Một số giải pháp năng cao chất lượng dạy học dạng bài miêu tả cây cối cho học sinh lớp 4

Nhưng trong tình hình thực tế hiện nay, qua điều tra khảo sát và dự giờ đồng nghiệp tôi nhận thấy: học sinh của các khối lớp nói chung và học sinh của lớp tôi nói riêng đều coi môn Tập l

1 Mở đầu

1 1 Lí do chọn đề tài

Tiếng Việt là một trong những môn học giữ vai trò vô cùng quan trọng trong chương trình tiểu học bởi vì nó hình thành và phát triển cho học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt (nghe, nói, đọc, viết) Những kỹ năng này như một công

cụ giúp học sinh giao tiếp trong cuộc sống và hướng tới phát triển năng lực giao tiếp cho các em

Việc rèn luyện các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt được thực hiện thông qua các phân môn của môn Tiếng Việt như: Tập đọc, Tập viết, Chính tả, Kể chuyện, Luyện từ và câu, Tập làm văn đồng thời rèn luyện tư duy sáng tạo, cung cấp cho học sinh những kiến thức ban đầu về tự nhiên xã hội, về con người, về văn học Việt Nam và văn học nước ngoài

Trong đó, phân môn Tập làm văn nói chung và dạng bài miêu tả nói riêng rèn luyện cho học sinh khả năng tạo lập văn bản ở cả hai hình thức nói và viết Đây là quá trình luyện tập tổng hợp yêu cầu các em phải huy động toàn bộ tri thức, kỹ năng, vốn sống để xử lý và sáng tạo trong những tình huống thực tiễn Quá trình này giúp các em phát triển tư duy logic, tư duy hình tượng, bồi dưỡng tâm hồn, nhân cách cho các em Như vậy có thể nói Tập làm văn là thước đo, đánh giá kết quả học tập và giảng dạy của các phân môn khác

Trong các môn học của chýõng trình lớp 4, Tập làm vãn là phân môn mang tính chất tổng hợp, sáng tạo, thực hành từ các phân môn khác của môn Tiếng Việt Ðồng thời nó còn gắn bó mật thiết với tất cả các môn học khác trong chýõng trình lớp 4 cũng nhý cả bậc học và thể hiện ðậm nét dấu ấn cá nhân

Nhưng trong tình hình thực tế hiện nay, qua điều tra khảo sát và dự giờ đồng nghiệp tôi nhận thấy: học sinh của các khối lớp nói chung và học sinh của lớp tôi nói riêng đều coi môn Tập làm văn là một môn học khó, đặc biệt là dạng bài miêu tả cây cối; các em chưa thực sự hứng thú học tập, rất ngại làm văn nên chất lượng chưa đạt được như mong muốn

Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã chọn nghiên cứu “Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy - học dạng bài miêu tả cây cối cho học sinh lớp 4” để

thu hút các em yêu thích phân môn Tập làm văn hơn, làm cơ sở thúc đẩy các em học tốt các môn học khác

1 2 Mục đích nghiên cứu:

- Tìm hiểu nội dung, phương pháp dạy học văn miêu tả cây cối ở lớp 4

- Cải tiến phương pháp, hình thức dạy- học về văn miêu tả cây cối

1 3 Đối tượng nghiên cứu:

- Các giải pháp rèn kỹ năng viết bài văn miêu tả cây cối cho học sinh lớp 4.

- Khách thể nghiên cứu:

+ Học sinh lớp 4B - trường Tiểu học Đồng Lộc năm học 2019 -2020 + Học sinh lớp 4B - trường Tiểu học Đồng Lộc năm học 2020 - 2021

- Tài liệu: Sách giáo khoa và sách hướng dẫn giáo viên Tiếng Việt 4 (Tập1, tập 2)

1 4 Các phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện được sáng kiến này, tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

1.4.1 Nghiên cứu tài liệu, điều tra khảo sát thực tế:

- Đọc sách, nghiên cứu các tài liệu về môn Tiếng Việt có liên quan đến phân môn Tập làm văn

- Dự giờ, trao đổi ý kiến với đồng nghiệp về thực trạng, phương pháp và

hình thức day - học thể loại văn miêu tả ở lớp 4

1.4.2 Thống kê, sử lý số liệu và thực nghiệm sư phạm:

- Thu thập các minh chứng, các số liệu

-Tổ chức và tiến hành thực nghiệm sư phạm Tổng kết rút kinh nghiệm qua quá trình thực hiện

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2 1 Cơ sở lí luận

Môn Tập làm văn ở lớp 4 gồm 62 tiết; 6 thể loại: Kể chuyện: 19 tiết; Đơn từ: 3 tiết; Viết thư: 3 tiết; Trao đổi ý kiến: 2 tiết; Giới thiệu địa phương: 2 tiết; Miêu tả: 33 tiết Ở thể loại văn miêu tả gồm: Miêu tả đồ vật: 11 tiết; Miêu tả cây cối: 14 tiết và miêu tả con vật: 8 tiết

Đối với môn Tiếng Việt lớp 4 nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng, văn miêu tả là một nội dung rất quan trọng mà học sinh được học Thể loại văn miêu tả là một thể loại có số lượng lớn trong chương trình Tập làm văn Văn miêu tả là loại văn mà học sinh phải dùng ngôn ngữ để tái hiện cảnh vật, sự vật,

sự việc mà mình quan sát và cảm nhận được Văn miêu tả còn giúp cho người đọc

có thể hình dung ra đối tượng mà người viết sẽ miêu tả một cách rõ nét, cụ thể như nó vốn có trong cuộc sống

Phân môn Tập làm vãn là phân môn khó dạy so với các môn học khác, giáo

viên dạy còn thiếu linh hoạt trong vận dụng các phýõng pháp và chýa sáng tạo trong việc tổ chức các hoạt ðộng học tập của học sinh Việc cung cấp vốn sống,

vốn hiểu biết cho các em qua các phân môn của Tiếng Việt và các môn học khác

chýa thực sự ðýợc chú trọng Mặt khác, do ðặc ðiểm tâm lý lứa tuổi của học sinh tiểu học ham chõi, khả nãng tập trung chú ý nhận thức các sự vật còn hạn chế, nãng lực sử dụng ngôn ngữ chýa thật phát triển nên việc học tập ở phân môn Tập làm vãn gặp những khó khãn nhý: thiếu vốn sống, vốn hiểu biết về ðối týợng cần miêu tả hoặc không biết cách diễn ðạt về ðối týợng cần tả

Dạng bài văn miêu tả cây cối được dạy trong 11 tiết, trong đó có 1 tiết

kiểm tra viết và 1 tiết trả bài Ở dạng bài tả đồ vật được học trước đó, các em làm

bài tương đối tốt vì đồ vật là đối tượng mà các em được tiếp xúc thường xuyên, gần gũi nhiều và khả năng quan sát chi tiết cụ thể tốt hơn nên chất lượng bài làm tốt hơn Với dạng bài tả cây cối, các em cảm thấy khó khăn hơn vì các em quan sát đối tượng miêu tả chưa tốt Bài viết của các em sơ sài, còn mang tính liệt kê

các đặc điểm của sự vật

Sách hướng dẫn cho giáo viên, với từng tiết dạy còn chung chung, ngắn gọn Nếu giáo viên không tìm hiểu thêm các tài liệu tham khảo khác thì chắc rằng hiệu quả của 1 tiết dạy sẽ không cao

2 2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2 2 1 Thực trạng

Năm học 2019 -2020, tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm và dạy lớp 4B; Năm học 2020 - 2021, tôi tiếp tục được nhà trường phân công dạy lớp 4

Qua quan sát, tìm hiểu học sinh năm học 2019 - 2020 và tháng đầu của năm học 2020 -2021, tôi thấy học sinh rất ngại học phân môn Tập làm văn, các

em cho đây là một môn học khó, không chịu tham gia xây dựng bài, một số em được cô mời phát biểu thì đứng lên mà không phát biểu; nhiều em không chuẩn bị bài trước khi đến lớp Nếu có chuẩn bị thì làm qua loa, đại khái theo kiểu đối phó

2 2 2 Nguyên nhân của thực trạng:

* Về phía giáo viên:

- Trong quá trình dạy học giáo viên chưa đầu tư nhiều vào việc đổi mới phương pháp và hình thức dạy học (Các tiết học trải nghiệm thực tế còn ít)

- Giáo viên chưa phát huy tối đa mặt tích cực của công nghệ thông tin trong dạy học cũng như sự phối kết hợp với phụ huynh học sinh trong dạy - học chưa thực sự tốt

* Về phía phụ huynh:

Tuy phụ huynh đã có phần quan tâm đến con em mình hơn so với vài năm trước đây, nhưng sự quan tâm ấy chưa đều khắp Hầu hết phụ huynh còn trẻ nhưng lại có ít thời gian dành cho con ( vì họ đi làm công ty cả ngày) Có gia đình phó mặc việc học của con em mình cho nhà trường, chưa quan tâm, theo dõi, đôn đốc việc học ở nhà của con, Thời gian học ở nhà còn hạn chế, đi học ở trường về

là xem ti vi, điện thoại hoặc máy tính Tài liệu cho con em (truyện đọc, sách báo) thì chưa có, sách vở và đồ dùng học tập thiếu, chưa đảm bảo cho việc học tập

* Về phía học sinh:

- Học sinh đọc sách báo ít Ngoài giờ học, nhiều em chỉ chăm chú vào các trò chơi điện tử, những đồ chơi hiện đại, ; coi Tập làm văn là một môn học độc lập, không liên quan đến các môn học khác; việc quan sát thực tế cũng như liên

hệ thực tế của các em kém; các em còn rụt rè e ngại, không biết cũng không dám hỏi bạn, hỏi thầy cô giáo; còn mải chơi, chưa có ý thức tự giác trong học tập

- Các em chưa hiểu nghĩa của từ, nên khi làm văn các em dùng từ chưa

chính xác; chưa nắm vững về câu dùng dấu câu còn lúng túng thì đến lúc làm văn các em viết câu chưa gãy gọn, chưa thành câu, chưa hết câu đã chấm, chưa hết ý

đã phẩy, hoặc cả bài văn không có dấu câu

- Bài viết của các em còn sơ sài, dùng từ đặt câu chưa hợp lý, lặp từ và diễn đạt ý chưa tốt Bởi vậy nội dung một số bài viết chưa đạt yêu cầu Đặc biệt là thể loại văn miêu tả - dạng bài miêu tả cây cối

Nhìn một cách tổng thể, với dạng bài văn miêu tả cây cối, phần lớn học sinh nắm được cách làm, xây dựng bài văn đúng bố cục Tuy nhiên số học sinh biết dùng từ, đặt câu, diễn đạt trơn tru rất hạn chế, số lượng đoạn văn, bài văn hay, sinh động, chân thực còn quá ít

2 2 3 Kết quả của thực trạng nghiên cứu

Qua khảo sát bài văn: “ Em hãy tả một cây ăn quả hoặc cây bóng mát mà

em yêu thích.” đối với 21 em học sinh lớp 4B – Trường triểu học Đồng Lộc (do

tôi phụ trách), năm học 2019 – 2020, kết quả đạt được như sau:

(Kết quả được đánh giá theo thông tư 22) Thời gian khảo sát là giữa tháng 6 năm 2020 – do đại dịch covid -19)

Kết quả

Số bài

Hoàn thành tôt Hoàn thành Chưa hoàn thành

Kết quả khảo sát trên đây cho ta thấy: Một số học sinh chưa thực hiện được các yêu cầu của bài văn miêu tả cây cối Nguyên nhân dẫn đến 5 bài văn bị điểm dưới 5 là:

+ Bố cục bài viết không rõ ràng (em Kiên, Cường,)

+ Sắp xếp ý còn lộn xộn, diễn đạt lủng củng, dùng từ thiếu chính xác (em Tuấn, Hồng)

+ Bài văn nghèo ý, sơ sài (An, Nguyễn Đạt, Tuấn)

+ Mắc còn lỗi chính tả, dùng từ thiếu chính xác, sử dụng dấu câu chưa phù hợp (Cường, Kiên, Nam)

Bên cạnh đó, số lượng bài được điểm khá chưa nhiều và không có bài văn nào đạt điểm giỏi

Để dạy học sinh làm tốt dạng bài văn miêu tả nói chung và dạng bài văn miêu tả cây cối nói riêng là một công việc không hề dễ đối với giáo viên Song không vì thế mà chúng ta bỏ mặc, không tìm ra giải pháp để giúp các em học tốt dạng bài văn này Bản thân tôi là một giáo viên trực tiếp giảng dạy lớp 4, tôi thấy rất băn khoăn, trăn trở với thực trạng nêu trên Tôi đã dự giờ, trao đổi với bạn bè đồng nghiệp, cùng với sự hỗ trợ của tổ chuyên môn, Ban giám hiệu nhà trường và

mạnh dạn đưa ra “Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy - học dạng bài miêu tả cây cối cho học sinh lớp 4” Tôi xin được trình bày những biện pháp này

sau khi đã được áp dụng trong quá trình dạy học sinh lớp 4B - lớp do tôi phụ trách Với mong muốn được góp một chút ít kinh nghiệm khi dạy cho học sinh lớp 4 làm dạng bài văn miêu tả cây cối đạt chất lượng tốt hơn

2 3 Các giải pháp nâng cao chất lượng dạy- học văn miêu tả cây cối cho học sinh lớp 4 đã thực hiện:

Như chúng ta đã biết: Miêu tả là vẽ lại bằng lời những đặc điểm nổi bật của cảnh, của người, của vật để giúp người nghe, người đọc có thể hình dung được các đối tượng ấy (Theo sách Tiếng Việt 4 tập 1 - trang 140).

Bởi vậy, khi dạy dạng bài miêu tả cây cối cho học sinh lớp 4, tôi đã giúp học sinh hiểu: Tả cây cối tức là phải nêu được những đặc điểm cụ thể, riêng biệt nổi bật của cây Đó là những đặc điểm về hình dáng, gốc, rễ, thân, cành, lá, hoa, quả, Khi miêu tả các em không được đưa ra lời nhận xét chung chung như: cây này rất cao (thấp), lá của nó (to) nhỏ, thân của nó to … mà phải làm cho người đọc thấy được những hình ảnh tươi tắn, sinh động của cây với vẻ đẹp riêng của

nó, bằng cảm xúc, màu sắc của mình, giúp người đọc hình dung được về loại cây

đó, như chính họ đang tận mắt chiêm ngưỡng nó Để giúp học sinh thực hiện được mục tiêu này, tôi đã đưa ra một số giải pháp sau:

2.3.1 Giải pháp 1: Giúp học sinh nắm chắc các bước cơ bản để viết bài văn miêu tả cây cối.

Để thực hiện được giải pháp này, tôi đã sử dụng 5 biện pháp sau:

Biện pháp 1: Giúp học sinh nắm chắc yêu cầu đề bài

Đây là một việc làm hết sức quan trọng, bởi nó giúp học sinh định hướng được công việc mình sẽ làm: Xác định phạm vi, đối tượng miêu tả - Xác định những điểm trọng tâm mà đề bài yêu cầu cần phải tả Đó là xác định được bài văn thuộc thể loại bài văn gì? Kiểu bài gì? Đối tượng miêu tả là gì? Từ đó giúp các

em không lạc yêu cầu của đề Sau khi nêu xong đề bài, tôi ghi lên bảng rồi yêu cầu học sinh đọc lại đề bài

Ví dụ: Với đề bài “Trước cổng nhà em, trên đường em đi học hay ở sân

trường có một cái cây cho bóng mát Em hãy tả lại cái cây đó.”

Tôi hướng dẫn các em như sau:

- Đề bài thuộc thể loại văn gì? (miêu tả)

- Dạng bài nào? (tả cây cối)

- Đối tượng miêu tả là gì? (cây cho bóng mát)

+ Tôi yêu cầu học sinh thảo luận nhóm đôi trả lời câu hỏi:

H: Kể tên các loại cây cho bóng mát? (bàng, xà cừ, phượng vĩ, keo,…) + Yêu cầu đại diện nhóm trình bày kết quả thào luận

+ Cả lớp nhận xét

Sau khi học sinh trả lời, tôi chốt lại yêu cầu và dùng phấn gạch chân các

từ ngữ quan trọng: cây cho bóng mát tránh nhầm lẫn với một số loại cây khác.

Như vậy, Nếu làm tốt bước này học sinh sẽ không bị lạc đề khi làm bài.

Biện pháp 2: Rèn kỹ năng quan sát cây cối cho học sinh:

Trong văn miêu tả, quan sát rất quan trọng Việc quan sát và vị trí quan sát tốt, góc quan sát phù hợp: xa hay gần, trong hay ngoài; thời điểm quan sát thích hợp: sáng, trưa, chiều hay tối, mùa xuân hay mùa hạ, … sẽ giúp ta cảm nhận được đối tượng miêu tả một cách rõ ràng, cụ thể và tinh tế nhất

- Để tìm hiểu đối tượng miêu tả, các em phải sử dụng đồng thời nhiều giác quan để quan sát (chủ yếu là quan sát bằng mắt); quan sát từ xa đến gần, từ ngoài vào trong; từ khái quát đến cụ thể hoặc ngược lại

- Để giúp các em tìm ra được những nét riêng biệt, tiêu biểu cho từng loại cây tôi sử dụng các thao tác rèn kỹ năng quan sát như sau:

a Quan sát các bộ phận của cây theo 1 trình tự hợp lý:

Các em có thể quan sát theo các trình tự cùng với hệ thống câu hỏi gợi ý để các em quan sát đúng mục đích và để lưu giữ những kết quả quan sát tôi yêu cầu các em sử dụng sổ tay ghi chép

Các em quan sát theo trình tự nào là tùy thuộc vào đối tượng các em lựa chọn để quan sát:

- Quan sát theo trình tự không gian: Bao quát đến cụ thể / Xa đến gần / Trên xuống dưới (Miêu tả theo trình tự bao quát – cụ thể: Nhìn từ xa để miêu tả dáng vẻ, hình dáng, màu sắc,… rồi tới gần hơn miêu tả từng bộ phận cây.)

- Quan sát theo trình tự thời gian: Theo ngày, theo mùa, theo quá trình sinh trưởng của cây ( Quan sát sự thay đổi của cây cối theo mùa trong năm, hay từng giai đoạn sinh trưởng và phát triển của cây

- Kết hợp quan sát khung cảnh thiên nhiên và tác động của con người hay loài vật đối với cây (nếu có)

Song dù quan sát theo trình tự nào thì các em cũng phải dừng lại ở bộ phận chủ yếu, trọng tâm để quan sát kỹ hơn

Ví dụ: Quan sát cây phượng

Tôi hướng dẫn các em quan sát theo trình tự:

* Quan sát theo trình tự không gian:

+ Quan sát từ xa:

- Hình dáng của cây khi nhìn từ xa

+ Quan sát khi đến gần:

- Gốc, rễ, thân, cành, lá, hoa và quả

- Cảnh vật xung quanh tác động đến cây như: nắng, gió, khí hậu, chim chóc, ong bướm, con người…

Đó chính là quan sát bao quát rồi quan sát từng bộ phận của cây.

b Quan sát cây cối bằng nhiều giác quan:

Đây là thao tác quan trọng nhất và có tính quyết định nhiều mặt Thông thường học sinh chỉ dùng mắt để quan sát nên kết quả thu được thường chỉ là các nhận xét và cảm xúc gắn liền với thị giác nên chưa thể quan sát đầy đủ các đặc điểm của sự vật Do đó, tôi đã hướng dẫn học sinh kết hợp các giác quan của cơ thể khi quan sát Tôi yêu cầu các em dùng tay sờ vào thân cây để xem nó nhẵn hay nhám; dùng mũi để ngửi xem mùi thơm của quả (mít, quả xoài ,….) và ăn thử xem vị của quả đó như thế nào? Để từ đó tìm ra những điểm đặc biệt của cây

đó với những cây khác cùng loại…

Ví dụ: Khi quan sát cây bàng

- Tôi yêu cầu các em dùng mắt để quan sát cây bàng từ xa; dùng tay để sờ xem vỏ cây của cây bàng như thế nào? (nhẵn hay sần sùi?)

- Tôi hướng dẫn các em phối hợp các giác quan (mắt, tai) để quan sát cảnh vật xung quanh tác động đến cây (nắng, gió, khí hậu, chim chóc, con người…)

Chẳng hạn: Em hãy dùng mắt và tai để quan sát và lắng nghe xem trên cây

có những loài vật nào? Chúng làm gỉ? …

- Với mỗi bộ phận của cây, để hướng dẫn các em quan sát, tôi đều có một

số câu hỏi gợi ý và giúp các em sử dụng từ ngữ để ghi lại những gì quan sát được Chẳng hạn: Nhìn từ xa, cây bàng như thế nào? (Nó giống cái gì? Vỏ cây, lá cây màu gì? ,…)

Nếu giáo viên làm tốt thao tác này nghĩa là giáo viên đã góp phần vào sự thành công của việc rèn kỹ năng quan sát cây cối cho học sinh một cách tốt nhất.

c Quan sát để phát hiện, tìm ra những điểm riêng của cây:

Để giúp người đọc phân biệt được loài cây này với loài cây khác và nhất là với hai cây cùng một loài, tôi đã định hướng cho các em tránh lối liệt kê tất cả các

bộ phận như một người thợ lắp ráp một đồ vật nào đó, mà cần phải nhằm vào những chi tiết, bộ phận có thể khắc họa hình ảnh cây ấy một cách rõ rệt, gợi cho

em nhiều ấn tượng nhất, tập trung miêu tả những nét độc đáo và làm hiện lên những nét riêng của loài cây đó khiến nó không lẫn với các loài cây khác

Ví dụ: Quan sát cây phượng, học sinh cần quan sát tư thế, vị trí đứng của

nó; gốc, rễ, thân, tán lá, hoa, quả ,… để tìm ra các nét riêng của cây

Chẳng hạn: Cây phượng nở hoa vào mùa nào? Nó gắn với điều gì?(nó nở vào mùa hè Nó gắn liền với mùa thi, …)

Tóm lại, rèn kỹ năng quan sát là biện pháp được coi là cơ bản, hiệu quả nhất đối với dạng bài miêu tả cây cối bởi vì kết quả của việc quan sát được thể hiện rõ trong từng bài làm của học sinh Em nào quan sát tỉ mỉ, cẩn thận thì em đó

sẽ tìm ra được những nét riêng biệt, đặc sắc của loài cây mình định tả để thể hiện trong bài viết Còn em nào quan sát hời hợt, qua loa thì bài viết của các em sẽ sơ

sài, thiếu ý

Biện pháp 3: Rèn kỹ năng lập dàn bài chi tiết cho bài văn miêu tả cây cối cho học sinh.

Để viết được một bài văn hay, học sinh cần phải có thói quen lập dàn bài chi tiết Vì vậy, sau khi hướng dẫn học sinh kỹ năng quan sát, tôi giúp các em có thói quen chọn lọc các chi tiết quan sát được và sắp xếp chúng thành một dàn bài chi tiết

Để giúp các em thực hiện tốt kỹ năng này, tôi hướng dẫn các em theo hai bước sau:

Bước 1: Rèn kỹ năng chọn lọc chi tiết:

- Kết quả các em quan sát được bao gồm rất nhiều chi tiết Vậy làm thế nào để giúp các em biết sàng lọc để loại bỏ các chi tiết không cần thiết chỉ giữ lại các chi tiết quan trọng, cần có Để giúp các em làm công việc đó, tôi yêu cầu các

em xác định rõ yêu cầu của đề bài và đặc điểm đối tượng miêu tả để lược bỏ chi tiết không cần thiết

Ví dụ: Quan sát cây phượng vĩ.

Đặc điểm nổi bật của cây phượng là hoa phượng: hoa phượng màu đỏ điềm vài cánh hoa màu trắng trông như những con bướm… hoa phượng gắn với mùa thi, …; lá phượng nhỏ, quả phượng dài, …

Bước 2: Rèn kỹ năng sắp xếp ý:

Sau khi chọn lọc được các chi tiết, nếu các em không biết các sắp xếp ý thì bài văn của các em sẽ lủng củng, lộn xộn Để giúp các em làm tốt kỹ năng này tôi luôn lưu ý học sinh: một bài văn cho dù dài hay ngắn thì luôn đủ ba phần:

Mở bài: (có 2 cách mở bài)

- Mở bài trực tiếp: Giới thiệu sự vật được tả

- Mở bài gián tiếp: Từ cảm xúc, câu thơ, … dẫn dắt đối tượng được tả

Thân bài: Miêu tả cây:

- Tả hình dáng cây cối:

Cách 1: Tả theo trình tự không gian: (theo trình tự bao quát – cụ thể)

- Tả bao quát: (từ xa đến gần hoặc nhìn từ trên xuống dưới và ngược lại)

- Tả chi tiết: (từng bộ phận của cây)

Chẳng hạn: Rễ cây: nhô lên khỏi mặt đất, ngoằn ngoèo,…;Thân cây: to, tròn, màu nâu, xù xì, ; Tán lá: xanh um, mát rượi, che kín một khoảng sân trường, ;Hoa: Hoa nở thành từng chùm, đỏ rực cả một góc trời, ;Quả: dài, cong cong , )

- Kết hợp miêu tả các sự vật có liên quan (nắng, gió, con người, con, ….)

Cách 2: Tả theo trình tự thời gian:

(Tả theo ngày, theo mùa, theo quá trình sinh trưởng của cây; cây non đến khi ra hoa, kết quả, ,…)

Kết bài: Tình cảm đối với cây (Nêu tình cảm, ấn tượng với cây được tả.).

- Ích lợi của cây: (cho bóng mát, cho quả, bảo vệ bầu không khí, )

- Cách chăm sóc và bảo vệ cây

* Cho học sinh làm nhiều lần như vậy, tôi đã hình thành cho các em một thói quen tốt là lập dàn ý trước khi viết bài

Sau đây là dàn bài chung cho 1 bài văn miêu tả cây cối mà tôi đã đưa ra và khắc sâu cho các em để các em dựa vào đó mà xây dựng dàn ý cho mỗi bài văn cụ thể (về tả cây cho bóng mát, cây ăn quả, cây hoa…)

Cấu tạo một bài văn miêu tả cây cối:

1 Mở bài: Giới thiệu cây định tả.

2 Thân bài:

a Tả bao quát hình ảnh của cây

b Tả từng bộ phận của cây ( hoặc tả từng thời kì phát triển của cây)

3 Kết bài:

- Nêu lợi ích của cây Tình cảm của em đối với cây

- Ấn tượng của cây đối với mọi người

Tóm lại, cho dù làm bài tại lớp hay về nhà, tôi luôn luôn nhắc nhở các em

phải lập nhanh một dàn bài trước khi làm bài viết

Biện pháp 4: Giúp học sinh dựng đoạn và viết bài văn miêu tả cây cối.

Đây là bước cuối cùng để hoàn chỉnh đoạn, bài Từ các ý đã lập, các em sử dụng ngôn ngữ, phát triển ý để dựng thành đoạn văn, bài văn Tôi hướng dẫn các

em viết bài văn thành nhiều đoạn ( mỗi đoạn văn miêu tả có một nét nhất định)

Ví dụ: Khi tả cây phượng

Đoạn 1: Giới thiệu cây phượng

Đoạn 2: Tả bao quát cây phương (nhìn từ xa, khi đến gần)

Đoạn 3: Tả từng bộ phận (gốc, rễ, thân, cành, lá, hoa, quả)

Đoạn 4: Tình cảm của em đối với cây phượng

Ở bước này, tôi lưu ý các em: Viết đoạn văn phải đảm bảo sự liên kết giữa các câu trong đoạn để cùng tả một bộ phận Các ý trong đoạn được diến tả theo một trình tự nhất định nhằm minh họa, cụ thể hóa ý chính

Về mặt hình thức trình bày, khi viết hết mỗi đoạn văn các em cần chấm xuống dòng Các đoạn văn trong một bài cũng phải có một sự liên kết, được bố cục chặt chẽ theo ba phần (mở bài – thân bài – kết bài) Kỹ năng viết của học sinh được rèn luyện chủ yếu qua các bài tập viết đoạn văn trước khi viết một bài văn hoàn chỉnh

Biện pháp 5: Rèn kỹ năng tự học, tự kiểm tra đánh giá khả năng của mình

và của bạn

Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học là tư duy cụ thể Do đó trong giảng dạy, giáo viên cần đưa ra những ví dụ cụ thể để học sinh hình dung, hiểu rõ cách làm Vì vậy trong các giờ trả bài viết, sau khi nhận xét và hướng dẫn học sinh chữa lỗi, tôi chọn những bài văn hay, đạt điểm cao của học sinh trong lớp để biểu dương, sau đó đọc cho cả lớp cùng nghe Đọc xong, tôi đặt ra một số câu hỏi

để các em trả lời

Ví dụ:

- Bài làm của bạn hay ở chỗ nào? Sáng tạo ở chỗ nào?

- Em học được những gì từ bài làm của bạn?

Học sinh trả lời đúng các câu hỏi của cô đặt ra là học sinh đã học tập được chính cách làm bài của bạn mình

Ngoài ra trong quá trình dạy học, tôi đã tích lũy được rất nhiều những bài văn hay của học sinh trong các năm học trước, tôi đọc cho các em nghe rồi cùng các em phân tích cái hay, cái cần học tập trong từng bài văn

2 3 2 Giải pháp 2: Giúp học sinh tích lũy vốn từ ngữ và rèn kỹ năng sử dụng các biện pháp nghệ thuật thông qua các môn học khác.

Để thực hiện giải pháp này tôi đã sử dụng 4 biện pháp sau:

Biện pháp 1: Tích lũy vốn từ và rèn kỹ năng sử dụng các biện pháp nghệ thuật thông qua phân môn Tập đọc

Đây là bước cuối cùng để hoàn chỉnh đoạn văn, bài văn Từ các dàn ý đã lập, các em sử dụng ngôn ngữ, vốn từ phát triển ý để dựng thành đoạn và bài

Như chúng ta đã biết, cây cối là một sự vật vô tri, vô giác Vì vậy ngôn ngữ góp phần làm cho sự vật trở nên có hồn, sống động; làm cho bài văn miêu tả sinh động và tạo hình Để đạt được điều đó, buộc người viết phải sử dụng đến biện pháp nghệ thuật như so sánh, nhân hóa, sử dụng các điệp từ, điệp ngữ, từ láy đã được học ở phân môn Luyện từ và câu, Tập đọc…

Theo chương trình Tiếng Việt 4 thì các loại bài tập đọc lại được biên soạn theo tuần, theo chủ điểm Thường thì ứng với mỗi chủ điểm là các dạng Tập làm văn mà các em đang học Vì vậy thông qua các bài tập đọc tôi giúp các em chỉ ra