Một số giải pháp giúp học sinh lớp 3 tự tin trình diễn bài hát kết hợp với vận động phụ họa theo nhạc

Dạy âm nhạc trong trường Tiểu học không nhằm đào tạo các em học sinh trở thành những người hoạt động Âm nhạc mang tính chuyên nghiệp mà thông qua môn học hình thành cho học sinh những ki

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Đất nước ta đang bước vào thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa nhằm xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp, văn minh tiến kịp với sự phát triển của nhân loại Để đáp ứng với nhiệm vụ to lớn đó, Đảng và Nhà nước ta luôn xác

định việc lấy “ Giáo dục là quốc sách hàng đầu” Chiến lược phát triển giáo dục của Đảng và Nhà nước đã được khẳng định trong “ Mục tiêu giáo dục phổ thông

là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ và các kỹ năng

cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam XHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.

Để đáp ứng được yêu cầu trên, nhiệm vụ của ngành giáo dục nói chung và nhà trường phổ thông nói riêng đã đưa giáo dục Âm nhạc thành một nội dung giảng dạy quan trọng trong nhà trường Âm nhạc được coi là một trong những

bộ môn cần thiết góp phần giáo dục con người trở nên toàn diện

Âm nhạc là môn học nghệ thuật có tính thẩm mĩ cao Dạy âm nhạc trong trường Tiểu học không nhằm đào tạo các em học sinh trở thành những người hoạt động Âm nhạc mang tính chuyên nghiệp mà thông qua môn học hình thành cho học sinh những kiến thức ban đầu về kiến thức âm nhạc, những kỹ năng hoạt động Âm nhạc, giúp HS cảm thụ được cái hay cái đẹp của âm thanh qua các bài hát, đồng thời phát hiện bồi dưỡng những mầm non nghệ thuật cho tương lai đất nước

Học môn âm nhạc còn có nhiệm vụ không kém phần quan trọng đó chính là giúp các em tự tin hơn trước tập thể, muốn được thể hiện khả năng của mình mà không còn cảm thấy e dè, nhút nhát giúp cho các em một thế giới tinh thần thoải mái, phát triển toàn diện hơn, từ đó giúp học sinh học tốt các môn học khác

Là giáo viên đứng lớp và trực tiếp giảng dạy môn Âm nhạc ở trường Tiểu học, tôi nhận thấy ngoài việc cung cấp cho các em kiến thức âm nhạc, dạy cho

phần quan trọng đó chính là giúp các em tự tin hơn trước tập thể, muốn được thể hiện khả năng của mình mà không còn cảm thấy e dè, nhút nhát Chính vì lí do

đó mà tôi đã đi sâu tìm hiểu và nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm: “Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 tự tin trình diễn bài hát kết hợp với vận động phụ họa theo nhạc”.

2 Mục đích nghiên cứu

* Nghiên cứu đề tài nhằm mục đích đề ra một số biện pháp dạy học hiệu quả nhất để giúp học sinh lớp3 yêu thích môn âm nhạc, tạo cho các em phong cách tự tin khi trình bày bài hát kết hợp với vận động phụ họa theo nhạc trước tập thể lớp

3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài sẽ nghiên cứu và tổng kết: Biện pháp giúp học sinh lớp 3 tự tin trình diễn bài hát kết hợp với vận động phụ họa theo nhạc

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu

PHẦN 2: NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

I Cơ sở lý luận

Vận động theo nhạc là hoạt động phối hợp giữa âm nhạc và các động tác nhảy múa hoặc sử dụng nhạc cụ gõ đệm cho bài hát tạo cho con người có được

sự cảm nhận về nhịp điệu góp phần tích cực vào việc phát triển toàn diện nhân cách đặc biệt là các em học sinh tiểu học

Vận động múa phụ họa có thể giúp cho các em có tinh thần thoải mái trong hầu hết mọi lĩnh vực Vậy làm thế nào để các em có thể thể hiện cảm xúc cũng như cảm nhận các giai điệu bài hát qua hình thức vận động theo nhạc

Múa là những dạng hoạt động góp phần phát triển toàn diện nhân cách học sinh “ Nghệ thuật múa là loại hình nghệ thuật đặc thù”, phương tiện thể hiện chính là con người, ngôn ngữ được biểu hiện bằng các động tác, dáng dấp, cử chỉ điệu bộ nét mặt, cùng với sự chuyển động, hoạt động có tính logic, có thể chuyển tải nội dung, một tư tưởng phản ánh một sự việc, một sự kiện, một tình cảm nào đó Múa là phương tiện giáo dục thẩm mỹ, nghệ thuật múa là bức “điêu khắc sống” Các bài múa được xây dựng trên cơ sở nội dung, tính chất, nhịp điệu âm nhạc, lời ca Tuy nhiên không phải bài hát nào cũng xây dựng thành điệu múa Do đặc điểm tư duy trực quan hình tượng của các em mà múa có thể

là những động tác minh hoạ lời ca, miêu tả sinh hoạt, mô tả thiên nhiên…Các chất liệu cơ bản của dân gian các dân tộc Việt Nam, múa hiện đại cũng được khai thác Múa được sử dụng chủ yếu với nhiều độ tuổi khác nhau

Trên cơ sở lí luận thực tiễn và nghiên cứu giáo trình, tài liệu giảng dạy cùng với việc đúc kết kinh nghiệm qua những năm được phân công giảng dạy môn Âm nhạc trong trường tiểu học, tôi đưa ra những việc làm cụ thể, một số biện pháp khả thi nhằm giúp học sinh yêu thích môn âm nhạc và đặc biệt là tự tin trình bày hát và múa phụ họa cho bài hát trước tập thể lớp Đó là điều mà tôi cũng như bao giáo viên khác đã và đang cố gắng thực hiện dạy và học theo phương pháp đổi mới của Bộ giáo dục và đào tạo, để đảm bảo nâng cao chất

II Thực trạng của vấn đề

Năm học 2019 – 2020, tôi được nhà trường phân công dạy năm khối lớp, từ khối 1 đến khối 5 với tổng số học sinh toàn trường là 764 em

a Thuận lợi

- Phần lớn các em học sinh đều yêu thích âm nhạc và mong muốn được tham

gia đội văn nghệ của nhà trường

- Ban Giám Hiệu nhà trường đã sắp xếp thời gian và các trang thiết bị như:

được lắp đặt đầy đủ hệ thống đèn thắp sáng, quạt điện, ổ cắm, tivi, đầu đĩa, đàn organ, loa…

- Bản thân tôi là giáo viên được đào tạo chuẩn về chuyên môn nghiệp vụ sư phạm Âm nhạc và tham gia đầy đủ các chuyên đề đổi mới phương pháp mà cấp trên đã triển khai

b Khó khăn

- Một số phụ huynh học sinh chỉ chú trọng vào việc học văn hóa Sau giờ

học ở trường, các em còn học phụ đạo những môn học khác tại các trung tâm như: Toán, Tiếng việt, ngoại ngữ… chưa hiểu hết ý nghĩa quan trọng của hoạt động âm nhạc mà vẫn quan niệm Âm nhạc là một môn phụ nên chưa quan tâm tới con em

- Các em hát đúng giai điệu nhưng cảm nhận nhịp điệu về bài hát chưa cao Khi vận động thì chỉ chú ý đến động tác chứ chưa chú ý đến sắc thái biểu cảm

để trình bày bài hát

Từ thực trạng nêu trên, khi dạy âm nhạc cho học sinh, tôi gặp không ít khó khăn vì khả năng tư duy cũng như năng lực tiếp thu âm nhạc của học sinh trường chúng tôi còn rất nhiều hạn chế

c Khảo sát

Đầu năm học 2019 – 2020, khi được nhà trường phân công phụ trách môn

Âm nhạc, tôi đã chọn học sinh khối lớp 3làm đối tượng thực nghiệm đề tài sáng kiến kinh nghiệm Tôi tiến hành tìm hiểu tình hình của học sinh khối lớp 3, nắm

bắt năng lực cảm thụ âm nhạc và khả năng tự tin trình diễn bài hát có kết hợp vận động phụ họa của các em qua phiếu khảo sát cụ thể ở học sinh lớp 3A

PHIẾU KHẢO SÁT MÔN ÂM NHẠC - LỚP 3

Đề bài: Em hãy trình di n 1 bài hát mà em yêu thích nh t?ễn 1 bài hát mà em yêu thích nhất? ất?

Khối Sĩ số

Hoàn thành tốt (Hát đúng giai điệu, tự tin kết hợp với vận động theo nhạc phù hợp)

Hoàn thành (Hát theo giai điệu, chưa thật sự tự tin kết hợp với vận động theo nhạc)

Chưa hoàn thành (Hát chưa đúng giai điệu, chưa tự tin kết hợp với vận động theo nhạc)

Từ kết quả khảo sát trên cho thấy số học sinh hoàn thành tốt và hoàn thành đã đạt ở mức tương đối cao (93,3%) Tuy nhiên số học sinh thật sự tự tin trong trình diễn bài hát chỉ mới đạt ở mức thấp (16,7%)

d Nguyên nhân

* Về phía phụ huynh:

- Phần lớn phụ huynh mới quan tâm đầu tư cho con em các môn học Toán,

Tiếng Việt, ít đầu tư các môn nghệ thuật

* Về phía giáo viên:

- Trong giờ dạy, giáo viên thường tập trung thời gian để hướng dẫn học sinh hát thuộc lời ca và hát đúng giai điệu, chưa chú trọng nhiều đến hình thức hát kết hợp với vận động phụ họa dẫn đến học sinh ít được thể hiện mình

* Về phía học sinh:

- Một số học sinh chưa nắm vững cao độ, trường độ của bài hát nên hát

chưa đúng giai điệu Nhiều học sinh trình diễn vấp phải tình trạng các động tác phụ họa không hợp với lời ca Các em hát trật nhịp cho nên lúng túng khi phối hợp với các động tác phụ họa Chính vì vậy, các em đã thiếu tự tin khi trình diễn bài hát có kết hợp cả vận động phụ họa

III Các biện pháp thực hiện

Để học sinh tự tin trình diễn bài hát trước lớp, trước hết các em phải có hứng thú với môn học, với mỗi tiết học, các em nắm được kĩ năng ca hát, hát đúng giai điệu bài hát

Hiểu được điều này, bản thân tôi đã luôn tự học cách sử dụng nhiều nhạc cụ Trong quá trình dạy các bài hát, tôi lựa chọn nhạc cụ khác nhau cho học sinh nghe giai điệu bài hát Cách làm này đã tạo hứng thú cho học sinh ngay đầu tiết học

Ví dụ: Với bài Bài ca đi học, tôi sử dụng đàn hơi Suzuki Melodion kết hợp đàn Organ; với bài Gà gáy, tôi sử dụng Sáo mèo kết hợp đàn Organ…)

1 Hướng dẫn học sinh luyện hát theo nhiều hình thức hát khác nhau

GV cho HS nghe giai điệu bài hát bằng các loại nhạc cụ

- Thông qua các tiết học hát, tôi đã tập trung hướng dẫn học sinh các kỹ năng ca hát cơ bản như: Hát thuộc lời ca, đúng giai điệu, phát âm tròn vành rõ chữ, biết lấy hơi cho từng câu hát khác nhau, biết hát hoà giọng, biết hát kết hợp các dụng cụ gõ đệm

- Với hoạt động luyện hát, tôi tìm ra những cách luyện hát khác nhau giúp học sinh hứng thú, dễ nắm bắt, ghi nhớ giai điệu và lời ca Những cách luyện hát hiệu quả mà tôi đã vận dụng đó là:

+ Hát giai điệu theo âm A, O, U, I

+ Hát nối tiếp theo sự chỉ huy

+ Hát to nhỏ, hát thầm dưới hình thức trò chơi

+ Hát kết hợp bộ gõ cơ thể

Ví dụ: Học bài hát: Bài ca đi học - Nhạc và lời: Phan Trần Bảng.

- Với cách luyện hát theo âm A, O, U, I tôi thực hiện như sau: Tôi hướng dẫn học sinh các kí hiệu tay ứng với các âm A, O, U, I Sau đó yêu cầu học sinh quan sát theo kí hiệu tay của thầy và hát giai điệu bài hát theo âm

Hướng dẫn học sinh hát theo âm A, O, U, I

- Với cách luyện hát nối tiếp theo sự chỉ huy, tôi chia dãy và hướng dẫn học sinh: Khi thầy chỉ huy tay về dãy nào thì dãy đó đứng dậy hát, khi thầy chỉ huy

cả hai tay thì cả lớp cùng đứng dậy hát hòa giọng

Hướng dẫn học sinh hát theo chỉ huy

- Với cách luyện hát to nhỏ, hát thầm dưới hình thức trò chơi, tôi thực hiện trò chơi như sau: Khi tôi chỉ huy tay rộng thì học sinh hát to, khi tôi chỉ huy hẹp tay dần, học sinh hát nhỏ dần, khi 2 tay chỉ huy của thầy chạm vào nhau, học sinh hát thầm không thành tiếng, thực hiện thi theo từng tổ

- Với cách luyện hát kết hợp bộ gõ cơ thể, tôi đánh dấu những câu cần vỗ đệm tương ứng và hướng dẫn học sinh cách vỗ đệm

Ví dụ: Học bài hát: Bài ca đi học - Nhạc và lời: Phan Trần Bảng.

Câu 1: Bình minh dâng lên ánh trên giọt sương long lanh

x x x x x

1 2 3 4 5

1) Đưa tay phải lên ngực trái

2) Đưa tay trái lên ngực phải

3, 4 ) Vỗ 2 tay vào nhau.

5) Vỗ 2 tay xuống đùi

Hát kết hợp bộ gõ cơ thể

Với việc thực hiện các cách luyện hát như trên, học sinh của tôi đã nắm chắc được giai điệu và đa số các em thuộc lời ca ngay ở tiết 1

2 Trang bị cho học sinh các kỹ năng vận động phụ họa theo bài hát

Đây là kĩ năng nâng cao hơn của dạy âm nhạc Muốn học sinh có các kĩ năng vận động theo bài hát tốt thì giáo viên phải hướng dẫn

* Cách tiến hành:

Đối với mỗi bài, tôi thường chuẩn bị kĩ những động tác vận động phụ họa phù hợp với giai điệu và lời ca Tôi dành thời gian nghiên cứu, tâp luyện chính xác các động tác múa cơ bản như: Đi quả trám, hái đào, mõ mời, xòe Thái

- Tôi trình diễn bài hát cho học sinh quan sát hoặc cho các em xem video do giáo viên thể hiện, do nhóm học sinh lớp trước thể hiện

- Hướng dẫn từng động tác cụ thể ứng với từng câu hát

Ví dụ: Hát và vận động theo nhạc bài hát: Bài ca đi học

Nhạc và lời Phan Trần Bảng

Bài hát gồm có 2 lời mỗi lời 4 câu hát:

- Phần nhạc dạo đầu: Giáo viên hướng dẫn cách đứng: Đứng thẳng, gót chân chạm, mũi chân chếch hình chữ V và nhún nhịp nhàng sang phải, sang trái theo nhịp

* Lời 1

- Câu 1: Bình minh dâng lên ánh trên giọt sương long lanh.

Động tác: Hai tay cùng đưa từ dưới lên cao phía trước ngực tạo thành vòng tròn trên đầu rồi tỏa ra hai bên Chân nhún đều theo nhạc

- Câu thứ 2: Đàn bướm phơi phới lướt trên cành hoa rung rinh.

Động tác: Hai tay dang ngang vẫy nhịp nhàng như cánh bướm đang bay

Hướng dẫn học sinh hát kết hợp vận động phụ họa

Với việc hướng dẫn như vậy, các em rất thích thú và siêng năng luyện tập Các em có thể vận động theo nhóm nhỏ hoặc nhóm lớn tùy theo ý tưởng Các

em có thể tự sáng tạo các động tác múa phụ họa

3 Tạo điều kiện, khuyến khích cho mọi đối tượng học sinh tự tin trình bày bài hát

Mục đích cuối cùng của dạy học âm nhạc là giúp mọi đối tượng học sinh được tự tin, được có cơ hội để trình diễn các bài hát

Trong giờ dạy, tôi đã tạo mọi điều kiện khuyến khích cho các em được hát, được biểu diễn dù có thể các em hát chưa thật đúng giai điệu

Tôi thường cho học sinh được biểu diễn:

+ Trong các tiết dạy học hát và ôn tập bài hát: Cuối tiết học (Tôi cho học sinh thành lập nhóm nhạc trong đó 1 bạn hát, 1 vài bạn gõ đệm và vận động phụ họa), ở bước kiểm tra bài cũ (Cá nhân, nhóm)

Học sinh tham gia biểu diễn

+ Trong hoạt động ngoài giờ lên lớp, các chương trình giao lưu.

Học sinh tham gia văn nghệ Ngày hội Bánh chưng xanh

Học sinh tham gia văn nghệ chào mừng Hội thi Văn nghệ Chào mừng 20 - 11

Học sinh tham gia văn nghệ Ngày hội công nhận chương trình RLĐV

Học sinh tham gia văn nghệ trong Lễ tổng kết

IV Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm.

Với kinh nghiệm trong nhiều năm giảng dạy của mình, tôi nhận thấy: Trước đây học sinh ngại hát, ngại biểu diễn phụ họa trước lớp, thậm chí có em không chịu hát thì nay học sinh tích cực học tập hơn, tự tin hơn trong khi trình diễn các bài hát Không những thế, các em đón nhận môn Âm nhạc một cách thích thú vì môn học này đem đến cho các em sự thoải mái về tinh thần, và có hưng phấn để nhẹ nhàng tiếp nhận thông tin của những môn học khác

Cuối năm học 2019 - 2020 kết thúc đợt nghiên cứu áp dụng các biện pháp vào giờ dạy kết quả khảo sát như sau:

PHIẾU KHẢO SÁT MÔN ÂM NHẠC - LỚP 3

(Thời gian khảo sát: Ngày 08 /7 /2020)

Đề bài: Em hãy trình bày một trong hai bài hát sau có kết hợp với một

số động tác vận động phụ họa theo nhạc

1 Chị Ong Nâu và em bé (Nhạc và lời: Tân Huyền)

2 Tiếng hát bạn bè mình (Nhạc và lời: Lê Hoàng Minh)

Lớp

Sĩ

số

Hoàn thành tốt (Hát đúng giai điệu, tự tin kết hợp với vận động theo nhạc phù

hợp)

Hoàn thành (Hát theo giai điệu, chưa thật sự tự tin kết hợp với vận động theo nhạc)

Chưa hoàn thành (Hát chưa đúng giai điệu, chưa tự tin kết hợp với vận động theo nhạc)

Như vậy là 100% các em đạt hoàn thành trở lên Trong đó, các em tỏ ra tự tin, những học sinh có năng khiếu biểu diễn ngày một tăng Từ đấy, tôi có thể dễ dàng chọn được đội văn nghệ khi cần biểu diễn hoặc giao lưu trong các hoạt động của nhà trường

Đầu năm học 2020 – 2021 nhà trường đã thành lập được một “Đội văn nghệ xung kích” và cho đến nay đang hoạt động và phát triển rất hùng mạnh Được

sự ủng hộ quan tâm chỉ đạo của BGH và các tổ chức giáo dục khác, có thể nói tôi đã không chỉ hoàn thành tốt nhiệm vụ nhà trường giao phó là làm thay đổi tư tưởng, tác phong và diện mạo hoạt động văn hóa văn nghệ, mà còn góp phần không nhỏ vào các hoạt động chung của nhà trường “Đội văn nghệ xung kích”

đã sẵn sàng đáp ứng tất cả các hoạt động phong trào giao lưu và biểu diễn của nhà trường và địa phương trong các ngày lễ lớn

PHẦN BA: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ