SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT HÀ VĂN MAO *************** SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH SOẠN BÀI NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN VÀ CHẤ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT HÀ VĂN MAO
***************
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH SOẠN BÀI NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
VÀ CHẤT LƯỢNG MÔN HỌC NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG
THPT
Người thực hiện: Trần Thị Thu Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn
THANH HÓA NĂM 2021
Trang 21 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Đây là đề tài tôi đã nghiên cứu và áp dụng trong hai năm học 2018 – 2019; 2019 – 2020, được Tổ chuyên môn cũng như Hội đồng khoa học Trường THPT Hà Văn Mao đánh giá xếp loại A cấp trường và được gửi cấp ngành đánh giá (kết quả đánh giá cấp ngành chưa cao) Nhưng là giáo viên giảng dạy thực tế được tiếp xúc và hướng dẫn các em về môn học, tôi vẫn thấy tính khả thi, ứng dụng của giải pháp mình đưa ra nên đã tiếp tục phát triển đề tài ở năm học này với đối tượng không chỉ dành riêng cho các em học sinh lớp 10 mà cả lớp 11 và 12 cùng một số đồng nghiệp trong Tổ Ngữ văn Tên đề tài tôi đã nghiên cứu: Hướng dẫn học sinh lớp 10 đọc - hiểu văn
bản khi soạn bài Ngữ văn ở nhà đạt hiệu quả, tạo hứng thú và đam mê học tập.
Trong chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 - 2020 ban hành kèmtheo Quyết định 711/QĐ-TT ngày 13/06/2012 của Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ:
“Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học”; “Đổi mới kì thi tốt nghiệp trung học phổ thông, kì thi tuyển sinh đại học, cao đẳng theo hướng đảm bảo thiết thực, hiệu quả, khách quan và công bằng; kết hợp kết quả kiểm tra đánh giá trong quá trình giáo dục với kết quả thi”(trang 12)
Nghị quyết số 44/NQ-CP, ngày 09/06/2014 Ban hành Chương trình hànhđộng của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 củaBan chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và
đào tạo cũng đã xác định:“Đổi mới hình thức, phương pháp thi, kiểm tra và
đánh giá kết quả giáo dục theo hướng đánh giá năng lực của người học; kết hợp đánh giá cả quá trình với đánh giá cuối kì học, cuối năm học theo mô hình của các nước có nền giáo dục phát triển”(trang 3,4)
Vậy, đổi mới căn bản toàn diện là yêu cầu chung của giáo dục hiện nay.Việc xây dựng, áp dụng những phương pháp dạy học mới, hướng tiếp cận mớitrong dạy học bộ môn để nâng cao hiệu quả dạy và học là vấn đề luôn được đặtlên hàng đầu của mỗi cơ sở giáo dục nói riêng và của toàn ngành giáo dục nóichung, từng bước thực hiện đề án giáo dục thay đổi chương trình SGK sau năm
2015, đưa chương trình giáo dục phổ thông từ hướng tiếp cận nội dung sang tiếpcận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh họcđược cái gì đến chỗ học sinh vận dụng được cái gì qua việc học
Thực hiện nhiệm vụ giáo dục ấy, bản thân tôi với vai trò là một giáo viên,trực tiếp giảng dạy môn Ngữ văn tại Trường THPT Hà Văn Mao, nhận thấy mộtthực tế: trong những năm trở lại đây, xu thế học lệch, học theo ban, chọn ngànhnghề theo khối đã tạo ra không ít khó khăn, bất cập trong việc lựa chọn môn học
ở các em học sinh Các môn xã hội thường bị coi nhẹ vì ít ngành nghề hấp dẫn,
nó chỉ được lựa chọn dành cho kì thi tốt nghiệp THPT Trong khi đó, với yêucầu đổi mới thì môn Ngữ văn trong nhà trường lại là một môn học công cụ,đứng đầu trong việc phát triển các năng lực cơ bản ở người học Không những
Trang 3thế, xét về góc độ đặc thù môn học, nó còn có lợi thế để giáo dục tư tưởng, tìnhcảm, và phát triển toàn diện về nhân cách cho học sinh Vậy nên, với vai trò làngười tổ chức, hướng dẫn, điều khiển quá trình học tập của học sinh, hơn ai hếtngười giáo viên phải luôn tìm kiếm, xây dựng các phương pháp học tập để pháthuy tính tích cực, tạo hứng thú, khơi dậy đam mê học tập ở các em.
Đứng trước yêu cầu của ngành về đổi mới chương trình giáo dục, đổi mớicách kiểm tra đánh giá theo năng lực người học và đứng trước một thực tế củangười học là ngại học văn, chán đọc văn, xa rời văn bản thì việc tìm ra một giảipháp để thay đổi tư duy, thái độ của cả hai phía (người dạy và người học) là rấtcần thiết Nhiều thầy cô giáo trong Tổ Ngữ văn của Nhà trường đã có nhữngđóng góp, sáng tạo mới mẻ, thiết thực, hiệu quả trong giảng dạy những năm họcgần đây Với bản thân tôi, mong muốn tìm ra một giải pháp mang tính đột phá
để các em học sinh có thể chủ động tìm kiếm, giải mã văn bản một cách chủđộng và hứng thú, yêu thích góp phần nâng cao hiệu quả môn học Để phát huy
và đạt hiệu quả hơn nữa đề tài của năm học trước “Hướng dẫn học sinh lớp 10
đọc - hiểu văn bản khi soạn bài Ngữ văn ở nhà đạt hiệu quả, tạo hứng thú
và đam mê học tập”, tôi tiếp tục áp dụng vào năm học 2020 – 2021 với đối
tượng học sinh lớp 11 và 12 với tên gọi: Một số giải pháp hướng dẫn học sinh
soạn bài nhằm nâng cao năng lực đọc - hiểu văn bản và chất lượng môn học Ngữ văn ở trường THPT.
1.2 Mục đích nghiên cứu
Với đề tài nhỏ này, trong khuôn khổ của giờ học Ngữ văn, tôi mong muốncác em học sinh sẽ xác định rõ động cơ học tập, xây dựng hứng thú học tập đốivới bộ môn Văn nói riêng và các môn học khác nói chung để cải thiện, nâng caokết quả học tập, tạo tiền đề tốt cho kì thi THPT quốc gia và định hướng nghềnghiệp
Giúp các em đọc - hiểu một văn bản bất kì thông qua việc vận dụng cáckiến thức đã có sẽ tạo tính chủ động độc lập tìm kiếm tri thức và qua đó pháttriển những năng lực cơ bản của bản thân như năng lực giao tiếp tiếng Việt, nănglực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác mà chương trìnhgiáo dục phổ thông đề ra
Với việc tìm ra những giải pháp trong quá trình giảng dạy của mình, tôicũng mong muốn góp một kinh nghiệm nhỏ cho đồng nghiệp trong Tổ chuyênmôn cùng tham khảo và đóng góp ý kiến, nâng cao hiệu quả môn học cũng nhưhiệu quả giáo dục của nhà trường những năm học tiếp theo
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: việc soạn bài của học sinh lớp 10, lớp 11 và lớp 12Trường THPT Hà Văn Mao và chương trình Ngữ văn 10, Ngữ văn 11, Ngữ văn
Trang 4- Phân tích, so sánh, đối chiếu.
- Kiểm tra, tổng hợp, đánh giá
- Xây dựng phương án thực nghiệm - đối chứng
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm
- Thứ nhất: tôi giữ lại những nội dung lí luận của đề tài mà tôi đã nghiêncứu năm học 2019 – 2020, chỉ bổ sung phần khảo sát thực tế và kết quả thựcnghiệm ở những lớp được áp dụng các giải pháp bản thân xây dựng trong nămhọc này
- Thứ hai: thay thế những phần minh họa từ việc hướng dẫn dành cho họcsinh lớp 10 sang hướng dẫn học sinh lớp 11 và 12
Như trên đã nói, việc soạn bài của học sinh dường như đã là một truyềnthống trong dạy học môn Ngữ văn ở nhà trường Người học sinh nào cũng cókhái niệm cố hữu này dù muốn hay không muốn Thế nhưng để đạt được hiệuquả như mong muốn, nhất là đối với chương trình đổi mới giáo dục hiện nay thìviệc soạn bài của học sinh theo kiểu truyền thống không còn phù hợp Có thểxem việc soạn bài của các em là quá trình tiếp xúc với văn bản, tự mình khámphá mà chưa qua định hướng bài học của giáo viên trong giờ học Ngữ văn theophân phối chương trình dạy trên lớp, bởi thế nếu như không sao chép, khôngsách giải thì quả là khó và tốn nhiều thời gian của học sinh, thậm chí còn khiếncác em như đang “mò kim đáy bể” Với sáng kiến này sẽ mở ra một cơ hội, mộtniềm đam mê, một chìa khóa nhỏ giúp học sinh tự mình mở cánh cửa tri thứckhi soạn văn mà không sợ hãi, không cần sao chép, lại phát huy và đánh thứccác năng lực tiềm năng của bản thân các em trong học tập cũng như trong cuộcsống
Học sinh có thể tự mình đọc - hiểu một văn bản bất kì cũng là đáp ứngđược mục đích yêu cầu cơ bản của giáo dục trung học phổ thông theo địnhhướng phát triển năng lực, vận dụng kiến thức được học giải quyết những tìnhhuống thực tiễn Việc hướng dẫn học sinh lớp 10 soạn bài theo hướng mới nàycũng áp dụng thành công cho học sinh lớp 11 và 12 Đồng thời cũng giúp các
em học sinh có thể hoàn thiện bản thân về mọi mặt: nhận thức, tư tưởng, hành
2.1.1 Quan niệm về đọc - hiểu văn bản
Đọc - hiểu là một hoạt động đọc có sự tham gia của ý thức Đọc - hiểuchính là hiểu được nội dung văn bản, hiểu và đánh giá được ý đồ tác giả gửigắm, thấy được giá trị hình thức của văn bản Đây là một hình thức giao tiếp đặcbiệt giữa người viết và người đọc Bên cạnh việc cung cấp các tri thức về tự
Trang 5nhiên, xã hội, nó còn có khả năng bồi dưỡng tâm hồn, xây dựng nhân cách chocon người.
Theo PGS.TS Nguyễn Quang Ninh thì đọc để nắm được nội dung ý nghĩacủa văn bản, hiểu được chiều sâu của văn bản và những điều mà văn bản muốn
đề cập đến đằng sau câu chữ Còn GS.TS Nguyễn Thanh Hùng thì cho rằng bản
chất của đọc hiểu là nhận thức (nguồn Internet)
Năng lực đọc - hiểu không chỉ là năng lực giải mã các kí tự mà còn baogồm các kiến thức về từ ngữ, ngữ pháp, ngôn ngữ, cấu trúc văn bản và cáchtrình bày văn bản Nó là sự phản ánh những gì đã biết, đã có trước đó với nhữngthông tin đọc được để suy luận ra thực tiễn, đưa ra hướng giải quyết phù hợp
Như vậy, bên cạnh việc tiếp cận đọc - hiểu ở nhiều khía cạnh khác nhauthì cuối cùng đọc hiểu cũng là một hoạt động học mà ở đó người đọc tri giácđược những gì đang đọc để làm tăng thêm kiến thức cho bản thân và sử dụngchúng một cách hiệu quả trong cuộc sống Cùng với sự phát triển của xã hội,người ta đánh giá đọc hiểu như một năng lực - một năng lực nhận thức đặc biệt
về ngôn ngữ của mỗi cá nhân
2.1.2 Quan điểm dạy đọc - hiểu theo định hướng năng lực cho học sinh THPT
Theo Tài liệu tập huấn Dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập
theo định hướng phát triển năng lực học sinh môn Ngữ văn cấp trung học phổ
thông của Bộ giáo dục và đào tạo năm 2014 đã cho thấy:
- Trong định hướng xây dựng chương trình và đổi mới SGK phổ thôngsau năm 2015 đã nêu rõ một trong những quan điểm nổi bật là phát triển chươngtrình theo định hướng năng lực, trong đó có một số năng lực cốt lõi mà mọi họcsinh cần có để thích ứng với nhu cầu phát triển của xã hội Các năng lực này liênquan đến nhiều môn học, theo đó mỗi môn học với đối tượng và thế mạnh riêngcủa mình sẽ tập trung hướng đến một số năng lực nhất định
- Môn Ngữ văn được xem là một môn học công cụ, môn học bắt buộc ở
cả 3 cấp, hướng tới sự hình thành và phát triển các năng lực đọc, viết tiếng Việt
Để phát huy vai trò công cụ của môn học thì phương pháp và hình thức tổ chứcdạy học cũng đã có cái nhìn mới, trong đó có sự thay đổi về việc dạy đọc - hiểuvăn bản
- Dạy đọc - hiểu văn bản đang là khâu đột phá mới trong dạy văn, học vănhiện nay Cách dạy - đọc hiểu mới này không nhằm truyền thụ kiến thức mộtchiều cho học sinh bằng cảm nhận của giáo viên về văn bản được học mà hướngđến việc học sinh tự đọc, tự tiếp cận, khám phá những vấn đề thuộc về nội dungcũng như nghệ thuật của văn bản văn học và các văn bản khác văn học Từ đóhình thành cho các em năng lực tự học một cách tích cực, chủ động mang sắcthái cá nhân Năng lực đọc - hiểu của học sinh còn được hiểu là sự tích hợpnhững kiến thức và kĩ năng của các phân môn cũng như toàn bộ kĩ năng và kinhnghiệm sống
- Khi đọc - hiểu bất kì một văn bản nào các em cũng phải thực hiện đượccác nhiệm vụ sau:
+ Tìm kiếm thông tin từ văn bản
Trang 6+ Giải thích, cắt nghĩa, phân loại, so sánh, kết nối thông tin để tạo nênnhững hiểu biết chung về văn bản.
+ Phản hồi và đánh giá thông tin trong văn bản
+ Vận dụng những hiểu biết về các văn bản đã đọc vào việc đọc các loạivăn bản khác nhau, đáp ứng những mục đích học tập và đời sống
- Cùng với sự thay đổi về cách dạy đọc - hiểu ở bộ môn Ngữ văn, thì yêucầu đổi mới, kiểm tra đánh giá năng lực qua việc đọc hiểu văn bản của học sinhcũng đã được Bộ GD&ĐT đặt ra và thực hiện từ những năm 2013 trở lại đâytrong các kì thi Đại học, thi THPT quốc gia, thi tốt nghiệp THPT năm học 2020,
2021 Ngay đến các Sở GD&ĐT cũng đã đưa phần đọc - hiểu vào trong cấu trúc
đề thi của các kì thi học sinh giỏi cấp tỉnh môn Ngữ văn (Sở GD&ĐT ThanhHóa năm 2018 - 2019 đã thực hiện)
Để học sinh có thể tiếp xúc với văn bản theo định hướng năng lực ở bộmôn Ngữ văn thì khâu soạn bài và chuẩn bị bài ở nhà của các em là rất cần thiết
và quan trọng Nó không chỉ đánh giá độ chuyên cần, siêng năng của người họctheo quan niệm truyền thống mà còn chứng minh việc học sinh có thể tiếp cận
và tự giải quyết những văn bản trước khi đến lớp một cách chủ động giúp choquá trình học tập trên lớp của các em đạt hiệu quả, các em có thể tự mình đánhgiá được năng lực mà bản thân đạt được ở mức độ nhận thức nào (nhận biết,thông hiểu, vận dụng thấp, vận dụng cao…) Đồng thời giúp giáo viên có thểnhận thấy các năng lực ở từng em từ đó giao nhiệm vụ cụ thể nhằm đánh giá,kiểm tra năng lực của các em, nâng cao chất lượng học tập và chỉ tiêu bộ môn
Để soạn bài có hiệu quả theo hướng đọc - hiểu văn bản của chương trìnhđổi mới SGK thì việc tìm ra những giải pháp thiết thực, hiệu quả nhằm giảiquyết một “bài toán cho môn Văn” lâu nay quả là một cái nhìn có tính đột phávới bất kì thầy cô giáo nào luôn có tâm huyết nghề nghiệp Hướng dẫn học sinhđọc - hiểu văn bản từ khâu soạn bài sẽ giúp giáo viên tổ chức bài học trên lớpđạt hiệu quả, đồng thời khơi dậy lại đam mê, hứng thú với cái đẹp trong chốnvăn chương, giúp các em có thể cân bằng các cảm xúc cá nhân, giải quyết cácvấn đề đời sống phức tạp, đa dạng, hướng tới vẻ đẹp Chân - Thiện - Mĩ
2.2 Cơ sở thực tế
2.2.1 Thực trạng chung
Chúng ta đều nhận thấy một thực tế rất rõ ràng là với sự phát triển như vũbão của công nghệ thông tin, kiến thức không còn là tài sản riêng của trườnghọc Học sinh có thể tiếp nhận thông tin, tri thức từ nhiều nguồn kênh khácnhau Các nguồn thông tin phong phú, đa chiều mà người học có thể tiếp nhận
đã đặt giáo dục trước những bất cập và thử thách mới
Tiếp đến, chúng ta đều thấy được sự lên ngôi của công nghệ giải trí, kéotheo công nghệ nghe nhìn làm văn hóa nghe nhìn chiếm ưu thế, văn hóa đọc bịsuy giảm, dẫn tới học sinh không thích đọc văn, học văn Một nguyên nhân khácxuất phát từ tính thực dụng của con người thời nay Đó là hầu hết các bậc cha
mẹ, thậm chí ngay bản thân các thầy cô giáo đều định hướng cho con em mìnhthi vào các trường/ngành khoa học tự nhiên, kinh tế … để sau này ra trường có
cơ hội tìm kiếm việc làm cao, chế độ đãi ngộ tốt, đáp ứng được nhu cầu cuộcsống.Thế nhưng, mục đích bộ môn không phải chỉ hướng đến nghề nghiệp mà là
Trang 7hướng đến việc làm người và hoàn thiện nhân cách cho người học, cao cả hơn làhướng tới Chân - Thiện - Mĩ
Mấu chốt của vấn đề này có lẽ nằm ở cả hai phía người học và người dạy.Chỉ cần người học chán bỏ, người dạy thờ ơ, phó mặc theo xu thế chung là đãlàm cho chất lượng giáo dục bộ môn giảm sút Giáo viên chỉ cần thiếu tâm huyết
là sự tìm tòi, tích cực chủ động áp dụng các phương pháp mới vào giảng dạy sẽ
không có Mỗi giờ Tiếng Việt, Đọc văn, Làm văn nếu cứ rập nguyên một khuôn
thầy nói - trò nghe, thầy giảng - trò chép thì sẽ vừa biến học sinh thành cái máysao chép thụ động, vừa triệt tiêu các năng lực tự học, năng lực cảm thụ thẩm mĩ,năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh Các em theo đó quen đượccảm thụ hộ, làm hộ, sẽ rất lúng túng khi gặp phải một tình huống tương tự Sựtích tụ này lâu ngày làm nảy sinh tâm lí ngại học, sợ học đối với môn học
2.2.2 Thực trạng việc đọc – hiểu văn bản khi soạn bài của học sinh Trường THPT Hà Văn Mao
Trong năm học 2018 - 2019 và 2019 - 2020, tôi tiếp nhận 3 lớp 10 (10A3;10A2; 10A5) Qua khảo sát, kiểm tra, đánh giá việc soạn bài của các em thì thấykhông hiệu quả: các em không biết cách đọc - hiểu một văn bản cho sẵn, không
nhớ kiến thức cũ, nhất là kiến thức Tiếng Việt và Làm văn, trả lời không có nội
dung kiến thức, cách trình bày văn bản xấu, lỗi chữ viết, không rõ bố cục bàivăn…
Trước thực trạng như vậy, tôi đã mạnh dạn đưa ra phương án riêng chobản thân nhằm giúp các em có thể soạn bài một cách hiệu quả, không áp lực, đốiphó, gắn việc soạn với bài học trên lớp làm một, để vừa khắc sâu kiến thức vừatạo động lực giúp các em có thể thấy được bản thân có những tố chất mà lâu naymình không biết phát huy Đề tài này tôi chỉ áp dụng và kiểm chứng đối với họcsinh của 3 lớp 10 (10A3; 10A2; 10A5) năm học 2019 – 2020 tại Trường THPT
Hà Văn Mao
Thấy được tính khả thi của đề tài mình nghiên cứu, năm học 2020 – 2021,tôi tiếp tục tiến hành thực nghiệm ở các lớp mình giảng dạy và khảo sát đốichứng ở những lớp của đồng nghiệp (lớp 11A4) để chứng minh cho giải phápnghiên cứu của mình trong quá trình giảng dạy môn học là phù hợp, hiệu quả,góp phần nâng cao chất lượng môn học Đặc biệt là hướng các em chủ động, tựtin khi bước vào các kì thi học kì (I, II) và kì thi Tốt nghiệp THPT
2.3 Các biện pháp thực hiện
2.3.1 Khảo sát phân loại đối tượng học sinh
Có thể nói đây là bước đầu tiên để thực hiện đề tài Vì tính khả thi của đềtài bắt đầu từ việc giáo viên phân loại các đối tượng học sinh để đưa ra giải phápphù hợp với từng em hay không Việc phân loại học sinh sẽ giúp giáo viên có cáinhìn bao quát toàn diện, tránh việc cào bằng các đối tượng mà giải pháp nghiêncứu áp dụng không hiệu quả
Để thực hiện việc phân loại này giáo viên cho học sinh làm bài kiểm trađọc - hiểu Tôi làm thử 3 bài kiểm tra với các mức độ đề tương tự nhưng rútngắn thời gian làm bài của mỗi lần để xem phản ứng của học sinh Hiệu quả củaviệc phân loại này sẽ tạo ra một hiệu ứng nhanh chóng giúp giáo viên kiểm trađược cả về số lượng lẫn chất lượng học sinh lớp mình giảng dạy
Trang 8Cụ thể của việc kiểm tra đánh giá dựa vào hai tiêu chí :
+ Về mức độ kiến thức cần đạt: nhận biết; thông hiểu; vận dụng thấp; vậndụng cao
+ Sự hứng thú đối với môn học: học sinh lười biếng, không soạn bài; họcsinh không hứng thú trên lớp
2.3.2 Giáo viên hệ thống hóa lại các kiến thức cơ bản mà ở cấp dưới các em
đã được học để dễ ghi nhớ, vận dụng tốt trong quá trình tiếp cận văn bản mới
Ở bước này giáo viên yêu cầu học sinh ghi lại kiến thức theo bảng biểu
mà giáo viên đã hệ thống vào vở soạn văn, vì tất cả những kiến thức này có liênquan trực tiếp đến bài đọc - hiểu
Cụ thể, các kiến thức cần ghi nhớ:
- Kiến thức Tiếng Việt: từ loại tiếng Việt; cấu tạo từ; cấu tạo ngữ pháp; các
biện pháp tu từ; các phương châm hội thoại; các phương thức biểu đạt; các phépliên kết; nghĩa tường minh và hàm ý…
- Kiến thức Làm văn: Các phương pháp lập luận; Kĩ năng viết đoạn văn;
Kết cấu đoạn văn; Kĩ năng viết bài văn nghị luận…
- Kiến thức Văn học: Văn học dân gian; Văn học trung đại Việt Nam; Văn
học hiện đại Việt Nam
2.3.3 Giáo viên nghiên cứu và phân loại các văn bản trong chương trình để hướng dẫn học sinh soạn bài hiệu quả, tạo hứng thú
Ở bước này, đòi hỏi người giáo viên phải thật sự tâm huyết Vì lâu nayviệc soạn bài được giao phó cho học sinh Các em soạn bài theo câu hỏi hướngdẫn trong sách giáo khoa Để thay đổi thói quen này và giúp học sinh không quá
áp lực, gây ra sự nhàm chán, bất mãn với môn học thì giáo viên phải có một cáinhìn mới và đánh giá mới trong cách soạn bài của các em dựa vào 3 phân môn
cụ thể: Tiếng Việt; Làm văn; Văn học.
Ví dụ:
-“Cảnh ngày hè” - Nguyễn Trãi(Ngữ văn 10, tập 1)
- “Tự tình” – Hồ Xuân Hương(Ngữ văn 11, tập 1)
- “Vợ chồng A Phủ”– Tô Hoài(Ngữ văn 12, tập 2)
Ví dụ:
- “Thực hành về phép tu từ ẩn
dụ và hoán dụ” (Ngữ văn 10, tập2)
- “Thực hành một số phép tu từngữ âm” (Ngữ văn 12, tập 1)
Trang 9- “Nghị luận về một bài thơ,đoạn thơ” (Ngữ văn 12, tập 1).
Việc phân loại này giúp giáo viên có thể soạn thảo hệ thống câu hỏi phùhợp cho từng đối tượng học sinh và kiến thức cần nắm trong bài học
2.3.4 Các bước hướng dẫn học sinh đọc - hiểu văn bản khi soạn bài
Bước 2: Trả lời câu hỏi
Nếu trước đây học sinh soạn bài dựa vào các câu hởi ở phần Hướng dẫn
học bài trong sách giáo khoa thì với phương án mới đưa ra giáo viên cần đặt ra
hệ thống câu hỏi phù hợp với mục đích mà mình đề ra cho bài học trên lớp, pháthuy được các năng lực ở từng học sinh, dù đó là học sinh yếu kém Các câu hỏi
sẽ được ghi trên Phiếu học tập và yêu cầu học sinh kẹp, hoặc dán vào vở soạn
ngay bài cần soạn mới
Các câu hỏi sẽ được giáo viên chuẩn bị và giao nhiệm vụ cho học sinhvào cuối mỗi tiết học để học sinh chuẩn bị cho bài mới
Bước 3: Sưu tầm các tài liệu khác có liên quan
Giáo viên có nhiệm vụ hướng dẫn, giới thiệu các tài liệu có liên quan đếnbài học mới để học sinh tự tìm kiếm và ghi vào vở soạn một cách ngắn nhất, dễnhớ nhất
Ví dụ khi dạy về bài Khái quát văn học dân gian, giáo viên giao nhiệm
vụ cho từng nhóm học sinh sưu tầm về những tác phẩm mà các em đã biết hoặcchưa biết như truyền thuyết, sử thi, truyện cổ tích….để có thêm kiến thức về bàihọc
Mục đích là để các em có cơ hội tìm kiếm những kiến thức cùng đề tài,thể loại, kích thích sự tò mò, hứng thú ở các em, nâng cao hiểu biết của bảnthân
Bước 4 Kiểm tra, đánh giá thường xuyên vấn đề soạn bài của các em
Song song với việc giao nhiệm vụ cụ thể cho học sinh soạn bài ở nhà thìviệc kiểm tra, đánh giá thường xuyên việc làm của các em để đôn đốc, nhắc nhở,động viên, khích lệ kịp thời cũng rất quan trọng Vấn đề này được coi là nghệthuật sư phạm của người giáo viên Một câu phê bình kịp thời, một câu khenđúng lúc sẽ tạo cho học sinh tâm thế học tập cũng như niềm vui mà các em nhậnđược trong thành quả học tập của mình
Trang 10Sự kiểm tra đánh giá thường xuyên của giáo viên còn thể hiện sự quantâm đặc biệt đối với từng học sinh Sau mỗi tiết học chỉ cần giáo viên thu vở của
5 - 7 học sinh và trả lại vào 15 phút sinh hoạt đầu giờ hôm sau kèm với lời nhậnxét cụ thể cho từng em Các em sẽ nhận được lời nhận xét đánh giá cho riêngmình và như thế các em sẽ thấy mình trở thành đặc biệt trong mắt thầy - cô
2.3.5 Các giải pháp cụ thể
2.3.5.1 Tạo tâm thế soạn bài trước khi đến lớp
Học sinh là người chủ động về mặt thời gian học tập của mình Bất cứ lúcnào cảm thấy thoải mái nhất thì soạn bài, nhưng phải thực sự nghiêm túc, khôngqua loa cho xong việc Học sinh có thể tự mình đối thoại với văn bản để tạo thóiquen phản biện, dù ban đầu rất khó khăn, nhất là với học sinh yếu kém Các em
phải luôn ghi nhớ rằng “mình có thể làm được”.
Giáo viên phải sẵn sàng lắng nghe những khó khăn của các em, giúp các
em tự mình gỡ rối, tạo tâm lí được chia sẻ, thân thiện trong học tập Trên lớpkhông tạo áp lực, cho cơ hội để các em cố gắng và thay đổi Phối kết hợp vớigiáo viên chủ nhiệm và phụ huynh để phát huy năng lực ở các em và điều chỉnhkịp thời những vấn đề không mong muốn
2.3.5.2 Linh hoạt, đa dạng câu hỏi soạn bài
Để học sinh không nhàm chán khi soạn văn, thì bên cạnh việc tạo phươngpháp học tập trên lớp cũng cần linh hoạt, đa dạng hóa câu hỏi khi soạn bài Câuhỏi soạn bài không nhất thiết phải là hoàn toàn từ câu hỏi trong sách mà giáoviên phải biên soạn câu hỏi cụ thể cho từng bài, giao nhiệm vụ phù hợp đốitượng Đây chính là giải pháp mới tôi muốn áp dụng để tránh việc các em saochép mà không có kiến thức, không tự mình giải quyết được vấn đề Có điều đâycũng là phần khó nhọc nhất đối với giáo viên, cần sự tâm huyết và quyết tâmcao
Cụ thể về hệ thống câu hỏi mà tôi đưa ra để hướng dẫn học sinh soạn bàitheo hướng mới, góp phần giúp học sinh có thể tự mình làm tốt bài đọc - hiểuvăn bản:
Một là: Câu hỏi điền khuyết theo mẫu.
Ví dụ khi tìm hiểu về tác giả, giáo viên tạo phiếu học tập điền khuyết đểhọc sinh tự mình tìm kiếm thông tin hoàn thành kiến thức cần ghi nhớ Hiệu quả
là trên lớp giáo viên chỉ nhấn mạnh, khắc sâu những điểm cần nhớ
1 Tác giả
a Cuộc đời
- Năm sinh…………, năm mất…………
- Tên khai sinh………