-Bài thơ nói về những kỷ niệm rất giản dị gắn bó sâu sắc gần gũi trong đời sống, tình cảm của con người, những gì thân thiết nhất của tuổi thơ mỗi người đều có sức toả sáng, nâng đỡ con[r]
Trang 11
Nguyễn Du: (1765-1820)
- Tên chữ: Tố Như
- Tên hiệu: Thanh Hiên
- Quê: Tiên Điền, Nghi Xuân, Hà Tĩnh
- Sinh trưởng trong một gia đình đại quý tộc nhiều đời làm quan
- Sống trong xã hội đầy biến động của xã hội phong kiến
- Hiểu biết sâu rộng về cuộc đời, về văn hóa dân tộc và văn chương Trung Quốc
- Ông từng làm quan cho Nhà Nguyễn
- Có một vốn sống phong phú và trái tim giàu lòng yêu thương
- Được UNESCO công nhận là danh nhân văn hóa thế giới
Giá trị nội dung:
-Giá trị hiện thực: Truyện Kiều là bức tranh hiện thực về một xã hội phong kiến bất công tàn bạolà lời
tố xã hội phong kiến chà đạp quyền sống của con người đặc biệt là người phụ nữ
-Giá trị nhân đạo: Truyện Kiều là tiếng nói thương cảm trước số phận bi kịch của con người,khẳng định và đề cao tài năng nhân phẩm và những khát vọng chân chính của con người
b) Giá trị nghệ thuật:
- Ngôn ngữ văn học dân tộc và thể thơ lục bát đạt tới đỉnh cao rực rỡ
- Nghệ thuật tự sự có bước phát triển vượt bậc từ nghệ thuật dẫn chuyện đến miêu tả thiên nhiên con người
Truyện Kiều là một kiệt tác đạt được thành tựu lớn về nhiều mặt, nổi bật là ngôn ngữ và thể loại.
2
Xuất sứ :Nằm ở phần đầu “Truyện Kiều” (gặp gỡ và đính ước) của Nguyễn Du dựa theo cốt truyện
Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân (Trung quốc).
a) Về nghệ thuật
Nghệ thuật tả người từ khái quát đến tả chi tiết; tả ngoại hình mà bộc lộ tính cách, dự báo số phận
- Ngôn ngữ gợi tả, sử dụng hình ảnh ước lệ, các biện pháp ẩn dụ, nhân hoá, so sánh, dùng điển cố
b) Về nội dung
-Ca ngợi vẻ đẹp chuẩn mực, lý tưởng của người phụ nữ phong kiến
-Bộc lộ tư tưởng nhân đạo, quan điểm thẩm mỹ tiến bộ, triết lý vì con người: trân trọng yêu thương, quan tâm lo lắng cho số phận con người
3
Xuất sứ : Nằm ở phần đầu “Truyện Kiều” (gặp gỡ và đính ước) của Nguyễn Du dựa theo cốt truyện
Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân (Trung quốc).
Sau khi biết mình bị lừa vào chốn lầu xanh, Kiều uất ức định tự vẫn Tú Bà vờ hứa hẹn đợi Kiều bình phục sẽ gả chồng cho nàng vào nơi tử tế, rồi đưa Kiều ra giam lỏng ở lầu Ngưng Bích, đợi thực hiện
âm mưu mới
a) Về nghệ thuật.
Bút phát miêu tả tài tình (tả cảnh ngụ tình), khắc hoạ tâm lý nhân vật, ngôn ngữ độc thoại, điệp ngữ liên hoàn, đối xứng, hình ảnh ẩn dụ
b) Về nội dung.
Nỗi buồn nhớ sâu sắc của Kiều khi ở lầu Ngưng Bích chính là tâm trạng cô đơn lẻ loi, ngổn ngang nhiều mối, đau đớn vì phải dứt bỏ mối tình với chàng Kim, xót thương cha mẹ đơn côi, tương lai vô định
Trang 2- Chính Hữu(1926-2007)
- Tên khai sinh là Trần Đình Đắc
- Là nhà thơ quân đội
- Quê Can Lộc - Hà Tĩnh
- 20 tuổi tòng quân, là chiến sĩ trung đoàn thủ đô
- Bắt đầu viết thơ từ năm 1947 đề tài viết chủ yếu về người chiến sĩ và chiến tranh
- Được nhà nước tặng Giải thưởng về văn học nghệ thuật năm 2000
a) Về nghệ thuật
-Từ ngữ, hình ảnh chân thực, gợi tả, cô đọng, hàm xúc, giàu sức khái quát, có ý nghĩa sâu sắc
b) Về nội dung
-Bài thơ ca ngợi tình đồng chí đồng đội keo sơn gắn bó, ấm áp của các anh Bộ đội Cụ Hồ trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp
5
- Bài thơ “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”
- Xuất xứ : in trong tập Vầng trăng quầng lửa (1969), ra đời trong những năm tháng chống Mĩ ác liệt nhất
6
Phạm Tiến Duật (1941-2007)
Quê: Thanh Ba- Phú Thọ
- Nhà thơ trẻ, trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ
- Chiến đấu ở binh đoàn vận tải Trường Sơn
- Phong cách: sôi nổi, hồn nhiên, sâu sắc
- Được nhà nước tặng Giải thưởng về văn học nghệ thuật năm 2001
- Tác phẩm chính:
+ Vầng trăng quầng lửa (1971)
+ Thơ một chặng đường (1994)
a) Về nghệ thuật
- Nhiều chất hiện thực, nhiều câu văn xuôi tạo sự phóng khoáng, ngang tàng, nhịp thơ sôi nổi trẻ trung tràn đầy sức sống
b) Về nội dung.
- Hình ảnh người chiến sĩ lái xe hiên ngang dũng cảm, lạc quan, bất chấp mọi khó khăn gian khổ, chiến đấu vì miền Nam, vì sự nghiệp thống nhất đất nước
7
Tác giả “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” là Phạm Tiến Duật
Phạm Tiến Duật (1941-2007)
Quê: Thanh Ba- Phú Thọ
- Nhà thơ trẻ, trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ
- Chiến đấu ở binh đoàn vận tải Trường Sơn
- Phong cách: sôi nổi, hồn nhiên, sâu sắc
- Được nhà nước tặng Giải thưởng về văn học nghệ thuật năm 2001
- Tác phẩm chính:
+ Vầng trăng quầng lửa (1971)
+ Thơ một chặng đường (1994)
Trang 3Nội dung khổ thơ đầu của bài thơ:
-Giải thích hình ảnh những chiếc xe không kính là do bom đạn ác liệt đã tàn phá nó
-Thể hiện tư thế hiên ngang, ung dung của những người lái xe
Yếu tố nghệ thuật của khổ thơ:
-Giọng thơ ngang tàn,điệp từ” nhìn” thể hiện sư hiên ngang, ung dung, coi thường gian khổ của những người lính lái xe
8
- Bài “Đoàn thuyền đánh cá”
- Bài thơ Đoàn thuyền đánh cá được sáng tác ngày năm 1958 trong chuyến đi thực tế dài ngày ở Quảng
Ninh, in trong tập “Trời mỗi ngày lại sáng”
9.Huy Cận
- Tên thật : Cù Huy Cận(1919-2005)
- Quê : làng Ân Phú huyện Vụ Quang tỉnh Nghệ Tĩnh
- Là nhà thơ lớn của phong trào thơ mới
- Được nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 1996
Một số tác phẩm chính:
- Lửa thiêng, 1940
- Trời mỗi ngày mỗi sáng, 1958.
- Đất nở hoa, 1960.
-Hai bàn tay em, 1967.
- Bài ca cuộc đời, 1963.
- Gieo hạt, 1984.
Nội dung đoạn thơ:
- Thể hiện sự lạc quan với niềm tự hào, tự tin và tình yêu nghề, yêu lao đọng của người dân trài trước biển mang ân tình nuôi sống con người
- Đoạn thơ còn tạo nên một cuộc hòa nhịp, tranh đua của con người với thiên nhiên vũ trụ
10 Huy Cận
- Tên thật : Cù Huy Cận(1919-2005)
- Quê : làng Ân Phú huyện Vụ Quang tỉnh Nghệ Tĩnh
- Là nhà thơ lớn của phong trào thơ mới
- Được nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 1996
Một số tác phẩm chính:
- Lửa thiêng, 1940
- Trời mỗi ngày mỗi sáng, 1958.
- Đất nở hoa, 1960.
-Hai bàn tay em, 1967.
- Bài ca cuộc đời, 1963.
- Gieo hạt, 1984
Nội dung khổ thơ đầu bài đoàn thuyền đánh cá:
- Tả cảnh biển và đêm với màn đêm buông xuống là tấm cưa khổng lồ,lượn sóng là then cửa đã đóng chặt ánh sáng của một ngày lao động vất vả
- Trong khung cảnh ấy là hình ảnh đoàn thuyền ra khơi với biết bao niềm vui, niềm hứng khởi về một chuyến đi thuận lợi thu được nhiều cá
Yếu tố nghệ thuật được sử dụng trong khổ thơ đầu bài đoàn thuyền đánh cá:
-So sánh”mặt trời xuống biển như hòn lửa”
Trang 4-Nhân hóa “sóng đã cài then đêm sập cửa”
-Liên tưởng:mặt trời xuống biển, sóng cài then, đêm sập cửa
-Ẩn dụ “câu hát căng buồm cùng gió khơi”
- Đối lập giữa thanh trắc ở các vần”lửa – cửa” với thanh bằng ở các vần “khơi – khơi”
> Tạo nên một không gian kì diệu và lãng mạn Qua đó, tác giả như phát hiện ra vẻ đẹp của người đánh
cá giữa biển đêm trong niềm vui phơi phới
11
a)Về nghệ thuật
- Sáng tạo: hình ảnh thơ vừa thực, vừa mang ý nghĩa biểu tượng
- Biểu cảm, miêu tả tự sự, bình luận
- Giọng điệu phù hợp với cảm xúc hồi tưởng suy ngẫm
b) Về nội dung
-Bài thơ nói về những kỷ niệm rất giản dị gắn bó sâu sắc gần gũi trong đời sống, tình cảm của con người, những gì thân thiết nhất của tuổi thơ mỗi người đều có sức toả sáng, nâng đỡ con người suốt hành trình dài rộng của cuộc đời, tình yêu thưogn biết ơn với bà chính là biểu hiện cụ thể của tình yêu thương, sự gắn bó với gia đình, quê hương và đó cũng là sự khởi đầu của tình người, tình yêu đất nước
12
-Thuộc tác phẩm “Bếp lửa”.Tác giả Bằng Việt
- Bằng Việt: tên thật là Nguyễn Việt Bằng, sinh năm 1941, quê ở Thạch Thất - Hà Tây
- Thuộc lớp nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ
- Là một luật sư
- Đề tài: thường viết về những kỷ niệm, ước mơ của tuổi trẻ, gần gũi với người đọc trẻ tuổi, bạn đọc
trong nhà trường Tập thơ Bếp lửa viết năm 1968.
Nội dung đoạn thơ:
- Hình ảnh bếp lửa là sự nuôi dưỡng, nhen nhóm tình cảm yêu thương con người, thể hiện nỗi nhớ, lòng biết ơn, khơi gợi lên cho cháu một tâm hồn cao đẹp
-Nỗi nhớ về cội nguồn, tình yêu thương sâu nặng của người cháu với bà
13
-Xuất sứ : Viết năm 1978(3 năm sau ngày miền nam giải phóng)
Hình thức đặc biệt:
-Mang dáng dấp của 1 câu chuyện được kể theo trình tự thời gian
-trong dòng diễn biến thời gian này, sự việc bất ngờ ở khổ thơ 4 chính là bước ngoặt để tác giả thể hiện cảm xúc bộc lộ chủ đề t/p để tạo sự liền mạch về ý tưởng và hình ảnh trong các khổ thơ của bai thơ
14
Nhà thơ Nguyễn Duy tên khai sinh là Nguyễn Duy Nhuệ
-Sinh năm 1948
-Làng Quảng Xá nay thuộc phường Đông Vệ, thành phố Thanh Hoá
Là nhà thơ - chiến sĩ, trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ
Phong cách thơ độc đáo - nhất là ở thể thơ lục bát (uyển chuyển mượt mà, hiện đại ở thi liệu, cấu tứ)
- 1966: Nhập ngũ
- 1975: Làm báo văn nghệ
Hiện sống tại thành phố Hồ Chí Minh
- Giải nhất cuộc thi thơ báo Văn nghệ 1972-1973; Giải A Hội Nhà văn Việt Nam (1984)
Trang 5- Được nhà nước tặng Giải thưởng về văn học nghệ thuật năm 2007.
15
a) Tóm tắt truyện:
- Vũ Nương là người con gái thuỳ mị nết na, lấy Trương Sinh (người ít học, tính hay đa nghi)
- Trương Sinh phải đi lính chống giặc Chiêm Vũ Nương sinh con, chăm sóc mẹ chồng chu đáo Mẹ chồng ốm rồi mất
- Trương Sinh trở về, nghe câu nói của con và nghi ngờ vợ Vũ Nương bị oan nhưng không thể minh oan, đã tự tử ở bến Hoàng Giang, được Linh Phi cứu giúp
- Ở dưới thuỷ cung, Vũ Nương gặp Phan Lang (người cùng làng) Phan Lang được Linh Phi giúp trở
về trần gian - gặp Trương Sinh, Vũ Nương được giải oan - nhưng nàng không thể trở về trần gian
b) Về nghệ thuật
- Kết cấu độc đáo, sáng tạo
- Nhân vật: diễn biến tâm lý nhân vật được khắc hoạ rõ nét
- Xây dựng tình huống truyện đặc sắc kết hợp tự sự + trữ tình + kịch
- Yếu tố truyền kỳ: Kỳ ảo, hoang đường
- Nghệ thuật viết truyện điêu luyện
c) Về nội dung
-Qua câu chuyện về cuộc đời và cái chết thương tâm của Vũ Nương, Chuyện người con gái Nam Xương thể hiện niềm cảm thương đối với số phận oan nghiệt cua người của người phụ nữ Việt Nam
dưới chế độ phong kiến, đồng thời khẳng định vẻ đẹp truyền thống của họ
-Lên án chế độ phong kiến suy tàn, quan niệm hẹp hòi
-Tố cáo chiến tranh phi nghĩa
16
Tác phẩm truyện ngắn của nhà thơ Kim Liên “Làng”
Nhà văn Kim Lân có tên khai sinh là Nguyễn Văn Tài, sinh năm 1920
- Quê Từ Sơn - Bắc Ninh
- Sở trường viết truyện ngắn
- Am hiểu và gắn bó với đời sống của nông dân
- Năm 2001, ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học và nghê thuật
- Tóm tắt tác phẩm:
-Ông Hai Thu định ở lại làng cùng du kích và đám thanh niên trẻ tuổi chiến đấu giữ làng Nhưng vì hoàn cảnh gia đình, ông phải cùng vợ con rồi bỏ làng Dầu đi tản cư kháng chiến Ở nơi tản cư ông luôn nhớ về làng, kể chuyện khoe làng của mình với bà con trên đó
-Bỗng một hôm ông nghe tin cả làng chợ Dầu của ông theo giặc Pháp làm Việt gian, ông đau khổ, cả gia đình ông buồn Ông chủ tịch tìm đến và cải chính làng ông là làng kháng chiến Ông vô cùng sung sướng khoe nhà ông bị đốt cháy nhẵn, cháy rụi
17
Xuất sứ:
-Tác phẩm Làng được sáng tác trong thời kỳ đầu cuộc kháng chiến chống Pháp.
-Đăng lần đầu trên tạp chí Văn Nghệ năm 1948.
a) Về nghệ thuật
Truyện được xây dựng bằng diễn biến tâm trạng, tâm lý thích khoe làng của ông Hai
- Truyện có sức thuyết phục và ý nghĩa sâu sắc
Trang 6- Được xây dựng trên cơ sở tình quê, tình yêu quê hương của một người có tinh thần kháng chiến, nên niềm vui nỗi buồn đều thấm thía
- Ngôn ngữ nhân vật được miêu tả nhuần nhị, lời nói độc đáo thể hiện một năng lực miêu tả sắc xảo
- Khắc hoạ diễn biến tâm lý nhân vật thành công
- Tình huống điển hình, nhân vật bộc lộ tính cách rõ nét
b) Về nội dung
-Tình yêu làng, yêu nước tha thiết cùng tinh thần kháng chiến của người nông dân trong thời kì đầu cuộc kháng chiến chống Pháp
Tình huống đặc sắc:
-Ông Hai nghe tin làng mình theo Tây làm Việt gian bán nước
=>Làm bộc lộ sâu sắc tình cảm yêu làng,yêu nước của ông Hai-thứ tình cảm cao cả rộng lớn nhất trong lòng ông
18
-Nhà văn Nguyễn Thành Long (1925-1991)
-Quê quán: huyện Duy Xuyên tỉnh Quảng Nam
- Viết văn từ thời kì kháng chiến chống Pháp Ngoài truyện, bút kí, ông còn làm thơ, viết phê bình văn học
Xuất sứ: Viết nhân chuyến đi công tác Lào Cai (1970) trong tập “Giữa trong xanh” in 1972
a) Về nghệ thuật
- Kể tự nhiên, hấp dẫn
- Truyện có nhiều chi tiết thực
- Kết hợp tự sự, miêu tả, biểu cảm, nội tâm nhân vật
- Khắc hoạ rõ nét tính cách của nhân vật:
+ Qua lời nói, cử chỉ
+ Qua việc làm
+ Qua cách sống
b) Về nội dung
Ca ngợi nét sống đẹp của con người lao động mới: cống hiến cho đời một cách âm thầm lặng lẽ, những con người có lý tưởng sống đẹp chấp nhận vị trí công tác khó khăn và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ
19
Nhà văn Nguyễn Quang Sáng sinh năm 1932
Quê quán: huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang
- Tham gia kháng chiến chống Pháp
- 1954 tập kết ra Bắc, ông bắt đầu viết văn
- Kháng chiến chống Mỹ ông về Nam Bộ tiếp tục sáng tác
-Ông viết nhiều thể loại : truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch bản phim
-Đề tài chính: cuộc chiến đấu của nhân dân Nam Bộ
-Năm 2000, ông được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học và nghệ thuật
a) Về nghệ thuật:
- Xây dựng cốt truyện khá chặt chẽ có những yếu tố bất ngờ nhưng hợp lý
- Lựa chọn nhân vật kể chuyện thích hợp
-Chủ động xen vào những ý kiến bình luận suy nghĩ để dẫn dắt sự tiếp nhận của người đọc, người nghe
-Chi tiết chiếc lược ngà có ý nghĩa nối kết các nhân vật trong tác phẩm, vừa là biểu hiện cụ thể của tình cảm người cha dành cho con – vừa là biểu tượng tình cha con sâu nặng
-Xây dựng tình huống bất ngờ, hợp lý
Trang 7-Nghệ thuật khắc hoạ tâm lý, xây dựng tính cách nhân vật.
b)Về nội dung
- Truyện diễn tả một cách cảm động tình cảm của cha con ông Sáu trong hoàn cảnh éo le của chiến tranh, qua đó tác giả khẳng định và ca ngợi tình cảm cha con thiêng liêng như một giá trị nhân bản sâu sắc
20
Tác phẩm “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng
Tóm tắt đoạn trích:
Ông Sáu xa nhà đi kháng chiến mãi đến khi con gái lên 8 tuổi ông mới có dịp về nhà thăm con Bé Thu không nhận ra cha vì vết sẹo trên mặt làm cho ông không còn giống với người trong ảnh chụp mà em biết, cho nên em đối xử với ba như người xa lạ
- Đến lúc Thu nhận ra ba, tình cảm cha con thức dậy thật mãnh liệt trong em thì cũng là lúc ông Sáu phải ra đi
- Ở nơi căn cứ, người cha giành hết tình cảm thương nhớ, yêu quý con và việc làm chiếc lược ngà để tặng cho cô con gái bé bỏng
- Trong một trận càn ông đã hy sinh trước lúc nhắm mắt ông còn kịp trao chiếc lược ngà cho bạn
21
- Tình huống truyện: 2 tình huống bất ngờ đặc sắc trong truyện
+ Tình huống 1: bé Thu bất ngờ nhận cha trước lúc cha đi (bộc lộ tình cảm mãnh liệt của Thu với cha.) + Tình huống 2: Lúc sắp hy sinh, ông chỉ kịp trao đồng đội chiếc lược nhờ chuyển cho con gái (bộc lộ tình cảm sâu sắc của cha với con.)
Chủ đề : tình cha con sâu nặng và cao đẹp trong cảnh ngộ éo le của chiến tranh
Tóm tắt đoạn trích:
-Ông Sáu xa nhà đi kháng chiến mãi đến khi con gái lên 8 tuổi ông mới có dịp về nhà thăm con Bé Thu không nhận ra cha vì vết sẹo trên mặt làm cho ông không còn giống với người trong ảnh chụp mà
em biết, cho nên em đối xử với ba như người xa lạ
- Đến lúc Thu nhận ra ba, tình cảm cha con thức dậy thật mãnh liệt trong em thì cũng là lúc ông Sáu phải ra đi
- Ở nơi căn cứ, người cha giành hết tình cảm thương nhớ, yêu quý con và việc làm chiếc lược ngà để tặng cho cô con gái bé bỏng
- Trong một trận càn ông đã hy sinh trước lúc nhắm mắt ông còn kịp trao chiếc lược ngà cho bạn