Mục đích nghiên cứu của đề tài luận văn là xác lập quan điểm, phương hướng và các giải pháp có luận cứ khoa học về lý luận và thực tiễn nhằm hoàn thiện công tác quản lý tiền gửi từ huy động vốn tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Phú Thọ. Mời các bạn cùng tham khảo.
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TIỀN GỬI TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
Tổng quan tình hình nghiên cứu
1.1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
Quản lý tiền gửi tại các ngân hàng thương mại hiện đang là một vấn đề quan trọng do sự cạnh tranh ngày càng gia tăng trong ngành ngân hàng Nhiều luận văn, sách, báo và tạp chí đã đề cập đến các khía cạnh khác nhau của vấn đề này, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tối ưu hóa quản lý tiền gửi để nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng.
Bùi Thị Trâm (2013) trong bài viết “Giải pháp quản lý tiền gửi của doanh nghiệp tại Ngân hàng Agribank” đã nghiên cứu chi tiết các giải pháp quản lý tiền gửi cho ngân hàng trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế, sử dụng các chỉ tiêu để đánh giá và đo lường hiệu quả quản lý tiền gửi của doanh nghiệp tại Agribank Tuy nhiên, nghiên cứu chưa xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý tiền gửi từ các đối tượng khác ngoài khách hàng doanh nghiệp Tham khảo từ Thời báo kinh tế Việt Nam số 156, trang 4-6.
Trịnh Thế Cường (2018) trong luận án tiến sĩ của mình đã chỉ ra rằng huy động vốn là một chức năng quan trọng của ngân hàng thương mại (NHTM), điều này đã được nghiên cứu qua nhiều công trình từ lý thuyết đến thực tiễn Do bản chất của NHTM là vay để cho vay và cung cấp dịch vụ tài chính, việc huy động vốn trở thành yếu tố quyết định cho hoạt động kinh doanh của các ngân hàng Vì vậy, các NHTM rất chú trọng đến công tác này Ở những quốc gia có thị trường tài chính phát triển, NHTM thường gặp thuận lợi trong huy động vốn nhờ vào việc sử dụng nhiều công cụ đa dạng trên các phân khúc thị trường khác nhau với chi phí vốn thấp.
Nguyễn Thị Thanh Hải (2012) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý nguồn vốn huy động trong các ngân hàng thương mại, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hiện nay Việc tối ưu hóa quản lý vốn không chỉ giúp các ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn góp phần ổn định hệ thống tài chính quốc gia.
Kinh tế quốc dân nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý nguồn tiền gửi tại các ngân hàng thương mại ở Việt Nam Tác giả đã phân tích và đánh giá các nguyên nhân dẫn đến những yếu kém trong công tác này, tuy nhiên, nghiên cứu không tập trung vào một ngân hàng cụ thể nào.
Nghiêm Xuân Thành (2007) trong bài viết “Giải pháp nhằm tăng cường hoạt động huy động và quản lý tiền gửi của khách hàng cá nhân của các NHTM Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế” đã đề xuất các giải pháp để cải thiện việc huy động vốn và quản lý nguồn tiền gửi của khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại Tác giả đã tiến hành đánh giá 5 ngân hàng thương mại tại Việt Nam về tình hình quản lý nguồn tiền gửi, chỉ ra những hạn chế trong công tác này và đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý Tuy nhiên, nghiên cứu chưa xem xét các chỉ tiêu đo lường rủi ro tín dụng của ngân hàng Tạp chí Ngân hàng, (số 21), tr.13-14.
Trần Nam Phong trong luận văn thạc sĩ tại Đại học Kinh tế quốc dân đã phân tích cách quản lý tiền gửi của Ngân hàng BIDV trong bối cảnh hội nhập Bài viết nêu rõ tình hình huy động và quản lý tiền gửi của khách hàng tại BIDV trong giai đoạn 2016 – 2018, đồng thời chỉ ra những hạn chế trong quản lý tiền gửi của ngân hàng Tác giả cũng đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tiền gửi cho các ngân hàng thương mại.
Ajao Mayowa Gabriel trong bài viết “Quản lý rủi ro tín dụng và hiệu suất của các ngân hàng tiền gửi tại Nigeria” đã chỉ ra mối quan hệ trực tiếp và có ý nghĩa thống kê giữa các biến quản lý rủi ro tín dụng của các ngân hàng, được đo bằng tỷ lệ an toàn vốn, tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ dự phòng rủi ro cho vay, với hiệu quả hoạt động được đo bằng tỷ suất sinh lời trên tài sản Nghiên cứu cũng cho thấy mối quan hệ nghịch đảo giữa tỷ lệ thanh khoản và hiệu quả hoạt động, cho thấy thanh khoản dư thừa không được quản lý có thể dẫn đến giảm hiệu quả tài chính Tác giả khuyến nghị rằng việc thực hành quản lý rủi ro tín dụng nghiêm ngặt là điều cần thiết để đảm bảo sự tồn tại lâu dài của các ngân hàng trong môi trường đầy biến động Ngoài ra, các ngân hàng Nigeria cần phát triển các chiến lược nhằm hạn chế rủi ro tín dụng và nâng cao hiệu quả hoạt động Bài viết của Аsiya A Shelyuk “Nghiên cứu các thành phần của hệ thống quản lý tiền gửi ngân hàng” nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu các phương pháp và kỹ thuật thu hút vốn từ nguồn tiền gửi, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nguồn lực và vị thế của ngân hàng trên thị trường tiền gửi.
1.1.2 Khoảng trống cần nghiên cứu tiếp
Nghiên cứu về quản lý tiền gửi và huy động nguồn tiền đã đề xuất nhiều phương pháp đánh giá hiệu quả quản lý tiền gửi Các nghiên cứu này đã thành công trong việc đưa ra giải pháp nâng cao quản lý tiền gửi, cho thấy cách thức chung mà các Ngân hàng TMCP áp dụng là xây dựng bộ phận quản lý tiền gửi riêng biệt Bộ phận này có trách nhiệm điều tiết và phối hợp dòng tiền, nhằm tối ưu hóa hiệu quả hoạt động của ngân hàng Tuy nhiên, vẫn còn một số vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu để cải thiện hơn nữa trong lĩnh vực này.
Một số nghiên cứu hiện nay chỉ mới đề cập đến sự cần thiết của quản lý tiền gửi mà chưa phân tích sâu về các quy định cụ thể và trách nhiệm của cán bộ ngân hàng trong lĩnh vực này Vì vậy, kết quả đánh giá chưa thể hiện đầy đủ tính toàn diện của quản lý tiền gửi.
Một số nghiên cứu hiện nay chỉ tập trung vào nhóm khách hàng cá nhân với các tiêu chí riêng về đánh giá quản lý tiền gửi Điều này dẫn đến việc chưa phản ánh đầy đủ thực trạng quản lý tiền gửi của các nhóm khách hàng khác và dịch vụ ngân hàng nói chung.
Một số nghiên cứu về dịch vụ ngân hàng hiện nay thường tập trung vào từng mảng cụ thể, chủ yếu phân tích lý luận và thực trạng phát triển dịch vụ tại một số ngân hàng nhất định Các nghiên cứu này cũng xem xét chiến lược phát triển dịch vụ của ngân hàng nước ngoài và đề xuất giải pháp cho sự phát triển dịch vụ tại Việt Nam Tuy nhiên, chúng vẫn tiếp cận một cách rời rạc từng khía cạnh, chưa phản ánh được tính tổng quát trong việc đo lường và quản lý tiền gửi.
Hiện tại, chưa có nghiên cứu nào về quản lý tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Phú Thọ.
Tác giả đã kế thừa thành công từ các công trình nghiên cứu trước đó về các chỉ tiêu và nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng, nhằm nâng cao quản lý tiền gửi tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Phú Thọ.
Cở sở lý luận về quản lý tiền gửi tại các ngân hàng thương mại
1.2.1 Một số khái niện liên quan
Tiền gửi thường được hiểu là số tiền mà khách hàng gửi vào và giữ lại trong tài khoản ngân hàng của họ Ở các nước phát triển, khái niệm "tiền gửi" được xác định rõ ràng trong các văn bản pháp luật.
Tiền gửi là khoản tiền mà ngân hàng nhận từ khách hàng, không phân biệt hình thức có lãi hay không, với quyền sử dụng cho hoạt động kinh doanh Ngân hàng có trách nhiệm quản lý và thực hiện các giao dịch tài chính cho người gửi, bao gồm việc trả lại số tiền đã nhận trong các hình thức như séc, lệnh chuyển khoản, hay thư tín dụng Đồng thời, ngân hàng cũng thu hộ các khoản tiền cho người gửi, và tất cả đều được tính vào tiền gửi.
Tiền gửi là khoản tiền mà khách hàng gửi tại tổ chức tín dụng, bao gồm tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, và tiền gửi tiết kiệm Các khoản tiền gửi này có thể được hưởng lãi hoặc không, và phải được hoàn trả cho người gửi Đây là nguồn tài nguyên quan trọng nhất của ngân hàng thương mại (NHTM), chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn tiền của ngân hàng.
Tiền gửi phải được thanh toán theo yêu cầu của khách hàng, bao gồm cả tiền gửi có kỳ hạn chưa đến hạn Hoạt động nhận tiền gửi của ngân hàng thương mại (NHTM) được xem là một nghiệp vụ kinh doanh chính, bao gồm việc mở các tài khoản như tài khoản gửi định kỳ, tài khoản tiền gửi không kỳ hạn và tài khoản tiền gửi tiết kiệm Giao dịch nhận tiền gửi thể hiện cam kết giữa NHTM và khách hàng thông qua hợp đồng tài khoản tiền gửi, ban đầu chỉ là hợp đồng dịch vụ giữ tài sản.
Ngân hàng (NH) đóng vai trò là bên nhận gửi giữ tiền để nhận thù lao Theo nhu cầu của hoạt động kinh tế, NH và khách hàng có thể thỏa thuận cho phép NH sử dụng số tiền gửi để đầu tư nhằm sinh lợi Tuy nhiên, NH phải cam kết hoàn trả toàn bộ số vốn đã sử dụng cùng với một khoản lãi nhất định, tùy thuộc vào thời gian NH giữ khoản tiền đó.
1.2.1.3 Khái niệm quản lý tiền gửi
Quản lý tiền gửi là quá trình quản lý nguồn tiền từ khách hàng và các ngân hàng thương mại, cũng như nguồn vốn từ ngân hàng nhà nước Để quản lý tiền gửi hiệu quả, cần đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý và phương thức huy động vốn.
Quản lý tiền gửi yêu cầu tuân thủ quy trình giao nhận và quản lý tiền mặt, đảm bảo bảo quản và niêm phong đúng quy định Quy trình giao nhận giữa phòng ngân quỹ và các phòng nghiệp vụ cần chú ý đến việc thực hiện các nguyên tắc nhập, xuất kho Việc quản lý và sử dụng chìa khóa kho tiền, két sắt phải tuân thủ quy định về bảo quản và niêm phong chìa khóa, cũng như quy định về bàn giao tài sản và chìa khóa khi có sự thay đổi trong nhóm giữ chìa khóa Mọi lần bàn giao tài sản cần lập biên bản và có đầy đủ chứng kiến.
1.2.2 Quản lý tiền gửi tại các ngân hàng thương mại
1.2.2.1 Sự cần thiết phải quản lý tiền gửi
Khách hàng doanh nghiệp mở tài khoản ngân hàng để nhanh chóng và an toàn trong việc quản lý ngân quỹ và thu chi tài vụ Nếu tự quản lý, họ sẽ tốn nhiều công sức và thời gian Ngân hàng thu hút tiền gửi từ khách hàng và thu phí dịch vụ, nhưng cần quản lý tiền gửi hợp lý để tránh rủi ro và đảm bảo lợi nhuận Đối với khách hàng cá nhân, họ có thể chọn giữa giữ tiền mặt hoặc đầu tư vào cổ phiếu và trái phiếu, nhưng gửi tiền vào ngân hàng là lựa chọn an toàn hơn với lãi suất Ngân hàng cần quản lý tiền gửi hiệu quả để phát triển và tạo ra lợi nhuận lớn hơn số lãi suất phải trả Tiền gửi là nền tảng cho sự phát triển của ngân hàng, giúp phân biệt ngân hàng với các doanh nghiệp khác và là nguồn cung cấp chính cho các khoản cho vay Thiếu quản lý tiền gửi có thể dẫn đến sử dụng không hiệu quả và nguy cơ phá sản ngân hàng.
1.2.2.2 Nguyên tắc, mục tiêu của quản lý tiền gửi
Ngân hàng hoạt động và phát triển với nhiều mục tiêu như tối đa hóa lợi nhuận, tối đa hóa doanh thu trong ràng buộc lợi nhuận, và tối đa hóa hiệu quả hoạt động của các nhà lãnh đạo Tuy nhiên, tất cả những mục tiêu cụ thể này đều hướng đến một mục tiêu chung là tối đa hóa giá trị tài sản cho các cổ đông, hay nói cách khác là tối đa hóa tài sản của ngân hàng.
Tối đa hóa tài sản ngân hàng, hay còn gọi là tối đa hóa giá trị ngân hàng, là quá trình ngân hàng áp dụng chính sách tài chính tối ưu nhằm gia tăng nhanh chóng tài sản và tối đa hóa tổng giá trị ngân hàng Điều này được thực hiện thông qua việc tăng trưởng nguồn vốn, đồng thời xem xét các giá trị thời gian và bù đắp rủi ro Việc coi tối đa hóa tài sản ngân hàng là mục tiêu quản lý tiền gửi mang lại nhiều ưu điểm quan trọng.
+ Mục tiêu tối đa hoá tài sản ngân hàng có thể khắc phục những hành vi ngắn hạn trong quá trình theo đuổi lợi nhuận
Mục tiêu tối đa hóa tài sản không chỉ tập trung vào lợi nhuận mà còn chú trọng đến lưu lượng vốn Tối đa hóa tài sản ngân hàng nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về lượng tiền mặt đầu vào và cải thiện tốc độ quay vòng vốn.
Mục tiêu tối đa hóa tài sản nhằm bảo vệ quyền lợi cơ bản của nhà đầu tư và cổ đông, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngân hàng.
Để tối đa hóa tài sản, ngân hàng cần duy trì lợi nhuận cao và tăng trưởng vốn nhanh chóng, điều này chỉ có thể đạt được khi doanh lợi thực sự ở mức cao.
Hoạt động tài chính của các ngân hàng, dù quy mô lớn hay nhỏ, đều tuân theo những nguyên tắc quản lý tiền gửi chung Tuy nhiên, giữa các ngân hàng có sự khác biệt nhất định, do đó việc áp dụng nguyên tắc quản lý tiền gửi cần phải phù hợp với các điều kiện cụ thể của từng ngân hàng.
Nguyên tắc tôn trọng pháp luật là yêu cầu bắt buộc đối với tất cả các ngân hàng, nhằm đảm bảo rằng họ không chỉ theo đuổi lợi nhuận tối đa mà còn phải tuân thủ các quy định pháp lý Để ngăn chặn việc các ngân hàng có thể sử dụng các thủ đoạn gây hại cho quốc gia, sự can thiệp của nhà nước là cần thiết Nhà nước có thể điều chỉnh nền kinh tế thông qua các công cụ quản lý vĩ mô như luật pháp, chính sách tài chính, tiền tệ và giá cả.
Kinh nghiệm quản lý tiền gửi tại một số ngân hàng thương mại cổ phần
1.3.1 Kinh nghiệm quản lý tiền gửi tại một số ngân hàng thương mại
1.3.1.1 Ngân hàng Agribank CN Phú Thọ
Ngân hàng Agribank CN Phú Thọ tự hào là một trong những ngân hàng lâu đời nhất tại Việt Nam, luôn giữ vững vị trí dẫn đầu thị trường về thị phần và doanh thu tiền gửi của khách hàng tại tỉnh Phú Thọ Bảo hiểm Bảo Việt đã không ngừng nỗ lực để thực hiện tốt vai trò của một trong những nhà bảo hiểm hàng đầu tại Việt Nam Thành công này có được một phần nhờ vào việc quản lý tiền gửi một cách khoa học và hợp lý của Ngân hàng Agribank CN Phú Thọ.
Ngân hàng Agribank CN Phú Thọ quản lý vốn hiệu quả bằng cách huy động từ nhiều nguồn, trong đó hơn 80% là từ cá nhân Ngân hàng cũng chú trọng phát triển mạng lưới để thu hút vốn đầu tư từ khu vực kinh tế tư nhân Nhờ vào chiến lược đa dạng hóa, Agribank CN Phú Thọ đã thu hút gần 2 nghìn tỷ VNĐ từ tiền gửi của cá nhân và tổ chức trong năm 2019.
Ngân hàng Agribank CN Phú Thọ chú trọng vào việc quản lý chi phí, doanh thu và lợi nhuận bằng cách yêu cầu các phòng ban báo cáo chi tiết về doanh thu và thực hiện kế hoạch tiền gửi.
Kiểm soát tài chính tại Ngân hàng Agribank CN Phú Thọ được thực hiện chủ yếu thông qua ban kiểm soát tài chính, bao gồm các thành viên từ ngân hàng Nhiệm vụ của ban này là thu thập và phân tích số liệu kế toán, thực hiện kiểm tra thông qua nhiều hình thức để hỗ trợ các nhà quản lý trong việc đưa ra quyết định chính xác Đồng thời, có sự phối hợp chỉ đạo từ Ngân hàng Agribank hộ sở để đảm bảo sự hợp nhất trong báo cáo tài chính.
1.3.1.2 Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân Đội CN Phú Thọ
Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân Đội CN Phú Thọ áp dụng cơ chế quản lý chặt chẽ trong việc huy động, sử dụng và phát triển nguồn vốn Để thu hút khách hàng gửi tiền, ngân hàng đã mở rộng các phòng giao dịch, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tích tụ và tập trung vốn.
Quản lý, sử dụng vốn tiền gửi của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân Đội
CN Phú Thọ trong những năm qua là rất hiệu quả, hàng năm Ngân hàng Thương mại
Cổ phần Quân Đội CN Phú Thọ đã huy động thành công hơn 1000 tỷ đồng từ tiền gửi, mang lại lợi nhuận đáng kể từ hoạt động cho vay Quản lý tiền gửi của ngân hàng này được thực hiện tập trung tại bộ máy điều hành Tổng ngân hàng, cho thấy quy mô tổ chức tài chính lớn Dưới sự lãnh đạo của Tổng Giám đốc phụ trách tài chính, cục tài chính bao gồm 06 bộ phận liên quan, đảm bảo hiệu quả trong quản lý và sử dụng nguồn vốn.
+ Bộ phân kinh doanh tín dụng
+ Bộ phận Kế toán và dịch vụ
+ Bộ phận bảo hiểm và quản lý rủi ro
+ Bộ phận Quản lý nguồn thông tin về kinh tế tài chính Mục tiêu của cục tài chính
+ Bảo đảm tỷ lệ hoàn vốn đầu tư đặt ra
+ Quản lý tỷ giá hối đoái, bảo toàn vốn và tài sản
Đảm bảo vốn cho cả đầu tư dài hạn và ngắn hạn, đồng thời bảo vệ trước các rủi ro trong quá trình đầu tư Phân tích và đánh giá các hoạt động của ngân hàng để đưa ra những khuyến nghị và yêu cầu đầu tư chính xác.
Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân Đội CN Phú Thọ thực hiện giám sát tài chính thông qua hệ thống chỉ tiêu và tiêu chí chi tiết, khoa học, nhằm đảm bảo tỷ lệ hoàn vốn đầu tư, bảo toàn vốn và tài sản, cũng như quản lý rủi ro trong đầu tư Hệ thống này không chỉ giúp phân tích hoạt động của Tổng ngân hàng mà còn đưa ra những khuyến nghị và yêu cầu đầu tư hợp lý Nhờ vào việc tổng hợp và phân tích thông tin chính xác, ban lãnh đạo Tổng ngân hàng có thể điều hành và quyết định các biện pháp kinh doanh kịp thời và hiệu quả.
1.3.2 Bài học kinh nghiệm quản lý tiền gửi đối với Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam- Chi nhánh Phú Thọ
Bài học từ kinh nghiệm quản lý tiền gửi của các ngân hàng trong ngành Ngân hàng đã chỉ ra rằng Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Phú Thọ cần chú trọng vào việc tối ưu hóa quy trình quản lý tiền gửi để nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng.
Quản lý chặt chẽ các nguồn huy động vốn tiền gửi là rất quan trọng, nhằm đảm bảo an toàn trong việc huy động vốn từ dân cư, hộ gia đình và doanh nghiệp Cần sử dụng mọi kênh huy động vốn để tối ưu hóa nguồn lực tài chính.
Để quản lý tiền gửi hiệu quả, cần chú trọng vào việc quản lý các kênh huy động vốn Mở rộng hệ thống phòng giao dịch sẽ giúp thu hút thêm nguồn tiền gửi từ tổ chức và cá nhân trong khu vực Đồng thời, việc chi tiêu cần tuân thủ nguyên tắc và sử dụng vốn đúng mục đích.
Để quản lý tiền gửi hiệu quả, cần thiết lập một hệ thống kiểm tra vốn tiền gửi nhằm giám sát chặt chẽ mọi hoạt động tài chính của ngân hàng.
Cần thường xuyên phân tích hiệu quả sử dụng tiền gửi của ngân hàng để cập nhật bức tranh tài chính, từ đó đưa ra những quyết định đầu tư kịp thời và chính xác trong quản lý nguồn vốn, nhằm giảm thiểu rủi ro trong hoạt động kinh doanh.