Xuất phát từ những vai trò cụ thể đó cho nên cho trẻ hoạt động với làm quen với văn học thông qua kể chuyện là hoạt động không thể thiếu trong trương trình chăm sóc giáo dục trẻ.. Việc n
Trang 1MỤC LỤC
1 MỞ ĐẦU.
1.1 Lý do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.3.Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2 NỘI DUNG. 2.1 Cơ sở lý luận 2
2.2 Thực trạng 4
2.3 Các giải pháp thực hiện………… … ……….…….………6
2.4 Hiệu quả ……… …… 17
3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ. 3.1 Kết luận……… ………… 18
3.2 Kiến nghị……… ………… 18
Tài liệu tham khảo Danh mục
Trang 21 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài.
Trẻ em là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình, là tương lai của toàn xã hội Trẻ
em hôm nay là những công dân của thế giới ngày mai, việc bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ là trách nhiệm của mỗi gia đình và của toàn xã hội Đã từ lâu cộng đồng nhân loại đã nhận thức được điều đó và đi tới những biện pháp hữu hiệu để chăm sóc nuôi dưỡng, giáo dục trẻ.
Làm tốt việc chăm sóc, nội dung giáo dục thế hệ trẻ ngay từ thời thơ ấu nhằm tạo ra
cơ sở quan trọng của con người Việt Nam mới, người lao động làm chủ tập thể, phát triển toàn diện nhân cách Giáo dục mầm non đã góp phần thực hiện mục tiêu trên
Giáo dục có tầm quan trọng rất lớn đối với đời sống con người nhất là lứa tuổi mầm non Bởi giáo dục mầm non đóng vai trò cực kì quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách con người Việt Nam hiện đại Nhất là trong giai đoạn
hiện nay đất nước ta đang chuyển mình vươn lên đỉnh cao của thời đại ‘‘Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa đất nước”.
Muốn được như vậy ngay từ tuổi ấu thơ trẻ mầm non, tuổi đang ở những bước phát triển mạnh về nhận thức, tư duy về ngôn ngữ, về tình cảm, kỹ năng xã hội Chất lượng chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ ở trường mầm non tốt sẽ có tác dụng rất lớn đến chất lượng giáo dục ở các bậc học tiếp theo, chất lượng Giáo dục mầm non quyết định tới sự hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ về ‘‘Đức - Trí - Thể - Mỹ” Có thể nói nhân cách con người trong tương lai như thế nào phụ thuộc lớn vào sự giáo dục của trẻ trường mầm non.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng đó thể hiện lời nói của mình với mọi người xung quanh là ngôn ngữ Vì vậy việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học thông qua kể chuyện là một trong những nhiệm vụ cơ bản quan trọng hàng đầu của mỗi cô giáo mầm non
Tác phẩm văn học nuôi dưỡng và phát triển ở trẻ trí tưởng tượng, sáng tạo nghệ thuật Vì vậy, việc đem tác phẩm văn học thông qua kể chuyện đến cho trẻ là một việc rất quan trọng và cần thiết Đối với trẻ mẫu giáo, quá trình được tiếp xúc với tác phẩm văn học thông qua kể chuyện phải từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp,
để từ đó trẻ bộc lộ khả năng cảm thụ văn học của mình Khả năng cảm thụ đó là sự phát triển trực tiếp của trẻ về các lĩnh vực: Nhận thức - ngôn ngữ - thẩm mỹ - tình cảm quan hệ xã hội Tuy nhiên, khi đưa tác phẩm văn học thông qua kể chuyện đến với trẻ đòi hỏi người giáo viên phải có những suy nghĩ sáng tạo và lựa chọn những tác phẩm hay phù hợp với lứa tuổi, có ý nghĩa giáo dục trẻ, để từ đó đưa ra những phương pháp, biện pháp thích hợp nhằm giúp trẻ phát triển tốt khả năng cảm thụ tác
phẩm văn học thông qua kể chuyện Ca dao xưa có câu “dạy con từ thủa còn thơ” câu
ca dao ấy đã đi vào lòng người và không thể nào quên Mỗi chúng ta đều được lớn
lên từ những tiếng ru ngọt ngào của bà của mẹ cất lên “Cháu ơi cháu ngủ với bà” hoặc “con ơi con ngủ cho ngoan” Do đó ngay từ tuổi mầm non qua những tác phẩm
văn học mang đến cho trẻ những kiến thức cơ bản về cuộc sống xung quanh mà điều quan trọng nhất đó là giáo dục trẻ về đạo đức làm người
Làm quen với tác phẩm văn học thông qua kể chuyện còn giúp trẻ tích lũy và
mở rộng vốn từ ngữ phong phú đa dạng, giúp trẻ phát âm chuẩn tiếng việt, khả năng nói, diễn đạt ngôn ngữ rõ ràng, mạch lạc
Trang 3Vậy làm thế nào để cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học? Đây là dấu chấm hỏi để cho những người làm công tác giáo dục phải suy nghĩ và tự tìm tòi ra những phương pháp và biện pháp giáo dục phù hợp.
Trong thực tế văn học còn gặp nhiều bất cập đặc biệt là nhận sự tiếp cận của chương trình giáo dục mầm non hiện nay trong tổ chức hoạt động của giáo viên còn chậm, chưa tự linh hoạt, việc nghiên cứu tài liệu còn hạn chế, trang thiết bị còn thiếu Đặc điểm tâm sinh lý, ý thức của trẻ ở lứa tuổi 4-5 tuổi còn hạn chế do cơ quan và bộ máy phát âm của trẻ chưa hoàn thiện Do vậy, nhiều trẻ còn đang nói ngọng, nói lắp, khả năng diễn đạt câu chưa rõ ràng, mạch lạc Trẻ còn hiếu động chưa có sự tập trung cao trong giờ học Chính vì vậy, chất lượng giáo dục trẻ hoạt động văn học thông qua
kể chuyện chưa cao.
Bên cạnh đó, hiện nay việc xây dựng môi trường hoạt động lấy trẻ làm trung tâm, đặc biệt là môi trường ngôn ngữ trong trường mầm non Hưng lộc nói chung và lớp mẫu giáo 4-5 tuổi nói riêng đã cơ bản đầy đủ, nội dung phong phú, môi trường được thay đổi phù hợp với tâm sinh lí của trẻ, đồ dùng linh hoạt thúc đẩy sự hứng thú của trẻ Việc sưu tầm nguyên vật liệu để làm đồ dùng, đồ chơi bổ sung cho hoạt động
kể chuyện cũng có phần phong phú hơn nên đã thu hút trẻ vào hoạt động một cách tích cực trong giờ hoạt động kể chuyện, giờ chơi ở góc văn học.
Xuất phát từ tầm quan trọng của hoạt động văn học (kể chuyện) và tình hình thực tế ở trường, lớp là giáo viên trực tiếp đứng lớp mẫu giáo 4- 5 tuổi trong quá trình dạy trẻ hoạt động với văn học Tôi rất băn khoăn, trăn trở, suy nghĩ là mình phải làm thế nào để những câu truyện của cô đạt được những tác dụng về mọi mặt, mọi nội dung như mong muốn, khai thác được hết tác dụng trong mỗi câu truyện để trẻ có thể lĩnh hội và cảm nhận hết được cái hay, cái đẹp trong mỗi câu truyện góp phần vào việc giáo dục đạo đức và hoàn thiện nhân cách trẻ.
Xuất phát từ lý do trên tôi chọn đề tài: “Một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động văn học (kể chuyện) cho trẻ 4-5 tuổi ở trường mầm non Hưng lộc, Năm học 2020-2021”
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Đề ra một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động văn học (kể chuyện) cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở trường mầm non Hưng lộc.
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi trường mầm non hưng lộc.
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết.
- Phương pháp đàm thoại.
- Phương pháp quan sát, phương pháp trực quan
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin.
- Phương pháp xử lý thống kê, sử lý số liệu.
2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận:
Đứng trước tình hình đổi mới của đất nước, cùng với sự phát triển không ngừng của nền giáo dục nước nhà Thì việc giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa vốn có của cha ông ta từ ngàn xưa là nhiệm vụ cần và cập nhật nhất Bên cạnh đó, việc tiếp thu những tinh hoa văn hóa của nhân loại để làm giàu thêm bản sắc văn hóa
Trang 4riêng của dân tộc mình cũng là vấn đề cần thiết - làm thế nào để cho thế hệ trẻ của
chúng ta "Hoà nhập mà không hoà tan" Xuất phát từ những vai trò cụ thể đó cho nên
cho trẻ hoạt động với làm quen với văn học thông qua kể chuyện là hoạt động không thể thiếu trong trương trình chăm sóc giáo dục trẻ Vì vậy, việc nâng cao chất lượng hoạt động văn học (kể chuyện) là vấn đề quan trọng trong đổi mới hình thức tổ chức giáo dục mầm non.
Văn học nói chung và kể chuyện cho trẻ 4-5 tuổi nói riêng là một hoạt động rấtquan trọng đối với trẻ trong độ tuổi này Việc nâng cao chất lượng hoạt động văn học cho trẻ 4-5 tuổi (kể chuyện) ở trường mầm non đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc hình thành và phát triển tư duy, phát triển nhân cách trẻ, là công cụ để trẻ học tập, giao tiếp, vui chơi đồng thời phương tiện phát triển ngôn ngữ cho trẻ có đủ vốn
từ để nói năng lưu loát, diễn đạt gãy gọn biết sử dụng từ đúng lúc, đúng chỗ, không những thế mà việc dạy trẻ làm quen với những từ ngữ nghệ thuật như từ tượng hình,
từ tượng thanh giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, óc quan sát, khả năng tư duy độc lập trong suy nghĩ
Vậy thế nào là nâng cao chất lượng văn học (kể chuyện)? Từ những vẻ đẹp nhỏ nhặt thường ngày trong cư xử mang tính người mà nảy sinh ra những hành động cao thượng, nhân ái vì con người Những tác phẩm văn học thông qua kể chuyện cho trẻ mầm non có ảnh hưởng lớn đến việc giáo dục đến phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
Những hình tượng tươi sáng, những bức tranh mang tính chất kể chuyện của thiên nhiên được vẽ lên trong tác phẩm, nhịp điệu của những tính chuẩn xác, biểu cảm của ngôn ngữ được các cháu yêu thích Cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn ngữ từ
đó trẻ ghi nhớ và hứng thú nghe và kể lại câu chuyện Vốn từ ngữ tăng lên, ngôn ngữ của trẻ trở nên phong phú, tích cực Tình yêu ngôn ngữ nghệ thuật của trẻ cần được giáo dục ngay từ thời thơ ấu trẻ sẽ mang tình yêu đó đến các bậc học tiếp theo và mai sau các cháu sẽ biết yêu quý văn học nước nhà.
Trường mầm non giáo dục trẻ thông qua nhiều hoạt động, mỗi hoạt động đều góp phần giáo dục trẻ phát triển một cách toàn diện Trong đó hoạt động kể chuyện là một trong những hoạt động không thể thiếu được và vô cùng quan trọng đối với trẻ mẫu giáo Thông qua nội dung các tác phẩm giáo dục trẻ biết yêu quý người hiền lành, biết ơn và kính yêu ông bà, bố mẹ, anh chị, bạn bè, biết nhường nhịn em nhỏ, trẻ biết cái ác và luôn hướng tới cái thiện Hoạt động kể chuyện chỉ ra mức độ, giới hạn, yêu cầu của việc cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm qua nghệ thuật đọc và kể chuyện của cô giáo Hoạt động này nhằm dẫn dắt, hướng dẫn trẻ cảm nhận những giá trị nội dung, nghệ thuật phong phú trong tác phẩm, khơi gợi ở trẻ sự rung động, hứng thú đối với văn học, có ấn tượng về những hình tượng nghệ thuật, cái hay cái đẹp của tác phẩm và thể hiện sự cảm nhận đó qua các hoạt động mang tính chất văn học nghệ thuật như: Kể chuyện, chơi trò chơi đóng kịch Cao hơn là tiến tới là trẻ đặt tên mới cho câu chuyện nghĩ ra câu chuyện theo tưởng tượng của mình, góp phần hình thành
và phát triển toàn diện nhân cách trẻ
Trong mỗi tác phẩm văn học, thế giới mới của cuộc sống thực tại bao gồm thiên nhiên, xã hội, con người được diễn tả, biểu đạt, truyền đạt trong những hình thức đa dạng độc đáo Văn học nói về thế giới loài vật, cỏ cây, hoa lá, mọi hiện tượng thiên nhiên, những con vật ngộ nghĩnh đáng yêu hay là lúc trăng tròn trăng khuyết,vũ trụ mà trẻ nhìn thấy được, cũng nói về những gì gần gũi trong môi trường sống của
Trang 5trẻ như cảnh làng quê, cánh đồng, con sông, phiên chợ, lớp học, khu phố Qua tác phẩm văn học thông qua kể chuyện trẻ bắt đầu nhận ra trong xã hội những mối quan
hệ, những tình cảm gia đình, tình bạn, tình cô và trẻ Trẻ cũng dần nhận ra có một xã hội ràng buộc con người với nhau trong lịch sử đấu tranh cách mạng, trong tình làng nghĩa xóm Văn học có thể cần đề cặp đến những lực lượng siêu nhân như thần linh, ông bụt, cô tiên, phù thủy, quỷ sứ và cả những phép màu còn tồn đọng trong tâm thức dân tộc Đây cũng là đối tượng miêu tả của văn học làm nên sự phong phú, hấp dẫn của đời sống tinh thần
Nhờ được nghe, tiếp xúc với một số lượng văn học thông qua kể chuyện trẻ có những hiểu biết sơ đẳng về văn học đó là khả năng mô tả cuộc sống xung quanh phong phú, hấp dẫn bằng những dạng thức khác nhau Bước đầu trẻ sẽ nhận biết được
sự khác nhau về nội dung và hình thức giữa các thể chuyện Không những giúp trẻ cảm nhận được cái đặc sắc của cách diễn đạt hình tượng, giáo viên còn cần phải giúp trẻ phân biệt được hình tượng nghệ thuật với hiện thực, hình thành một số khái niệm văn học như: Chuyện, nhân vật, hình ảnh giúp trẻ trao đổi những điều đã được nghe
và bộc lộ những suy nghĩ của mình về tác phẩm, nhằm phát triển đời sống tinh thần của trẻ.
Tác phẩm văn học là một chỉnh thể nghệ thuật, cần giúp trẻ nhận biết các mối quan hệ biểu hiện giữa hoàn cảnh, trạng thái, tình huống và nhân vật; giữa lời kể, lời thuật, lời bạch trữ tình và ngôn ngữ nhân vật, giữa không khí, âm sắc, giọng điệu chung của tác phẩm văn học và hành động văn học Chưa yêu cầu trẻ phải nhớ hết mối quan hệ phức tạp và chưa đòi hỏi trẻ phân biệt quan hệ chính phụ trong truyện
mà chỉ nhằm giúp trẻ nhận ra tính liên tục của cốt truyện trong các mối liên quan đến nhân vật trung tâm của tác phẩm Vậy, để trẻ cảm thụ tốt được diều đó mỗi giáo viên phải cố gắng trong chăm sóc giáo dục trẻ để đưa ra những phương pháp, biện pháp giáo dục trẻ phù hợp theo chương trình giáo dục mầm non hiện nay
- 100% Cán bộ giáo viên, nhân viên trong trường có trình độ đạt chuẩn và trên chuẩn Đội ngũ cán bộ giáo viên đoàn kết, yêu nghề mến trẻ, là người mẹ hiền thứ hai, luôn coi trẻ như con đẻ của mình, nhiệt tình với công việc.
- Nhà trường xây dựng tập thể sư phạm đoàn kết luôn quan tâm giúp đỡ lẫn nhau, đồng nghiệp chia sẻ truyền đạt kinh nghiệm cho nhau nên tôi được học tập thêm rất nhiều về chuyên môn nghiệp vụ.
- Ban giám hiệu nhà trường luôn sát sao quản lý và điều hành trong mọi công việc
trong trường, thường xuyên tạo điều kiện xây dựng các tiết mẫu, tổ chức dự giờ thao
Trang 6giảng, sinh hoạt chuyên môn theo chủ đề, để giáo viên được dự giờ, trao đổi kinh nghiệm với các đồng chí, đồng nghiệp.
- Được sự quan tâm của Đảng ủy, UBND xã và các bậc phụ huynh đã xây dựng ngôi trường hai tầng với khuôn viên sạch đẹp, có sân vận động khang trang rộng rãi, tạo cảnh quan môi trường sư phạm đẹp, trường đạt chuẩn quốc gia giai đoạn I Từ đó góp phần rất lớn cho trẻ được quan sát, cũng như cung cấp cho trẻ những biểu tượng thể hiện sự hiểu biết của mình về thế giới xung quanh, lớp học có tương đối đầy đủ trang thiết bị phục vụ cho các hoạt động của trẻ.
- Được sự tin cậy của các bậc phụ huynh đã gửi gắm con em mình cho cô giáo,
trong công tác phối kết hợp giữa nhà trường, gia đình và toàn xã hội để chăm sóc, nuôi dưỡng giáo dục trẻ.
* Khó khăn:
- Số trẻ trong lớp đông hơn so với quy định, đồ dùng phục vụ tiết dạy còn thiếu như
vật mẫu, đồ dùng đồ chơi ít, đặc biệt là đồ dùng đồ chơi tự tạo chưa nhiều, dịch covid
19 diễn biến phức tạp, giáo viên đang thiếu.
- Một số trẻ còn nhút nhát, hiếu động không tích cực hoạt động, khả năng tiếp thu chậm.
- Trí nhớ của trẻ còn nhiều hạn chế, kinh nghiệm sống của trẻ còn nghèo nàn dẫn đến tình trạng trẻ nói chưa mạch lạc, chưa rõ ràng đôi khi còn chưa chính xác.
- Về cơ sở vật chất: Tuy đã được đầu tư xây dựng cơ bản nhưng vẫn chưa đáp ứng
được nhu cầu cho trẻ hoạt động.
- Một số phụ huynh đi làm ăn xa để trẻ ở nhà với ông bà đã già nên việc phối hợp
với phụ huynh còn nhiều hạn chế Một số phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến vấn
đề học của con em mình, phó mặc cho cô giáo ở trường, coi nhẹ chương trình học của trẻ nên phần nào đó ảnh hưởng đến quá trình học tập của các cháu Trẻ còn nói tiếng địa phương, khả năng tiếp thu, cảm nhận tác phẩm văn học của trẻ không đồng đều.
Từ những khó khăn trên là giáo viên trực tiếp đứng lớp 4-5 tuổi tôi đã tiến hành khảo sát với số trẻ là 35 cháu của lớp, về chất lượng cho trẻ qua làm quen tác phẩm văn học thông qua hoạt động kể chuyện cụ thể cho thấy.
Khả năng nghe, hiểu, trả lời nội dung chuyện 35 28 80 7 20
Bắt chước giọng nói, điệu bộ của nhân vật
* Nguyên nhân:
- Đối với giáo viên:
+ Trang thiết bị đồ dùng phục vụ cho hoạt động kể chuyện chưa khoa học thẩm
mỹ, chưa sinh động và còn thiếu nhiều Môi trường cho trẻ hoạt động (nhất là môi trường lấy trẻ làm trung tâm) còn nhiều hạn chế, hình thức chưa thu hút được nhiều
Trang 7trẻ tham gia hoạt động Số trẻ trong lớp đông, làm ảnh hưởng đến chất lượng khi tổ chức hoạt động kể chuyện.
- Đối với trẻ:
+ Trẻ còn nói tiếng địa phương nhiều, trẻ còn nói ngọng, nói lắp phát âm chưa chuẩn
nên gặp nhiều khó khăn khi kể lại chuyện Số ít cháu còn nhút nhát và quá hiếu động.
Số trẻ trong lớp vẫn chưa đồng đều về chất lượng, số ít cháu còn nhút nhát và quá hiếu động.
- Đối với phụ huynh:
+ Công tác phối kết hợp của một số phụ huynh về hoạt động học chưa thường xuyên 2.3 Các giải pháp thực hiện.
* Giải pháp 1: Xây dựng nề nếp, thói quen cho trẻ
Đối với trẻ nề nếp là rất quan trọng trong quá trình truyền đạt kiến thức cho trẻ.Đặc biệt cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học (kể chuyện) cho trẻ cần đòi hỏi độ chính xác về giọng điệu các nhân vật, các tình huống Nếu trẻ không tập trung thì trẻ
kể lại và cảm nhận câu truyện sẽ bị lệch lạc, vốn từ của trẻ cảm nhận sẽ không đúng, bên cạnh đó kể chuyện cho trẻ đòi hỏi trẻ phải đọc đúng lời, diễn cảm thì mới hiểu được ý nghĩa của những lời thoại của các nhân vật, ý nghĩa của câu truyện một cách chính xác Vì vậy nề nếp thói quen rất quan trọng, ngay từ những ngày đầu tôi đã đưa
ra nề nếp khi cô nói trẻ cần tập trung và động viên trẻ bằng cách nhắc trẻ, trong các hoạt động hàng ngày tôi đều quan tâm nhắc nhở để trẻ được thực hiện tất cả các hoạt động theo hướng dẫn của tôi một cách tích cực Đặc biệt, tôi thường giao tiếp với trẻ, gần gũi trẻ, giáo dục trẻ lễ giáo, chào hỏi ông bà, cha mẹ, cô giáo và người lớn tuổi khi trẻ đến lớp
Ví dụ: Tôi kể chuyện: “Vì sao bé bin nín khóc” Ở chủ đề trường mầm non Khi
trẻ chưa tập trung chú ý vào hoạt động của cô, thì tôi đưa ra một bạn búp bê ngồi khóc nhè “ hu hu” Trẻ nghe thấy tiếng khóc của bạn búp bê, trẻ thích sẽ im lặng, không nói chuyện riêng nữa mà tập trung và nhìn lên cô và bạn búp bê Tôi sẽ giáo dục trẻ, vì các con không ngoan nên bạn búp bê đến lớp buồn, không ai chơi với bạn
ấy, nên bạn ấy khóc Để bạn ấy không còn khóc nhè các con hãy ngồi ngoan, chú ý lên cô kể chuyện, trẻ sẽ thích thú, tập trung lắng nghe cô kể chuyện đó là những thủ thuật nghề nghiệp cô có thể đưa ra để gây hứng thú và rèn nề nếp cho trẻ hoặc bằng câu đố hay những bài hát về chủ đề để gây sự chú ý với trẻ Đồng thời tôi còn động viên khích lệ trẻ luôn ngồi ngay ngắn, ngồi thẳng lưng, vòng tay trước ngực chú ý lên
cô Nhờ có sự rèn luyện nề nếp cho trẻ ngay từ đầu mà giờ kể chuyện đạt được hiểu quả hơn, trẻ tích cực, hứng thú nghe kể chuyện và bước đầu trẻ đã biết kể chuyện theo khả năng của trẻ .
Qua việc xây dựng nề nếp thói quen cho trẻ, trẻ ngoan hơn và có thói quen nề nếp tốt hơn, trẻ chú ý hứng thú tích cực hơn trong giờ hoạt động kể chuyện cũng như các hoạt động học khác.
* Giải pháp 2: Tạo môi trường cho trẻ hoạt động
Môi trường hoạt động cho trẻ mầm non là hoàn cảnh sinh hoạt của trẻ, toàn bộ điều kiện tự nhiên và xã hội nằm trong khuôn viên của trường mầm non đó là môi trường vật chất và môi trường tinh thần luôn hỗ trợ và bổ xung cho nhau.Vì vậy để tạo được môi trường tốt cho trẻ hoạt động làm quen với văn học thông qua kể chuyện
Trang 8thì cần phải thiết kế môi trường theo quá trình hoạt động chủ đề, cần phân bố khônggian, thời gian hợp lý cho các hoạt động.
Khuôn viên ngoài trời phải thoáng mát, có bóng mát, bầu không khí trong lành, đảm bảo độ an toàn cao khi trẻ tham gia vào hoạt động kể chuyện.
- Tạo môi trường trong lớp học:
Thực tế lớp tôi đã được nhà trường trang bị đồ dùng đồ chơi song vẫn còn thiếu một số đồ dùng như: Đàn, đồ chơi chưa hấp dẫn trẻ, không gian để trẻ hoạt động còn chật hẹp Trước những yêu cầu thực tế, trong quá trình cho trẻ hoạt động với làm quen văn học thông qua kể chuyện để đạt kết quả cao thì yêu cầu tôi phải có đầy đủ
đồ dùng học tập và tạo ra môi trường hoạt động phải thật tốt Từ đó, tôi đã đặt ra cho mình kế hoạch làm đồ dùng đồ chơi để phục vụ cho hoạt động.
Ngay từ đầu năm học BGH nhà trường đã trang bị cho lớp nhiều cuốn truyện, tạp chí Ngoài ra tôi còn sưu tầm các sách văn học, các họa báo, tạp chí, lịch cũ, nguyên liệu cho trẻ tự làm sách để xây dựng một “Góc thư viện” mang nội dung văn học, tại “Góc thư viện” trẻ được xem các tranh truyện, tạp chí, họa báo Từ đó, trẻ cảm nhận được nhịp điệu, câu từ trong tác phẩm văn học và giúp trẻ có điều kiện tiếp cận với tác phẩm từ đó trẻ thích xem sách truyện hơn.
Khi sử dụng môi trường văn học cho trẻ tiếp xúc tôi đặc biệt chú ý đến việc tạo môi trường để cho trẻ tiếp xúc, ở bất kỳ chỗ nào trẻ họat động cũng đều liên quan đến câu truyện, đó là những bức tranh, những con rối, những đoạn truyện trong chương trình do cô giáo tự sáng tạo hay sưu tầm Nếu góc văn học mang tính chủ đạo thì các góc khác trong lớp cũng xây dựng kết hợp có sự lồng ghép hài hòa tăng cường cơ hội cho trẻ giao tiếp với môi trường xã hội, môi trường tự nhiên Tạo môi trường văn học trong khuôn viên nhà trường, trong lớp như: Vườn rau của mẹ, vườn cổ tích Môi trường ngoài khuôn viên: Con đường, cánh đồng lúa Giúp trẻ tìm tòi khám phá và phát hiện nhiều điều mới lạ, hấp dẫn trong cuộc sống, qua đó các kiến thức, kỹ năng của trẻ được củng cố và bổ sung.
Ví dụ: Khi thực hiện chủ đề : “Trường mầm non của bé-Tết trung thu” tôi treo
tranh về cô giáo, các nhân vật trường, lớp có nội dung kể về câu chuyện “Món quà của cô giáo”.Tranh treo chỗ trẻ dễ nhìn thấy, bức tranh sinh động hấp dẫn.
Ở chủ đề bản thân trong dịp “Tết trung thu” tôi sưu tầm tranh ảnh có nội dung
nói về ngày hội trăng rằm Tổ chức cho trẻ đóng kịch để có tiết mục kịch có nội dung nói về ngày hội trăng rằm phục vụ cho buổi biểu diễn.
Hay: Chủ đề “Gia đình” tôi sưu tầm và trang trí các hình ảnh về các nhân vật
như: tranh về bà cụ, ba cô gái, chú sóc con, chiếc khung cửi dệt vải ở xung quanh lớp
để khi trẻ nhìn thấy những hình ảnh này trẻ có thể ghi nhớ được tên gọi và nội dung
câu truyện “Ba cô gái”
Tạo môi trường cho trẻ phải chú ý đảm bảo sức khỏe và an toàn cho trẻ cần coi trọng hàng đầu Môi trường cần có đủ điều kiện về không gian, thời gian và phương tiện để trẻ hoạt động thực sự Nội dung tranh phù hợp, đảm bảo Nội dung trang trí phải vừa tầm dễ cho trẻ quan sát.
Trang trí lớp phù hợp với sự thay đổi của từng chủ đề giáo dục tạo sự mới mẻ
dễ thu hút tính tìm hiểu của trẻ Bố trí góc văn học phù hợp để từng cá nhân trẻ hoặc nhóm trẻ có thể lựa chọn theo yêu cầu và hứng thú Tổ chức các hoạt động thích hợp các nội dung theo chủ đề, đảm bảo tác động lên nhiều mặt phát triển của trẻ Khai
Trang 9thác mối liên hệ giữa nội dung hoạt động của các lĩnh vực khác nhau Tuy nhiên kết hợp phải nhẹ nhàng, linh hoạt, hợp lý đảm bảo trọng tâm của giờ hoạt động
- Môi trường bên ngoài:
Môi trường ngoài lớp học là yếu tố góp phần tích cực trong các hoạt động nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục toàn diện trẻ Xây dựng môi trường ngoài lớp học phù hợp, an toàn, sạch đẹp, hấp dẫn sẽ tạo cơ hội cho trẻ hoạt động, đáp ứng nhu cầu chơi của trẻ.
Trường mầm non Hưng Lộc đã quy hoạch, thiết kế khuôn viên nhà trường phù hợp với nền giáo dục hiện nay Nhà trường có khu vui chơi vận động, vườn cổ tích, vườn thuốc nam, vườn rau sạch, chợ quê… Cây xanh trong sân trường được trồng một cách hợp lí để phục vụ cho trẻ chơi ngoài trời Trong vườn trồng nhiều loại hoa nhiều màu sắc, tạo cảm xúc tích cực đối với trẻ.
Tạo môi trường hoạt động cho trẻ tôi đã thu được kết quả lớp học sắp xếp, bố cục ở các góc gọn gàng, trẻ hứng thú tham gia vào hoạt động kể chuyện.
* Giải pháp 3: Làm đồ dùng phục vụ hoạt động (kể chuyện)
- Chuẩn bị nguyên vật liệu:
Thực hiện chương trình giáo dục mầm non chuyên đề “Xây dựng môi trường Giáo dục lấy trẻ làm trung tâm” cấp học mầm non không giống như các cấp học
khác, trẻ học bằng đồ dùng trực quan, nhà trường tổ chức họp phụ huynh phát động phụ huynh tận dụng nguyên liệu sẵn có của địa phương: Chai nhựa, giấy xốp, vải vụn, cành cây khô, hộp bánh kẹo, hộp mỹ phẩm, hột hạt, lá cây xanh, vỏ lon bia, vỏ hộp sữa, sách báo, lịch cũ, ống giấy vừa rẻ tiền, dễ kiếm, đảm bảo an toàn cho trẻ.
Nguyên vật liệu dễ thực hiện (Cô và trẻ cùng làm) sản phẩm bền, đẹp, hấp dẫn
và hơn hết được sử dụng hiệu quả (Sử dụng được nhiều hoạt động khác nhau) như chai nhựa tôi rửa sạch, vải vụn giặt sạch phơi khô, tôi tìm tòi, nghiên cứu hướng dẫn trẻ làm đồ dùng trực quan cùng cô để sáng tạo ra một số mô hình phù hợp với nội dung hoạt động.
- Cách làm đồ dùng:
Ví dụ: Đối với chủ đề “Gia đình” Đề tài: truyện “Hai anh em” tôi sử dụng
một số vật liệu phế thải như bông cũ, vải vụn, bìa cứng, sợi len Tôi hướng dẫn để trẻ được làm cùng cô Như sợi len vàng tôi cắt thành đoạn ngắn, băng dính hai mặt dán đều trên mảng giấy sau đó dùng len đã cắt nhỏ dính theo dải nối tiếp để tạo thành ruộng lúa chín vàng Để làm cánh đồng bông, tôi sử dụng bông cũ xé nhỏ rồi dán thành mảng vào bìa cứng Nhân vật Ông bụt, người anh và người em tôi sử dụng bìa cứng vẽ các chi tiết rồi cắt thành hai mảng ghép lại nhau tạo thành hình người, các chi tiết phụ như cỏ cây hoa lá tôi cắt từ những lọ phế thải chất liệu nhựa dẻo
Ngoài ra có những câu truyện tôi sử dụng bằng mô hình và sa bàn, tôi còn chuẩn bị thêm sân khấu để biểu diễn, giao lưu kể chuyện Tôi làm con giống bằng vải vụn và bông cũ, hướng dẫn để trẻ cùng làm với cô để tạo thành các nhân vật trong bài thơ, bằng các lọ phế thải hay bằng bìa cứng tôi đã hướng dẫn cho trẻ để trẻ cùng cô sáng tạo làm ra được những mô hình đẹp, sinh động, gây được sự chú ý của trẻ vào giờ học, giờ học mang lại kết quả cao hơn.
Dựa vào kế hoạch của mỗi chủ đề tôi đã chuẩn bị nguyên liệu để làm đồ dùng phục vụ cho hoạt động dạy trẻ đọc thơ Tôi khuyến khích, hướng dẫn trẻ làm đồ dùng cùng cô như: Làm bằng lá cây, giấy, vải vụn, hột hạt vẽ và tô màu bức tranh.
Trang 10Ví dụ: Chủ đề “Thế giới động vật” đề tài: chuyện “Dê con nhanh trí” tôi chuẩn
bị đồ dùng như tranh minh họa, sa bàn, ngoài ra tôi còn chuẩn bị thêm sân khấu kịch
để kể chuyện và dạy trẻ đóng kịch Cô làm con giống bằng vải vụn và bông cũ, hướng dẫn để trẻ cùng làm với cô để tạo thành các nhân vật trong truyện, từ những phế liệu sẵn có đó tôi đã hướng dẫn cho trẻ để trẻ cùng cô sáng tạo làm ra được những mô hình đẹp, sinh động, gây được sự chú ý của trẻ vào giờ học, giờ học mang lại kết quả cao hơn
Ngoài ra có những câu chuyện tôi sử dụng bằng mô hình và sa bàn, các nhân vật là những con vật như thỏ, chó, mèo, gấu, gà trống tôi làm bằng các lọ phế thải hay bằng bìa cứng.
Ví dụ: Chủ đề “Thế giới động vật” đề tài chuyện “Cáo thỏ và Gà trống” Tôi
sử dụng các loại phế liệu là các loại trai, lọ bằng nhựa vẽ các họa tiết thành hình các con vật (Cáo, thỏ, gà trống, gấu, cún con )và tôi dùng bìa giấy cứng cắt thành từng mảnh, dùng keo dán gắn thành ngôi nhà của thỏ Sau đó tôi tạo thành một sa bàn để giới thiệu cho trẻ.
Ảnh 1: Cô hướng dẫn trẻ cùng làm đồ dùng (phụ lục).
Từ những phế liệu thu gom được tôi đã tận dụng và hướng dẫn trẻ cùng làm được nhiều đồ dùng trực quan sinh động, hấp dẫn và phù hợp để sử dụng trong hoạt động kể chuyện, những hoạt động như vậy tôi thấy trẻ rất hứng thú, tích cực tham gia hoạt động.
* Biện pháp 4: Sử dụng đồ dùng trực quan trong hoạt động văn học (kể chuyện).
Việc tổ chức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học thông qua kể chuyện trong trường mầm non một phương tiện không thể thiếu để hỗ trợ cho việc thành công của hoạt động kể chuyện chính là đồ dùng trực quan minh họa, lựa chọn phương tiện trực quan sao cho phù hợp có tác dụng giáo dục thẩm mỹ, phương pháp này phù hợp với đặc điểm nhận thức của trẻ mầm non, ngôn ngữ hình thể của cô giáo là phương tiện trực quan sinh động nhất Ngoài ngôn ngữ hình thể thì rối, tranh cũng là biện pháp trực quan sinh động giúp trẻ hứng thú và tạo kết quả tốt trong giờ học
Đặc điểm của trẻ là nhận thức từ trực quan đến trìu tượng cho nên nếu không có
trực quan thì trẻ khó tưởng tượng được Mặt khác, sự chú ý của trẻ còn phân tán chưa bền vững, đồ dùng trực quan đẹp, hấp dẫn sẽ thu hút sự tập trung chú ý của trẻ hơn.
Đồ dùng trực quan không những giúp trẻ nhớ lâu mà còn giúp trẻ nhớ một cách đầy
đủ sâu sắc, trọn vẹn một tác phẩm Khi sử dụng đồ dùng trực quan cô phải sử dụng đúng lúc, đúng chỗ để gợi ý khuyến khích trẻ thể hiện tái tạo lại nội dung tác phẩm một cách có trình tự Vì vậy, để giờ học đạt kết quả cao thì hình tượng trực quan là rất quan trọng đối với trẻ, lời nói cụ thể và có hình ảnh trực quan minh họa của giáo viên giúp trẻ cảm nhận được Khi sử dụng đồ dùng trực quan cô phải sử dụng một cách linh hoạt, phù hợp như vậy sẽ có tác dụng gợi ý khuyến khích trẻ thể hiện tái tạo lại nội dung của câu truyện một cách dễ hiểu nhất.
Ví dụ: Đối với chủ đề “Gia đình” khi kể về đề tài chuyện “Tích chu” tôi sử
dụng sa bàn truyện Khi kể truyện đến nhân vật nào thì tôi đưa từng nhân vật đó ra
để giới thiệu dẫn dắt trẻ chú ý và lôi cuốn trẻ theo trình tự nội dung câu chuyện, từ đó gây sự hứng thú cho trẻ trong khi học
Trang 11Khi kể chuyện tôi sử dụng mô hình để dẫn dắc vào bài sau đó tôi dùng rối để kết hợp kể nội dung câu truyện khi dùng rối phải chú ý kết hợp giữa lời kể và cách sử dụng nhân vật cho phù hợp.
Ví dụ: chủ đề “Thế giới động vật” đề tài chuyện “Dê con nhanh trí” tôi sử
dụng sa bàn để dẫn dắt trẻ vào chuyện sau đó sử dụng rối tay bằng vải để kể chuyện sáng tạo cho trẻ.
Khi sử dụng trong giờ dạy kể chuyện tôi chỉ đưa đồ dùng đó ra 1 đến 2 lần không nên kết hợp nhiều lần làm trẻ nhàm chán Tùy vào từng nội dung câu truyện
mà tôi sử dụng đồ dùng trực quan cho phù hợp.
Ảnh 2: Hình ảnh sử dụng đồ dùng trực quan trong hoạt động kể chuyện (phụ lục)
Việc sử dụng màn hình, đèn chiếu cũng là một hình thức sử dụng trực quan đồng thời cũng là việc ứng dụng công nghệ thông tin vào trong giờ hoạt động Những hình ảnh được đưa lên đã diễn tả các hoạt động của các nhân vật, cảnh vật xung quanh câu truyện rất sống động, màu sắc đẹp, của hình ảnh đã lôi cuốn trẻ, giúp trẻ hứng thú tích cực tham gia vào hoạt động kể chuyện và ghi nhớ tên chuyện, nội dung cũng như nhân vật trong truyện.
Ví dụ: Với đề tài: chuyện “Nhổ củ cải ” tôi đã xây dựng đoạn phim hoạt hình
về nội dung đệm rất hứng thú làm cho trẻ dễ nhớ nội dung chuyện và thấy được nét đặc trưng của các nhân vật Tôi sử dụng máy tính có thể chuyển các bức tranh có sẵn của câu chuyện thành đoạn phim hoạt hình, hay ta có thể đưa đoạn phim quay sẵn
phù hợp với nội dung như thế rất thu hút và gây hưng thú hơn cho trẻ
Với hoạt động sử dụng đồ dùng trực trong hoạt động kể chuyện quan tôi thấy trẻ rất hứng thú, tích cực tham gia hoạt động và ghi nhớ sâu sắc hơn nội dung, nhân vật trong các tác phẩm văn học
* Giải pháp 5 : Nghệ thuật kể chuyện diễn cảm.
Văn học là một kho tàng kiến thức không thể thiếu được trong mọi hoạt động
và giao tiếp của trẻ Vì tất cả chúng ta đều hiểu biết và giao tiếp bằng ngôn ngữ Thông qua những câu chuyện mà cô đọc và kể cho trẻ nghe để diễn tả được nội dung của tác phẩm mà cô muốn truyền đạt Vì vậy, việc sử dụng ngôn ngữ đọc, kể diễn cảm, có sức thu hút, lôi cuốn trẻ say mê với tác phẩm văn học, giúp trẻ nhớ lâu, nhớ sâu tác phẩm
Đối với hoạt động kể chuyện để giúp trẻ cảm thụ tác phẩm văn học và đạt kết quả tốt nhất Khi cô kể phải thể hiện được vai của từng nhân vật trong chuyện, từ nhân vật trong chuyện để khi truyền thụ đến trẻ hấp dẫn, thu hút trẻ vào giờ học mà trẻ không bị nhàm chán Khi thực hiện một hoạt động kể truyện phải nói nhẹ nhàng, tình cảm, dễ nghe và chuẩn tiếng phổ thông Để giọng kể được tốt hơn tôi đã luyện bằng cách: Mỗi buổi sáng, sau khi thức dậy, tôi thường luyện thanh quản bằng một một đoạn truyện kết hợp với việc chuẩn bị đến trường mà không ảnh hưởng đến thời gian của mình Biện pháp đó vừa giúp tôi luyện được giọng của mình lại vừa giúp tôi nhớ và thuộc câu truyện đó một cách nhanh hơn.
Để thực hiện được sắc thái tình cảm nhân vật, tôi tập thể hiện bằng ánh mắt theo từng nhân vật.
Ngoài ra, để luyện tôi có thể soi gương tập thể hiện cử chỉ điệu bộ, rèn ngữ điệu nhân vật sao cho phù hợp Cũng có một cách để ta luyện giọng đó là ta lắng
nghe chương trình “Kể chuyện đêm khuya” trên đài hay các chương trình trên ti vi.
Trang 12Khi chúng ta nghe các nghệ sĩ kể chuyện chúng ta chú ý đến giọng điệu cơ bản của tác phẩm văn học, ngữ điệu, cách ngắt giọng, nhịp điệu cường điệu của âm thanh ngôn ngữ để chúng ta học cách đọc, kể diễn cảm các tác phẩm văn học.
Ví dụ: chủ đề “Gia đình” Đề tài: chuyện “Ba cô gái” Sự lựa chọn ngữ điệu thật
tinh tế: Giọng nói của cô chị cả, chị hai khi nghe tin mẹ ốm được bắt đầu bằng ngữ điệu bình thản pha chút ngạc nhiên thể hiện sự thờ ơ, ít tình cảm với người mẹ, mặc
dù nội dung câu chuyện vẫn là thương mẹ Lời nói của chi hai: “Thật ư Sóc, Mẹ chị
đang ốm à? Ôi! Chị thương mẹ chị quá! Chị muốn về thăm mẹ yêu quí của chị ngay
nhưng chị còn bận se cho xong chỗ chỉ này đã ”.
Còn Sóc nói với cô thứ 3 ngữ điệu trầm, nhịp điệu chậm thể hiện sự yêu mến trân trọng: “Chị út ơi! Chị là người con gái hiếu thảo Mọi người sẽ thương yêu chị, đời chị sẽ vui vẻ hạnh phúc”
Ví dụ: Chuyện“Cáo, thỏ và gà trống” Chủ đề “ Thế giới động vật”
Cô thể hiện nhân vật chú gà trống dũng cảm, giọng kể mạch lạc, rõ ràng đanh thép, nét mặt hiên ngang.
Chó sói giọng ồm ồm, to quát tháo thỏ, nét mặt chó sói dữ tợn.
Thỏ con với tính cách nhút nhát thì giọng cô rụt rè, run run, nét mặt biểu lộ sự sợ hãi.
Từ những biện pháp tự rèn luyện bản thân tôi thấy đã mang lại hiệu quả rất cao trong giờ dạy kể chuyện tôi thấy trẻ hứng thú ngồi im nghe cô kể truyện Trong tất cả các tác phẩm văn học mà tôi định đưa ra cho trẻ cảm nhận tôi luôn xác định chuẩn giọng đọc, giọng kể cho câu chuyện, giọng đặc trưng cho từng nhân vật, từng tình huống trong chuyện Và khi kể, đọc cho trẻ nghe hay khi đã hướng dẫn trẻ đọc,
kể tôi cố gắng giúp trẻ nhận ra, nhớ được sắc thái cơ bản trong giọng kể, lời thuật,
phân biệt ngữ điệu lời nói các loại nhân vật, giúp trẻ nhận ra ngôn ngữ đời thường (khẩu ngữ) và ngôn ngữ thơ giàu nhạc tính Qua tác phẩn văn học, trẻ quen dần tính chất nhiều ý nghĩa và tinh luyện của ngôn ngữ văn hoá, dần dần tiến tới hiểu được nghĩa thực đến nghĩa bóng, từ nghĩa văn cảnh đến ý tưởng nhà văn muốn truyền đạt.
Qua biện pháp này, tôi thấy trẻ rất hứng thú, tích cực tham gia hoạt động, tiếp thu bài tốt có hiệu quả Tạo cho trẻ có những rung động, cảm cảm xúc thẩm mỹ ban đầu đối với tác phẩm.
* Giải pháp 6: Linh hoạt hình thức về tổ chức hoạt động kể truyện nhẹ nhàng, lấy trẻ làm trung tâm.
Thực tế hiện nay quan điểm“Giáo viên làm trung tâm cho mọi hoạt động giáo dục” đã chuyển sang quan điểm“Lấy trẻ làm trung tâm” trẻ phải được coi là trung
tâm của mọi hoạt động giáo dục Giáo viên cần phải dựa vào đặc điểm tâm lý và đặc điểm nhận thức của từng trẻ để từ đó lập kế hoạch giáo dục phù hợp, bên cạnh đó
giáo viên cần hiểu rằng việc đặt câu hỏi“Trẻ học gì?”chỉ là hình thức bề ngoài của một vấn đề mà cần phải đặt câu hỏi “Trẻ học như thế nào?” đó mới là điều cốt lõi
của quá trình giáo dục trẻ Với quan điểm mỗi trẻ là một cá thể riêng biệt vì vậy khi
dạy“Lấy trẻ làm trung tâm” Thì giáo viên cần đưa ra những phương pháp, biện pháp
trong quá trình dạy trẻ đó là cô nên gợi mở, kích thích sự sáng tạo của trẻ hướng dẫn trẻ để trẻ được chủ động tư duy sáng tạo, cô không sử dụng câu hỏi đóng mà sử dụng câu hỏi mở
Mỗi trẻ là một cá thể riêng biệt, chúng khác nhau về thể chất và tâm lý Do đó mỗi trẻ em có hứng thú.Trẻ học và chơi tốt nhất khi có người lớn hỗ trợ, và mở rộng