Bài làm: Cái đẹp vừa là phạm trù cơ bản của thiên nhiên, cuộc sống, đồng thời cũng là phạm trù trung tâm của mỹ học. Yếu tố này không phải là ý muốn chủ quan của các nhà mỹ học xác lập ra, là do chính vai trò của cái đẹp trong cuộc sống quy định. Hạnh phúc lớn lao cùa con người là được sống với những nét đẹp hoàn hảo và toàn diện của nó. Cái đẹp đi vào mọi lĩnh vữc trong cuộc sống. Nhà văn Dostowesky cho rằng: “Chính cái đẹp đã cứư rỗi nhân loại nầy”.
Trang 1Môn: Mỹ học đại cương
Đề bài: Có người nhận xét: “Cái đẹp là món ăn tinh thần không thể thiếu của con người trong cuộc sống thường ngày” Bằng lý luận và thực tiễn hãy chứng
minh nhận xét đó
Bài làm:
Cái đẹp vừa là phạm trù cơ bản của thiên nhiên, cuộc sống, đồng thời cũng là phạm trù trung tâm của mỹ học Yếu tố này không phải là ý muốn chủ quan của các nhà mỹ học xác lập ra, là do chính vai trò của cái đẹp trong cuộc sống quy định Hạnh phúc lớn lao cùa con người là được sống với những nét đẹp hoàn hảo
và toàn diện của nó Cái đẹp đi vào mọi lĩnh vữc trong cuộc sống Nhà văn Dostowesky cho rằng: “Chính cái đẹp đã cứư rỗi nhân loại nầy”
Ðiều nầy khẳng định rằng: cái đẹp trước hết là những đặc tính thẩm mỹ vốn
có của các sự vẫt trong thiên nhiên, trong xã hội trong sản xuất vật chất, bồi bổ tinh thần, trong mọi ngành nghệ thuật
Cái đẹp đã làm cho hoạt động hàng ngày của con người được hoàn thiện hơn, mọi công việc được cải tiến và hoàn chỉnh hơn, và cuộc sống càng có giá trị cao hơn Qua những cố gắng để cải tiến cuộc sống, tăng cường kiến thức, phát triển tình cảm, con người dần dà đã nhận thức được quy luật phổ biên của cái đẹp trong vạn vật Từ những nhận định bình thường để tìm ra được những nét đẹp, loại trừ những cái xấu, quả là một quá trình lâu dài để giúp cho xã hội ngày càng xinh đẹp thêm, con người thừa hưởng được nguồn hạnh phúc cao hơn
Trước mọi diễn biến trong cuộc sống, con người đã phân biệt được sự khác nhau giữa đẹp và xấu, đúng và sai, tiến bộ và lạc hậu, ích lợi và nguy hại Dần dà,
mở rộng ra, con người đã biết dùng khái niệm về cái đẹp, để nhận thức được những
gì tạo nên vẻ đẹp cho mình và cho xã hội Con người đã hiểu được cái đẹp chính là
sự hài hoà, sự tao nhã, sự linh hoạt, sự gia tăng chất lượng và phẩm lượng, là trật
Trang 2tự cần thiết trong tổ chức xã hội Khai triển rộng ra, cái đẹp mang lại sự tiến bộ, văn minh, cách mạng, ích lợi cho cuộc sống
Như vậy, cái đẹp không chỉ là đối tượng riêng của mỹ học, mà còn là một lĩnh vực rất đa dạng, phong phú cho nhiều ngành khoa học khác
Cái đẹp trong thiên nhiên, trong xã hội và trong nghệ thuật thể hiện qua nhiều hình thức khác nhau: đó là những kết cấu hài hoà về vật chất, về màu sắc, ánh sáng, âm thanh, trong ánh mắt, nụ cười, cảm thông, tư tưởng, có khi được phát triển thành một tác phẩm nghệ thuật
Cái đẹp hiện ra thiên hình vạn trạng, với tính chất khác nhau Văn hào Leon Tolstoi viết: Những tài liệu viết về cái đẹp chất lên như núi, tuy nhiên, cái đẹp vẫn
là một câu đố giữa cuộc đời” Kant thì giải thích: Cái đẹp đã phá vỡ những sai lầm,
hủ bại vốn có từ trước Hégel thì khuyên mỗi người đều có thể tìm ra cái đẹp trong từng cảm giác thưởng ngoạn của mình
Trong khoa mỹ học, có những khác biệt giữa cái đẹp và cái thẩm mỹ Cái đẹp
là đối tượng của khoa mỹ học, thì nó chỉ là một bộ phận của cái thẩm mỹ, chứ không hoàn toàn bao hàm toàn vẹn giá trị thẩm mỹ Cai thẩm mỹ là một khái niệm khoa học rất rộng Nó bao gồm cả cái đẹp, cái cao cả, cái bi, cái hài trong cuộc sống, trong tâm hồn, trong nghệ thuật Trong khoa mỹ học, người ta thường phân biệt ra thành: thẩm mỹ khách quan, thẩm mỹ chủ quan, thẩm mỹ trong nghệ thuật Tuy nhiên, trong bất cứ hình thái nào, cái đẹp và cái thẩm mỹ vẫn có một số nét chung:
Về tinh thần: Cái đẹp tuy là một bộ phận tạo thành của cái thẩm mỹ, tuy nhiên, cái đẹp và cái thẩm mỹ đều có một số phẩm chất chung Trước hết, cả hai đều mang những giá trị về tinh thần Ðó là yếu tố thưởng ngoạn, đánh giá, miêu tả, thưởng thức, chứ không phải là yếu tố thực dụng để ăn, để uống, để ngửi, để nếm Cái đẹp tuy vẫn thường gắn vào với những đồ đạc thực dụng, nhưng giá trị chính là yếu tố tinh thần, hiểu biết sâu sắc
Trang 3Về tình cảm: Cũng như giá trị của thẩm mỹ, cái đẹp mang lại yếu tố tình cảm sâu sắc lâu dài trong tiềm thức Cái đẹp đi vào sự thưởng ngoạn, đánh giá và sáng tạo của con người, như những cảm xúc hình thành từ tri giác, biểu tượng, phán đoán, nhất là thông qua sự thâu nhận bằng thị giác và thính giác Khi ngắm nhìn một cảnh đẹp, lắng nghe một âm thành huyền diệu, thì tình cảm thẩm mỹ của con người trào dâng lên, sôi nổi, tha thiết, hưng khởi
Chẳng hạn như tìm hiểu giá trị về thi (Kinh thi) Khổng Tử giải thích: “Thi”
có thể tại hứng khởi, việc xem xét, việc đoàn kết, việc căm ghét Gần có thể giúp cho việc thờ cha, xa giúp cho việc thờ vua, lại biết được nhiều tên các loài chim muông, cây cở (Tử viết: Tiểu tử là mạc học phủ thi! Thi khả dĩ hứng, khả dĩ quan, khả dĩ quần, khả dĩ oán Nhĩ chi sự phụ, viễn chi sự quân, đa thức vu điểu thú thảo một chi danh - Luận Ngữ - Dương hoá)
Tính vô tư: Về phương diện nhận định cái đẹp của nghệ thuật, điều cần hấn là giữ thái dợ vô tư, khách quan, tránh thiên kiến, hay bị chi phối bởi những ý kiến vốn được phát khởi từ trước, do một nhà phê bình nào hay một thành kiến nào Phải trung thực trong mọi nhận định nghệ thuật Theo nhà triết học cổ điển Ðức Immanual Kant (trong cuốn Phê phán năng lực phán đoán” (1790) thì: “Một khi phán đoán về giá trị chan chính cuả cái đẹp, với bất cứ quan điểm nào, phải được phát khởi bằng sự phá đoán vô tư, bất vụ lợi Phán đoán về giá trị của cái đẹp là phán đoán theo cái khái niệm không khái niệm” Theo nhà triết học nầy, nghệ thuật không thể nào lệ thuộc hay ràng buộc theo một thứ lợi nhuận nào Giá trị của nghệ thuật là tạo ra nguồn mỹ cảm chân chính, tạo sức mạnh tinh thần, nâng cao giá trị nghệ thuật của xã hội
Mọi hình thái mỹ học đều hướng về sự thăng hoa cho cuộc sống Ðó là cái cao cả trong ý tưởng, trong hành động hay trong chiều hướng phát huy của mình
để tiến tới Trái với cái cao cả là cái sa đoạ, thấp hèn, xấu xa; tuy nhiên, sự phân
Trang 4biệt giá trị chân xác của hai mặt hoàn toàn trái ngược nhau nầy đã không là chuyện
dễ dàng, vì mặtt ngoài của sự trang hoàng, tuyên truyền, che đậy,
Cái cao cả có thể hiện ra trước mắt bằng cách hô hào, ca tụng, biểu dương, nhưng cũng có thể ẩn hiện sâu kín, tiềm tàng, và phải tốn một thời gian lâu dài, trải qua nhiều thử thách “phải dò cho hết ngọn nguồn, lạch sông” thì mới đánh giá được
Trong thời đại ngày nay, với kỹ thuật tuyên truyền tinh xảo, với thủ đoạn che đậy gian trá, con người dễ bị lôi cuốn theo dư luận và tâm lý quần chúng, cho nên phân biệt giữa cái cao cả và cái thấp hèn, đã không là chuyện dễ Hàng ngày, trên báo chương, truyền thanh, truyền hình, chúng ta thường hay nghe hô hào về lý tưởng chiến đấu, hy sinh cho chính nghĩa diệt trừ kẻ ác, sự nghiệp vinh quang của
tổ quốc, hành động cho cách mạng, hy sinh cá nhân để đẩy mạnh sức mạnh của phong trào thôi thì không biết bao nhiêu chữ nghĩa tuyên truyền, bịp bợm, xảo trá, kích thích bản năng của con người, che đậy lý trí phán đoán một cách chính xác, tất cả đó đều được khoác lên danh từ “cao cả” trong tưởng tượng Tuyên truyền lâu ngày thì thành quen, cho nên tình cảm quần chúng dễ dàng đẩy con người vào sự lừa đảo, dối trá
Cái cao cả thường liên quan đến đạo đức cá nhân và nhân nghĩa của xã hội Trong tôn giáo, trong chính trị, người ta thường xuyên đưa ra vấn đề đạo đức trong những mục đích khác nhau; thiện và ác có khi chỉ gần nhau trong gang tấc, thậm chí lẫn lộn với nhau, nếu chỉ hiểu qua danh từ hào nhoáng bề ngoài
Trong tác phẩm “Phê phán năng lực phán đoán”, triết gia Kant phân biệt: Cái
là chúng ta thường gọi là “cái cao cả”, thường được hiểu như là một sự vĩ đại tuyệt đối, không có gì có thể so sánh Người ta thường dùng danh từ “lý tưởng thiêng liêng” để ca ngợi Cái cao cả thường được đánh giá bằng những thứ vật chất bên ngoài
Trang 5Quyên tặng tiền nhiều hay ít, bỏ ra bao nhiêu phẩm vật, kể cả hy sinh thân mạng, được tán dương bao nhiêu lần, đăng tải trên bao nhiêu trang quảng cáo đó
là hình ảnh được mang tên là “cao cả” của cách tuyên truyền hiện nay Sau đó, không còn ai đếm xiả nữa Những kẻ nghèo nàn, thấp cổ bé miệng, thì không mấy
ai đề cập đến “cái cao cả” dù cho họ dốc hết tâm thành và khả năng vốn có của mình
Platon thường nhắc đến hai thứ cao cả, trong nhãn hiệu: Cao cả có tính trường tồn và cao cả trong khoảnh khắc Cũng có khi người ta lẫn lộn giữa cái cao cả trường tồn với cao cả khoảnh khắc, vì đánh giá cao cả đòi hỏi phải dùng đến phương tiện tuyên truyền, hô hào, khuyếch đại, dư luận
Hơn thế nữa, dạng thức của cái cao cả cũng khác nhau và thể hiện trên hành động khác nhau Nhà triết học Kant cho rằng: Tình cảm được gọi là “cao cả” có nhiều thể loại khác nhau và hình thức khác nhau Có loại mang theo sự khủng khiếp như hy sinh thân xác, gây ra sự buồn phiền như chịu những thiệt thòi, mất mát; có loại tạo nên sự khâm phục trầm lặng, sau một thời gian suy nghĩ, đánh giá, cân nhắc Thành thử, có những danh từ: cao cả kinh khủng, cao cả thanh cao, cao
cả huy hoàng Và trong số đó, thì “cao cả kinh khủng” là trình độ thấp nhất của cái không hoàn hảo, sự thoái hoá về mặt đạo đức, mặc dù tạo được một sự cao cả theo thể loại nầy đã không phải là chuyện dễ
Trong thế kỷ XX, vô số chủ nghĩa ra đời, và bất cứ thứ chủ nghĩa nào cũng đòi hỏi tín đồ phải hy sinh: chủ nghĩa anh hùng cách mạng, chủ nghĩa phát xít, chủ nghĩa siêu nhân, chủ nghĩa quân phiệt, chủ nghĩa yêu nước Trong những thứ đó, lợi khí tuyên truyền thường được đặt ra hàng đầu, để hô hào, lôi cuốn mọi người tin theo để “trở nên cao cả”, cho học thuyết của mình
Ðứng trước những khó khăn trước mắt, con người thường tỏ ra một thái độ cần thiết để hành động, nhất là tin theo ý chí của mình “Cái cao cả không có trong
Trang 6bất cứ một khách thể nào của thiên nhiên; mà chỉ có trong tâm trí của mỗi người”.
“Không khó vì ngăn sông cách núi” mà chính do “khó vì ngại núi e sông”