Một số phương pháp rèn luyện kỹ năng viết mở bài cho kiểu bài nghị luận văn học

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ I - LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Môn Ngữ văn ở cấp THPT gồm ba phân môn: Văn học, Làm văn và tiếngViệt trong đó Làm văn luôn là một phân môn khó bởi đối với phân môn này đòihỏi h

1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT DÂN TỘC NỘI TRÚ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN KỸ NĂNG VIẾT MỞ

BÀI CHO KIỂU BÀI NGHỊ LUẬN VĂN HỌC

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

I - LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Môn Ngữ văn ở cấp THPT gồm ba phân môn: Văn học, Làm văn và tiếngViệt trong đó Làm văn luôn là một phân môn khó bởi đối với phân môn này đòihỏi học sinh phải có khả năng vận dụng tổng hợp những kiến thức ở phần Vănhọc và tiếng Việt để viết một bài văn Vì vậy, để tạo được một văn bản hoànchỉnh hấp dẫn cần có phương pháp làm bài tốt Một bài văn được đánh giá làhoàn chỉnh khi nó truyền tải trọn vẹn vấn đề của đề bài, được coi là một bài vănhay khi nó có sức lôi cuốn người đọc (người nghe) Hay nói cách khác một bàivăn hoàn chỉnh là một chỉnh thể ngôn ngữ thống nhất Để có được điều đó thìphần mở bài đóng vai trò quan trọng vì mở bài làm nên bố cục của bài văn Phần

mở bài tuy có dung lượng ngắn gọn nhưng giữ vai trò quan trọng trong bài văn

Nó không những giới thiệu vấn đề, đặt vấn đề mà còn định hướng cách giảiquyết vấn đề sẽ thực hiện trong phần thân bài Khi đã viết được mở bài đúng thìhọc sinh sẽ định hướng được các ý tiếp theo ở phần thân bài

Macxim Gooki đã từng nói: Khó hơn cả là phần mở đầu, đặc biệt là câu đầu điều đó hoàn toàn đúng đối với các em học sinh khi viết mở bài Trên thực

tế khi viết văn nhiều học sinh còn lúng túng, mất rất nhiều thời gian cho phần

mở đầu đó Rồi có những em đã viết được mở bài rồi lại không biết viết thế nàocho hay, cho hấp dẫn Như vậy, để viết được một mở bài đúng đã khó, để viếtđược một mở bài hay còn khó hơn

Với đặc thù của trường THPT Dân tộc nội trú tỉnh, đa phần các em học sinh

có điểm xét tuyển đầu vào thuộc tốp thấp nhất thành phố, tôi nhận thấy: kiếnthức cơ bản để viết một bài văn thì sự chăm chỉ của các em là sẽ đảm bảo được.Nhưng phương pháp và kỹ năng để viết được một bài văn hấp dẫn - trong đó có

mở bài - điều này các em còn thiếu và còn yếu Xuất phát từ thực tế đó bản thântôi là một giáo viên trực tiếp giảng dạy vẫn luôn trăn trở muốn tìm ra nhữngphương pháp tốt nhất để rèn kỹ năng viết văn nghị luận cho các em học sinh nóichung và kỹ năng viết mở bài nói riêng để các em có thể vững tin khi bước vàocác kỳ thi quan trọng Cho nên tôi đã chọn nghiên cứu đề tài: MỘT SỐPHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN KỸ NĂNG VIẾT MỞ BÀI CHO KIỂU BÀINGHỊ LUẬN VĂN HỌC được bản thân tôi rút ra trong quá trình giảng dạy củamình và muốn đưa ra cùng trao đổi với các anh, chị đồng nghiệp, rất mong nhậnđược sự đồng cảm, chia sẻ và góp ý chân thành

2

II - MỤC ĐÍCH, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1 Mục đích nghiên cứu đề tài

Chọn đề tài Rèn kỹ năng viết mở bài trong văn nghị luận với mục đíchgiúp cho học sinh hiểu rõ:

- Nhiệm vụ của phần mở bài

- Một số phương pháp viết mở bài thông thường

- Các kỹ năng để viết mở bài tốt

Qua đó nhằm nâng cao chất lượng bài viết đồng thời để thúc đẩy các emhọc sinh có niềm say mê và yêu thích học môn Ngữ văn hơn

2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu đề tài

2.1 Nghị luận không phải là kiểu bài mới lạ đối với học sinh THPT.

Trong chương trình Ngữ văn THCS các em đã được làm quen với kiểu bài Nghịluận văn học, cụ thể là các dạng sau: Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ; Nghịluận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi

Sang đến cấp THPT ở lớp 10, 11 các em vẫn tiếp tục gắn bó với văn nghịluận văn học qua các bài kiểm tra định kỳ, kiểm tra học kỳ Tuy nhiên, ở lớp 10,

11 các em không được học các tiết lý thuyết về các dạng bài của văn nghị luận

mà chỉ được học các tiết luyện tập, các tiết bổ sung thêm về kỹ năng phân tích

đề, lập dàn ý, các thao tác lập luận với mức độ nâng cao hơn, với phạm vi ngàymột rộng hơn, các tiết này nằm rải rác trong chương trình Ngữ văn THPT

Và tính tổng trong toàn bộ chương trình Ngữ văn THPT chỉ có duy nhất

một tiết ở chương trình Ngữ văn 12 là Tiết 78: Rèn luyện kĩ năng mở bài, kết bài trong văn nghị luận

Như vậy mặc dù chỉ có một tiết lí thuyết nhưng kỹ năng mở bài và kết bàilại theo các em trong toàn bộ chương trình, trong tất cả các bài kiểm tra định kỳ,học kỳ Điều đó khẳng định vai trò quan trọng và cần thiết của Mở bài và Kếtbài trong quá trình viết văn nghị luận

2.2 Vì vậy ở đề tài này tôi tập trung nghiên cứu những kiến thức có liên

quan đến kỹ năng làm văn nghị luận trong chương trình THPT, những kinhnghiệm học hỏi từ đồng nghiệp và kết hợp với kinh nghiệm của bản thân để xây

dựng Một số phương pháp rèn luyện kỹ năng viết mở bài trong văn nghị luận

cho các em học sinh 10, 11, 12 trường THPT DÂN TỘC NỘI TRÚ TỈNHTHANH HÓA

Các phương pháp rèn luyện kỹ năng viết mở bài trong văn nghị luận nàyđược áp dụng rộng rãi trong nhiều hình thức học tập của các em ví dụ như: trongcác tiết dạy Bám sát (Tự chọn), các tiết luyện tập Làm văn, các tiết ôn phụ đạo,

ôn thi tốt nghiệp, ôn học sinh giỏi, ôn Đại học, Cao đẳng

3

PHẦN II: NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI

I Khái quát chung về phần mở bài trong văn nghị luận

1 Mở bài và vai trò của mở bài

Mở bài là giới thiệu vấn đề sẽ được bàn luận trong bài văn, đồng thời khêugợi sự lôi cuốn, sự chú ý của người đọc đối với vấn đề đó

Mở bài còn gọi là nhập đề, dẫn đề Đây là phần mở đầu của một bài văn.Đoạn văn mở bài là phần đầu tiên của văn bản, có vai trò định hướng cho toànvăn bản Phần mở bài chứa đựng vấn đề cần giải quyết một cách khái quát vàthông báo cho người đọc phương thức giải quyết giới hạn của vấn đề Phần mởbài có vai trò gây dựng tình cảm cho người đọc (người nghe)

Có hai kiểu mở bài:

- Mở bài theo kiểu trực tiếp

- Mở bài theo kiểu gián tiếp

2 Cấu trúc của phần mở bài

Cấu trúc của phần mở bài gồm ba nội dung chính và một nội dung phụ:

Dẫn dắt vấn đề: Nêu một vài vấn đề liên quan đến vấn đề cần bàn, chuẩn bị

tư tưởng dẫn người đọc (người nghe) đến vấn đề bàn luận hay tình huống có vấn

đề đặt ra ở đề bài

Nêu vấn đề: Nêu vấn đề một cách ngắn ngọn, nêu đúng vấn đề đặt ra trong

đề bài và phải nêu một cách khái quát Vấn đề mà mở bài nêu ra chính là vấn đề

mà nội dung bài viết đề cập tới Vấn đề này được nêu ở dạng khái quát, nêu mộtcách ngắn ngọn và gây ra được sự chú ý của người đọc Mở bài có nhiệm vụthông báo chính xác, rõ ràng, đầy đủ vấn đề, dẫn dắt sao cho việc tiếp cận đề tàiđược tự nhiên nhất

Nêu giới hạn của vấn đề: Nêu vấn đề chính sẽ bàn bạc hoặc trong thân bài

tức là luận đề (giới thiệu tác giả, tác phẩm văn học có liên quan đến vấn đề nghịluận Vấn đề chính này có thể được chỉ rõ ở đề bài, có thể người viết tự rút ra, tựkhái quát)

Nêu nhận định về tầm quan trọng của vấn đề, ý nghĩa của vấn đề đối với

đời sống, xã hội, dòng văn học trước đó hoặc đương thời (phần này không nhấtthiết phải có mà tùy thuộc vào từng vấn đề cụ thể)

3 Nguyên tắc viết mở bài

Phần mở bài cần nêu đúng vấn đề đặt ra trong đề bài Nếu đề bài yêu cầugiải thích, chứng minh, phân tích, bình luận ý kiến thì phần mở bài phải dẫn lại ýkiến đó

4

Phần mở bài chỉ được phép nêu những ý khái quát Học sinh không đượclấn sang phần thân bài hay giảng giải, minh họa, nhận xét ý kiến nêu trong đềbài.

4 Những yêu cầu cơ bản khi viết phần mở bài

Mở bài phải ngắn ngọn: Dung lượng của phần mở bài phải tương ứng với

khuôn khổ của bài viết và phải cân đối với phần kết bài

Mở bài phải đầy đủ: Đọc xong mở bài người đọc biết được bài viết bàn về

vấn đề gì? Trong phạm vi nội dung, tư liệu nào liên quan? Thao tác vận dụngchính là gì?

Mở bài phải có sự liền mạch với bài viết về cả nội dung lẫn cách giới thiệu, diễn đạt: có nghĩa là mở bài phải tạo được âm hưởng chung, định hướng

cho bài viết

Mở bài phải độc đáo: Tức là gây được sự chú ý của người đọc về vấn đề

mình sẽ viết, muốn thế phải có cách nêu vấn đề mới lạ

Mở bài phải tự nhiên: giọng văn, cách diễn đạt tự nhiên sẽ tránh cho bài

văn cảm giác khó chịu bởi sự giả tạo

Đạt được những yêu cầu trên sẽ làm cho phần mở bài của bài văn vừađúng, vừa hấp dẫn được người đọc (người nghe)

II Thực tế học sinh trường THPT Dân tộc nội trú viết mở bài trong các bài văn nghị luận trước khi áp dụng đề tài này.

Nghị luận văn học là kiểu bài quan trọng, phổ biến trong đời sống cũng nhưtrong trường THPT Viết văn nghị luận văn học với mục đích nhằm rèn luyện tưduy, năng lực biểu đạt những quan điểm, những tư tưởng sâu sắc trong đời sống

xã hội cũng như trong văn học cho các em học sinh Tuy nhiên viết bài văn nghịluận văn học lại không phải là chuyện dễ dàng Cũng có nhiều học sinh yêuthích văn chương nhưng khi bắt tay vào để viết một bài làm văn thì các em lạirất lúng túng, không biết bắt đầu từ đâu? Cứ như vậy, sự thiếu hụt về kỹ năngkhiến cho các em ngày càng xa lánh văn chương Và khi được hỏi: Điều khókhăn nhất khi viết một bài văn là khâu nào? Nhiều học sinh đã không ngần ngạitrả lời: Khó khăn nhất khi bắt tay vào viết bài văn là phần mở bài! Có những tiếtkiểm tra thời gian để viết bài làm văn là 60 phút vậy mà có em loay hoay để viết

mở bài mất 15 - 25 phút, vậy thời gian để hoàn chỉnh những phần còn lại làkhông thể

Phần mở bài được ví như lời chào đầu tiên trong buổi gặp gỡ Một mở bàihấp dẫn sẽ chiếm được tình cảm và để lại ấn tượng khó phai trong lòng ngườiđọc (người nghe) Thế nhưng nhiều học sinh khi đã viết được mở bài rồi thì mởbài của các em lại rơi vào tình trạng:

- Mở bài vòng vo, quá xa đề không gắn được vào việc nêu vấn đề

- Mở bài dẫn dắt ý không liên quan đến vấn đề sẽ nêu

5

- Mở bài nêu vấn đề quá dài dòng, chi tiết, trình bày cả những vấn đề sẽ nêu

ở thân bài cho nên sang phần thân bài sẽ bị lặp lại những điều đã nói ở mở bài

- Mở bài không nêu được giới hạn vấn đề sẽ bàn luận trong bài văn

- Viết lấn sang phần giải pháp ở thân bài

Trên đây chỉ là một vài lỗi trong rất nhiều bài văn có mở bài tương tự Viếtnhững mở bài như vậy là do các em chưa nắm được cách viết mở bài như thếnào?

Từ thực trạng trên tôi nhận thấy nguyên nhân của vấn đề là ở kỹ năng làmbài của các em, cụ thể là kỹ năng viết mở bài Gần như các em không hiểu rõcấu trúc của mở bài gồm có mấy phần? Cách dẫn dắt vấn đề, cách nêu vấn đềnhư thế nào? Khi viết mở bài thì mục đích chính là phải nêu được vấn đề sẽ bànbạc trong bài văn nhưng nhiều mở bài đã không đảm bảo được nguyên tắc đó dovậy bài viết của các em rơi vào tình trạng hỏng ngay từ mở bài Vậy để tránh vàgiảm được tình trạng trên chỉ có biện pháp duy nhất là tìm ra những phươngpháp để rèn kỹ năng viết mở bài cho các em, giúp cho các em làm tốt phần mởbài Tuy nhiên để thay đổi một thói quen, thay đổi một lối mòn cũ không phải là

dễ dàng, không phải ngày một ngày hai mà làm được mà đòi hỏi phải có thờigian, sự kiên trì và đặc biệt là quá trình thực hành thường xuyên của các em Từthực tế đó bản thân tôi đã xây dựng một số phương pháp rèn kỹ năng viết mở bàitrong văn nghị luận cho các em học sinh trường THPT Dân tộc nội trú tỉnh dựa

trên cơ sở những kiến thức trong tiết 78: Rèn luyện kỹ năng mở bài, kết bài trong văn nghị luận (SGK Ngữ văn 12, tập 2, Ban cơ bản), những kiến thức học

hỏi được từ đồng nghiệp và những kinh nghiệm rút ra qua thực tế giảng dạy củabản thân Với khuôn khổ đề tài nghiên cứu này tôi chủ yếu tập trung vào cácphương pháp sau:

- Kỹ năng viết một số cách mở bài trong bài văn nghị luận văn học

- Rèn kỹ năng viết mở bài cho học sinh khi học các tiết văn học

- Rèn kỹ năng viết mở bài cho học sinh xen lồng vào các tiết Làm văn (thựchành, luyện tập, lập dàn ý ), trong các tiết phụ đạo, các tiết ôn tập (ôn thi tốtnghiệp, ôn học sinh giỏi, ôn Cao đẳng - Đại học)

- Rèn kỹ năng viết mở bài cho học sinh thông qua việc giao bài tập về nhà

để các em tự luyện viết mở bài

III Một số phương pháp rèn kỹ năng viết mở bài cho kiểu bài nghị luận văn học

1 Kỹ năng viết một số cách mở bài trong bài văn nghị luận văn học

Phần mở bài trong văn nghị luận là phần đặt vấn đề, thông thường có haicách: Mở bài trực tiếp và mở bài gián tiếp Việc cung cấp cho các em phươngpháp để viết hai kiểu mở bài này là quan trọng bởi học sinh cần nắm được cách

6

viết mở bài rồi tùy vào dụng ý của từng học sinh mà các em có thể lựa chọncách mở bài hợp lý cho bài viết của mình.

1.1 Mở bài trực tiếp

Mở bài trực tiếp là mở bài giới thiệu ngay vấn đề nghị luận Nghĩa làsau khi đã tìm hiểu đề và tìm được vấn đề trọng tâm của đề bài thì người viết sẽnêu thẳng vấn đề đó bằng một luận điểm rõ ràng Tuy nhiên, mở bài trực tiếpcũng cần phải trình bày đủ ý, không nói thiếu, cũng không nói hết nội dung, phảiđáp ứng đủ các yêu cầu của phần mở bài (như cấu trúc đã nêu ở mục I)

Mở bài trực tiếp có hai cách:

- Mở bài trực tiếp thẳng vấn đề

- Mở bài trực tiếp có thêm dẫn dắt

a Mở bài trực tiếp thẳng vấn đề

Là cách mở bài giới thiệu ngay vấn đề mà không dẫn dắt Kiểu mở bài

này theo cách nói của người xưa là Mở cửa sổ thấy núi.

Khi sử dụng cách mở bài này tôi đưa ra cho học sinh công thức sau:

Ví dụ minh họa

Đề bài: Phân tích hình tượng nhân vật Huấn Cao trong tác phẩm Chữ

người tử tù của Nguyễn Tuân.

Học sinh thực hiện các bước sau:

- Để nêu vấn đề nghị luận học sinh phải xác định được vấn đề nghị luận của

đề bài trên là: Hình tượng nhân vật Huấn Cao

- Viết một câu văn có vấn đề đó: Ai đã từng đọc tác phẩm Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân thì không thể không xúc động trước vẻ đẹp của hình tượng nhân vật Huấn Cao.

- Nêu giới hạn của vấn đề: học sinh phải xác định rõ khi phân tích hìnhtượng nhân vật Huấn Cao cần phân tích những phương diện nào? Vẻ đẹp nào? + Vẻ đẹp nhân vật Huấn Cao được thể hiện ở ba phương diện: tài hoa, khíphách hiên ngang và thiên lương trong sáng

+ Viết câu văn nêu ba vẻ đẹp đó: Huấn Cao hiện lên trong tác phẩm là mộtnho sĩ tài hoa, có khí phách hiên ngang và có thiên lương trong sáng

Sau khi học sinh đã xác định được rõ vấn đề nghị luận và giới hạn vấn đềbằng các câu văn trên, giáo viên yêu cầu học sinh ghép hai câu văn lại ta được

Ai đã từng đọc tác phẩm Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân thì không thể

không xúc động trước vẻ đẹp của hình tượng nhân vật Huấn Cao Huấn Cao

hiện lên trong tác phẩm là một Nho sĩ tài hoa, có khí phách hiên ngang và cóthiên lương trong sáng

b Mở bài trực tiếp có thêm phần dẫn

Cũng vẫn là mở bài vào thẳng vấn đề nghị luận nhưng có thêm dẫn dắtbằng cách nêu bối cảnh mà vấn đề xuất hiện như: thời gian, không gian, địađiểm xảy ra sự kiện liên quan đến tác phẩm (hoặc vấn đề), hoàn cảnh sáng táchoặc xuất xứ của tác phẩm đó rồi mới nêu vấn đề nghị luận

Khi viết mở bài theo cách này học sinh sử dụng công thức sau:

+ Nêu vấn đề: Để nêu vấn đề nghị luận học sinh phải xác định được vấn đề

nghị luận của đề bài trên là: Tình huống truyện độc đáo của Vợ nhặt

+ Viết câu văn về vấn đề đó: hấp dẫn người đọc không chỉ bởi giá trị

nhân đạo sâu sắc mà còn bởi tác giả đã xây dựng được một tình huống truyện độc đáo.

- Nêu giới hạn vấn đề: Học sinh cần xác định rõ tình huống đó thể hiện ởnhững phạm vi kiến thức nào? Hay thể hiện trong toàn bộ tác phẩm? Viết câuvăn thể hiện rõ điều vừa xác định

+ Câu văn: Phân tích truyện ngắn Vợ nhặt ta sẽ thấy được sự tài tình đó của

Kim Lân

Tiếp theo học sinh ghép những câu văn trên lại theo công thức là đã đượcmột mở bài, cụ thể là:

Truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân rút từ tập truyện Con chó xấu xí (1962)

hấp dẫn người đọc không chỉ bởi giá trị nhân đạo sâu sắc mà còn bởi tác giả đã

8

Dẫn dắt kết hợp với nêu vấn đề + Nêu giới hạn vấn đề

(thời gian, không gian, địa điểm hoàn

cảnh sáng tác hoặc xuất xứ của tác phẩm)

xây dựng được một tình huống truyện độc đáo Phân tích truyện ngắn Vợ nhặt ta

sẽ thấy được sự tài tình đó của Kim Lân

Tóm lại: Viết mở bài theo cách trực tiếp rất ngắn ngọn chỉ bằng từ hai đến

ba câu văn và lại tiết kiệm được thời gian Nếu khi học sinh đã quen và nắmđược công thức thì chỉ cần 5 phút là các em có thể hoàn thiện xong phần mở bài

Mở bài theo cách trực tiếp này rất phù hợp với những học sinh có lực học bộmôn Văn là Yếu và Trung bình Từ việc hướng dẫn học sinh phương pháp mởbài trên tôi nhận thấy học sinh đã viết mở bài nhanh hơn, đúng hơn, các emkhông còn lúng túng hay ngồi cắn bút vì nghĩ mãi chưa ra mở bài nữa Nhiều emhọc sinh yếu cũng đã rất thành thạo khi viết mở bài và trong các bài kiểm trađịnh kỳ tôi nhận thấy các em đã có nhiều tiến bộ Sau đây là ví dụ minh họa

Ví dụ : Đề bài: Phân tích vẻ đẹp của sông Hương từ khi ở thượng nguồn

cho đến khi chảy vào kinh thành Huế trong tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông của Hoàng Phủ Ngọc Tường Học sinh viết mở bài theo cách trực tiếp như

sau:

Tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông là một trong những bài ký thành

công nhất của Hoàng Phủ Ngọc Tường Tác phẩm nói về hành trình của sôngHương gắn liền với thành phố Huế Vẻ đẹp của con sông Hương khi ở thượngnguồn cho đến khi chảy vào kinh thành Huế được tác giả miêu tả cụ thể và sinhđộng

(Trích bài làm của học sinh Nguyễn Thu Trang lớp 12A)

1.2 Mở bài gián tiếp

Mở bài gián tiếp là mở bài nêu ra những ý liên quan đến vấn đề nghịluận (có thể mở bằng những câu chuyện, mở bằng những câu hỏi, mở bằng cáchnêu sự kiện, con số, những thông tin ấn tượng về tác giả, tác phẩm ) để khêugợi, để gây sự chú ý cho người đọc sau đó mới dẫn dắt khéo léo có liên kết đếnvấn đề nghị luận Để bài viết có không khí tự nhiên và chất văn người ta thường

mở bài theo kiểu gián tiếp

Mở bài theo kiểu gián tiếp theo kiến thức lí luận chung thì thường có 5cách sau:

(tức là phần dẫn dắt đầu tiên) Nói như giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh thì: Cách

mở bài khác nhau chủ yếu là ở phần dẫn dắt, phần nêu vấn đề và giới hạn vấn

9

đề thường không thay đổi, viết mở bài theo kiểu gì thì ai cũng phải nêu được phần này Nói gọn lại cứ thay đổi phần dẫn dắt ta sẽ có một mở bài Chính vì

vậy mà ở cách mở bài gián tiếp tôi cũng đã khái quát lên một công thức chunghọc sinh chỉ cần vận dụng công thức này và thay đổi phần dẫn dắt (theo từngcách cụ thể) là sẽ có được mở bài Công thức như sau:

Lưu ý: Đối với mở bài gián tiếp thì sau đoạn dẫn (đoạn dẫn có thể từ một

đến ba câu văn) hai nội dung còn lại không nhất thiết phải sắp xếp theo thứ tựnhư trong công thức trên

Tuy nhiên từ thực tế giảng dạy của bản thân và từ những bài viết của các

em tôi nhận thấy có những cách mở bài gián tiếp khác mang tính thực tiễn hơn,gắn liền với kiến thức trong chương trình của các em hơn Sau đây là một sốphương pháp mở bài mà tôi xây dựng lên qua tham khảo tài liệu, học hỏi đồngnghiệp và kinh nghiệm thực tế của bản thân, cụ thể là: Mở bài gián tiếp bằngcách:

- Dẫn dắt dựa vào xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác và những thông tin về tácphẩm đó

- Dẫn dắt theo tư liệu tác giả

- Dẫn dắt dựa vào một lời đánh giá ấn tượng của một tác giả khác (nhànghiên cứu) về tác giả, tác phẩm đang nghị luận

- Dẫn dắt bằng một câu chuyện (hoặc một đoạn thơ, một ý kiến, một nhậnđịnh, một câu ca dao, tục ngữ, danh ngôn, châm ngôn ) có ý nghĩa tương tự(hoặc trái ngược) với vấn đề nghị luận ở đề bài

a Mở bài gián tiếp bằng cách dẫn dắt dựa vào xuất xứ và những thông tin khác về tác phẩm.

Với mở bài này yêu cầu học sinh cần nắm các thông tin liên quan đến tácphẩm đó là xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác, học sinh sẽ chắt lọc và lấy những chitiếp hấp dẫn nhất để có thể khơi gợi được để làm phần dẫn dắt vào vấn đề nghịluận Vậy học sinh chỉ cần áp dụng vào công thức chung là:

Ví dụ minh họa

Đề bài: Phân tích nhân vật Mị trong Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài.

Học sinh thực hiện các bước sau:

- Nêu được xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm: Vợ chồng A Phủ là

kết quả của chuyến đi thực tế tại Tây Bắc năm 1952 của Tô Hoài Tác phẩm

10

Dẫn dắt + Nêu vấn đề + Nêu giới hạn vấn đề

Xuất xứ/Hoàn cảnh sáng tác/Thông tin khác về tác phẩm + Nêu vấn đề + Nêu giới hạn vấn đề

được in trong tập Truyện Tây Bắc (1954) và được tặng giải Nhất – giải thưởng

của Hội văn nghệ Việt Nam 1954 – 1955

- Thông tin khác về tác phẩm: Truyện viết về cuộc sống của người dân laođộng ở vùng núi cao trước ách thống trị tàn bạo của thực dân phong kiến miềnnúi trước cách mạng tháng 8

- Nêu vấn đề: Học sinh cần xác định được yêu cầu của đề: phân tích nhân vật Mị và tìm câu văn giới thiệu được vấn đề này Câu văn: Mị là nhân vật trung tâm trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ

- Nêu giới hạn của vấn đề: Học sinh cần xác định rõ phạm vi kiến thức khiphân tích nhân vật Mị là gì và viết câu văn nêu rõ phạm vi kiến thức đó Câuvăn:

Hình ảnh nhân vật Mị là hình ảnh người phụ nữ Mèo đầy bi kịch trong xã hội thực dân phong kiến nhưng đồng thời tiềm ẩn sức sống mạnh mẽ vươn dậy làm chủ số phận của mình, đặc biệt khi gặp ánh sáng của Đảng soi đường.

Học sinh nối các câu văn đã viết cho từng nội dung trên sẽ được mở bàihoàn chỉnh:

Vợ chồng A Phủ là kết quả của chuyến đi thực tế tại Tây Bắc năm 1952 của

Tô Hoài Tác phẩm được in trong tập Truyện Tây Bắc (1954) và được tặng giải

Nhất – giải thưởng của Hội văn nghệ Việt Nam 1954 – 1955 Truyện viết vềcuộc sống của người dân lao động ở vùng núi cao trước ách thống trị tàn bạo củathực dân phong kiến miền núi trước cách mạng tháng 8/1945 Mị là nhân vật

trung tâm trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ Hình ảnh nhân vật Mị là hình ảnh

người phụ nữ Mèo đầy bi kịch trong xã hội thực dân phong kiến nhưng đồngthời tiềm ẩn sức sống mạnh mẽ vươn dậy làm chủ số phận của mình, đặc biệtkhi gặp ánh sáng của Đảng soi đường

b Mở bài gián tiếp bằng cách dẫn dắt theo tư liệu tác giả.

Mở bài theo cách này yêu cầu học sinh phải nắm được những nét chính

về tác giả có liên quan đến vấn đề nghị luận, cụ thể là: tên tác giả; vị trí/vai tròcủa tác giả trong giai đoạn văn học, trong nền văn học; nắm được những nét đặcsắc về phong cách; các đề tài tiêu biểu; các tác phẩm tiêu biểu Từ đó học sinh

sẽ đưa những thông tin về tác giả vào phần dẫn dắt Như vậy học sinh dựa vàocông thức chung và chỉ cần thay đổi đoạn dẫn:

Ví dụ minh họa

11

Thông tin về tác giả + Nêu vấn đề + Nêu giới hạn vấn đề

(tên, vị trí, vai trò của tác giả trong nền

văn học, phong cách sáng tác, các đề tài tiêu

biểu, tác phẩm tiêu biểu )