Vì vậy, giáo dục kỹ năng sống cơ bảncho các em tại trường tiểu học cần được thông qua nhiều hình thức, phương pháphoạt động giáo dục đa dạng, phong phú nhằm kích thích học sinh tham gia
Trang 11 Mở đầu 1.1 Lí do chọn đề tài:
Thế kỷ XXI là thế kỷ của sự bùng nổ mạnh mẽ trên tất cả các lĩnh vực vềkhoa học, công nghệ và sự phát triển của nền “kinh tế số - xã hội số” nhờ đó đãđem lại nhiều thành tựu vô cùng to lớn đối với đời sống văn hóa, xã hội Đồng thời,đây cũng là thế kỷ có nhiều khó khăn và thách thức hơn bao giờ hết với cả nhânloại nói chung và Việt Nam nói riêng trước sự biến đổi khí hậu khắc nghiệt, thiêntai bất thường, dịch bệnh khó lường, Vì vậy, giáo dục kỹ năng sống cơ bảncho các em tại trường tiểu học cần được thông qua nhiều hình thức, phương pháphoạt động giáo dục đa dạng, phong phú nhằm kích thích học sinh tham gia mộtcách tích cực chủ động vào các quá trình hoạt động, qua đó hình thành hoặc thayđổi hành vi của các em theo hướng tích cực nhằm góp phần phát triển nhân cáchtoàn diện giúp các em có thể sống an toàn, khỏe mạnh và tích cực, chủ động, tự tintrong ứng phó với những vấn đề hay thách thức của cuộc sống hằng ngày đầy biếnđộng Vì chỉ khi các em có kĩ năng sống tốt sẽ thúc đẩy thay đổi cách nhìn nhậnbản thân và thế giới, tạo dựng niềm tin, lòng tự trọng, thái độ tích cực và động lựccho bản thân, tự mình quyết định số phận của mình Còn thiếu kĩ năng sống cơ bảncon người dễ hành động nông nổi thậm chí tiêu cực,… Giáo dục kĩ năng sống chohọc sinh là giáo dục cho các em có cách sống tích cực trong xã hội hiện đại, là xâydựng hoặc thay đổi ở các em các hành vi theo hướng tích cực phù hợp với mục tiêuphát triển toàn diện nhân cách người học trên cơ sở giúp học sinh có tri thức, giátrị, thái độ và kĩ năng phù hợp
Trong thực tế hiện nay, việc rèn kĩ năng sống cho học sinh ở trường tiểu họccòn nhiều hạn chế chưa có nét chuyển biến nhiều Mặc dù hơn 10 năm trở lại đây,
Bộ GD-ĐT đã đưa nội dung giáo dục kỹ năng sống lồng ghép vào các môn học ởBậc tiểu học với mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàndiện về “đức, trí, thể, mỹ”, hình thành nhân cách, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp
Trang 2xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Trong khi, tiểu học là bậchọc tạo nền tảng cho học sinh phát triển vì ngoài việc trang bị cho học sinh vốnkiến thức cơ bản trong học tập, lao động còn phải giáo dục học sinh có kỹ năngsống tốt, để các em có thêm kinh nghiệm thích ứng với môi trường, xã hội mới.
Giáo dục một số kỹ năng sống cơ bản cho học sinh giúp các em biết tự giảiquyết được một số vấn đề thiết thực trong cuộc sống hằng ngày như: biết tự chămsóc sức khỏe, biết bảo vệ môi trường, chủ động hơn trong phòng tránh các tai, tệnạn xã hội, biết chủ động, tự tin ứng phó trước những tác động của môi trường và
sự biến đổi khí hậu khó lường gây ra; trong đó có thiên tai, lũ lụt bất thường và đạidịch COVID-19 đang diễn ra hết sức phức tạp hiện nay,… mà không nhất thiết phụthuộc hoàn toàn vào cha mẹ hay người lớn nhưng vẫn có thể ít nhiều biết cách tựphòng, tránh và bảo vệ mình một cách tốt nhất Chính lí do trên, tôi đã quyết định
lựa chọn nghiên cứu đề tài sáng kiến kinh nghiệm : “Một số giải pháp giúp giáo viên giáo dục kĩ năng sống cơ bản cho học sinh trường Tiểu học Tuy Lộc trước đại dịch COVID-19 ”
1.2 Mục đích nghiên cứu.
- Tìm hiểu thực trạng học sinh ở trường Tiểu học Tuy Lộc
- Tìm ra một số giải pháp giáo dục kỹ năng sống cơ bản cho học sinh ởtrường Tiểu học Tuy Lộc năm học 2020 - 2021 và những năm tiếp theo để các em
có thể cùng chung sống an toàn trước mọi nguy cơ, thách thức của môi trường gópphần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong nhà trường
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
- Nghiên cứu tài liệu và nghiên cứu thực tiễn tại trường tiểu hoc Tuy Lộc.
- Học sinh trường Tiểu học Tuy Lộc
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Trang 3- Đọc, nghiên cứu tài liệu về tâm sinh lý lứa tuổi Tiểu học và tài liệu liên quan đến giáo dục kỹ năng sống cho học sinh.
- Phương pháp quan sát thực tiễn
- Phương pháp, điều tra, khảo sát, thông kê
và các tầng lớp giai cấp của xã hội ở mọi thời điểm khác nhau Trong khi đó, họcsinh tiểu học lại là lứa tuổi đang trong giai đoạn hình thành và phát triển nhân cách,các em còn non nớt về thể chẩt và tình cảm, trí tuệ Các em phải học mọi thứ từcuộc sống đa dạng, sinh động, nhiều chiều xung quanh để phát triển Vì vậy, giáodục kỹ năng sống cho các em để giúp các em thích nghi, hòa nhập ứng phó vớicuộc sống hằng ngày; đồng thời, còn giúp các em định hướng đúng đắn để pháttriển nhân cách toàn diện càng cần phải được quan tâm hàng đầu Nội dung giáodục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học trong Chương trình giáo dục phổ thông là
“Cung cấp kỹ năng sống phù hợp với lứa tuổi giúp các em biết kính trọng, yêumến, lễ phép với ông, bà, bố, mẹ, thầy cô giáo, anh, chị, em, bạn bè; thật thà, mạnh
dạn, tự tin; yêu thiên nhiên, thích cái đẹp, thích học hỏi, ham hiểu biết,…” Chính
vì vậy, giáo dục kỹ năng sống phải gắn liền với 4 trụ cột của giáo dục trong thế kỷXXI đó là: “ Học để biết - Học để làm - Học để làm người - Học để chung sống”
Trang 4Theo đó, kỹ năng sống là những kỹ năng mang tính tâm lý xã hội và kỹ năng
về giao tiếp được vận dụng trong các tình huống hàng ngày để tương tác một cách
có hiệu quả với người khác, giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhucầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày Nói cách khác, kỹ năng sống là cáchtiếp cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành vi mới Kỹ năng sống như những nhịpcầu giúp con người biến kiến thức thành giá trị, thái độ, hành vi và thói quen lànhmạnh Vì vậy, cần dạy kỹ năng sống cho con trẻ, ngay từ khi còn thơ bé nhất là lứatuổi học sinh tiểu học nhằm giúp các em tự biết chăm sóc và bảo vệ bản thân tránhkhỏi những nguy hiểm có thể xảy ra Các em có thể hoà nhập nhanh với cuộc sốngxung quanh, biết cách phát triển các mối quan hệ với mọi người, với thiên nhiên từ
đó học hỏi và làm giàu có thêm vốn kiến thức, kinh nghiệm cũng như các kỹ năngcủa bản thân Như vậy, việc giáo dục kĩ năng sống cho trẻ ngay từ khi còn nhỏ làviệc làm cần thiết và có ý nghĩa thiết thực Mỗi học sinh có những yếu tố cá nhânkhác nhau và sự ảnh hưởng của các quan hệ xã hội cũng như hoàn cảnh sống, môitrường trải nghiệm khác nhau nên nhà giáo dục cần có những hình thức, biện pháp,giải pháp linh hoạt, hợp lý và tận dụng các điều kiện để tạo ra nhiều cơ hội cho họcsinh được tự trải nghiệm Với kĩ năng sống phong phú các em sẽ biết cách khai tháckiến thức từ cuộc sống xung quanh, tạo lập các mối quan hệ với tự nhiên và conngười để sống an toàn, hòa bình và phát triển
Nhiều ý kiến cho rằng, các trường học hiện nay đã quá nặng về dạy kiếnthức, ít quan tâm đến việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh dẫn đến có không íthọc sinh trong các trường thiếu hụt hiểu biết về môi trường xung quanh, ứng xử cầnthiết trong cuộc sống Điều này cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đếnnhững bất cập trong hành vi, lối sống đạo đức của nhiều học sinh Theo yêu cầucủa Bộ GD-ĐT, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh phải bảo đảm các yếu tố: giúpcác em ý thức được giá trị của bản thân trong mối quan hệ xã hội; giúp các em hiểubiết về thể chất, tinh thần của bản thân mình; có hành vi, thói quen ứng xử có văn
Trang 5hóa, hiểu biết và chấp hành pháp luật Tuy nhiên, giáo dục kĩ năng sống trước tiênđòi hỏi tính chủ động của học sinh Vì vậy, “Giáo dục kĩ năng sống chỉ thật sự cóhiệu quả khi người thầy có tâm huyết, sự kiên nhẫn và nhất là phải có thời gian.
Giáo dục kĩ năng sống không phải chỉ là công việc của giáo viên, nhà trường
mà của cả xã hội, cộng đồng Phải kết hợp cả gia đình, nhà trường và xã hội mớimong đào tạo được những học sinh phát triển toàn diện”
Thuận lợi lớn của giáo viên hiện nay, đó là Bộ GD-ĐT đã phát hành tài liệugiáo dục kỹ năng sống cho học sinh Giáo viên các trường học không chỉ nâng caochất lượng chuyên môn nghiệp vụ, mà còn thường xuyên quan tâm đến đời sống,tâm tư tình cảm của học sinh Nhà trường cần tăng cường trao đổi thông tin với giađình một cách thường xuyên, liên tục Mặt khác, vai trò của gia đình vô cùng quantrọng trong định hướng, giáo dục, động viên giúp học sinh tránh xa tệ nạn xã hội,
bố trí thời gian học tập, vui chơi phù hợp Vì vậy, cần có sự kết hợp chặt chẽ giữagia đình, nhà trường, chính quyền địa phương trong quản lý, giáo dục các em trong
và ngoài nhà trường Kĩ năng sống của mỗi người được hình thành qua quá trìnhrèn luyện, phấn đấu; nên cùng với những kiến thức có được từ các lớp học, rất cầncha mẹ, thầy cô đồng hành cùng các con để hỗ trợ kỹ năng sống cho các con phùhợp với lứa tuổi và thực tế cuộc sống”
Đối với trường tiểu học Tuy Lộc những buổi sinh hoạt ngoại khóa luôn thuhút đông đảo các em học sinh tham gia Qua đó, giúp các em có đủ tự tin, tự lập,bản lĩnh hơn trước mọi biến cố của cuộc sống và môi trường nhất là trước đại dịchCOVID -19
2.2 Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
2.2.1 Tình hình địa phương
Trang 6Tuy Lộc là một xã thuần nông Mức sống của nhân dân ở đây còn thấp, trình
độ dân trí không đồng đều Trong những năm trở lại đây do ảnh hưởng của nềnkinh tế thị trường nên phát triển kinh tế tại địa phương gặp rất nhiều khó khăn Vìvậy, buộc người dân phải đi làm ăn xa tạo thời cơ để nâng cao đời sống gia đình,song cũng tiềm ẩn nhiều rủi do cho cộng đồng, nhất là trước đại dịch Covid-19đang diễn ra hết sức phức tạp hiện nay
2.2.2 Tình hình nhà trường.
Trường tiểu học Tuy Lộc năm học 2020 - 2021 có 20 CBGV với 14 lớp và
383 học sinh phân bố đều ở tất cả 5 thôn trong xã Nhìn chung các em học sinh đềungoan, ý thức kỷ luật tốt, " Hiếu thảo với ông bà, cha mẹ, kính thầy, yêu bạn"
Tuy nhiên, phần lớn các em đều có bố mẹ đi làm ăn xa, chủ yếu sống cùngvới ông, bà nên thời gian để chăm sóc, quan tâm kèm cặp đến việc học tập cũngnhư giáo dục các em không nhiều; phần lớn phó thác tất cả cho thầy cô và nhàtrường Điều này có thể gây ra nhiều hệ lụy, rủi do đối với sự phát triển tâm sinh lýcũng như sự an toàn đối với các em Mặt khác, từ khi xảy ra đại dịch Covid-19nguy cơ lây lan dịch bệnh là rất cao Vì vậy, vai trò của nhà trường trong công táctuyên truyền, phòng chống các tai nan cũng như dịch bệnh nói chung và dịchCOVID -19 nói riêng là vô cùng quan trọng
2.2.3 Tình hình học sinh
Qua các số liệu điều tra thực trạng hoàn cảnh gia đình của học sinh cho thấy:
- Số học sinh được cả bố và mẹ chăm sóc, dạy dỗ hàng ngày chiếm tỉ lệ rất thấp so với số học sinh chủ yếu là ông bà chăm sóc Do đó, làm ảnh hưởng phần nào đến quá trình giáo dục và bảo vệ an toàn cho các em trước những tác động tiêu cực cũng như các mối đe dọa tiềm tàng từ môi trường và xã hội đem lại Nhất là trước đại dịch COVD -19 đang diễn biến phức tạp, khó lường Thực tế qua điều tra số liệu cụ thể như sau:
Trang 7bố và mẹ bố hoặc mẹ Ông bà ông hoặc bà chú
2.3 Các giải pháp thực hiện để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Giải pháp1: Tích cực tìm hiểu rõ về dịch COVID-19
* Về dịch COVID-19
Để có thể hướng dẫn và giúp trẻ bảo vệ mình trước dịch bệnh, trước tiên bạnnên hiểu rõ về COVID-19 (tên chính thức hiện nay theo công bố mới nhất của Tổchức y tế Thế giới vào ngày 11 tháng 2 năm 2020), tên trước đó dùng là nCoV
2019 Novel coronavirus hay nCoV 2019 COVID-19 là một loại virus mới thuộcchủng coronavirus được phát hiện đầu tiên ở Vũ Hán, Trung Quốc (nên loại virusnày còn được gọi là coronavirus Vũ Hán) vào tháng 12 năm 2019 Nó có thể bắt
nguồn từ động vật và có khả năng lây lan giữa người với người khá cao
* Triệu chứng bệnh do COVID-19 gây ra
Những trường hợp đã được xác nhận nhiễm COVID-19 biểu hiện những triệu chứng từ nhẹ đến nghiêm trọng bao gồm:
- Sốt
Trang 8* Cách dịch COVID-19 lây lan trong cộng đồng
- COVID -19 có thể lây lan từ người sang người thông qua:
+ Tiếp xúc trực tiếp với người bị nhiễm virus
+ Tiếp xúc gần với dịch tiết từ mũi, miệng do người bệnh hắt hơi hoặc ho.+ Chạm vào đồ vật có chứa dịch tiết do người bệnh hắt hơi hoặc ho bám vào,sau đó chạm vào mặt hoặc miệng của mình
Hầu hết sự truyền nhiễm đều xảy ra bởi những người đã thể hiện triệu chứng bệnh Tuy vậy, nhiều khả năng virus vẫn có thể lây lan từ những người đang trong thời gian ủ bệnh (theo các chuyên gia thì thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ 6-14 ngày, thậm chí theo thông tin mới nhất là 20 ngày) Điều này hiện vẫn đang được các nhà khoa học và chuyên gia nghiên cứu để xác định một cách chính xác
2.3.2 Giải pháp 2: Việc cần làm để bảo vệ cả gia đình trước dịch COVID-19
Do là một loại virus mới, đồng thời lại không ngừng biến thể để trở nên nguyhiểm hơn nên các chuyên gia và các nhà khoa học vẫn chưa đủ thời gian nghiêncứu để chế tạo vaccine hữu hiệu để phòng ngừa hiệu quả bệnh do dịch COVID-19gây ra cho tất cả mọi người dân trên thế giới Do vậy, cách tốt nhất để ngừa bệnh làtránh tiếp xúc với loại virus bằng cách hạn chế tiếp xúc với những người, nhữngkhu vực mà em biết hoặc nghi ngờ đã bị nhiễm bệnh Ngoài ra, các em có thể thựchiện một số cách sau:
Trang 9- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch hoặc chất khử trùng tay
- Nên ho và hắt hơi vào cánh tay hoặc khuỷu tay chứ không phải bàn tay
- Tránh du lịch đến đến nước hoặc vùng lãnh thổ (và những khu vực đã đượcxác nhận có người bị nhiễm bệnh.)
- Nếu gần đây em hoặc gia đình đã đi du lịch đến vùng có dịch và có bất kỳtriệu chứng nào ở trên, hãy thông báo cho cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra,theo dõi sức khỏe và có thể được yêu cầu ở nhà tối đa 14 đến 20 ngày để phòngngừa sự lây lan của virus dù em chưa biểu hiện triệu chứng của bệnh
- Em và các thành viên trong gia đình cũng nên thường xuyên tìm hiểu vàcập nhật tin tức về dịch bệnh từ những nguồn tin chính thống để nắm bắt được tìnhhình chung,( )
2.3.3.Giải pháp 3: Nói chuyện với học sinh về dịch COVID-19
Những thông tin về Covid-19 với nhiều biến thể mới có thể lây lan mạnh vànhanh gấp nhiều lần các biến thể trước đó và hết sức nguy hiểm tràn ngập cácphương tiện thông tin đại chúng, đặc biệt là mạng xã hội hiện nay, thì bất cứ aicũng thấy lo lắng Tuy nhiên, đối với những học sinh ở lứa tuổi nhỏ, chưa thể nhậnthức được mức độ nguy hại thì việc giúp các con hiểu đúng về dịch bệnh là điều rấtquan trọng Việc chúng ta, nhà trường cần làm trong thời điểm này là nói chuyệnvới các con về dịch bệnh một cách hết sức nhẹ nhàng không gây căng thẳng:
Trang 10*Đối với học sinh lớp 1, lớp 2 : Thầy (cô) hãy lựa chọn từ ngữ phù hợp với
độ tuổi và khả năng nhận thức của các con để giúp các con hiểu rõ hơn về dịchbệnh Covid-19 Vì, đối với những học sinh còn nhỏ chưa thể hiểu được cơ chế lâylan và mức nguy hiểm của loại virus này có thể gây ra cho con người Chúng ta cầntránh tạo căng thẳng, áp lực khiến các con sợ hãi Do vậy, thầy (cô) cần phải giảithích quy trình đó ở cấp độ hiểu của trẻ để các con hiểu được mình sẽ không tựnhiên bị nhiễm virus và có những việc các con có thể làm được để bảo vệ sức khỏe,
sự an toàn cho bản thân trước loại vỉrus này
*Đối với học sinh lớp 3, lớp 4, lớp 5 : Thầy (cô) hãy hỏi, nghe, theo dõi và
kiểm tra nguồn thông tin mà các con thu thập tin tức về dịch bệnh Covid-19 đểchắc chắn đó là những thông tin ở những nguồn đáng tin cậy Đồng thời, trả lời cáccâu hỏi của các con một cách trung thực mà không đi sâu vào chi tiết nếu thấykhông cần thiết Mặt khác, giáo viên chủ nhiệm cần phối hợp với ban đại diện cha
mẹ học sinh tổ chức các chương trình, hoạt động để hướng dẫn các em thực hành
kỹ năng tự phát hiện, tự bảo vệ, cách ly trong trường hợp cần thiết
2.3.4 Giải pháp 4: Cần Dạy kỹ năng cơ bản để đối phó với dịch bệnh
Mặc dù những kỹ năng dưới đây là những việc rất cơ bản mà có lẽ các bậcphụ huynh đã hướng dẫn các em từ nhỏ, thậm chí trên các phương tiện truyềnthông, mạng xã hội Nhưng đây là thời điểm chúng ta cần nhấn mạnh lại chúng vàchỉnh sửa nếu trước đó tất cả chúng ta chưa thực hiện đúng cách Thầy (cô) hãy:
+ Hướng dần các con rửa tay thường xuyên bằng xà phòng đúng cách theo 6bước và thực hiện tốt thông điệp “5K” mà Bộ y tế đã khuyến cáo; cũng như khi ho
và hắt hơi vào khuỷu tay thay vì bàn tay, đặc biệt là ở nơi công cộng Việc này giúpcác con có cảm giác kiểm soát cơ thể mình và khiến các con cảm thấy ở ngoài kia
có thể có những điều gì đó đáng sợ đang xảy ra, nhưng có những việc hết sức đơn
Trang 11giản mà mình có thể làm tốt để kiểm soát chúng và sống chung với chúng một cách
+ Thường xuyên nhắc nhở, hướng dẫn cụ thể các con cùng thực hiện việc vệsinh trường lớp, nhà cửa và giữ gìn vệ sinh chung nơi mình sinh sống cũng như tạicác nơi công cộng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng
+ Cần dạy cho học sinh hiểu tầm quan trọng của việc ở nhà khi bị bệnh Đôikhi, các bậc cha mẹ khá chủ quan và không nhận ra sự nghiêm trọng tiềm tàng củaviệc cho con đi học, khi chúng bị bệnh hoặc vẫn đang còn khả năng lây nhiễm(không chỉ riêng bệnh do COVID-19 gây ra mà bao gồm cả những bệnh do virus
khác nhất là bệnh “Thủy đậu” đang bùng phát mạnh hiện nay) Thời điểm này
chính là một cơ hội tốt để dạy các con (cũng như nhắc nhở chính chúng ta) sự cầnthiết của việc hạn chế tiếp xúc với mọi người trong khi dịch bệnh đang bùng phátmạnh để tránh lây lan cho mình Qua đó, sẽ giúp các em ý thức được trách nhiệmbảo vệ sức khỏe của bản thân và cộng đồng không những trong mùa dịch này, màcòn trong cuộc sống sau này của các con
2.3.5 Giải pháp 5: Dạy những kỹ năng sống tự lập
Nếu trong thời gian phải nghỉ học dài ngày để phòng tránh dịch COVID-19thầy (cô) cần dạy cho học sinh một số kỹ năng sống tự lập sau đây thông qua hoạtđộng giáo dục ngoài giờ lên lớp:
- Chia sẻ việc nhà với bố mẹ và các thành viên trong gia đình để tạo mốiquan hệ gắn kết tình cảm, tinh thần Ví dụ, ngủ dậy phải biết xếp gối, chăn, màn ,