Bao gồm các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của khu di tích cố đô Hoa Lư, các di tích có liên quan trực tiếp đến khu di tích: Toàn bộ khu vực thành nội, thành ngoại. Các di tích lịch sử : Đền thờ và Lăng Vua Đinh, Vua Lê, đền thờ Công chúa Phất Kim, chùa Nhất Trụ, bia Câu Dền, chùa Ngần, hang Bim, các đoạn tường thành, nền cung điện nằm dưới lòng đất, núi Mã Yên, núi Phi Vân, núi Cột Cờ, sông Sào Khê,với diện tích khoảng gần 300ha.Trong đó đặc biệt chú trọng quy hoạch khu di tích Đinh – Lê.
Trang 1ĐỀ TÀI: DỰ ÁN QUY HOẠCH TỔNG THỂ PHÁT
TRIỂN DU LỊCH Ở CỐ Đễ HOA LƯ – NINH BèNH.
(Nội dung quy hoạch chi tiết khu di tích đền vua Đinh, vua Lê)
Trang 2Phần I : VỊ TRÍ,MỤC TIÊU VÀ CHIẾN LƯỢC PT DU LỊCH I.1 Mục tiêu chủ yếu của dự án quy hoạch đó là:
a) Đẩy mạnh công tác bảo tồn, tôn tạo và phát triển di tích lịch sử cố đô Hoa Lư theoLuật di sản văn hóa
b) Bảo vệ và làm phong phú thêm các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của khu
di tích cố đô Hoa Lư
c) Phối hợp với quy hoạch tổng thể Kinh tế - xã hội của tỉnh Ninh Bình và các dự ánquy hoạch của ngành du lịch để đảm bảo sự phát triển bến vững của khu vực
I.2 Phạm vi quy hoạch:
Bao gồm các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của khu di tích cố đô Hoa Lư, các ditích có liên quan trực tiếp đến khu di tích: Toàn bộ khu vực thành nội, thành ngoại Các ditích lịch sử : Đền thờ và Lăng Vua Đinh, Vua Lê, đền thờ Công chúa Phất Kim, chùa NhấtTrụ, bia Câu Dền, chùa Ngần, hang Bim, các đoạn tường thành, nền cung điện nằm dướilòng đất, núi Mã Yên, núi Phi Vân, núi Cột Cờ, sông Sào Khê,với diện tích khoảng gần
300ha.Trong đó đặc biệt chú trọng quy hoạch khu di tích Đinh – Lê.
I.3 Đối tượng:
Đối tượng bảo tồn, tôn tạo của quy hoạch đó là khu di tích cố đô Hoa Lư trong đó chútrọng chủ yếu đến khu vực đền Vua Đinh Tiên Hoàng, đền Vua Lê Đại Hành cùng khu vựcxung quanh đó có liên quan trực tiếp đến khu vực này; văn hóa, văn nghệ dân gian và các lễhội truyền thống
I.4 Nhiệm vụ:
- Phát triển các sản phẩm du lịch mang tính đặc thù, đa dạng hoá và nâng cao tínhhấp dẫn, cạnh tranh du lịch của khu di tích cố đô Hoa Lư Quan trọng hơn là tạo ra nhữngsản phẩm đáp ứng nhu cầu của du khách quanh năm để hạn chế tính mùa vụ
- Cố đô Hoa Lư là một khu du lịch phát triển trên cơ sở khai thác các giá trị văn hóa– lịch sử, cảnh quan – sinh thái, nên cùng với việc phát triển du lịch cũng cần chú trọng đếnviệc đảm bảo môi trường ngay từ đầu bởi những giá trị du lịch này rất nhạy cảm, dễ biến đổidưới tác động của hoạt động du lịch và của hoạt động kinh tế - xã hội
Trang 3- Để đảm bảo phát triển du lịch bền vững ở cố đô Hoa Lư phải lập những đề xuấtchính sách và các giải pháp cụ thể phát triển du lịch phải gắn với bảo tồn các giá trị văn hóa– lịch sử, cảnh quan – sinh thái; tạo điều kiện cho cộng đồng được tham gia tích cực vàohoạt động du lịch.
- Ngay từ bây giờ bên cạnh phát triển khu di tích cố đô thì việc đào tạo đội ngũ laođộng về du lịch đủ năng lực đáp ứng được yêu cầu cũng là điều quan trọng hàng đầu
- Căn cứ quy hoạch chi tiết của từng vùng, tiến hành lập, thẩm định, các dự án khác Đối với mỗi dự án thành phần cần lưu ý việc lựa chọn chủ đầu tư, xác định nguồn vốn chohợp lý Ngân sách nhà nước chủ yếu tập trung đầu tư cho vùng bảo vệ đặc biệt, và các ditích có liên quan trực tiếp đến Cố đô Hoa Lư; có các biện pháp huy động sự đóng góp sứcngười, sức của của nhân dân trong việc giữ gìn, bảo vệ, đầu tư bảo tồn, tôn tạo và phát huygiá trị khu di tích
Phần II: ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG,HIỆN TRẠNG CÁC NGUỒN LỰC II.1.Điều kiện tự nhiên và tài nguyên du lịch :
Hoa Lư trước đây gọi là huyện Gia Khánh, được thành lập từ 1906 Hoa Lư làvùng đất nổi tiếng của Việt Nam với truyền thống lịch sử vẻ vang, từng là kinh đô đầu tiêncủa nước Đại Cồ Việt- nước Việt Nam thống nhất của Đinh Tiên Hoàng và sau đó là các vua
Lê Đại Hành, Lý Công Uẩn Hiện nay, Hoa Lư là một địa chỉ du lịch hấp dẫn du khách trongnước và nước ngoài, hứa hẹn trở thành trung tâm du lịch lớn
Hoa Lư là một huyện nằm ở trung tâm tỉnh Ninh Bình, có vị trí bao bọc phía Bắc
và Tây với thành phố Ninh Bình, phía bắc giáp huyện Gia Viễn, phía tây giáp thị xã TamĐiệp, phía nam giáp huyện Yên Mô, phía đông giáp huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định và thànhphố Ninh Bình Với diện tích tự nhiên: 13.970 ha, dân số: 905.795 người( 2001 ) ,có 16 xã;
có địa hình tự nhiên phong phú và thuận lợi cho kinh tế phát triển
a.Địa hình :
Địa hình là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hoạt dộng kinh tế-xã hội.bề mặt địahình của Ninh Bình hết sức phong phú và đa dạng,giàu tiềm năng du lịch sinh thái.Trên địahình vùng núi cao phía Bắc, là địa bàn hẻo lánh, thuận lợi cho rừng nguyên sinh tồn tại, tiêubiểu là rừng quốc gia Cúc Phương- rừng quốc gia đầu tiên ở Việt Nam,có giá trị sinh học vô
Trang 4cùng quý hiếm và giá trị du lịch to lớn Địa hình Karst phía đông bắc tỉnh là nơi có nhiều hệthống hang động kỳ thú,là một thế mạnh cho việc phát triển du lịch của Ninh Bình,tiêu biểu
là khu Tam Cốc-Bích Động và hệ thống Tràng An…
Khu hang động sinh thái kỳ vĩ Tràng An ở phía nam cố đô Hoa Lư, hội tụ nhiềuđộng nước trên diện tích hàng trăm ha Đây được mệnh danh là vịnh Hạ Long trên cạn củađất Ninh Bình, có diện tích hơn 1500 ha được phát hiện cách đây vài năm Đây là địa chỉ dulịch về nguồn hết sức hấp dẫn Tại đây có khoảng 50 động khô và 50 động nước Các hangđộng đực nối với nhau tạo nên một bức tranh thuỷ mặc Du khách sẽ dừng chân ở các di tíchlịch sử, các dãy núi tồn tại hệ sinh vật đa dạng, phong phú, trong đó có những động vật quýhiếm
Vùng địa hình đồng chiêm trũng, ngập nước quanh năm của các huyện Gia Viễn,Hoa Lư Tuy không thuận lợi cho hoạt động canh tác nông nghiệp , nhưng lại tạo ra nhữngcảnh quan thiên nhiên kỳ thú, là tiềm năng của du lịch sinh thái ,tiêu biểu như khu du lịchngập nước Vân Long Non nước Vân Long có những cảnh quan tuyệt đẹp,cảnh núi ẩn mâytrời,mây che ấp núi, non và nước hoà quyện với nhau tạo nên một cảnh quan hùng vĩ đồngthời mang phong cảnh của một vùng quê hiền hoà yên ả,hương đồng gió nội làm cho VânLong giống như một” Vịnh Hạ Long không sóng”
Cố đô Hoa Lư cách Thủ đô Hà Nội khoảng 90km, thuộc địa phận xã Trường Yên,huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình Đây là vùng đất hấp dẫn, quyến rũ lòng người bởi cảnh đẹpthiên nhiên kỳ thú, non nước hữu tình hoà quyện với các di tích lịch sử - văn hoá đặc sắc củadân tộc
Thành luỹ Hoa Lư xưa:
Sử ghi rằng khi thống nhất giang sơn về một mối, năm Mậu Thìn (968) Đinh BộLĩnh lên ngôi hoàng đế, lập nên quốc gia Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư, “đắp thành đàohào, dựng cung điện, chế triều nghi” Kinh đô Hoa Lư nay thuộc địa bàn các thôn YênThành, Yên Thượng và Chi Phong xã Trường Yên huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Dựa vào địa hình tự nhiên, nội thành kinh đô Hoa Lư, được chia thành ba khuvực chính, thường được gọi theo vị trí là Thành Nội, Thành Ngoại, Thành Nam, trong đó
Trang 5Thành ngoại là trung tâm kinh đô Toàn bộ khu nội thành rộng khoảng 6km2, trong đó diệntích dùng để xây dựng cung điện, dinh thự, trại lính rộng khoảng 2,7km2
Do bối cảnh nước nhà vừa giành được độc lập, chính quyền Trung ương tậpquyền chưa đủ mạnh để quản lý toàn bộ lãnh thổ quốc gia, nguy cơ ngoại xâm và nội chiếnvẫn rình rập, nên nhà Đinh đã lập đô ở địa điểm vừa xa biên giới, vừa có địa hình hiểm trở,lại ở cạnh làng quê của vua, nay là xã Trường Yên huyện Hoa Lư
Kinh đô Hoa Lư nằm trong thung lũng đá vôi với ba phía Đông, Tây và Namdày đặc núi non cao ngất, vách núi dựng đứng, đỉnh núi lởm chởm đá tai mèo, vốn đượchình thành trong thời kỳ tạo sơn thuộc kỷ địa chất Triat cánh nay khoảng 300 triệu năm Núinon hùng vĩ thực sự là những bức tường thành thiên nhiên che chở kinh đô Phía Đông làdãy Hang Quàn, núi Đầm, phía Tây có dãy Mang Sơn, Cổ Giải, Hàm Xà, phía Nam có dãyHang Luồn, Quèn Đốt… Ngăn cách khu Thành Ngoại với khu Thành Nội (là “thích lý” –nơi cư trú của quan lại, quý tộc) là dãy Đại Vân Sơn với các ngọn Núi Chợ, Hang Sung,Quèn Vông… Nối hai khu vực này chỉ có một lối duy nhất là Quèn Vông mà việc qua lạikhông dễ dàng gì Còn trong sơn hệ đá vôi dày đặc kia, chỉ có những đường núi len lỏi, dốc,sình lầy vô cùng hiểm trở Nhà Đinh đã lợi dụng địa thế tự nhiên với núi non hiểm trở đểbảo vệ cho Kinh đô Hoa Lư Chỉ duy nhất phía Bắc khu Kinh đô không có núi non che chắn,buộc nhà Đinh phải đắp thành để bảo vệ
Tường thành ngoài là tuyến tường thành bảo vệ ngoài cùng của Kinh đô Hoa Lư.Bên trong các tuyến tường thành là khu nội thành, bên ngoài chúng là vành đai ngoại thành
Kẻ địch muốn tấn công vào Kinh đô Hoa Lư thì trước hết phải vượt qua các bức tường thànhnày Vì tính chất sống còn đó mà các tuyến tường thành ngoài mặc dù không thể sánh vớicác tường thành thiên tạo về quy mô đồ sộ, sự bền vững bất khả xâm phạm, nhưng cũngkhông kém phần cao to và kiên cố Nhà Đinh cho xây đắp ở đây một số tuyến tường thànhnối các ngọn núi với nhau, như ở thôn Yên Thượng, Yên Hạ, Yên Trạch có các tuyến ThànhĐông chạy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam nối núi đầm với núi Thanh Lâu, núi ThanhLâu với núi Cột Cờ (dài 500m), tuyến Thành Bắc chạy theo hướng Đông Bắc – Tây Nam,nối núi Cột Cờ với núi Chẽ, núi Chẽ với núi Chợ dài 450m, ở thôn Chi Phong có tuyếnThành Dền hướng Đông – Tây, nối núi Hang To sang núi Cánh Hàn, núi Cánh Hàn sang núiHàm Xà dài 650m Phía Nam khu Nội Thành có một đoạn tường thành gọi là Thành Nam
Trang 6dài khoảng 100m nối hai mỏm núi phía Đông sang phía Tây, tại điểm gọi là Máng Nước.Đây là đoạn tường thành bảo vệ con đường thuỷ ra vào kinh thành Hoa Lư Nghiên cứu vếttích các đoạn tường thành cho thấy chúng được đắp bằng đất, bên trong ốp bằng gạch, dùngcọc gỗ, lá cây chống lún Kích thước các đoạn tường thành này rất đồ sộ và khó lòng vượtqua: chân rộng từ 15 – 17m, mặt rộng 3 – 4m, cao 8 – 10m
Bên trong khu vực Nội thành lại có những đoạn tường thành khác ngăn chia Nộithành ra từng khu vực nhỏ tách rời nhau Ngoài bức tường thành thiên tạo là núi Đại Vânsừng sững chia đôi Nội thành thành hai khu vực liền kề nhau nhưng tách rời nhau, dân gianquen gọi là khu Thành Nội (thôn Chi Phong) và khu Thành Ngoại (chủ yếu nằm trên địa bàncác thôn Yên Thành, Yên Thượng), trong mỗi khu vực đó lại có các đoạn tường thành chiangăn theo kiểu “ô hàng thuốc” Khu Nội thành nằm gọn trong thung lũng núi đá vôi, cho nêncác đoạn tường thành trong khu Nội thành thường nằm theo hướng Đông – Tây cắt ngang vànối dãy núi phía Đông với dãy núi phía Tây Ở khu Thành Nội đó là tường thành Vầu nốinúi Hang Sung sang núi Cổ Giải, tường thành Bồ nối núi Quèn Đót sang núi Mồng Mang,tường thành Bin nối núi Mồng Mang sang núi Cổ Giải Ở khu Thành Ngoại có tường thànhVầu nối từ núi Hang Quàn sang núi Mã Yên, từ núi Mã Yên sang núi Quèn Vông, tườngthành Ngòi Chẹm nối núi Hang Quàn sang núi Đại Vân, tường thành Thụ Mộc nối núi AmTiêm sang núi Hang Luồn Như vậy các đoạn tường thành này chỉ chạy cắt ngang hai khuvực Nội thành, các nhà nghiên cứu chưa phát hiện được vết tích của một đoạn tường thànhnào cắt dọc khu Nội thành theo chiều Nam Bắc
Trên các đoạn tường thành nhân tạo này đều có cửa ra vào hoặc thường xuyên,
vì nằm trên tuyến giao thông thuỷ bộ quan trọng, hoặc chỉ dùng cho việc canh giữ, bố phònghoặc thoát hiểm khi cần thiết Tại tuyến thành Đông có tới hai cửa thành Một cửa đi quađoạn thành nối núi Đầm với núi Thanh Lâu, nằm trên tuyến đường bộ quan trọng ra vàoKinh đô Hoa Lư Bia hang Thầy Bói tạc dưới chân núi Đầm, cạnh con đường 12C hiện naygọi cửa thành này là Đông Môn ( cửa Đông), là nơi bá quan văn võ qua lại mỗi khi vào triều
bệ kiến Nay còn địa danh xóm Đông Môn thuộc xã Trường Yên, và núi Thanh Lâu nằmcạnh đường còn gọi là Núi Cổng, nhưng vết tích của cửa thành thì hoàn toàn không còn docon đường qua đây luôn được cải tạo và mở rộng
Trang 7Cũng trên tuyến thành này, đoạn từ núi Thanh Lâu sang núi Cột Cờ, khảo cổhọc đã tìm thấy một lối đi qua thành, rộng 4,5m, dài 17m, cao hơn mặt ruộng hiện tại 1,5m.Nền lát gạch vuông trang trí hoa sen hoặc chim phượng, hai bên lối đi xây tường bằng gạchchữ nhật thế kỷ X, phế tích cho biết đương thời lối đi được lợp bằng ngói Ngoài ra, HangQuàn cũng là một lối đi ra vào kinh thành Dân gian cho rằng cái hang này là nơi quản xácchết (tức nhà xác) thời Đinh – Lê, nhưng tên chính thức của nó là Yên Quang, tức là cửa ravào an toàn Về cổng thành dưới nước (thuỷ môn), tuy vết tích không còn, nhưng ở nhữngchỗ có sông ngòi chảy qua tường thành, như trên tuyến thành Bắc, nơi con sông Sào Khêchảy qua ngay chân núi Chẽ, hoặc tại Hang Luồn, Máng Nước, tất phải có quân canh giữ, và
đó là cổng thành đường thuỷ
Nay thì các vết tích các tường thành không còn, hầu hết đã bị san phẳng để lấyđất xây dựng nhà cửa hoặc làm lối đi Chỉ còn lại phần móng thành chìm dưới đất là có thểkhai quật để nghiên cứu Tuyến tường thành nằm trên địa bàn thôn Chi Phong còn khánguyên vẹn, nhưng đã được dùng làm đê ngăn lụt, nên vùi lấp hết dấu vết tường thành thờiĐinh – Lê, điển hình là thành Dền Tường Vầu trở thành lối đi, tường Bin, tường Bồ là đậpngăn nước
Nhìn chung, Kinh đô Hoa Lư thời Đinh - Tiền Lê thế kỷ X đã được vua Đinhtriệt để lợi dụng địa hình hiểm yếu của thiên nhiên bao bọc tạo nên một toà thành bất khảxâm phạm Chính vì vậy trong suốt 42 năm trời tồn tại, vào Kinh đô Hoa Lư, giặc Cử Long(Thanh Hoá), hàng ngàn chiến thuyền của vua Chiêm Thành do Ngô Nhật Khánh dẫn đường
đã nhiều lần muốn đánh… đều thất bại thảm hại Tiếp tục công tác nghiên cứu, khai quật cáctường thành, cho phục dựng toàn bộ hoặc một số tuyến thành là việc rất nên làm, và cần kíphiện nay khi lễ kỷ niệm một ngàn năm Thăng Long không còn là bao xa!
b.Khí hậu :
Ninh Bình thuộc vùng tiểu khí hậu của đồng bằng sông Hồng, ngoài ảnh hưởng
sâu sắc của gió mùa Đông bắc, Đông nam, còn chịu ảnh hưởng của khí hậu ven biển, khíhậu rừng núi và nửa rừng núi Thời tiết trong năm chia làm hai mùa khá rõ rệt; mùa khô từtháng 11 - 12 năm trước đến tháng 4 năm sau; mùa mưa từ tháng 5 - tháng 10
Trang 8Nhiệt độ trung bình hàng năm là 23,4oC và có sự chênh lệch không nhiều giữa cácvùng (hơn kém nhau từ 0,3 - 0,4oC); tháng 7 có nhiệt độ cao nhất là 28,5oC, tháng 1 có nhiệt
độ trung bình thấp nhất là 15,6oC
Độ ẩm trung bình hàng năm là 86% và có sự chênh lệch không nhiều giữa cáctháng trong năm: tháng 2 cao nhất là 91%, tháng 10 thấp nhất là 80%; giữa các vùng chênhlệch nhau trên dưới 1%
Số giờ nắng trung bình mỗi tháng là 98,7 giờ, tháng 5 cao nhất là 199,4 giờ,tháng 3 thấp nhất là 14,6 giờ
Lượng mưa trung bình mỗi tháng là 238,8 ly, tháng 9 cao nhất là 816 ly, tháng
1 thấp nhất là 8,5 ly Lượng mưa phân bổ không đều trong năm, thường tập trung vào cáctháng 5 đến tháng 10 và chiếm từ 86 - 91% lượng mưa trong năm
Do điều kiện thuỷ thế bất lợi (một phần do nước thượng nguồn từ Hoà Bình dồn
về, một phần do nước mưa từ các triền núi từ Thanh Hoá đổ xuống) vào những đợt mưa to(1985, 1994) các huyện Gia Viễn, Nho Quan, Yên Mô, Hoa Lư thường gặp thiên tai, lũ lụttrên diện rộng
Tất cả những điều kiện này góp phần thuận lợi và mang lại một số khó khăncho sự phát triển của du lịch Hoa Lư nói riêng và của Ninh Bình nói chung
c.Sông ngòi :
Ninh Bình có hệ thống sông ngòi dày đặc,với lượng mưa trung bình 1908, 5mm/năm, địa hình đa dạng, chia cắt, đã tạo nên mật độ sông ngòi và lưu lượng dòng chảy cao(0,6-0,9km/km2 ; 301/s/km2) (nguồn : Chương trình tiến bộ khoa học kỹ thuật cấp nhà nước421) Tiêu biểu như sông Đáy, sông Càn, sông Hoàng Long… Các dòng sông này khôngchỉ là mạng lưới giao thông quan trọng mà còn mang lại tiềm năng du lịch cao,đang dưa vàokhai thác
Sông Hoàng Long chảy qua huyện Gia Viễn kết hợp với sông Đáy tại ngã baGián Khẩu, cách Hoa Lư không xa Đây là dàng sông gắn liền với bao huyền thoại về vuaĐinh Tiên Hoàng thuở còn là chú bé Đinh Bộ Lĩnh cờ lau tập trận Gìơ đây, mỗi ngày cóhàng trăm du khách ngược dòng Hoàng Long , từ Ninh Bình lên thượng nguồn để tìm dấuvết xa xưa Đầu thế kỷ 21, rất đông du khách tới Ninh Bình không chỉ để chiêm ngưỡng vẻ
Trang 9đẹp của cố đô Hoa Lư mà còn lên tận thượng nguồn con sông có vẻ đẹp kỳ lạ này để thămsuối nước nóng Kênh Gà và động Vân Trình.
d.Sinh vật :
Khu cố đô Hoa Lư có một thế giới sinh vật phong phú gồm các loài thực vật quýhiếm và nhiều loài khác thì được dùng để làm thuốc Tài nguyên cây cảnh gồm có 76 loàinhư Lan,Tuế v.v
Các loài động vật cũng rất phong phú mà ngày này người ta vẫn còn gặp như khỉ ,sơn dương , trăn, sáo , vẹt, khướu…
Động vật thuỷ sinh trong vùng ngập nước Hoa Lư hiện còn tồn tại tương đốiphong phú , bao gồm 30 loài động vật nổi , 47 loài động vật đáy Đặc biệt là loài Rùa cổ sọc(Ocadia sinesis) được coi là quý hiếm
Tất cả góp phần phục vụ cho việc phát triển các khu du lịch sinh thái tiềm năng
và mang lại giá trị sinh thái cao
II.2.Điều kiện dân cư KT-XH và TNDL nhân văn :
Là mảnh đất hay diễn ra các cuộc giao tranh ác liệt trong lịch sử chống giặc ngoại xâm và nội chiến của cả dân tộc, nhân dân Ninh Bình đã hun đúc truyền
Trang 10thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm Họ cũng là những con người rất yêu thương và gắn bó với quê hương nơi có phong cảnh hữu tình trứ danh cả nước.
Mỗi con người Ninh Bình, dù có di bất cứ đâu, nơi đâu cũng tâm niệm: “
dù ai buôn dâu bán đâu Nhớ ngày mở hội cờ lau thì về.” Bản chất chất phác thật thà,
nhưng trong con người Ninh Bình cũng có niềm tự hào và kiêu hãnh:
Chẳng thơm cũng thể hoa nhài
Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An
Đó là lối nói tự hào họ đã là dân kinh kì- kinh đô Hoa Lư hiển hách trong lịch
sử Hoa Lư là vùng đất nổi tiếng của Việt Nam với truyền thống lịch sử vẻ vang, từng là kinh đô đầu tiên của nước Đại Cồ Việt- nước Việt Nam thống nhất của Đinh Tiên Hoàng và sau đó là các vua Lê Đại Hành, Lý Công Uẩn Hiện nay, Hoa Lư là một địa chỉ du lịch hấp dẫn du khách trong nước và nước ngoài, hứa hẹn trở thành trung tâm du lịch lớn
b.Kinh tế:
Ninh Bình có vị trí quan trọng của vùng cửa ngõ miền Bắc và vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc Đây là nơi tiếp nối giao lưu kinh tế và văn hoá giữa khu vực châu thổ sông Hồng với Bắc Trung Bộ, giữa vùng đồng bằng Bắc Bộ với vùng rừng núi Tây Bắc Thế mạnh kinh tế nổi bật của Ninh Bình là các ngành công nghiệp vật liệu xây dựng và du lịch Trong những năm gần đây kinh tế Ninh Bình liên tục tăng trưởng ở mức 2 con
số, Năm 2005 chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh xếp thứ 41/42, năm 2006 vươn lên xếp thứ18/64, năm 2007 xếp thứ 24/64, năm 2008 xếp 23/63, liên tục đứng thứ 5 ở miền Bắc Năm
2007, Ninh Bình là một trong những tỉnh thu hút vốn đầu tư nước ngoài lớn của Việt Nam; thu ngân sách đạt 1.140 tỷ đồng, là tỉnh thứ 26/64 đạt mức thu 1000 tỷ Trong khi diện tích
Trang 11xi măng Hướng Dương v.v Sản phẩm chủ lực của địa phương là xi măng, đá, thép, vôi, gạch v.v.
Tính đến năm 2009, Ninh Bình có 7 khu công nghiệp gồm: Gián Khẩu, Ninh Phúc, Tam Điệp, Phúc Sơn, Sơn Hà, Xích Thổ và Khánh Cư, 22 cụm công nghiệp với diện tích 880 ha Nghề thủ công truyền thống địa phương có: thêu ren ở Hoa Lư, dệt chiếu và làmhàng cói mỹ nghệ ở Kim Sơn, Yên Khánh , đan lát mâytre ở Gia Viễn, Nho Quan, sản xuất
đồ đá mỹ nghệ ở Ninh Vân (Hoa Lư)
Theo Cục thống kê tỉnh Ninh Bình, tổng giá trị sản xuất công nghiệp trên địa bàn tỉnh ước đạt hơn 6.000 tỷ đồng trong năm 2008, tăng gần 50% so với năm 2007 Một số nhà máy đã đi vào sản xuất cho ra sản phẩm như nhà máy xi măng Duyên Hà, xi măng Hướng Dương, Công ty may Đài Loan, Cơ sở chế biến hạt điều - Cty CP xuất khẩu đầu tư Ninh Bình, Sản phẩm lò quay ximăng 2,3 triệu tấn/năm của Công ty Cơ khí lắp máy Ninh Bình, các sản phẩm cơ khí công nghệ cao của Công ty cơ khí Quang Trung, sản phẩm hoa quả đóng hộp của Công ty cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao…đã góp phần tăng giá trị công nghiệp
Về thu hút đầu tư, tỉnh có những dự án công nghiệp với mức đầu tư lớn đang được triển khai xây dựng như: Nhà máy phân đạm công suất 56 vạn tấn/năm, nhà máy sản xuất phụ tùng động cơ tàu thuỷ Vinashin vơi vốn đầu tư 1.200 tỷ đồng, nhà máy sản xuất sôđa đầu tư 1.300 tỷ, nhà máy sản xuất phôi thép Ninh Bình đầu tư 560 tỷ đồng
Nông nghiệp
Ninh Bình có lợi thế phát triển ngành nông nghiệp đa dạng nhiều thành phần Các vùng chuyên canh nông nghiệp chính của tỉnh: vùng nông trường Đồng Giao chuyên trồng cây công nghiệp như cây dứa thơm, vùng Kim Sơn trồng cây cói làm chiếu và các mặt hàng mỹ nghệ khác, vùng biển Kim sơn nuôi tôm sú, nuôi cá và nuôi lợn, vùng Ninh Phúc, Ninh Sơn trồng hoa và rau sạch Cơ cấu Nông, lâm, thuỷ sản trong GDP của tỉnh, năm 2007 đạt 26% (mục tiêu đến năm 2010 là 17%) Trong nông nghiệp, giữa các lĩnh vực sản xuất cũng có sự chuyển dịch Năm 2001, nông nghiệp chiếm 93,4%, lâm nghiệp 1,3%, thuỷ sản 1,7%, đến năm 2007, tỷ lệ đó là: Nông nghiệp 86,9%, lâm nghiệp 1,7%, thuỷsản 11,4%
Trang 12Lĩnh vực nuôi thuỷ sản phát triển khá ổn định, nhất là ở khu vực nuôi thả thuỷ sản nước ngọt Diện tích nuôi thuỷ sản năm 2007 đạt 9.021 ha, tăng 27,7% so với năm 2004;trong đó diện tích nuôi thả vùng nước ngọt đạt 6.910 ha, nuôi thuỷ sản nước lợ 2.074 ha Sảnlượng thuỷ sản năm 2007 đạt 18.771 tấn Trong đó sản lượng tôm sú đạt 1.050 tấn, cua biển đạt 1.280 tấn Tổng giá trị thuỷ sản năm 2007 đạt 350 tỷ đồng, tăng 73,4 tỷ đồng so với năm 2004.
Về hạ tầng, tỉnh đang đầu tư, nâng cấp, xây mới nhiều trạm bơm nước, kênh mương Các tuyến đê quan trọng như: Đê biển Bình Minh II; đê tả, hữu sông Hoàng Long; đê Đầm Cút, đê Năm Căn, hồ Yên Quang, âu Cầu Hội được nâng cấp theo hướng kiên cố hoá
Dịch vụ
Ninh Bình có vị trí hội tụ giao thông liên vùng rất thuận lợi cho phát triển lưu thông hàng hóa với các địa phương khác trong cả nước Về du lịch, Ninh Bình có điều kiện phát triển đa dạng các loại hình du lịch: sinh thái - nghỉ dưỡng, văn hóa - lịch sử - tâm linh,
du lịch mạo hiểm, thể thao
Về thể thao, giải trí, Ninh Bình có những công trình thể thao cấp quốc gia là nhà thi đấu Ninh Bình và sân vận động Ninh Bình Từ năm 2006 tỉnh có một đội bóng đá là
câu lạc bộ bóng đá Xi măng The Vissai Ninh Bình và một đội bóng chuyền hạng mạnh là
Tràng An Ninh Bình Về giáo dục và đào tạo tỉnh có trường đại học Hoa Lư và 4 trường cao đẳng
Ninh Bình đang có nhiều nỗ lực kêu gọi đầu tư vào lĩnh vực du lịch, dịch vụ Tỉnh coi đây làlĩnh vực kinh tế mũi nhọn Tốc độ tăng giá trị sản xuất các ngành dịch vụ đạt 16%
Từ năm 2004, Sở Công Thương Ninh Bình đã xây dựng quy hoạch mạng lưới chợ trên địa bàn tỉnh đến năm 2010 và định hướng đến năm 2015 Năm 2008, toàn tỉnh có
107 chợ, trong đó chợ Rồng ở thành phố Ninh Bình là chợ loại 1, 5 chợ loại 2 (chợ Đồng Giao, chợ Nam Dân, chợ Ngò ) còn lại là chợ loại 3
c.Văn hoá :
Văn hoá Hoa Lư nói riêng và văn hoá Ninh Bình nói chung là một sắc diện thống nhất trong đa dạng, mang cái cốt cách văn hoá đồng bằng Bắc Bộ đậm nét nhung lại hoà quyện với các dấu ấn của văn hoá Bắc Trung Bộ một cách hài hoà Đó là một tính cách con người tuy thâm trầm, thanh cao, sâu sắc nhưng lại rất tần tảo trong lao động, tằn tiện
Trang 13trong sinh hoạt và nghiêm khắc trong bản thân Trong văn hoá nghệ thuật, Ninh Bình là một trong những cái nôi của nghệ thuật hát chèo, hát chầu văn, xẩm… là những loại hình nghệ thuật được nhân dân ưa chuộng cho đến ngày nay, nó trở thành di sản phi vật thể góp phần không nhỏ vào việc phát triển du lịch Ninh Bình
Ninh Bình còn là nơi diễn ra nhiều lễ hội truyền thống đặc biệt là ở khu cố đôHoa Lư, được cả nước biết đến, như lễ hội Trường Yên, lễ hội chùa Bái Đính, lễ hội đền Thái Vi… nhưng nổi tiếng nhất vẫn là lễ hội Trường Yên Lễ hội Trường Yên được tổ chức hàng năm tại xã Trường Yên thuộc khu cố đô Hoa Lư để tưởng nhớ công đức vua Đinh TiênHoàng và vua Lê Đại Hành Lễ hội này là một lễ hội trọng điểm trong chiến lược phát triển
du lịc của tỉnh Ninh Bình về khu vực cố đô Hoa Lư
Văn hoá ẩm thực Ninh Bình cũng rất hấp dẫn thu hút du khách Bên cạnh các thức uống nổi tiếng trà Sơn Kim Cúc, rượu Nho Quan… còn có nhiều món ăn đặc sản được
du khách ưa chuộng khi đến Ninh Bình, và có tiềm năng thu hút du khách lớn, như cơm cháy( nhất hưởng thiên kim), nem Yên Mạc (Yên Mô), tái dê Hoa Lư, gỏi nhệch Kim Sơn Văn hoá Ninh Bình đã khoác cho mình một sắc diện độc đáo riêng nằm trong văn hoá chung của đồng bằng Bắc Bộ, nhưng lại có sự hoà quyện tuyệt vời với các yếu tố văn hoá mới, các yếu tố văn hoá mièn núi Tây Bắc, miền Bắc Trung Bộ Văn hoá Ninh Bìnhcũng tạo nên giá trị du lịch to lớn từ các làng nghề truyền thống, các lễ hội, các loại hình văn hoá văn nghệ dân gian, nghệ thuật ẩm thực… đó là đọng lực để Ninh Bình cũng như Hoa Lư phát triển du lịch trong thời đại mới
d Tài nguyên du lịch nhân văn:
Phong cảnh Ninh Bình có tiềm năng du lịch rất lớn, nhiều danh lam thắng cảnh
và di tích lịch sử văn hoá nổi tiếng như:
Cố đô Hoa Lư (xã Trường Yên, huyện Hoa Lư) là kinh đô của nhà nước phong kiến tập quyền đầu tiên ở Việt Nam, hiện còn đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng và Lê Đại Hành Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh dẹp xong loạn 12 sứ quân, thống nhất giang sơn, lên ngôi Hoàng
đế, lập ra triều đại nhà Đinh Vua Đinh Tiên Hoàng đặt tên nước là Đại Cồ Việt, lấy Hoa Lư quê hương là kinh đô.Sử cũ mô tả chấm phá địa lý tự nhiên của kinh đô Hoa Lư như sau:
Trang 14"Hoa Lư là nơi núi non trùng điệp Núi trong sông, sông trong núi Căn cứ thủy bộ rất thuận tiện Sau lưng là rừng, trước mặt là đồng bằng, xa nữa là biển cả Nơi đây non sông tráng lệ, phong thủy hài hòa xứng đáng chọn để dựng đô được."
Sau khi 2 cha con Đinh Tiên Hoàng bị sát hại, con trai còn lại là Đinh Toàn nối ngôi Trước tình thế khó khăn của họa ngoại xâm, Thái hậu Dương Vân Nga nhường ngôi cho Lê Hoàn, tức vua Lê Đại Hành Triều Đinh kết thúc Dương Vân Nga lại trở thành hoàng hậu của Lê Hoàn Sau cuộc kháng chiến chống Tống lần thứ nhất trên sông Bạch Đằng, vua Lê Đại Hành cho xây dựng thêm nhiều cung điện lộng lẫy ở Hoa Lư.Năm 1009,
Lê Long Đĩnh làm vua được 4 năm thì mất Lý Thái Tổ lên ngôi thay nhà Tiền Lê Ông thấy đất Hoa Lư chật hẹp, không thể mở mang thành nơi đô hội được.Năm 1010, vị vua này đã ban Chiếu dời đô để xây dựng kinh đô tại Thăng Long
Kinh đô Hoa Lư tồn tại được 42 năm, trong đó 12 năm đầu là triều Đinh (968 980), 29 năm kế tiếp là triều Tiền Lê (980 - 1009) và năm cuối (1009 - 1010) là triều Lý Kinh đô Hoa Lư trở thành Cố đô từ năm 1010.Toàn bộ khu di tích Cố đô Hoa Lư (gồm vùngbảo vệ đặc biệt và vùng đệm) nằm trên địa bàn giáp ranh giới 3 huyện, thành phố của tỉnh
-Ninh Bình Quần thể các di tích này đã được thủ tướng chính phủ Việt Nam quyết định khoanh vùng bảo tồn, trong đó có hai ngôi đền cách nhau 500m Một đền quy mô lớn hơn thờ Đinh Tiên Hoàng ngôi đền kia thờ Lê Đại Hành đều nằm ở xã Trường Yên, huyện Hoa
Lư
Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động (tại xã Ninh Hải- Hoa Lư) đã được tặng chữ:
"Nam thiên đệ nhị động" hay "vịnh Hạ Long cạn" với các điểm du lịch như: Tam Cốc, đền Thái Vi, chùa Bích Động, động Tiên, chùa Linh Cốc v.v
Vườn quốc gia Cúc Phương (huyện Nho Quan) với diện tích rừng nguyên sinh khoảng 22.000 ha, có nhiều động thực vật quý hiếm, có cây chò ngàn năm tuổi, có động Người xưa
Nhà thờ Phát Diệm là công trình kiến trúc tôn giáo kết hợp hài hòa giữa kiến trúc phương đông và phương tây
Khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long là khu bảo tồn thiên nhiên ngập nước lớn nhất đồng bằng Bắc Bộ tại đây có suối nước nóng Kênh Gà, động Vân Trình, và nhiều núi hang đẹp khác
Vùng biển huyện Kim Sơn được UNESCO đưa vào danh sách các địa danh thuộc
Trang 15khu dự trữ sinh quyển đồng bằng sông Hồng, là một trong 6 khu dự trữ sinh quyển thế giới tại Việt Nam
Ngoài ra còn có: động Thiên Hương, núi Ngọc Mỹ Nhân, núi Non Nước, sông Vân, khu hang động Tràng An, Phòng tuyến Tam Điệp - Biện Sơn, sân golf Yên Thắng 54
lỗ được coi là hiện đại và lớn nhất Việt Nam tại thời điểm này
Hiện nay Ninh Bình có 2 khu du lịch đã và đang hoàn thiện hồ sơ đề nghị
UNESCO công nhận là di sản thế giới:
Tổ hợp khu di tích lịch sử văn hóa Cố đô Hoa Lư và Hang động Tràng An: di sản văn hóa thế giới
Vườn quốc gia Cúc Phương: di sản thiên nhiên thế giới
II.3.Tiềm năng và hiện trạng khai thác điều kiện tự nhiên:
a.Tiềm năng khu cố đô Hoa Lư :
Hoa Lư là Kinh đô đầu tiên của nền văn minh Đại Cồ Việt trong suốt 42 năm(968-1010) của ba triều đại phong kiến tập quyền : Triều Đinh - Tiền Lê và mở đầu triều
Lý Hoa Lư ngàn năm sáng mãi với tên tuổi vua Đinh Tiên Hoàng , vua Lê Đại Hành , vua
Lý Thái Tổ Ba con người , ba cuộc đời kiệt xuất , tiêu biểu cho ba triều đại ; người sau kếthừa người trước làm cho Hoa Lư đi vào lịch sử như một mốc son chói ngời trong qua trìnhdựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam
Trên một nghìn năm qua , trải bao biến động của thiên nhiên và lịch sử , hìnhảnh Kinh đô Hoa Lư xưa không còn nữa , song các di tích liên quan đến triều Đinh - Tiền Lê
và triều Lý nay vẫn còn được lưu giữ Đó là đền thờ vua Đinh và vua Lê nổi tiếng Tươngtruyền , khi nhà Lý dời đô ra Thăng Long năm 1010 , cư dân Hoa Lư dựng hai ngôi đền nằmtrên nền cung điện cũ để thờ Đinh Tiên Hoàng và Lê Đại Hành
Đầu thế kỷ 17 , phong quận công Bùi Thời Trung dựng đền lại , quay hướngđền từ Bắc sang Đông Tuy tu bổ và tôn tạo nhiều lần , khu đền vẫn giữ được vẻ cổ kính ,thâm nghiêm
Ngày nay , ở Cố đô Hoa Lư , ngoài hai di tích đền thờ vua Đinh và vua Lê còn
có những công trình kiến trúc tôn giáo , tín ngưỡng có giá trị như lăng Vua Đinh , Vua Lê ,chùa Nhất Trụ , đền thờ công chúa Phất Kim…
Trang 16Nhà bia tưởng niệm Lý Thái Tổ tại Khu di tích Cố đô Hoa Lư đã được Uỷ bannhân dân thành phố Hà Nội , Ban tổ chức 1000 năm Thăng Long – Hà Nội cùng với tỉnhNinh Bình tiến hành xây dựng và khánh thành vào tháng 9 năm 2000 nhân kỷ niệm 990 nămHoa Lư – Thăng Long – Hà Nội
Hàng năm lễ hội truyền thống Cố đô Hoa lư – (xưa thường gọi là hội TrườngYên, hay hội Cờ Lau) được diễn ra vào các ngày 6,7,8 tháng 3 âm lịch Sử sách cho biết :Trong nhiều triều đại phong kiến , lễ hội Trường Yên là một quốc lễ , vì đây là nơi , là dịptưởng niệm các vị hoàng đế , anh hùng dân tộc : Đinh Tiên Hoàng và Lê Đại Hành
Về dự lễ hội Cố đô Hoa Lư , các thế hệ công dân của nước Đại Cồ Việt xưa vànước Việt Nam ngày nay cùng tiếp nối , khơi thêm dòng chảy của lịch sử cộng đồng dân tộc
từ hàng nghìn năm trước với sứ mệnh : dựng nước , giữ nước , chấn hưng , phát triển và tựchủ
Lễ hội Cố đô Hoa Lư đã được bắt đầu ngay khi nhà Lý dời đô về Thăng Long –
Và trên nền móng của cung điện Hoa Lư , hai ngôi đền thờ vua Đinh và vua Lê được tạodựng Để có được một hình thức lễ hội như hiện nay là cả một quá trình mà trong đó hoàquyện những sự kiện lịch sử và truyền thuyết dân gian
Du khách đến với Cố đô Hoa Lư ngưỡng mộ đại danh lịch sử làm nên thiên anhhùng ca bất hủ , thể hiện ý chí tự lực , tự cường của dân tộc Việt Nam
Bên cạnh đó, đến với Hoa Lư du khách được thư giãn trong cảnh đẹp thiênnhiên với sự đa dạng sinh thái của nó Khối đá vôi Hoa Lư – Ninh Bình là tầng trầm tíchcácbonát xen kẹp các lớp đôlômít và phiến sét , được tạo thành cách đây khoảng 215 ± 5triệu năm Khi đó núi đá vôi là những hòn đảo được biển bao bọc Do đá vôi hình thành vàtồn tại khá dài , cộng với các hoạt động kiến tạo và quá trình phong hoá và hình thành nhiềutầng hang động Castơ Xen kẽ với rừng trên núi đá vôi là các thung lũng , cánh đồng lúa ,sông , suối tạo thành cảnh quan hấp dẫn
Qua điều tra đã phát hiện 18 hang động đẹp Điển hình là hang động Thiên Tôn, động Am Tiêm , động Liên Hoa , hang Luồn , hang Lổ , hang Tối , hang Sáng … Mỗi hang, mỗi động không chỉ là công trình nghệ thuật tuyệt vời của tạo hoá mà còn mang trên mình
Trang 17những sự tích , những công trình văn hoá tín ngưỡng và cả những bài thơ xáo động lòngngười
Với phông môi trường sinh thái đa dạng là tiền đề cho một thế giới sinh vậtphong phú Trong số 577 loài thực vật thống kê được , có 311 loài có thể dùng làm thuốc Tài nguyên cây cảnh ghi nhận được 76 loài Giá trị nhất là hai loài Tuế và các loài thuộc họLan
Động vật thuỷ sinh trong vùng ngập nước Hoa Lư hiện còn tồn tại tương đốiphong phú , bao gồm 30 loài động vật nổi , 47 loài động vật đáy Đặc biệt là loài Rùa cổ sọc(Ocadia sinesis) được coi là quý hiếm
Hiện nay , người ta vẫn còn gặp các loài khỉ , sơn dương , tê tê , tắc kè , trăn ,rắn và các loài chim như sáo , vẹt , chim cu , khướu , cò…
Hoa Lư - một vùng du lịch văn hoá lịch sử và thiên nhiên hấp dẫn Đó là điểmdừng chân của học sinh , sinh viên , những nhà khoa học , những du khách say mê về vănhoá , lịch sử , thiên nhiên và môi trường sinh thái
Hoa Lư - điểm dừng chân để nghỉ ngơi thư giãn , ngắm những nhữ đá với vẻtrinh nguyên của nó hoặc đi bộ qua các khu rừng trên núi đá vôi , leo núi , chèo thuyền , hítthở không khí trong lành Thật thú vị khi du khách khám phá ra bí mật của thiên nhiên vớihàng trăm cây thuốc xung quanh bạn
b Quần thể di sản Cố đô Hoa Lư từ góc độ du lịch :
Giá trị nổi bật từ góc độ du lịch của quần thể di sản là giá trị về lịch sử – vănhoá liên quan đến Kinh đô đầu tiên của nền văn minh Đại Việt, tồn tại 42 năm qua các triềuđại nhà Đinh (968 – 979), triều đại nhà Lê (980 – 1010) và đầu nhà Lý, tạo tiền đề cho sựphục hưng gắn với sự ra đời của một quốc gia và cũng là một nền văn hiến Đại Việt
Hàng chục di tích lịch sử ở đây mà tiêu biểu là đền thờ Vua Đinh Tiên Hoàng ;đền thờ Vua Lê Đại Hành ; lăng Vua Đinh , Vua Lê ; chùa Nhất Trụ ; đền thờ Công chúaPhất Kim ; chùa Bích Động ; chùa Địch Lộng ; chùa Kim Ngân v.v cùng những phát lộkhảo cổ về cung điện và các bức tường thành bảo vệ Kinh đô Hoa Lư cách đây hơn 1.000năm không chỉ có giá trị minh chứng cho một thời kỳ lịch sử có ý nghĩa vô cùng quan trọngtrong tiến trình phát triển lịch sử của dân tộc mà còn là những công trình kiến trúc tôn giáo ,
Trang 18tín ngưỡng có giá trị đặc biệt về văn hoá Những giá trị đặc biệt này của quần thể di sản Cố
đô Hoa Lư còn được nâng lên bởi các giá trị văn hoá phi vật thể gắn với các truyền thuyết vàhoạt động lễ hội như lễ hội đền Thái Vi , hội đền Vua Đinh – Lê v.v cùng các giá trị sinhhoạt văn hoá làng quê truyền thống vùng đồng bằng sông Hồng , trong đó có các làng nghề ,tiêu biểu như làng nghề thêu ren Văn Lâm , làng nghề chạm khắc đá Ninh Vân (Hoa Lư) ;làng nghề nón Me , làng nghề dệt vải La Phi (Gia Viễn)
Trong không gian của quần thể di sản hiện còn bảo tồn được nhiều giá trị địachất minh chứng cho sự biến động của vỏ trái đất cách đây trên 200 triệu năm cùng dấu ấncủa thời kỳ biển tiến , biến thoái tạo nên những mức xâm thực cơ sở và hệ thống hàng chụchang động đẹp nổi tiếng như hang chùa Bích Động với danh hiệu “Nam thiên đệ nhị động” ,hang Địch Lộng , động An Tiêm , động Thiên Tôn , hang Vòm, v.v Sự kết hợp hài hoà giữacác yếu tố địa hình của hệ thống núi đá vôi với hệ thống sông suối, lớp phủ thực vật, đã tạonên ở đây những giá trị cảnh quan đặc biệt , một “Hạ Long trên cạn”, có sức hấp dẫn lớn về
du lịch
Bên cạnh những giá trị tiêu biểu trên, vùng đất Hoa Lư còn có giá trị đặc biệt vềsinh thái với nhiều loài sinh vật, trong đó có những loài quý hiếm ghi trong Sách đỏ mà tiêubiểu là loài Voọc quần đùi trắng Đây được xem là dạng tài nguyên du lịch điển hình của hệsinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi có giá trị để phát triển sản phẩm du lịch sinh thái hấpdẫn
Như vậy có thể thấy, quần thể di sản Cố đô Hoa Lư là nơi hội tụ nhiều giá trịđặc biệt về lịch sử, văn hoá, cảnh quan và sinh thái là những tài nguyên du lịch đặc sắc màkhông phải nơi nào cũng có được Đây là tiền đề rất quan trọng để Hoa Lư phát triển trởthành một điểm đến du lịch tầm cỡ quốc gia, khu vực và quốc tế, một điểm đến tham quan
và về với cội nguồn của người dân Việt Nam; một điểm đến không thể thiếu trong hànhtrình tìm hiểu lịch sử, văn hoá, đất nước và con người Việt Nam của khách du lịch quốc tế
c Cố đô Hoa Lư với phát triển du lịch Việt Nam :
Chiến lược và quy hoạch tổng thể phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2010được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đã xác định Hoa Lư – Tam Cốc – Bích Động, một bộphận quan trọng của Di sản Cố đô Hoa Lư – Tràng An, là điểm đến quan trọng trong hệthống các khu du lịch quốc gia Điều này là minh chứng khẳng định về những giá trị đặc biệt
Trang 19ở tầm quốc gia của quần thể Cố đô Hoa Lư – Tràng An từ góc độ du lịch Phát triển du lịch
Cố đô Hoa Lư có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với du lịch Ninh Bình mà còn đối vớihoạt động phát triển du lịch của Trung tâm du lịch Hà Nội và phụ cận – một trong bảy khuvực trọng điểm du lịch của cả nước, đã được xác định trong quy hoạch tổng thể phát triển dulịch Việt Nam Đặc biệt du lịch Hoa Lư có mối liên hệ mật thiết với du lịch Thủ đô thôngqua hoạt động phát triển du lịch “trục” lịch sử Cố đô Hoa Lư – Thăng Long – Hà Nội Điềunày còn có ý nghĩa hơn khi phát triển văn hoá - lịch sử được xác định là định hướng ưu tiêntrong chiến lược phát triển du lịch Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh du lịch Việt Nam hộinhập tích cực với du lịch khu vực và quốc tế
Với các giá trị tài nguyên du lịch đã được khẳng định của mình, Cố đô Hoa Lưnhìn nhận trong mối quan hệ phát triển với khu tâm linh – thắng cảnh chùa Bái Đính và khubảo tồn đất ngập nước Vân long, có thể phát triển được những sản phẩm du lịch đặc thù, hấpdẫn tầm cơ quốc gia và khu vực Những sản phẩm du lịch này có thể bao gồm:
Tham quan công viên văn hoá lịch sử nơi du khách được tìm hiểu về những giátrị lịch sử và cảm nhận những giá trị văn hoá của một thời kỳ “vàng son” trong lịch sử pháttriển của dân tộc Việt Nam
Tham quan công viên địa chất để tìm hiểu lịch sử phát triển khu vực, thưởngngoạn những giá trị cảnh quan của “Hạ Long trên cạn”, khám phá những bí hiểm và vẻ đẹpcủa hệ thống hang động
Tham quan cảnh quan, tìm hiểu các giá trị của các hệ sinh thái đất ngập nước,
hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi với những cơ hội quan sát các loài sinh vật quýhiếm, đặc biệt là loài Voọc quần đùi trắng, trong tự nhiên; tham gia các hoạt động lễ hội,tâm linh tại khu chùa Bái Đính, chùa Địch Lộng, chùa Bích Động, điện Thái Vi, đền vuaĐinh – Lê, v.v
Tham quan và trải nghiệm cuộc sống đời thường của người dân ở vùng làngquê điển hình vùng đồng bằng sông Hồng và tham quan các làng nghề truyền thống v.v Việc phát triển những sản phẩm du lịch đặc sắc này sẽ góp phần thực hiện mụctiêu đa dạng hoá và nâng cao tính hấp dẫn, cạnh tranh của du lịch Việt Nam, tương xứng với
Trang 20vai trò của du lịch Hoa Lư đã được xác định trong chiến lược và quy hoạch tổng thể pháttriển du lịch Việt Nam
Quan trọng hơn, những sản phẩm du lịch này sẽ đáp ứng được nhu cầu của dukhách quanh năm, góp phần hạn chế “tính mùa” – một trong những hạn chế điển hình tronghoạt động du lịch ở khu vực phía Bắc; hấp dẫn nhiều hơn khách du lịch đến với Việt Namnói chung và Ninh Bình nói riêng, qua đó góp phần tăng trưởng kinh tế, tạo thêm nhiều việclàm, nâng cao thu nhập cho cộng đồng, đồng thời phát huy có hiệu quả những giá trị vănhoá, lịch sử mà các thế hệ ông cha đã gây dựng nên và truyền lại cho thế hệ con cháu ngàynay
d.Những vấn đề phát sinh trong quá trình khai thác khu Hoa Lư :
Để phát triển du lịch Hoa Lư tương xứng với vị trí của mình trong chiến lượcphát triển du lịch Việt Nam với những tiềm năng du lịch đặc biệt ở khu vực này, có một sốvấn đề phát sinh trong quá trình khai thác cần lưu ý như sau:
Trên cơ sở Đề án “Quy hoạch tổng thể bảo tồn và phát huy quần thể di tích lịch
sử Cố đô Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình”, cần tiến hành quy hoạch điểm đến du lịch Hoa Lư mộtcách khoa học, trên quan điểm bền vững trong mối quan hệ phát triển du lịch chung với khuvực tâm linh cảnh quan chùa Bái Đính và khu bảo tồn đất ngập nước Vân Long, vùng đồngbằng sông Hồng, đặc biệt là trung tâm du lịch Hà Nội và phụ cận Ngoài những nội dungnghiên cứu quy hoạch lãnh thổ, cần hết sức lưu ý đến những nội dung quy hoạch có tínhchuyên ngành, đặc biệt là định hướng phát triển các sản phẩm du lịch văn hoá, du lịch sinhthái đặc thù, có chất lượng cao
Đẩy nhanh tiến độ xây dựng khu trung tâm dịch vụ tại thành phố Ninh Bình đểsớm đưa vào hoạt động Để du lịch phát triển bền vững phải có sự vào cuộc của cả hệ thốngchính trị, các tầng lớp nhân dân; đồng thời các cấp, các ngành cần phải có sự phối hợp chặtchẽ với ngành du lịch trong việc đảm bảo vệ sinh môi trường, an ninh trật tự, giáo dục ýthức cộng đồng về phát triển và bảo vệ tài nguyên du lịch
Để thu hút du khách, tạo hình ảnh, thương hiệu của du lịch Ninh Bình nóichung và khu cố đô Hoa Lư nói riêng, cần phải tập trung quy hoạch, đầu tư xây dựng cơ sở
hạ tầng các khu, điểm du lịch; xây dựng nếp văn hoá, văn minh du lịch Ngành Du lịch phải
Trang 21nâng cao năng lực quản lý, chất lượng sản phẩm du lịch, nguồn nhân lực phục vụ du lịch,tích cực tuyên truyền, quảng bá, xây dựng nhiều tua, tuyến hấp dẫn, nâng cao năng lực lưutrú
Trong quá trình xác định hệ thống sản phẩm du lịch của Hoa Lư cần lưu ýtránh trùng lặp với những sản phẩm du lịch ở những vùng phụ cận trên địa bàn tỉnh NinhBình nói riêng và ở vùng đồng bằng sông Hồng nói chung vì điều này sẽ ảnh hưởng rấtnhiều đến khả năng thu hút khách và qua đó ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư, phát triển dulịch bền vững ở khu vực này
Trong quá trình thực hiện quy hoạch, cần hết sức lưu ý về mối quan hệ đối vớihoạt động phát triển của các ngành kinh tế cũng như sự phát triển đô thị Cần phát hiệnnhững tác động hiện tại và tiềm năng của các hoạt động trên, đặc biệt là hoạt động khai thác,sản xuất vật liệu xây dựng và phát triển đô thị đối với hoạt động du lịch để từ đó có nhữnggiải pháp, kiến nghị phù hợp nhằm hạn chế những tác động này, đảm bảo cho phát triển dulịch bền vững ở Hoa Lư
Là một khu du lịch phát triển trên cơ sở khai thác các giá trị văn hoá - lịch sử,cảnh quan – sinh thái, việc đảm bảo môi trường cho phát triển bền vững cần được đặt rangay từ đầu bởi những giá trị du lịch này rất nhạy cảm, dễ biến đổi dưới tác động của hoạtđộng du lịch và của hoạt động kinh tế – xã hội
Để đảm bảo phát triển du lịch bền vững ở Hoa Lư, một yếu tố quan trọng cầnđược đưa vào nội dung quy hoạch là xây dựng đề xuất chính sách và các giải pháp cụ thể đểphát triển du lịch phải gắn với bảo tồn các giá trị văn hoá - lịch sử, cảnh quan – sinh thái; tạođiều kiện cho cộng đồng được tham gia tích cực vào hoạt động du lịch
Ngay từ bây giờ, vấn đề đào tạo để có đội ngũ lao động du lịch đủ năng lực đápứng được yêu cầu phát triển du lịch Hoa Lư - điểm đến du lịch văn hoá lịch sử và cảnh quansinh thái tầm cỡ quốc gia và khu vực, cần được đặt ra Phát triển du lịch phải gắn với pháttriển các dịch vụ du lịch, thu hút và giải quyết việc làm cho nhiều lao động ở các địaphương Tạo điều kiện thành lập Hiệp hội các doanh nghiệp làm du lịch.
II.4 Hiện trạng môi trường ở khu vực quy hoạch:
a.Hiện trạng môi trường du lịch:
Trang 22Được sự quan tâm đầu tư của Trung ương, của tỉnh, nhiều khu, điểm du lịch trên địa bàn được xây dựng, chỉnh trang, tu bổ tạo diện mạo hoành tráng, ấn tượng như Khu di tích Cố đô Hoa Lư, Khu du lịch tâm linh núi chùa Bái Đính, không chỉ đem lại lợi ích thiết thực để khai thác tiềm năng du lịch của tỉnh mà còn là những công trình phục vụ đắc lực trong Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội sắp tới.
Nhưng về Ninh Bình hiện nay, du khách sẽ ngạc nhiên hơn về sự phát triển vượt bậc của việc khai thác đa dạng các loại hình du lịch sinh thái, du lịch thể thao, du lịch tâm linh, du lịch văn hoá, lễ hội, và nhiều khu, điểm du lịch mới "nổi" lên như Khu du lịch Tràng
An, núi chùa Bái Đính, Khu du lịch Kênh Gà, Khu du lịch sinh thái hồ Đồng Thái và sân gold 54 lỗ hồ Yên Thắng, Khu du lịch sinh thái đất ngập nước Vân Long… Mỗi loại hình có
sự kỳ thú, hấp dẫn, độc đáo riêng, đang dần đưa Ninh Bình thành một trung tâm du lịch của
cả nước, góp phần quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh
Mặc dù có bước phát triển mạnh nhưng du lịch Ninh Bình vẫn chưa có sự bứt phá trong khai thác thế mạnh, hiệu quả kinh doanh còn thấp, chưa thu hút được khách lưu trú, quảng bá thiếu tính chuyên nghiệp, sản phẩm du lịch chưa phong phú, hoạt động kinh doanh
lữ hành, vận chuyển khách chưa được quan tâm đúng mức Trong thời gian tới, với sự quan tâm chỉ đạo của các cấp, các ngành, tin rằng những hạn chế này sớm được giải quyết để du lịch Ninh Bình vươn xa hơn nữa
b.Ô nhiễm môi trường do hoạt động KT-XH và do hoạt động du lịch:
Hoạt động du lịch không thể tách rời với các ngành nghề,các lĩnh vực trong xã hội Do vậy việc xảy ra hiện trạng ô nhiễm môi trường là không tránh khỏi
Thứ nhất: Chủ động phòng, chống, ngăn ngừa tình trạng ô nhiễm môi trường ở
các khu du lịch nhằm thu hút khách du lịch
Thứ hai: Ngoài việc tổ chức các lớp bồi dưỡng kiến thức du lịch cộng đồng cho người
dân địa phương, huyện Hoa Lư (Ninh Bình) yêu cầu các cơ sở lưu trú và những người làm dịch vụ du lịch tại Khu di tích Cố đô Hoa Lư thực hiện triệt để các biện pháp giữ gìn vệ sinh trong và ngoài di tích Một số điểm du lịch đã đưa ra các biện pháp xử phạt kiên quyết đối với các hành vi xả rác bừa bãi
Trang 23Thứ ba: Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới suy thoái, nhiều du khách quốc tế rất
khắt khe trong việc lựa chọn điểm đến Do vậy, việc tạo dựng môi trường sạch hướng tới một nền du lịch xanh chính là lợi thế quan trọng để tạo sức hút đối với du khách quốc tế đến với Hoa Lư nói riêng và Việt Nam nói chung ngày càng nhiều
Thứ tư: khu cố đô Hoa Lư cần tăng cường chiến dịch truyền thông, nâng cao nhận
thức, trách nhiệm cho các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành, các cơ sở lưu trú du lịch và đội ngũ cán bộ, nhân viên nhà hàng, khách sạn trong việc bảo vệ môi trường sinh thái, sử dụng tiết kiệm tài nguyên và giảm thiểu tác động đến môi trường Đi đôi với việc khuyến khích các cơ sở lưu trú du lịch chú trọng sử dụng nguồn năng lượng sạch và có hệ thống xử lý rác thải phù hợp, các địa phương cần có biện pháp “mạnh tay” hơn đối với các nhà hàng, khách sạn, resort, khu vui chơi, giải trí gây ô nhiễm môi trường
Thứ năm: tình trạng ô nhiễm môi trường cũng là một trong những nguyên nhân
làm giảm đáng kể sức thu hút khách của ngành du lịch Vì vậy, chủ động tạo ra sự thân thiệnvới thiên nhiên, môi trường và bầu không khí trong lành, an toàn - đó chính là điểm nhấn quan trọng nhất của “du lịch xanh” và cũng là nền tảng để du lịch Việt Nam phát triển ổn định và có sức cạnh tranh cao trong bối cảnh nước ta hội nhập với thế giới ngày càng sâu rộng
Phần III: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NGHÀNH III.1.Thực trạng về tổ chức quản lý:
Để thực hiện nếp sống văn minh, văn hóa du lịch, Huyện ủy Hoa Lư đã tích cực lãnhđạo, chỉ đạo các đơn vị, ngành liên quan đẩy mạnh công tác vận động quần chúng thực hiệnnếp sống văn minh, văn hóa Khu di tích Cố đô Hoa Lư Huyện Hoa Lư vừa tổ chức hội nghị triển khai kế hoạch phối hợp hoạt động công tác vậnđộng quần chúng thực hiện nếp sống văn minh, văn hóa du lịch tại Khu di tích Cố đô Hoa
Lư Phát huy tiềm năng, thế mạnh về du lịch, thời gian qua huyện Hoa Lư đã nỗ lực đẩymạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân tích cực khai thác, phát triển du lịch, cácdịch vụ kèm theo, đảm bảo cảnh quan văn hóa, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế