Thời lượng dạy về một số vấn đề của đời sống âm nhạc khoảng 20-25 phút. Giáo viên cần giúp học sinh hiểu về những điểm nổi bật của nội dung này, điều quan trọng là các em phải được nghe [r]
Trang 1* Nội dung 1.
I QUY TRÌNH DẠY HÁT
I.1 Quy trình: Gồm 7 bước cơ bản
- Giới thiệu ( Bài hát, tác giả)
- Tìm hiểu về bài hát
- Nghe mẫu
- Khởi động giọng
- Tập hát từng câu
- Hát cả bài
- Củng cố, kiểm tra
I.2 Kĩ thuật dạy hát:
1 Giới thiệu bài hát: 3 cách
C1: Thuyết trình
C2: Đặt câu hỏi để dẫn dắt giới thiệu bài hát
C3: Dùng tranh ảnh minh hoạ để HS nhận xét về nội dung bài hát sau đó GV dẫn dắt giới thiệu bài hát
2.Tìm hiểu bài hát:
- GV đặt câu hỏi, gợi mở cho học sinh khai thác cấu trúc bài học tuỳ thuộc vào lượng kiến thức của từng khối lớp, của từng bài hát
3 Nghe hát mẫu:
- GV trực tiếp hát mẫu( Nên kết hợp biểu diễn)
- Cho HS nghe đĩa mẫu
4 Khởi động giọng:
Chú ý hát mẫu, khởi động giọng, và dạy hát ở cùng 1 giọng
5 Tập hát từng câu: ( lưu ý: Đây là bước không thể thiếu trong quá trình dạy bài hát mới)
Để giúp HS hát đúng giai điệu, có 4 cách sau:
- GV hát mẫu
- GV đàn giai điệu
Trang 2- Nghe đĩa
- Nghe bạn học giỏi hát
6.Hát cả bài:
- Hướng dẫn thể hiện sắc thái và sửa sai( Nếu có)
- Có thể hướng dẫn HS hát nâng cao lên như hát đối đáp, lĩnh xướng, nối tiếp, hát kết hợp gõ đệm, hát kết hợp biểu diễn, hát kết hợp vận động Nhắc HS về nhà học thuộc lời ca
7 Củng cố, kiểm tra:
- HS biết trình bày bài hát, rút ra bài học cho bản thân
- GV yêu cầu học sinh nhắc lại nội dung bài học
Trang 3I.3 Những lỗi cần tránh khi dạy hát:
- Dạy sai kiến thức( giai điệu ,lời ca, tiết tấu bài)
- Dạy theo lối truyền khẩu, gv chỉ sử dụng giọng hát mà không sử dụng nhạc cụ
- Xác định giọng không phù hợp
- Phân chia độ dài các câu hát không phù hợp
- Phân bố thời gian không hợp lí
- Không sửa sai, không y/c HS thể hiện sắc thái
- Tổ chức bài hát sơ sài, không hiệu quả
- Chưa hoàn thành mục tiêu của tiết học đã chuyển sang hoạt động khác I.4 Cách dạy ôn tập bài hát
- Hát lại bài, sửa sai, hướng dẫn hát sắc thái
- Đặt câu hỏi cho HS ghi nhớ kiến thức đã học
- Nghe đĩa mẫu để HS nhớ lại giai điệu và lời ca
- Hát kết hợp gõ đệm
- Hát kết hợp vận động theo nhạc
- Hát kết hợp biểu diễn
- Hát kết hợp đánh nhịp
- Hát kết hợp chơi trò chơi
- Thi đua (giữa các tổ, nhóm )
- Trình bày bài hát dưới nhiều hình thức
- Luyện tập các cách hát tập thể
- Tập sáng tác lời ca mới
- Tập vẽ tranh minh hoạ cho bài hát
- Kiểm tra
I.5 Một số lưu ý khi dạy hát
1 Cách dạy bài hát dân ca:
- Linh hoạt trong việc chia câu hát
- Giải thích từ khó
- HS được nghe hoặc xem, điệu múa hát, trang phục đặc trưng các vùng miền
Trang 4- GV nên dùng thang âm của bài dân ca cho HS khởi động giọng
- Cần hát mẫu nhiều hơn dùng đàn
- Hát kết hợp chơi trò chơi dân gian
- Cho HS sử dụng nhạc cụ dân tộc để đệm
2 Cách dạy bài hát khó:
- GV cần xác định đợc bài hát khó hay dễ
- Tăng thời gian cho bước tập hát từng câu
- Nên chia bài thành những câu hát ngắn
- HS hát GV kết hợp đàn giai điệu
- Những câu hát gần giống nhau nên để HS so sánh, nhận biết và tập hát cho đúng
3 Giúp HS sửa chỗ hát sai
- Hát sai giọng, sai cao độ, sai trường độ,
Một số lu ý giúp HS sửa những chỗ hát sai
+ Sửa riêng từng lỗi
+Tập câu hát sai nhiều lần, ở tốc độ chậm
+ Lu ý nhắc nhở HS chỗ các em hay hát sai
( Dùng cử chỉ, kí hiệu, nét mặt, giọng hát )
+ GV cần khen ngợi kịp thời sự tiến bộ của HS
4 Cách dạy bài hát có 2 lời
- Lời 2 GV chỉ định cá nhân( Tổ, nhóm tự hát)
GV sửa sai( Nếu có)
- Nếu lời 2 có điểm khác lời 1 GV cần phân tích điểm khác biệt và lưu ý cho HS,
GV có thể đàn và hát mẫu riêng câu đó rồi hướng dẫn HS hát đúng giai điệu
5 Phân chia thời gian các bư ớc khi dạy hát
Chú ý phân bố thời gian cho phù hợp với từng dạng bài ( dễ và khó)
6 Hạn chế dạy hát theo lối truyền khẩu
- HS học thụ động, thiếu tích cực
Trang 5- Dạy hát theo lối truyền khẩu không phù hợp với những định hướng đổi mới phương pháp dạy học
7 Vai trò của nhạc cụ khi dạy hát:
- Tạo không khí vui tươi, sôi nổi, tạo hứng thú học tập
- Giúp phát triển tai nghe nhạc
- GV dạy nhàn mà có hiệu quả
- Là chỗ dựa, nâng cánh cho tiếng hát hay hơn
- Tuy nhiên cũng không nên lạm dụng 1 cách thái quá
8 Cách khắc phục HS hát cuốn nhịp
- Hướng dẫn HS cách lấy hơi
- Chia lớp thành nhóm để luyện về nhịp độ
- Hát bài hát ở nhiều tốc độ
- Hát theo chỉ huy của GV
- Tập gõ nhịp khi nghe nhạc
- Những chỗ hát ngân dài GV cần đếm phách cho HS
Trang 6* Nội dung 2
II Quy trình dạy Tập đọc nhạc
(Có 8 bước dạy TĐN như sau:)
1 Bước 1: Giới thiệu bài TĐN
2 Bước 2 : Tìm hiểu bài TĐN
3 Bước 3: Luyện tập cao độ
4 Bước 4 : Luỵên tập tiết tấu
5 Bước 5: Tập đọc từng câu
6 Bước 6: Tập đọc cả bài
7 Bước 7 : Ghép lời ca
8 Bước 8: Củng cố, kiểm tra
* Lưu ý: Bước 3 và 4 có thể hoán đổi vị trí cho nhau mà không ảnh hưởng tới
tiến trình của bài dạy).
* Cách thực hiện các bước:
Bước 1: Giới thiệu bài TĐN cần đợc thực hiện đầu tiên để HS biết về bản nhạc,
tác giả, nội dung bài học
Bước 2: Tìm hiểu, nhận xét bài TĐN là bớc tiếp theo để HS nhận biết tên nốt,
hình nốt và những đặc điểm có trong bài TĐN
- Cần phân biệt giữa nói tên nốt và đọc nhạc Nói tên nốt phải Nêu lên tên nốt ( cao độ) và hình ( trường độ) Ví dụ : Son đen, Son móc đơn, La móc đơn…… còn đọc nhạc HS phải thể hiện được nốt nhạc đúng cao độ, trường độ giống chia câu trong bài TĐN không nhất thiết giống cách chia câu của người học nhạc chuyên nghiệp về môn phân tích tác phẩm Cách chia ở đây chỉ là những câu nhỏ để HS có thể nghe, ghi nhớ và đọc lại
Bước 3 : Luyện tập cao độ giúp HS nhớ tên nốt trên khuông nhạc ngoài ra có
tác dụng thay thế cho khởi động giọng
Bước 4 : Luyện tập tiết tấu nhằm giúp HS có khả năng nghe, ghi nhớ và tái hiện
âm hình tiết tấu thông qua kí hiệu Bước này còn giúp các em xây dựng cảm giác về nhịp điệu, tạo không khí học tập hào hứng
Trang 7Bước 5: Tập đọc nhạc từng câu là bước tiếp theo để giúp HS biết cách lắng
nghe , ghi nhớ và thể hiện giai điệu từng câu nhạc sau khi tiếng đàn của GV Trước khi tập đọc từng câu nhỏ, GV phải đàn gia điệu bài TĐN để HS cảm nhận trớc về giai điệu của cả bài Khi đàn từng câu nhỏ, Gv nên thể hiện khoảng 2 lần Khi HS tập đọc ,GV chỉ vào bản nhạc để các em theo dõi và tự đọc Trong khi HS đọc, GV đàn theo để làm điểm tựa cho các em đọc đúng
Bước 6: Tập đọc cả bài nhạc nhằm liên kết các câu nhỏ thành bài hoàn chỉnh.
- Trong bớc này, đầu tiên GV đàn giai điệu cả Bài Sau đó, GV không sử dụng nhạc cụ mà lắng nghe HS đọc để phát hiện, sửa sai Cuối cùng GV chỉ định 1,2 HS khá, giỏi đọc bài
Bước 7 : Ghép lời ca để HS biết phối hợp giữa giai điệu và ca từ Đây là biện
pháp giúp HS biết hát đúng cao độ, trờng độ của nốt nhạc Trong khi ghép lời nên cho
HS gõ đệm
Bước 8: Củng cố những kiến thức, kĩ năng vừa học Nếu có thời gian , GV có thể
kiểm tra những điều đó
Trang 8* Nội dung 3
III Dạy Nhạc lí theo chuẩn kiến thức, kỹ năng
3.1Những hoạt động cần thiết khi dạy nhạc lí:
- Giới thiệu kiến thức nhạc lí
( Nên dùng phương pháp, từ thực hành để rút ra lí thuyết)
- Minh hoạ kiến thức trên bản nhạc
- Minh hoạ kiến thức bằng âm thanh
- Củng cố
3.2 Một số l ưu ý khi dạy nhạc lí:
- Gv dạy sai kiến thức
- Dạy lí thuyết suông
- Phân tích sâu, mở rộng kiến thức làm nội dung trở lên rườm rà
- Yêu cầu HS làm bài tập không phù hợp với năng lực
Trang 9* Nội dung 4
IV Các dạng bài trong phân môn Âm nhạc thường thức
- Giới thiệu nhạc cụ
- Giới thiệu các hình thức biểu diễn
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Một số vấn đề của đời sống âm nhạc, sinh hoạt âm nhạc
+ Những dạng bài trên có đặc điểm và tính chất khác nhau, do đố mỗi dạng bài nên theo một quy trình dạy học riêng Dù thực hiện theo quy trình nào cũng đều phải coi trọng phần minh hoạ bằng âm nhạc và các câu hỏi đáp để thầy với trò cùng tham gia hoạt động Khi cho HS nghe nhạc nên cho nghe 2 lần Lần thứ nhất sau khi GV thuyết trình, giới thiệu và lần 2 để HS nêu lên cảm nhận và trao đổi về tác phẩm được nghe
V Quy trình và các bước dạy ANTT
1 Nghe nhạc
Bước 1: Giới thiệu bản nhạc
- Giáo viên giới thiệu khái quát về tên bản nhạc, tác giả
- Giáo viên quy định thời gian nghe khoảng bao lâu
Bước 2: Nghe nhạc lần thứ nhất
- Giáo viên tự trình bày hoặc mở băng, đĩa nhạc
- Học sinh nghe nhạc có thể kết hợp các hoạt động như gõ nhịp, vận động nhẹ nhàng,
vẽ tranh
Bước 3: Trao đổi về bản nhạc
- Học sinh nói cảm nhận của mình như: bản nhạc sổi nổi hay tha thiết, nhanh hay chậm, vui hay buồn, đã từng nghe, từng đàn hoặc hát…
- Giáo viên đặt câu hỏi và yêu cầu, ví dụ:
+ Em yêu thích nét nhạc nào trong bản nhạc, hình ảnh nào trong bài hát?
Trang 10+ Giọng hát trong băng, đĩa nhạc là giọng nam hay nữ (nếu là bài hát)?
+ Hình thức trình bày là đơn ca, song ca hay tốp ca (nếu là bài hát)?
+ Diễn tả lại một nét nhạc nào đó (huýt sáo hoặc đọc bằng nguyên âm)?
- Giáo viên kết luận về nội dung, tính chất của bản nhạc Giáo dục thái độ tập trung khi nghe nhạc hoặc khuyến khích học sinh thường xuyên tìm hiểu và nghe những bản nhạc hay
Bước 4: Nghe nhạc lần thứ hai
- Giáo viên tự trình bày hoặc mở băng, đĩa nhạc
- Học sinh lần thứ hai để cảm nhận sâu sắc hơn về bản nhạc, các em có thể kết hợp các hoạt động như gõ nhịp, vận động nhẹ nhàng, vẽ tranh diễn tả cảm nhận về bản nhạc, hát hoà theo…
Lỗi cần tránh khi dạy nghe nhạc là giáo viên cho học sinh nghe bài hát rồi dạy các em bài hát đó Giáo viên hướng dẫn các em tập hát từng câu, yêu cầu học sinh hát đúng giai điệu kết hợp gõ đệm hoặc vận động Điều này là sai trọng tâm và không đúng mục tiêu, mục tiêu nghe nhạc chỉ để các em hiểu biết về bài hát chứ không phải hát đúng giai điệu bài hát đó
Trang 112 Các hình thức biểu diễn
Dạng bài giới thiệu các hình thức biểu diễn gồm nội dung:
- Sơ lược về nhạc hát và nhạc đàn
- Hát bè
- Sơ lược về một vài thể loại nhạc đàn
Về mục tiêu, dạng bài này giới thiệu để học sinh nắm được một vài hình thức biểu diễn âm nhạc, giúp các em nhận biết được vai trò và đặc điểm của từng hình thức
Thời lượng giới thiệu các hình thức biểu diễn khoảng 15-20 phút Học sinh cần hiểu vai trò, đặc điểm của từng hình thức biểu diễn, rồi được nghe, so sánh, cảm nhận qua tác phẩm cụ thể Gợi ý về qui trình và cách dạy:
Bước 1- Giới thiệu kiến thức (tên, đặc điểm, tính chất) giúp học sinh nắm được khái quát về vấn đề, giáo viên nên kết hợp sử dụng phương pháp thuyết trình, đàm thoại, trực quan…
Bước 2- Minh họa kiến thức trên bản nhạc giúp học sinh được quan sát bản nhạc hoặc tranh ảnh trực quan giới thiệu về kiến thức Giáo viên có thể yêu cầu các em tìm trong sách giáo khoa những bản nhạc, bài hát có sử dụng kiến thức
Bước 3- Minh họa kiến thức bằng âm thanh, giúp học sinh được nghe hoặc xem băng đĩa nhạc, băng đĩa hình về các hình thức biểu diễn Đôi khi, giáo viên có thể tự trình bày bản nhạc hoặc chỉ định một vài em cùng trình bày
Bước 4- Củng cố, học sinh trả lời một vài câu hỏi để nhắc lại và khắc sâu về kiến thức vừa học
Bên cạnh dạng bài giới thiệu các hình thức biểu diễn là những bài học về một số vấn đề của đời sống âm nhạc, giới thiệu với học sinh những kiến thức như:
Trang 12- Sơ lược về dân ca Việt Nam, dân ca dân tộc ít người, những bài hát mang âm hưởng dân ca
- Một số thể loại bài hát
- Đôi nét về ca khúc thiếu nhi
- Giới thiệu về những bài hát thiếu nhi phổ thơ; những nhạc sĩ Việt Nam có tác phẩm cho thiếu nhi
Về mục tiêu, dạng bài này cung cấp cho học sinh những kiến thức âm nhạc phổ biến và cần thiết, giáo dục các em có ý thức tìm hiểu và trân trọng nền âm nhạc Việt Nam, cùng các phân môn khác góp phần xây dựng cho học sinh có một trình độ văn hoá âm nhạc nhất định mang tính phổ thông, góp phần giáo dục toàn diện
Thời lượng dạy về một số vấn đề của đời sống âm nhạc khoảng 20-25 phút Giáo viên cần giúp học sinh hiểu về những điểm nổi bật của nội dung này, điều quan trọng
là các em phải được nghe rồi phân tích, so sánh, cảm nhận qua một số tác phẩm cụ thể Qui trình và cách dạy tương tự với dạng bài các hình thức biểu diễn
3 Giới thiệu tác giả, tác phẩm
Học sinh Trung học cơ sở được học tập, tìm hiểu về những nhạc sĩ Việt Nam được Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật, được Giải thưởng Nhà nước
về Văn học Nghệ thuật và một số nhạc sĩ nổi tiếng trong lịch sử âm nhạc thế giới như Mô-da, Bét-tô-ven, Sô-panh, Trai-cốp-xki
Dạng bài này, sách giáo khoa thường trình bày theo hai phần, phần thứ nhất giới thiệu về tác giả, phần thứ hai giới thiệu một tác phẩm tiêu biểu của nhạc sĩ Các nhạc sĩ Việt Nam được giới thiệu trong sách giáo khoa Âm nhạc lớp 6, 7, 8, 9 hiện hành là:
- Nhạc sĩ Văn Cao và bài hát Làng tôi.
- Nhạc sĩ Lưu Hữu Phước và bài hát Lên đàng.
Trang 13- Nhạc sĩ Phong Nhã và bài hát Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng.
- Nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát và bài hát Lúa thu.
- Nhạc sĩ Hoàng Việt và bài hát Nhạc rừng.
- Nhạc sĩ Đỗ Nhuận và bài hát Hành quân xa.
- Nhạc sĩ Huy Du và bài hát Đường chúng ta đi.
- Nhạc sĩ Trần Hoàn và bài hát Một mùa xuân nho nhỏ.
- Nhạc sĩ Hoàng Vân và bài hát Hò kéo pháo.
- Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu và bài hát Bóng cây kơ-nia.
- Nhạc sĩ Nguyễn Đức Toàn và bài hát Biết ơn Võ Thị Sáu.
- Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý và bài hát Mẹ yêu con.
Ngoài ra, có bài đọc thêm về hai nhạc sĩ được Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật là Hoàng Hiệp và Nguyễn Văn Thương
Với thời lượng khoảng 25 phút, việc giới thiệu tác giả, tác phẩm nhằm cung cấp cho học sinh biết sơ lược về tiểu sử và sự nghiệp âm nhạc của những nhạc sĩ được giới thiệu, biết những đóng góp nổi bật của nhạc sĩ cho nền âm nhạc Việt Nam hoặc thế giới
Một nhạc sĩ nổi tiếng thường sáng tác được nhiều tác phẩm nổi bật, nhưng sách giáo khoa chỉ chọn và giới thiệu một tác phẩm trong số đó Vì vậy tác phẩm này cần được giới thiệu kĩ lưỡng và trọn vẹn, tuy nhiên học sinh cần được nghe trích đoạn 2-3 tác phẩm khác sẽ rất tốt cho sự hiểu biết của các em
Trang 14a) Giới thiệu về tác giả
Giới thiệu về tác giả là nội dung trọng tâm, chiếm khoảng 2/3 thời lượng khi dạy giới thiệu về tác giả và tác phẩm Mục tiêu của phần này giúp học sinh nắm được một số thông tin về tác giả như: thân thế, sự nghiệp âm nhạc, tác phẩm nổi bật, phong cách hoặc bút pháp sáng tác, ghi nhận sự đóng góp của nhạc sĩ…
Có nhiều cách dạy giới thiệu về tác giả Cách thứ nhất, giáo viên yêu cầu học sinh đọc sách giáo khoa để trả lời một số câu hỏi về tác giả, qua đó nắm được những thông tin cần thiết như: sơ lược tiểu sử, tác phẩm nổi bật, đặc điểm âm nhạc và nghe một vài sáng tác tiêu biểu của nhạc sĩ Ví dụ, giới thiệu về nhạc sĩ Bét-tô-ven, giáo viên yêu cầu học sinh đọc sách rồi đặt một số câu hỏi:
- Bét-tô-ven là ai?
- Những sáng tác nổi bật của Bét-tô-ven?
- Đặc điểm âm nhạc trong những sáng tác của Bét-tô-ven?
Giáo viên kết luận: Bét-tô-ven là nhạc sĩ thiên tài người nước Đức, ông sinh năm 1770 và mất năm 1827 Ông sáng tác hàng trăm tác phẩm, trong đó nổi bật nhất
là 9 bản giao hưởng và 32 xô-nát viết cho piano Hàng trăm năm nay, âm nhạc của Bét-tô-ven đã được phổ biến trên khắp thế giới, tác phẩm của ông được xếp vào hàng kinh điển, mẫu mực, chúng luôn được sử dụng trong các cuộc thi âm nhạc, dùng để biểu diễn, để nghiên cứu và học tập tại các nhạc viện Đặc điểm chung trong tác phẩm
âm nhạc của Bét-tô-ven là sự bùng nổ, mới lạ, giàu tính chiến đấu Tuy vậy, bên cạnh những sáng tác mang tính mạnh mẽ, bùng nổ, ông sáng tác cả những số tác phẩm rất sâu sắc và trữ tình, để phản ánh nỗi bất hạnh và sự trăn trở trong cuộc đời mình
Sau đó giáo viên cho học sinh nghe trích đoạn những tác phẩm minh họa cho
đặc điểm âm nhạc bùng nổ, mới lạ, giàu tính chiến đấu như: giao hưởng số 5- Định
mệnh; giao hưởng số 9- Bài ca hoà bình Nghe những tác phẩm minh họa cho đặc
điểm âm nhạc trữ tình như: Thư gửi Ê-li-dơ; Sô-nát ánh trăng…