Giúp trẻ hình thành và phát triển kĩ năng sống thông qua trò chơi dân gian

Trẻ mầm non có thể tham gia nhiều loại trò chơi như trò chơi học tập, trò chơi đóng vai ở các góc hoạt động, trò chơi vận động, trò chơi có luật, trò chơi dân gian… mỗi loại trò chơi đều

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

MÔ TẢ SÁNG KIẾN

Mã số: ………

1 Tên sáng kiến: Giúp trẻ hình thành và phát triển kĩ năng sống thông qua

trò chơi dân gian

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giảng dạy mầm non.

3 Mô tả bản chất của sáng kiến:

3.1 Tình trạng giải pháp đã biết:

Như chúng ta đã biết, hoạt động chủ đạo của trẻ em chính là hoạt động vui chơi, qua chơi trẻ được phát triển chức năng tâm lý và hình thành nhân cách Trẻ mầm non có thể tham gia nhiều loại trò chơi như trò chơi học tập, trò chơi đóng vai ở các góc hoạt động, trò chơi vận động, trò chơi có luật, trò chơi dân gian… mỗi loại trò chơi đều có tác dụng phát triển một mặt nhất định của trẻ Trong đó

có thể nói trò chơi dân gian là một loại trò chơi không thể thiếu được trong trường mầm non

Trò chơi dân gian đã có từ lâu đời, gắn bó với đời sống của trẻ em ở các vùng miền Các trò chơi dân gian thường đơn giản, dễ chơi mà có sức hấp dẫn kì

lạ Trò chơi dân gian bao giờ cũng gắn với tập thể, không chỉ là trò chơi giải trí

bổ ích mà còn rèn luyện kĩ năng sống cho trẻ như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng làm

việc theo nhóm, kĩ năng hợp tác, đoàn kết, rèn tính kỷ luật, tính mạnh dạn, tự tin, chủ động… Các kĩ năng này được hình thành và phát triển rất tự nhiên qua mỗi trò chơi dân gian

Trò chơi dân gian không những thỏa mãn nhu cầu vui chơi mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành kĩ năng sống cho trẻ Chính vì thế, chúng tôi đã tiến hành thực hiện đề tài “Giúp trẻ hình thành và phát triển kĩ năng sống thông qua trò chơi dân gian” nhằm đưa ra một số biện pháp để tăng cường hiệu quả hoạt động giáo dục nhân cách toàn diện cho trẻ trong trường mầm non

3.2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận sáng kiến:

- Mục đích của giải pháp:

Tổ chức các trò chơi dân gian trong trường mầm non giúp trẻ rèn luyện thể lực, sự khéo léo, nhịp nhàng, rèn luyện trí tuệ, sự nhanh trí, sáng tạo…Trẻ học được tinh thần đoàn kết, hợp tác, chịu trách nhiệm, biết chia sẻ, nhường nhịn, giúp đỡ người khác Và đặc biệt trò chơi dân gian giúp trẻ hình thành và tạo ra những hành vi đúng đắn, mẫu mực, thể hiện những kĩ năng sống chuẩn mực làm kim chỉ nam cho nhân cách của trẻ về sau này

Giáo viên được mở rộng kiến thức về các trò chơi dân gian, phát huy năng lực, kĩ năng tổ chức các hoạt động, giải quyết tình huống một cách linh hoạt và khéo léo trong quá trình tổ chức các trò chơi dân gian

- Nội dung giải pháp:

+ Điểm mới so với giải pháp trước đây:

Hình thành và phát triển kĩ năng sống cho trẻ là nhiệm vụ rất quan trọng trong các cơ sở giáo dục mầm non và của toàn xã hội Và điểm mới của giải pháp này chính là tạo điều kiện để trẻ tiếp cận và trực tiếp tham gia chơi các trò chơi dân gian nhằm phát triển tư duy ban đầu cho trẻ Các trò chơi dân gian vừa dễ nhớ, dễ thuộc vừa không tốn kém mà lại mang hiệu quả cao, góp phần nâng cao nhận thức, giúp trẻ hiểu biết thêm về thế giới xung quanh, tạo điều kiện cho trẻ phát triển toàn diện, nhằm mục đích là hình thành và phát triển những kĩ năng sống cần thiết cho trẻ

+ Các bước thực hiện của giải pháp:

* Giải pháp 1: Sưu tầm, lựa chọn các trò chơi dân gian phù hợp với trẻ.

Kho tàng trò chơi dân gian Việt Nam rất phong phú, đa dạng.Vì thế, giáo viên cần sưu tầm, lựa chọn trên sách, báo, mạng internet về các trò chơi dân gian của các vùng miền khác nhau để hiểu xuất xứ, nội dung, cách chơi Từ đó, lựa chọn trò chơi phù hợp với đặc điểm của lứa tuổi mầm non, theo từng chủ đề, và tiến hành phân loại (theo đổ tuổi, theo các lĩnh vực phát triển chủ đạo, mức độ khó, dễ…) nhằm giúp trẻ hứng thú và tham gia tích cực vào các trò chơi dân gian mà vẫn đảm bảo nguyên tắc “Học mà chơi, chơi bằng học”, góp phần nâng cao hiệu quả tổ chức các hoạt động giáo dục

Mỗi độ tuổi, mỗi thời kì trẻ có những đặc điểm tâm sinh lí khác nhau, vì vậy giáo viên không nên chọn trò chơi quá đơn giản hoặc quá phức tạp với khả

năng của trẻ vì quá dễ sẽ gây nhàm chán, không có hứng thú chơi hoặc quá khó

sẽ làm nản chí, trò chơi không còn sức hút với trẻ

Ví dụ: Với lứa tuổi nhà trẻ và mẫu giáo bé, khả năng chú ý và nhận thức còn đơn giản, trẻ chỉ có thể chơi những trò chơi như: “Tập tầm vông”, “Kéo cưa lừa xẻ”, “Nu na nu nống”, “Chi chi chành chành”, “Trốn tìm”,…

Với trẻ mẫu giáo nhỡ và mẫu giáo lớn, khả năng chú ý có chủ định và nhận thức của trẻ đã phát triển cao hơn nên trẻ có khả năng tham gia các trò chơi mang tính chất phức tạp hơn nhằm cung cấp kiến thức, rèn luyện kĩ năng mới cho trẻ Ví dụ như các trò chơi: “Thả đỉa ba ba”, “Mít mật, mít gai”, “Ném còn”,

“ Giấu hòn, giấu hột”, “Gảy chun”…

Trong một số trò chơi mang tính tập thể, giáo viên có thể lựa chọn, phân chia trò chơi theo giới tính, tính cách Ví dụ: Các bạn trai thích chơi “Kéo co”,

“Nhảy bao bố”, “Nhảy ngựa”, “Đá cầu giấy”… để thể hiện sức mạnh Còn các bạn gái thích chơi “Oẳn tù tì”, “Thả đỉa ba ba”, “Nhảy dây”, “Đánh chuyền”… thể hiện nữ tính Một số trẻ thích sự khéo léo thì chơi “Chọi cỏ gà”, “Tập tầm vông”, “Gánh lúa qua cầu”… Trẻ nào thích tìm tòi, khám phá thì chơi “Ô ăn quan”, “Đi cà kheo”…

Để tránh việc trẻ chơi đi chơi lại một trò chơi dẫn đến sự nhàm chán, đơn điệu và tận dụng đồ dùng, đồ chơi sẵn có trong lớp, giáo viên có thể sưu tầm những trò chơi của người lớn để cải biên luật chơi cho phù hợp với chủ đề giáo dục và đặc điểm tâm sinh lí của trẻ

Ví dụ: Trò chơi “Đi cà kheo” thường phải dùng cây trẻ hoặc gậy cao để đi nhưng nếu dùng cho trẻ mầm non thì không đảm bảo an toàn Vì vậy, tôi thay bằng những chiếc gáo dừa, khối gỗ nhỏ, hộp nhựa, lon sữa…

* Giải pháp 2: Vận dụng hiệu quả các trò chơi dân gian trong việc hình thành và phát triển kĩ năng sống cho trẻ.

Giáo viên vận dụng hiệu quả các trò chơi dân gian nhằm rèn luyện và hình thành những kĩ năng sống cơ bản cho trẻ như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng làm việc theo nhóm, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng hợp tác…

Ví dụ:

+ Các trò chơi dân gian như: Cặp kè, Tập tầm vông, Đố lá, Thả đỉa ba ba, Dung dăng dung dẻ, Kéo cưa lừa xẻ… tạo cho trẻ một môi trường giao tiếp, trẻ được giao lưu trong bầu không khí gần gũi, thân mật và hết sức tự nhiên Chính

vì vậy, kĩ năng giao tiếp của trẻ được hình thành và phát triển trong mỗi trò chơi

+ Các trò chơi rèn luyện kĩ năng vận động nhanh nhẹn, khéo léo như: Ô ăn quan, nhảy dây, nhảy sạp, đá cầu, trồng nụ trồng hoa…

+ Các trò chơi: Kéo co, Trốn tìm, Mùi xỏa mùi xoa, Chi chi chành chành, Bịt mắt bắt dê, Bắt vịt trên cạn, Câu ếch… đều mang đậm tính tập thể, người điều khiển trò chơi không khéo léo, các thành viên trong nhóm chơi không hợp tác tốt thì trò chơi trở nên nhàm chán và không thể chơi được Chính vì thế, kĩ năng hợp tác trong nhóm là hết sức quan trọng Như thế, không những trẻ được tham gia chơi một cách rất hào hứng, mỗi trẻ đều được tham gia làm trọng tài,

“trưởng nhóm” để chỉ huy, duy trì cuộc chơi một cách toàn diện, qua đó phát triển các kĩ năng phân tích, tổng hợp, kĩ năng ra quyết định, đánh giá, nhận xét…

Giáo viên tổ chức các trò chơi dân gian phù hợp với các hoạt động giáo dục trong ngày như hoạt động ngoài trời, hoạt động học, hoạt động chơi, hoạt động chiều Đặc biệt, nhà trường cần tổ chức các trò chơi dân gian trong ngày hội, ngày lễ như: “Ngày hội đến trường”, “Tết trung thu”, hội thi “Bé khỏe, bé ngoan”, ngày “Quốc tế thiếu nhi 01/6”… Xen giữa các tiết mục hát múa là các trò chơi dân gian mang tính chất tập thể nhằm tạo không khí vui chơi và giúp trẻ

tự tin, thể hiện bản thân trước đám đông, trẻ cảm thấy hào hứng, thích thú tham gia vào sự kiện lễ hội của nhà trường Ví dụ, với ngày tết Trung thu có thể mở màn bằng tiết mục múa lân, tiếp theo là các bài hát múa, và xen giữa là những trò chơi dân gian như “Kéo co”, “Rồng rắn lên mây”…

Trẻ lứa tuổi mầm non đã thể hiện cái tôi một cách rất rõ ràng, có trẻ thì sôi nổi, thích hòa đồng trong tập thể, trẻ thì trầm tĩnh hoặc còn nhút nhát Vì vậy, với những trẻ còn rụt rè, nhút nhát, cần khuyến khích trẻ tham gia các trò chơi mang tính chất tập thể, tạo điều kiện cho trẻ được tương tác nhiều với các bạn như các trò chơi: “Lộn cầu vồng”, “Oẳn tù tì”, “Kéo co”, “Nu na nu nống”, “Thả đỉa ba ba”,… Còn với những trẻ hiếu động thì hướng trẻ tham gia vào các trò chơi yêu cầu sự đoàn kết và tuân thủ luật lệ như trò chơi: “Bịt mắt bắt dê”, “Mèo đuổi chuột”, “Rồng rắn lên mây” …

Khi tiến hành tổ chức các trò chơi dân gian này, giáo viên phải tuân thủ theo nguyên tắc kết hợp hài hòa giữa các hoạt động động – tĩnh, hoạt động tập thể - cá nhân, đặc biệt chú trọng đến việc phát huy những kĩ năng của trẻ trong khi chơi Nếu trẻ chơi cùng nhau với nhịp độ đều sẽ gây cảm giác nhàm chán, giáo viên nên tổ chức các trò chơi dưới hình thức thi đua (giữa các đội chơi, nhóm chơi, giữa các cá nhân với nhau…) kết hợp với tuyên dương, khen thưởng phù hợp khi trò chơi kết thúc, như vậy trẻ hứng thú và tích cực tham gia chơi Với những trò chơi không giới hạn người chơi, chúng tôi luôn khuyến khích, động viên tất cả trẻ tham gia chơi càng đông càng vui như các trò chơi

“Chi chi chành chành”, “Nhảy lò cò”, “Thả đỉa ba ba”, “Rồng rắn lên mây”… Trong khi chơi, mọi trẻ đều bình đẳng như nhau Vì vậy, đây là môi trường giáo dục tốt giúp trẻ biết nhường nhịn, chia sẻ, tích cực, hòa đồng với hoạt động tập thể Giáo viên cần động viên, khuyến khích trẻ chơi cùng nhau, chơi đúng luật chơi và cố gắng hoàn thành trò chơi cùng các bạn trong nhóm Nhờ vậy, qua trò chơi góp phần giáo dục trẻ tinh thần đoàn kết, tính trách nhiệm và hợp tác cùng bạn, phát triển toàn diện cho trẻ

Sau khi quan sát trẻ chơi, tôi nhận thấy, trò chơi dân gian không chỉ gây hứng thú mà còn hình thành ở trẻ tinh thần đoàn kết tập thể và sự tuân thủ luật chơi của trò chơi Để hoàn thành trò chơi, trẻ không thể chơi một mình mà phải kết hợp với các bạn Chính vì vậy, các trò chơi dân gian thường giúp trẻ hòa nhập nhanh với các bạn, đồng thời củng cố ở trẻ khả năng phối hợp và hoạt động tập thể Trong khi thực hiện những quy tắc của trò chơi này, trẻ sẽ nắm được

những kĩ năng hoạt động sơ đẳng, góp phần hình thành và phát triển kĩ năng sống ban đầu cho trẻ mầm non

* Giải pháp 3: Khuyến khích trẻ làm đồ dùng, đồ chơi cho các trò chơi dân gian.

Do vốn hiểu biết về môi trường xung quanh của trẻ ngày càng phong phú, nên trẻ rất thích thú với những nguyên vật liệu chơi, thích tìm kiếm và dùng các vật liệu khác nhau để làm những món đồ dùng, đồ chơi sáng tạo phục vụ trò chơi của mình

Trong giờ hoạt động ngoài trời, hoạt động chơi hay hoạt động chiều, giáo viên có thể hướng dẫn trẻ làm đồ dùng, đồ chơi dễ làm từ những nguyên vật liệu gần gũi như: lon sữa, hộp nhựa, tre, cỏ, sỏi, bao bố, giấy, ống hút, Trẻ rất hứng thú, tích cực hoạt động khi chơi những trò chơi có sử dụng đồ dùng do chính tay mình tạo ra Việc làm đồ dùng, đồ chơi không những tận dụng được nguyên vật liệu phế thải, bảo vệ môi trường, giảm chi phí mà còn phát huy tính sáng tạo của trẻ

Ví dụ: Trong giờ hoạt động chơi, ở chủ đề “Thế giới động vật”, cô cho trẻ làm những con trâu bằng lá mít, lá bàng ra hoạt động ngoài trời, cô tổ chức trẻ chơi trò chơi chọi trâu Hoặc để chuẩn bị cho trẻ chơi “Thả diều”, từ buổi chiều hôm trước, cô trao đổi với trẻ: “Ngày mai có một cuộc thi thả diều, hôm nay các con hãy thi đua xếp những chiếc diều giấy thật đẹp để thả xem diều của ai bay cao hơn nhé !” Nghe cô nói, trẻ rất hào hứng, thích thú tham gia hoạt động mà còn biết tô màu, xé dán, trang trí tạo được nhiều mẫu diều sinh động và hấp dẫn

như: diều chim, cá, bướm, ong

Để chuẩn bị cho ngày tết Trung thu, cô trò chuyện để biết trẻ thích chơi trò chơi gì Rất nhiều ý kiến khác nhau, nhưng cuối cùng cả lớp thống nhất trò chơi

“Múa sư tử” Cô yêu cầu trẻ về nhà sưu tầm giấy báo, lon sữa, bìa cứng mang đến lớp Cô cùng trẻ tạo ra những đầu sư tử và những chiếc mặt nạ rồi để trẻ tự cắt, vẽ, tô màu, dán các hình trang trí cho đồ dùng của mình Được tự mình tạo

ra những sản phẩm, trẻ rất vui và phấn khởi, háo hức muốn được chơi với những

đồ dùng đó

Để phát huy tối đa tác dụng của đồ dùng, đồ chơi, giáo viên cần linh động trong việc sáng tạo ra đồ chơi cũng như cách sử dụng đồ dùng, đồ chơi Đồ chơi được làm ra không chỉ đơn thuần cho một trò chơi mà có thể sử dụng trong nhiều trò chơi khác Vì vậy, nên để đồ dùng, đồ chơi dưới dạng mở để dễ thay đổi

Ví dụ: Với đồ chơi dùng cho trẻ đi cà kheo, tôi dùng gáo dừa hoặc hộp nhựa, lon sữa đục lỗ xỏ dây Khi chơi trò chơi “Đi cà kheo”, trẻ úp gáo dừa xuống hai tay cầm dây điều khiển Khi chơi bánh hàng, trẻ có thể sử dụng làm quang gánh hoặc làm chiếc cân bằng cách thêm một chiếc gậy thẳng

Khuyến khích trẻ làm đồ dùng, đồ chơi giúp trẻ phát huy tính khéo léo, sáng tạo, phát triển ngôn ngữ, khả năng giao tiếp, kĩ năng hợp tác, làm việc theo nhóm Đồng thời qua việc trẻ trải nghiệm tự làm đồ dùng, đồ chơi sẽ giúp trẻ tham gia các trò chơi dân gian một cách hứng thú, tích cực

3.3 Khả năng áp dụng của giải pháp:

Các trò chơi dân gian vừa dễ tiếp cận vừa không tốn kém, cung cấp cho trẻ những kiến thức dễ nhớ, dễ thuộc, giàu tính trí tuệ, góp phần hình thành và phát triển kĩ năng sống cho trẻ trong trường mầm non Tuy nhiên tùy điều kiện thực tế và đặc điểm của trẻ ở nhóm, lớp, giáo viên sẽ lựa chọn những trò chơi dân gian và hình thức tổ chức các trò chơi đó một cách phù hợp

Sáng kiến này có thể làm tài liệu tham khảo cho giáo viên các trường mầm non có điều kiện tương tự

3.4 Hiệu quả, lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng giải pháp:

Sau khi áp dụng giải pháp, kết quả khảo sát như sau:

+ Về phía trẻ:

- Trên 95 % trẻ nhanh nhẹn, năng động, tự tin tham gia vào các hoạt động tập thể, mạnh dạn giao tiếp với mọi người xung quanh, thân thiện, hòa đồng, nâng cao tinh thần đoàn kết và ý thức tập thể

- Có 100% trẻ yêu thích, hứng thú tham gia trò chơi một cách tích cực, trẻ

có thể tự tổ chức trò chơi dân gian với các bạn trong lớp

- Hình thành kĩ năng sống cho trẻ, những hành vi đúng – sai, những chuẩn mực đạo đức cần thiết trong cuộc sống

+ Về phía giáo viên:

- Giáo viên nâng cao tay nghề, phát huy sự linh hoạt, sáng tạo trong tổ chức các hoạt động tổ chức trò chơi dân gian nhằm thu hút sự hứng thú tham gia của trẻ

- Có kỹ năng làm đồ dùng, đồ chơi để phục vụ thùy theo từng nội dung trò chơi

+ Về phía cha mẹ học sinh:

- Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc tổ chức cho trẻ chơi trò chơi dân gian, từ đó hỗ trợ một số nguyên vật liệu để giáo viên và trẻ cùng làm đồ dùng,

đồ chơi phục vụ cho trò chơi

- Sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình ngày càng chặt chẽ hơn, nhận thức, trách nhiệm của cha mẹ học sinh trong việc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ được quan tâm sâu sát

Các trò chơi dân gian cung cấp cho trẻ kiến thức, dễ nhớ, dễ thuộc, đồ chơi còn tận dụng được nguyên vật liệu phế thải, bảo vệ môi trường, giảm chi phí mà còn phát huy tính sáng tạo của trẻ Tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ được trải nghiệm là một hoạt động hết sức cần thiết trong việc giáo dục các kĩ năng sống cho trẻ, giúp trẻ phát triển toàn diện, góp phần hình thành và phát triển nhân cách ban đầu cho trẻ làm tiền đề cho các cấp học tiếp theo

3.5 Tài liệu kèm theo gồm: Hình ảnh một số hoạt động của trẻ.

Thành phố Bến Tre, ngày 20 tháng 2 năm 2019