LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀ
“Học đi đôi với hành” là một triết lý quý báu từ ông cha ta, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học tập và thực hành trong cuộc sống Học tập không chỉ là việc tiếp thu kiến thức mà còn bao gồm rèn luyện kỹ năng, giúp phát triển toàn diện nhân cách Việc trang bị kiến thức cho học sinh là cần thiết để họ có thể tham gia tích cực vào các hoạt động xã hội, mang lại lợi ích cho bản thân, gia đình và cộng đồng Thực hành, hay còn gọi là “hành”, là quá trình áp dụng những gì đã học vào thực tế, qua đó kiểm chứng và củng cố kiến thức Hoạt động trải nghiệm này đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kỹ năng sống và khả năng thích ứng của mỗi cá nhân.
Dạy học không chỉ là việc truyền đạt tri thức mà còn là hướng dẫn học sinh cách học và áp dụng kiến thức vào thực tiễn, nhằm phát triển tư duy sáng tạo Một giải pháp giáo dục hiện đại hiệu quả là tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong bối cảnh nhận thức và thực tiễn Các hoạt động này thực hiện nguyên tắc "học đi đôi với hành", kết hợp giáo dục với lao động sản xuất và lý luận gắn liền với thực tiễn Khi tham gia vào các hoạt động trải nghiệm thực tế, học sinh sẽ có cơ hội nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau, tránh áp đặt và phát triển những giải pháp sáng tạo mang dấu ấn cá nhân.
Tình trạng ô nhiễm môi trường ở Việt Nam đang ngày càng trở nên nghiêm trọng, với nhiều nguyên nhân như rác thải, khí đốt, khói bụi và tàn dư hóa học Nếu vấn đề này không được giải quyết kịp thời, nó sẽ ảnh hưởng lớn đến sức khỏe con người.
Nhiều người vẫn chưa nhận thức được tác hại của việc vứt rác bừa bãi ra môi trường, dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng trên các tuyến đường, kênh mương và ao hồ Mặc dù một số người biết cách thu gom rác, nhưng việc xử lý vẫn chưa hợp lý, như đốt hoặc chôn lấp không đúng cách Cần phải khắc phục những hành động này ngay lập tức để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Học sinh ngày nay, nhờ vào sự phát triển của khoa học công nghệ và nhu cầu sống đẹp, ngày càng năng động trong việc kinh doanh bên cạnh việc học Nhiều em đã tham gia vào các hoạt động kinh doanh trong dịp nghỉ hè và lễ, thu về một số lợi nhuận Do đó, tôi thiết kế đề tài: Giáo dục học sinh bảo vệ môi trường thông qua việc kinh doanh.
Trải nghiệm tái chế rác thải không chỉ giúp các em học bài "Lựa chọn cơ hội kinh doanh" mà còn mang đến cơ hội thực hành và phát triển năng lực bản thân Qua đó, các em sẽ có ý thức tuyên truyền cho mọi người về cách xử lý rác thải một cách hợp lý.
MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
- Thay đổi phương pháp dạy và học để gây sự hứng thú cho học sinh và tránh hiện tượng nhàm chán đối với người dạy.
- Phát huy được tính sáng tạo cũng như tài năng, năng khiếu của học sinh.
- Biết được tâm tư, nguyện vọng của các em góp phần định hướng nghề nghiệp cho các em.
III ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Đối tượng dạy học là học sinh khối 10.
- Bài dạy được tiến hành trong 2 tiết học: 1 tiết dành cho hoạt động trải nghiệm và 1 tiết lên lớp.
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thông qua sách, vở, tạp chí, các trang mạng…
Phương pháp tổng hợp và đánh giá thông tin được thực hiện dựa trên việc thu thập tài liệu và hình ảnh thực tế, kết hợp với thông tin từ học sinh, nhằm tiến hành tổng hợp và đánh giá xử lý thông tin một cách hiệu quả.
Dưới đây là một số phương pháp dạy học mới có thể áp dụng trong hoạt động trải nghiệm Các phương pháp:
1 Thuyết trình với sự tham gia tích cực của học sinh
IV PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Phạm vi nghiên cứu tập trung vào việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh, đồng thời khuyến khích sự sáng tạo của các em trong việc tái chế sản phẩm Qua các hoạt động trải nghiệm, học sinh sẽ có cơ hội thư giãn và khám phá lĩnh vực kinh doanh.
Phạm vi lĩnh vực giáo dục: Chính khóa, ngoại khóa, trong trường, tại gia đình và địa phương.
Xây dựng và tổ chức được hoạt động trải nghiệm gồm các nội dung như sau:
HOẠT ĐỘNG 1 Khởi động bằng trò chơi: “Hộp quà bí ẩn.”
HOẠT ĐỘNG 2 Hình thành kiến thức mới.
Các nhóm thuyết trình sản phẩm.
HOẠT ĐỘNG 3 Đánh giá và cho điểm.
HOẠT ĐỘNG 4: Luyện tập thông qua trò chơi tìm ô chữ.
HOẠT ĐỘNG 5: Vận dụng.
Thông qua tiểu phẩm của nhóm học sinh đã chuẩn bị trước.
HOẠT ĐỘNG 6: Ứng dụng tại gia đình và địa phương.
VI ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI
Nội dung sách giáo khoa được thiết kế để học sinh giải quyết các tình huống thực tiễn Một đóng góp mới là khuyến khích học sinh thu gom rác thải và tự tạo ra các sản phẩm như đồ dùng học tập và đồ trang trí cho không gian học tập và sinh hoạt Qua đó, các em có cơ hội tìm hiểu và rút ra bài học về mục đích của kinh doanh từ những hoạt động sáng tạo này.
Dạy học trải nghiệm theo định hướng giáo dục STEM giúp giáo viên và học sinh thay đổi phương pháp dạy và học, tạo ra môi trường học tập thoải mái và vui vẻ Phương pháp này không chỉ khuyến khích học sinh thực hành nhiều mà còn hướng tới phát triển phẩm chất, năng lực và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn địa phương.
PHẦN B: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1.1 Khái niệm rác thải sinh hoạt
Rác thải là những vật chất mà con người không còn sử dụng và thải ra môi trường, bao gồm thức ăn thừa, bao bì ni lông, phế liệu, giấy, áo quần, nội thất không còn sử dụng được, và các vỏ chai lọ.
1.2 Phân loại rác sinh hoạt
Theo quy định về môi trường, rác thải sinh hoạt có thể được phân thành 3 loại chính như sau:
Rác hữu cơ là loại rác dễ phân hủy và có thể tái chế để sử dụng trong việc chăm bón và làm thức ăn cho động vật Các loại hoa, lá cây và cỏ mà con người không sử dụng sẽ trở thành rác thải trong môi trường.
Rác tái chế là loại rác thải khó phân hủy nhưng có thể được đưa vào tái chế để phục vụ cho con người Các ví dụ điển hình bao gồm giấy thải, chai lọ, hộp và vỏ lon thực phẩm bỏ đi.
Rác vô cơ là loại rác thải không thể tái sử dụng hoặc tái chế, chỉ có thể xử lý bằng cách chôn lấp Nó bao gồm các vật liệu xây dựng không còn sử dụng, bao bì thực phẩm, túi nilon, và các dụng cụ hàng ngày bị bỏ đi sau khi sử dụng.
1.3 Tác hại của rác thải sinh hoạt
Rác thải sinh hoạt không chỉ là một khái niệm quan trọng mà còn gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng đối với môi trường Chúng ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh của môi trường và là một trong những nguyên nhân chính làm gia tăng tình trạng ô nhiễm Đặc biệt, rác thải sinh hoạt có tác động tiêu cực đến môi trường nước, gây ra những hệ lụy khó lường cho hệ sinh thái và sức khỏe con người.
Chất thải sinh hoạt đang gây ra những tác động nghiêm trọng đến đời sống của các loài động vật trong nước, dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học của hệ sinh thái sông ngòi và biển Việt Nam, với bờ biển dài và hệ thống sông ngòi phong phú, có nhiều người dân phụ thuộc vào việc đánh bắt thủy hải sản và nuôi trồng thủy sản Tuy nhiên, nguồn lợi thủy sản đang ngày càng cạn kiệt, và tình trạng cá, tôm chết hàng loạt tại các đập do ô nhiễm môi trường nước đang trở thành vấn đề nghiêm trọng Bên cạnh đó, ô nhiễm cũng đang ảnh hưởng xấu đến chất lượng không khí.
Rác thải sinh hoạt và chất thải công nghiệp không chỉ ảnh hưởng đến môi trường nước mà còn là nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí Quá trình xử lý và đốt rác thải sinh hoạt thải ra khói độc hại, làm cho không khí xung quanh trở nên ô nhiễm nghiêm trọng Hơn nữa, các khu dân cư gần bãi tập kết rác thường phải chịu đựng mùi hôi thối từ rác thải chưa được xử lý, gây ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân.
Rác thải chứa nhiều chất độc hại, khi không được xử lý khoa học, sẽ xâm nhập vào đất và tiêu diệt các sinh vật có ích như giun, vi sinh vật và động vật không xương sống, dẫn đến giảm đa dạng sinh học và gia tăng sâu bệnh hại cây trồng Việc chôn rác thải sinh hoạt cũng gây thoái hóa đất, làm giảm tính đa dạng sinh học Đặc biệt, túi ni lông, phổ biến trong cuộc sống, cần đến 50-60 năm để phân hủy, tạo thành các bức tường ngăn cản quá trình phân hủy và tổng hợp chất dinh dưỡng, làm giảm độ phì nhiêu, tăng độ chua của đất và giảm năng suất cây trồng, ảnh hưởng tiêu cực đến cảnh quan.
Rác thải sinh hoạt không chỉ tác động xấu đến môi trường mà còn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cảnh quan Việc vứt rác bừa bãi, chất đống lộn xộn và không được thu gom, vận chuyển đến nơi xử lý để lại những hình ảnh xấu xí, làm giảm mỹ quan khu vực.
Rác thải sinh hoạt cũng là nguồn dịch bệnh.
Rác thải công cộng nếu không được xử lý kịp thời sẽ trở thành nguồn lây nhiễm bệnh cho cả động vật và con người Nghiên cứu chỉ ra rằng, tại các bãi rác, vi khuẩn thương hàn có thể tồn tại lên đến 15 ngày, trong khi vi khuẩn lỵ cũng có khả năng sống lâu trong môi trường này.
Trong vòng 40 ngày, trứng giun đũa có thể tồn tại lên tới 300 ngày, cho thấy sức sống mạnh mẽ của các vi sinh vật gây bệnh Những tác nhân gây bệnh này phát triển mạnh mẽ trong các môi trường ô nhiễm như bãi rác, nơi có chuột, ruồi, và muỗi Các loại ký sinh trùng này có thể gây ra nhiều bệnh nguy hiểm cho con người và gia súc, điển hình như bệnh dịch hạch do chuột, sốt vàng da do xoắn trùng, bệnh đường tiêu hóa do ruồi và gián, cùng với sốt rét và sốt xuất huyết do muỗi truyền Đặc biệt, đại dịch Corona đã và đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và tính mạng của con người trên toàn thế giới.
NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Xây dựng và tổ chức được hoạt động trải nghiệm gồm các nội dung như sau:
HOẠT ĐỘNG 1 Khởi động bằng trò chơi: “Hộp quà bí ẩn.”
HOẠT ĐỘNG 2 Hình thành kiến thức mới.
Các nhóm thuyết trình sản phẩm.
HOẠT ĐỘNG 3 Đánh giá và cho điểm.
HOẠT ĐỘNG 4: Luyện tập thông qua trò chơi tìm ô chữ.
HOẠT ĐỘNG 5: Vận dụng.
Thông qua tiểu phẩm của nhóm học sinh đã chuẩn bị trước.
HOẠT ĐỘNG 6: Ứng dụng tại gia đình và địa phương.
ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI
Nội dung sách giáo khoa tập trung vào việc giúp học sinh giải quyết các tình huống thực tiễn Một đóng góp mới trong tài liệu là khuyến khích học sinh thu gom rác thải và tự tạo ra các sản phẩm như đồ dùng học tập và đồ trang trí cho không gian sống Qua đó, học sinh có thể tìm kiếm cơ hội kinh doanh, từ đó nhận thức rõ hơn về mục đích của việc khởi nghiệp.
Dạy học trải nghiệm theo định hướng giáo dục STEM giúp giáo viên và học sinh thay đổi phương pháp dạy và học, tạo ra một môi trường học tập thoải mái và vui vẻ Học sinh được thực hành nhiều hơn, từ đó phát triển phẩm chất, năng lực và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn địa phương.
PHẦN B: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1 Khái niệm rác thải sinh hoạt
Rác thải là những vật chất mà con người không còn sử dụng và thải ra môi trường, bao gồm thức ăn thừa, bao bì ni lông, phế liệu, giấy, quần áo, nội thất hỏng và các vỏ chai, lọ.
1.2 Phân loại rác sinh hoạt
Theo quy định về môi trường, rác thải sinh hoạt có thể được phân thành 3 loại chính như sau:
Rác hữu cơ là loại rác dễ phân hủy và có thể tái chế để sử dụng cho việc chăm bón và làm thức ăn cho động vật Các loại hoa, lá cây và cỏ mà con người không sử dụng sẽ trở thành rác thải trong môi trường.
Rác tái chế là loại rác thải khó phân hủy nhưng có thể được tái chế để phục vụ cho con người Ví dụ như giấy thải, chai lọ, hộp và vỏ lon thực phẩm bỏ đi.
Rác vô cơ là loại rác thải không thể tái sử dụng hoặc tái chế, chỉ có thể xử lý bằng cách chôn lấp Chúng chủ yếu xuất phát từ vật liệu xây dựng không còn sử dụng được hoặc đã qua sử dụng, bao gồm bao bì thực phẩm, túi nilon, và các vật dụng, thiết bị hàng ngày khác.
1.3 Tác hại của rác thải sinh hoạt
Rác thải sinh hoạt không chỉ là khái niệm mà còn là một vấn đề nghiêm trọng, gây ra nhiều tác hại cho môi trường Nó ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh của hệ sinh thái và là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm nước.
Chất thải sinh hoạt đang gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của các loài động vật trong nước, làm suy giảm hệ sinh thái đa dạng của sông ngòi và biển Việt Nam, với bờ biển dài và hệ thống sông dày đặc, đang phải đối mặt với tình trạng cạn kiệt nguồn lợi thủy sản do ô nhiễm môi trường nước Nhiều người dân phụ thuộc vào việc đánh bắt thủy hải sản và nuôi tôm, cá đang gặp khó khăn khi cá tôm chết hàng loạt tại các đập Ngoài ra, tình trạng ô nhiễm cũng ảnh hưởng đến chất lượng không khí, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng.
Rác thải sinh hoạt và chất thải công nghiệp không chỉ gây ô nhiễm môi trường nước mà còn là nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm không khí Quá trình xử lý và đốt rác thải sinh hoạt phát thải khói độc hại vào không khí, làm gia tăng tình trạng ô nhiễm ở các khu vực lân cận Ngoài ra, cư dân sống gần bãi rác thường xuyên phải đối mặt với mùi hôi thối từ rác thải chưa được xử lý, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống và môi trường đất xung quanh.
Rác thải chứa nhiều chất độc hại, khi không được xử lý khoa học sẽ xâm nhập vào đất, tiêu diệt các sinh vật có ích như giun, vi sinh vật và động vật không xương sống, làm giảm đa dạng sinh học và gia tăng sâu bệnh hại cây trồng Việc chôn rác thải sinh hoạt gây thoái hóa đất và giảm tính đa dạng sinh học Đặc biệt, túi ni lông, được sử dụng phổ biến, cần 50-60 năm để phân hủy, tạo thành các bức tường ngăn cản quá trình phân hủy và tổng hợp chất dinh dưỡng, dẫn đến đất giảm độ phì nhiêu, trở nên chua và năng suất cây trồng suy giảm.
Rác thải sinh hoạt không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn gây tác động nghiêm trọng đến cảnh quan Việc vứt rác bừa bãi, chất đống lộn xộn và không được thu gom, vận chuyển đến nơi xử lý đã để lại những hình ảnh xấu xí, ảnh hưởng lớn đến vẻ mỹ quan của khu vực.
Rác thải sinh hoạt cũng là nguồn dịch bệnh.
Rác thải công cộng nếu không được xử lý kịp thời sẽ trở thành nguồn lây bệnh cho động vật và con người Nghiên cứu cho thấy, vi khuẩn thương hàn có thể tồn tại trong môi trường bãi rác lên đến 15 ngày, trong khi vi khuẩn lỵ cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ.
Trong vòng 40 ngày, trứng giun đũa có thể tồn tại đến 300 ngày, cho thấy khả năng lây lan của các vi sinh vật gây bệnh Những tác nhân gây bệnh này phát triển mạnh mẽ khi có các vật chủ trung gian như chuột, ruồi và muỗi tồn tại trong các bãi rác Một số bệnh điển hình liên quan đến các trung gian này bao gồm dịch hạch do chuột, sốt vàng da do xoắn trùng, và các bệnh tiêu hóa do ruồi, gián truyền Ngoài ra, muỗi cũng là tác nhân gây ra sốt rét và sốt xuất huyết Đặc biệt, đại dịch Corona đã và đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và tính mạng con người trên toàn thế giới.
Tại sự kiện do Tổng lãnh sự quán Mỹ tổ chức, bà Quách Thị Xuân, giám đốc Trung tâm tư vấn phát triển bền vững Đà Nẵng, cho biết mỗi người Việt Nam thải ra trung bình 1,2kg rác, tương đương với khoảng 120.000 tấn rác mỗi ngày cho toàn bộ dân số 100 triệu người Trong đó, 16% là rác thải nhựa, dẫn đến gần 19.000 tấn rác thải nhựa được thải ra hàng ngày tại Việt Nam Bà Xuân cũng nhấn mạnh rằng tỷ lệ tái chế rác thải nhựa hiện nay còn rất thấp, khiến lượng rác nhựa tồn tại trong môi trường và xâm nhập vào đại dương vẫn ở mức đáng lo ngại.
2.1 Tái chế rác thải là gì ?
Tái chế sử dụng rác thải là quá trình biến đổi rác thải hoặc phế liệu thành vật liệu mới, phục vụ cho sản xuất và đời sống con người, từ đó giảm thiểu ô nhiễm môi trường Hoạt động này không chỉ bảo vệ môi trường và hạn chế rác thải, mà còn tạo ra nhiều sản phẩm khác nhau, tiết kiệm vật liệu và giảm phát thải khí nhà kính so với sản xuất sản phẩm mới.
Các chất thải thường được tái sử dụng chủ yếu ở dạng rắn như nhựa, nhôm, inox, sắt, v.v Tùy thuộc vào mức độ có thể tái sử dụng hoặc độ hư hại, các công ty và nhà máy sẽ thu mua phế liệu để sản xuất thành những vật dụng hữu ích hơn.
2.2 Mục đích của việc tái chế rác thải
Giảm lượng rác thải tại các bãi rác:
Tại các bãi tập rác, có nhiều loại rác với mức độ phân hủy khác nhau, từ dễ đến khó phân hủy Tất cả đều sản sinh ra nhiều độc tố gây hại cho môi trường Việc tái chế rác thải không chỉ giúp giảm lượng rác tại các bãi tập, mà còn hạn chế sự phát tán của các độc tố ra ngoài môi trường.