xã hội Từ đó tìm ra các biện pháp phòngchống ô nhiễm môi trường

Bài 56, 57: Thực hành: Tìm hiểu tình hình môi trường ở địa phương.

- Mục tiêu giáo dục: Giúp HS thấy được tình trạng ô nhiễm môi trường ở ngaychính địa phương nơi sinh sống và học tập, tìm ra nguyên nhân chính làm thayđổi môi trường đó đồng thời xác định nhiệm vụ của mình trong công tác bảo vệmôi trường ở ngay trường học và khu dân cư đang ở

2.3.2 Thông qua các tiết dạy học trên lớp để giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh

CHƯƠNG III: CON NGƯỜI, DÂN SỐ VÀ MÔI TRƯỜNG

Tiết 54 - Bài 53: TÁC ĐỘNG CỦA CON NGƯỜI ĐỐI VỚI MÔI

TRƯỜNG

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Học sinh chỉ ra được các hoạt động của con người làm thay đổi thiên nhiên Từ

đó ý thức được trách nhiệm cần bảo vệ môi trường sống cho chính mình và chocác thế hệ sau

2 Kỹ năng:

- Liên hệ thực tế cuộc sống

3 Thái độ:

- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường

II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:

1 Giáo viên:

- Tranh phóng to hình 53.1; 53.2 SGK

- Tư liệu về môi trường, hoạt động của con người tác động đến môi trường

2 Học sinh:

- Chuẩn bị bài trước ở nhà

III TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC

1 Ổn định tổ chức

- Kiểm tra sĩ số

2 Bài học

- Vào bài: GV giới thiệu khái quát chương III

Hoạt động 1: Tác động của con người tới môi trường qua các thời kì phát triển xã hội.

- Phương pháp/KTDH:

+ Đàm thoại, đặt vấn đề, trực quan, thảo luận nhóm nhỏ

+ Kỹ thuật động não, HS làm việc cá nhân, thuyết trình tích cực, đàm thoại gợimở

- Hình thức tổ chức:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS KIẾN THỨC CẦN ĐẠT

- GV yêu cầu HS quan sát một số hình ảnh sau:

THỜI KÌ NÔNG NGHIỆP

THỜI KÌ CÔNG NGHIỆP

I Tác động của con người tới môi trường qua các thời kì phát triển xã hội.

* Tác động của conngười:

- Thời nguyên thuỷ: conngười đốt rừng, đào hốsăn bắt thú dữ  giảmdiện tích rừng

- Xã hội nông nghiệp: + Trồng trọt, chăn nuôi,chặt phá rừng lấy đấtcanh tác, chăn thả giasúc

+ Cày xới đất canh táclàm thay đổi đất, nướctầng mặt làm cho nhiềuvùng bị khô cằn và suygiảm độ màu mỡ

+ Con người định cư vàhình thành các khu dân

cư, khu sản xuất nôngnghiệp

+ Nhiều giống vật nuôi,

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS KIẾN THỨC CẦN ĐẠT

- GV cho HS nghiên cứu thông tin SGK và trả lời

câu hỏi:

+ Thời kì nguyên thuỷ, con người đã tác động tới

môi trường tự nhiên như htế nào?

+ Xã hội nông nghiệp đã ảnh hưởng đến môi

trường như thế nào?

+ Xã hội công nghiệp đã ảnh hưởng đến môi

trường như thế nào?

- HS nghiên cứu thông tin mục I SGK, thảo luận

+ Sản xuất nhiều loạiphân bón, thuốc trừ sâubảo vệ thực vật làm chosản lượng lương thựctăng, khống chế dịchbệnh, nhưng cũng gây rahậu quả lớn cho môitrường

+ Nhiều giống vật nuôi,cây trồng quý

Hoạt động 2: Tác động của con người làm suy thoái môi trường

- Phương pháp/KTDH:

+ Đàm thoại, đặt vấn đề, trực quan, thảo luận nhóm nhỏ

+ Kỹ thuật động não, HS làm việc cá nhân, thuyết trình tích cực, đàm thoại gợimở

- Hình thức tổ chức:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS KIẾN THỨC CẦN ĐẠT

- GV yêu cầu HS quan sát hình ảnh sau: II Tác động của con

người làm suy thoái môi trường.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS KIẾN THỨC CẦN ĐẠT

- GV: Qua quan sát những hình ảnh trên hãy

cho biết?

+ Những hoạt động nào của con người phá huỷ

môi trường tự nhiên?

+ Hậu quả từ những hoạt động của con người

là gì?

- HS nghiên cứu bảng 53.1 và trả lời câu hỏi

- HS ghi kết quả bảng 53.1 và nêu được:

- Ngoài những hoạt động của con người trong

bảng 53.1, hãy cho biết còn hoạt động nào của

con người gây suy thoái môi trường?

- Trình bày hậu quả của việc chặt phá rừng bừa

bãi và gây cháy rừng?

- HS kể thêm như: xây dựng nhà máy lớn, chất

thải công nghiệp nhiều

- HS thảo luận nhóm, bổ sung và nêu được:

Chặt phá rừng, cháy rừng gây xói mòn đất, lũ

quét, nước ngầm giảm, khí hậu thay đổi, mất

- Nhiều hoạt động của conngười đã gây hậu quả rấtxấu: mất cân bằng sinh thái,xói mòn và thoái hoá đất, ônhiễm môi trường, cháyrừng, hạn hán, ảnh hưởngđến mạch nước ngầm, nhiềuloài sinh vật có nguy cơ bịtuyệt chủng

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS KIẾN THỨC CẦN ĐẠT

nơi ở của các loài sinh vật  giảm đa dạng sinh

học  gây mất cân băng sinh thái.

- GV cho HS liên hệ tới tác hại của việc chặt

phá rừng và đốt rừng trong những năm gần đây

Hoạt động 3: Vai trò của con người trong việc bảo vệ và cải tạo môi trường

tự nhiên

- Phương pháp/KTDH:

+ Đàm thoại, đặt vấn đề, trực quan, thảo luận nhóm nhỏ

+ Kỹ thuật động não, HS làm việc cá nhân, thuyết trình tích cực, đàm thoại gợimở

- Hình thức tổ chức:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS KIẾN THỨC CẦN ĐẠT

- GV đặt câu hỏi:

- Con người đã làm gì để bảo vệ và cải

tạo môi trường ?

- HS nghiên cứu thông tin SGK và

trình bày biện pháp

- 1 HS trình báy, các HS khác nhận

xét, bổ sung

- HS nghe GV giảng.

- GV liên hệ thành tựu của con người

đã đạt được trong việc bảo vệ và cải

tạo môi trường

III Vai trò của con người trong việc bảo vệ và cải tạo môi trường

tự nhiên

- Con người đã và đang nỗ lực để bảo

vệ và cải tạo môi trường tự nhiênbằng các biện pháp:

+ Hạn chế phát triển dân số quánhanh

+ Sử dụng có hiệu quả các nguồn taifnguyên

+ Bảo vệ các loài sinh vật

2 Hướng dẫn học bài ở nhà

- Học bài và trả lời câu hỏi SGK

- Làm bài tập số 2 (SGK trang 160), tìm hiểu nguyên nhân gây ô nhiễm môitrường

Tiết 55 - Bài 54: Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG( tiếp)

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Học sinh biết được các nguyên nhân gây ô nhiễm, từ đó có ý thức bảo vệ môitrường sống, biết sử dụng tiết kiệm năng lượng.

- Học sinh biết cách ứng phó với biến đổi khí hậu do ô nhiễm môi trường sinhra

2 Kỹ năng:

- Rèn kĩ năng liên hệ thực tế Kĩ năng hợp tác, ứng xử, giao tiếp trong nhóm Kĩnăng thu thập xử lí thông tin Kĩ năng tự tin bày tỏ ý kiến

3 Thái độ:

- Hiểu được hiệu quả của việc phát triển môi trường bền vững, qua đó nâng cao

ý thức bảo vệ môi trường

II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:

1 Giáo viên:

- Tranh phóng to H 54.1-4 SGK

- Tư liệu về ô nhiễm môi trường

2 Học sinh:

- HS chuẩn bị bài mới

III TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC

1 Ổn định tổ chức

- Kiểm tra sĩ số

2 Kiểm tra bài cũ

- Trình bày nguyên nhân dẫn đến suy thoái môi trường do hoạt động của conngười?

- Kể tên những việc làm ảnh hưởng xấu tới môi trường tự nhiên mà em biết? Táchại của những việc làm đó? Những hành động cần thiết để khắc phục ảnh hưởngxấu đó?

3 Bài mới:

Hoạt động 1: Ô nhiễm môi trường là gì?

- Phương pháp/KTDH:

+ Đàm thoại, đặt vấn đề, trực quan, thảo luận nhóm nhỏ

+ Kỹ thuật động não, HS làm việc cá nhân, thuyết trình tích cực, đàm thoại gợimở

- Hình thức tổ chức:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS KIẾN THỨC CẦN ĐẠT

- GV yêu cầu HS quan sát một số hình ảnh sau: I Ô nhiễm môi trường là

gì?