Trong vườn nhà lão nông Nguyễn Hòa Thuần có một gốc sầu riêng thuộc hàng "con, cháu" của cây đầu dòng, mà đến nay, ông Thuần cũng không thể nhớ được từ cây này đã cho ra mấy [r]
Trang 1Từ lâu, trái cây Tiền giang đã nổi tiếng ngon và hương vị khá lạ so với trái cây trồng ở nhiều nơi khác như vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim, xoài cát Hòa Lộc, thanh long Chợ Gạo, sơ-ri Gò Công, sầu riêng Ngũ Hiệp Ngũ Hiệp chính là nơi có diện tích trồng sầu riêng được xem là lớn nhất ĐBSCL Phải mất khá nhiều thời gian và công sức, bà con nông dân Ngũ Hiệp mới tạo nên được nhiều giống sầu riêng có hương vị độc đáo trên đất quê mình.
Ngũ Hiệp - vùng chuyên canh cây sầu riêng
Ngũ Hiệp là một dải đất cù lao nằm cách huyện Cai Lậy 12 km về hướng Nam Phía đông và đông nam giáp huyện Châu Thành tỉnh Bến Tre, phía tây và tây nam giáp Cái Bè và cù lao Tân Phong
Theo lịch sử hình thành và phát triển những vùng đất dọc sông Tiền, thì cách nay vài trăm năm, sự biến đổi dòng chảy của sông Tiền và vòng xoáy của chi lưu sông Hàm Luông đã tạo nên những dải cồn rồi hình thành nên cù lao trù phú này
Từ xưa, Ngũ Hiệp đã có tên gọi dân gian là "cù lao Năm thôn" Là vùng
đất phù sa màu mỡ, nên cư dân từ miền Trung vào đây định cư, lập làng rất sớm Được thiên nhiên ưu đãi, đời sống của người dân nơi đây khá
sung túc Cù lao Năm thôn từng được mệnh danh là "hạt ngọc của sông
Tiền" Chính vì vậy, không bao lâu sau, "cù lao Năm thôn" lọt vào tầm
ngắm của Taillerfer - một nhà tài phiệt chuyên kinh doanh, chế biến lúa gạo thời Pháp thuộc Y đã tìm mọi cách để chính quyền thực dân cho phép sở hữu cù lao này, sau đó mở nhà máy xay lúa để thu gom toàn bộ
lúa của đồng bằng với giá rẻ Vài năm sau, cù lao Năm thôn chìm đắm
thêm trong nghèo khó bởi tên Việt gian Trần Bá Lộc, rồi đến Đốc phủ Lê Văn Mầu , những kẻ đầy lòng tham đã tìm cách chiếm đoạt cù lao này làm lãnh địa riêng của mình Nông dân không còn đất sản xuất, một số
ra đi nơi khác làm ăn, một số ở lại chịu làm thân phận tá điền cho tên địa chủ thân Pháp này
Là vùng đất đai trù phú, nhưng bị o ép bởi thực dân và địa chủ nên "hạt
ngọc sông Tiền" này chưa có dịp lóe sáng Chỉ đến khi miền Nam được
giải phóng thì ruộng vườn mới thực sự về tay nhân dân Nhiều dự án khôi phục ruộng đồng, tìm cây - con giống phù hợp để khai thác tiềm năng đất đai Ngũ Hiệp được hình thành Chỉ sau một thời gian ngắn, bà con Ngũ Hiệp đã tìm ra loại cây thích hợp nhất, cho năng suất và chất lượng cao nhất Đó chính là cây sầu riêng
Trang 2Hiện tại, tỉnh Tiền Giang có hơn 5.000 hecta trồng sầu riêng, tập trung ở các xã dọc theo Quốc lộ 1A như Ngũ Hiệp, Tam Bình, Hội Xuân, Long Trung, Long Tiên , trong đó, nơi có diện tích trồng sầu riêng lớn nhất là
xã cù lao Ngũ Hiệp với gần 1.200 hecta
Hơn 20 năm trước, có đến hàng chục giống sầu riêng được bà con trồng
và tìm cách lai tạo giống mới trên đất này Nhưng đến nay, nhờ vào kinh
nghiệm và sự hỗ trợ của Trung tâm Khuyến nông, bà con đã tuyển chọn
lại và trồng đại trà một số giống ngon, được thị trường ưa chuộng như : khổ qua xanh, chuồng bò, Ri 6, cơm vàng hạt lép Chín Hóa và mới đây
nhất là giống mỏn thon nhập từ Thái Lan Đã không có ít người trở thành
triệu phú nhờ vào cây sầu riêng trên đất Ngũ hiệp này
Vào những năm đầu thập niên 90, khi mới lập gia đình, vợ chồng anh Trương Bi Bo là một trong những gia đình nghèo khó nhất đất cù lao này Một công ruộng, năm trúng, năm thất khiến vợ chồng anh bữa đói, bữa no, phải làm thuê thêm để kiếm sống Thấy nhiều người đi trước trồng khổ qua xanh luôn trúng mùa, được giá, anh chị mạnh dạn lên liếp cao để trồng sầu riêng Vài năm sau, vài chục gốc sầu riêng đã giúp gia đình anh có của ăn của để Anh dành dụm tiền mua thêm đất và cũng trồng toàn loại sầu riêng khổ qua xanh mà anh xem là vị cứu tinh của gia đình mình
Năm 2006 vừa qua, anh Bo quyết định xây dựng một căn nhà khang trang, căn nhà mà khi tâm sự với chúng tôi, anh nói, nếu là mấy năm trước, anh không bao giờ dám nghĩ là có thể xây dựng được giữa vườn sầu riêng như thế này
Sầu riêng khổ qua xanh là loại giống phổ biến nhất xứ sầu riêng Ngũ Hiệp này Có lẽ vì loại sầu riêng này có vị đăng đắng và có màu xanh nên bà con gọi là khổ qua xanh Loại này ít thịt và hột hơi lớn so với các loại khác, nhưng rất thơm và béo Khổ qua xanh là một trong những giống sầu riêng có sớm nhất trên đất cù lao này và trở thành loại cây chủ lực đem lại nguồn thu nhập lâu bền cho bà con nhà vườn Ngũ Hiệp
Trong 1.200 hecta sầu riêng ở Ngũ Hiệp có hơn 70% là giống truyền thống của địa phương như khổ qua xanh, chuồng bò Tư Tây, lá quéo Còn lại là các giống có nguồn gốc từ Vĩnh Long như Ri 6, từ Bến Tre
như Chín Hóa và từ Thái Lan như mỏn thon
Đây là khu vườn sầu riêng 11 công của anh Phạm Văn Lâm Từ năm
1988, anh Lâm đã bắt đầu mê cây sầu riêng Lúc đầu, anh chỉ có một công đất, trồng được 22 gốc sầu riêng Số lượng cây tuy ít, nhưng anh tập trung chăm sóc và học hỏi kinh nghiệm của nhiều người để sầu riêng cho trái nghịch vụ Không phụ công anh chăm sóc, vườn sầu riêng của anh liên tục cho trái vụ chính lẫn vụ nghịch Có năm, sầu riêng
Trang 3nghịch vụ tăng giá lên 55.600 đồng/kg, anh Lâm sắm được hơn mười lượng vàng
Thời điểm tháng 4, tháng 5 hàng năm là mùa thu hoạch sầu riêng ở Ngũ Hiệp Chúng ta dễ dàng thấy ngay trên đường vào xã hay trên những chuyến phà qua cù lao luôn diễn ra nhiều hoạt động mua bán sầu riêng tấp nập Nhiều người mua dạo chở những giỏ sầu riêng trên những chiếc honda để đi bán lẻ ở các chợ nhỏ hay bán trực tiếp cho người tiêu
dùng ở mọi chỗ, mọi nơi khi có yêu cầu Còn thu mua cấp "đại lý" thì khá quy mô, người dân địa phương gọi là "vựa" Như vựa sầu riêng ở chân
cầu Cái Sơn, mỗi mùa thu mua có đến hàng trăm tấn, cung cấp cho thị trường TPHCM và một số tỉnh - thành ở ĐBSCL
Theo kinh nghiệm của bà con thì mỗi loại sầu riêng của Ngũ Hiệp hiện nay có những ưu - nhược điểm khác nhau nên giá cả cũng khác nhau Sầu riêng khổ qua xanh hột hơi to, thịt ít, nhưng bù lại không bao giờ bị sượng, giá rẻ nhất trong các loại sầu riêng nên phù hợp với giới
tiêu dùng bình dân, nhất là giới thích "gu" hơi nhân nhẫn đắng và vị ngọt
vừa phải, rất dễ ăn
Còn giống Ri 6 có phần thịt nhiều hơn khổ qua xanh, màu vàng sậm hơn, múi khô ráo, mùi thơm ít và vị rất ngọt, thích hợp với người thíhc ăn
ngọt và nhẹ mùi "đặc trưng" của sầu riêng.
Giống sầu riêng Chín Hóa có mùi thơm đậm đà, vị ngọt cao và rất béo, nhưng có nhược điểm là nếu vận chuyển đi xa thì thịt bên trong sẽ bị nhão ra, vì khi chín, giống sầu riêng này không khô ráo như các giống kia
Giống sầu riêng Tư Tây cũng tương tự như sầu riêng Chín Hóa, có ưu điểm là khô ráo hơn, nhưng màu vàng lợt lạt không hấp dẫn người thưởng thức lắm
Sầu riêng mỏn thon có ưu điểm là trái to, cơm vàng, hạt nhỏ và múi khô
ráo nên dễ ăn, nhưng lại hay bị sượng cả trái vào mùa mưa Người tiêu
dùng thích ăn loại này thường được các thương lái bán "bao giá", nghĩa
là nếu sượng thì được bao đổi lại Tất nhiên là giá bán phải cao hơn
Người dân trồng sầu riêng ở Ngũ Hiệp không ai không biết ơn những cây sầu riêng đầu dòng của bác Phan Việt Khôi ở Tam Bình, hay của bác Hai Tôn ở Ngũ Hiệp Đó là những gốc sầu riêng khổ qua xanh cho
ra những cây giống đầu tiên để dần hình thành nên vùng chuyên canh cây sầu riêng này Trong vườn nhà lão nông Nguyễn Hòa Thuần có một
gốc sầu riêng thuộc hàng "con, cháu" của cây đầu dòng, mà đến nay,
ông Thuần cũng không thể nhớ được từ cây này đã cho ra mấy triệu cây giống khác và mấy ngàn tấn trái trong hơn 40 năm qua Ông luôn biết
Trang 4ơn cây sầu riêng vì nó đã giúp ông nuôi 10 người con ăn học trưởng thành và có cuộc sống khá giả
Hơn mười năm qua, Ngũ hiệp đã chuyển đổi hoàn toàn thành phần và
cơ cấu cây trồng Ruộng lúa đã lên giồng cao thành những vườn sầu riêng nhờ các công trình đê bao khép kín Sản phẩm sầu riêng Ngũ Hiệp
đã trở thành đặc sản riêng nhờ vào thổ nhưỡng và sự cần cù, khéo léo của bà con Vì vậy mà vừa qua, chính quyền tỉnh Tiền Giang đã có chủ
trương thành lập HTX sầu riêng và đăng ký thương hiệu "sầu riêng Ngũ
Hiệp" để liên kết với 4 nhà như nhiều HTX rau quả khác đã thành công.
HTX sẽ giúp bà con thống nhất thời vụ chính và vụ nghịch, bảo đảm cung - cầu, giữ vững giá cả thị trường, tránh trường hợp tư thương ép giá, hoặc nhà vườn sợ rớt giá nên thu hoạch trái non bán sớm, chất lượng không đạt, làm ảnh hưởng đến uy tín của sầu riêng Ngũ Hiệp trên thị trường
Có được HTX để liên kết nhà vườn, nhà khoa học, nhà quản lý và nhà kinh doanh là một lợi thế không nhỏ giúp nghề trồng sầu riêng ngày càng
phát triển Có được thương hiệu "sầu riêng Ngũ Hiệp" cũng là cơ hội để
hương vị sầu riêng quê mình có mặt trên nhiều thị trường trong nước và
quốc tế, như giống sầu riêng mỏn thon của Thái Lan đã từng hiện diện ở
nhiều quốc gia khác trên thế giới