Giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn GDCD

Từ năm 2013 Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có kế hoạch hướng dẫn đưa Giáo dục Di sản vào nội dung dạy học ở trường phổ thông, từ đó thúc đẩy việc đổi mới phương pháp dạy học, thực hi

PHẦN I MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Bảo vệ di sản văn hóa là một việc làm được Đảng và Nhà nước ta hết sức quan tâm, vì di sản là vốn quý của dân tộc để lại cho muôn đời sau Những việc làm thiết thực hướng về cội nguồn, về cách mạng và kháng chiến, tưởng nhớ các anh hùng dân tộc, quý trọng các danh nhân văn hóa, đền ơn đáp nghĩa những người có công, giúp

đỡ người hoạn nạn đã trở thành phong trào rộng khắp cả nước

Từ năm 2013 Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có kế hoạch hướng dẫn

đưa Giáo dục Di sản vào nội dung dạy học ở trường phổ thông, từ đó thúc đẩy việc

đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện đa dạng hóa các hình thức dạy học,

khuyến khích học sinh tham gia trải nghiệm sáng tạo “Sử dụng di sản văn hóa trong dạy học ở trường phổ thông, trung tâm GDTX nhằm hình thành và nâng cao

ý thức tôn trọng, giữ gìn, phát huy những giá trị của di sản văn hóa; rèn luyện tính chủ động, tích cực, sáng tạo trong đổi mới phương pháp học tập và rèn luyện; góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục, phát hiện, bồi dưỡng năng khiếu, tài năng của học sinh”(Trích hướng dẫn sử dụng dạy học di dản trong trường Phổ thông 2013).

Trên tinh thần chủ trương trên, nhiều trường THPT trên toàn tỉnh Thanh Hóa nói riêng và trong cả nước nói chung đã tổ chức các hoạt động ngoại khóa giúp học sinh phát triển tư duy, khả năng quan sát, xử lí thông tin, trau dồi kỹ năng sống để hoàn thiện nhân cách, đáp ứng được yêu cầu về phát triển nguồn nhân lực trong thời kỳ đổi mới và hội nhập Đặc biệt là khuyến khích giáo dục trải nghiệm di sản, tiếp thu những giá trị văn hóa lịch sử thực tế, từ đó các em bổ sung vào hành trang tri thức của mình

Giáo dục ý thức bảo vệ di sản cho học sinh đặc biệt là di sản văn hoá cũng là

một trong 5 nội dung của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” do Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động Phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” mặc dù có những kết quả khả quan nhưng bên

cạnh đó có lúc, có nơi còn mang tính hình thức, chưa thực sự đi vào đời sống giáo dục một cách sâu sát Việc giáo dục di sản văn hóa trong các nhà trường phổ thông hiện nay không đồng đều Ở nhiều trường hoạt động này còn hạn chế do thiên về truyền thụ kiến thức để phục vụ cho các kì thi cử và việc phối hợp để đưa nội dung

di sản vào nhà trường bị coi là một hình thức quá mới mẻ, ít được quan tâm

Trải nghiệm di sản văn hóa là hoạt động ngoại khóa thực tế hấp dẫn đối với học sinh nói chung và học sinh THPT nói riêng Mục đích của hoạt động trải nghiệm di sản văn hóa là các em được tìm hiểu các di tích lịch sử cách mạng, bảo tàng lịch sử, địa chỉ đỏ phong trào cách mạng, làng nghề truyền thống, di tích danh nhân, trang phục dân tộc từ đó các em áp dụng những điều được trải nghiệm vào chính cuộc sống của mình Đây được coi là chìa khóa thực hiện học đi đôi với hành, giải quyết các vấn đề thực tiễn của cuộc sống Thông qua hoạt động trải nghiệm, các em suy nghĩ về những gì trải nghiệm, phát triển kỹ năng phân tích,

khái quát hoá các kinh nghiệm có được, tạo cơ hội cho học sinh có kỹ năng giải quyết vấn đề và ra quyết định dựa trên những tri thức và ý tưởng mới thu được từ trải nghiệm Có thể nói hoạt động ngoại khóa trải nghiệm di sản còn là chiếc cầu nối giúp học sinh thẩm thấu một cách cặn kẽ, hiệu quả văn hóa, lịch sử của địa phương mình

Trong nhiều hình thức hoạt động ngoại khóa, bản thân tôi nhận thấy việc chọn di sản văn hóa để học sinh tham quan trải nghiệm nhằm giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương cho các em là một việc làm thiết thực Qua đây, nhằm giáo dục ḷòng tự hào dân tộc, tình yêu quê hương đất nước, cùng ra sức tuyên truyền để chung tay bảo vệ các di sản văn hóa như bảo vệ linh hồn của dân tộc

Trong quá trình thực hiện hoạt động ngoại khóa nhằm giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương tôi nhận thấy học sinh tham gia tích cực, chủ động, sáng tạo và rất hứng thú Vì vậy,tôi đã mạnh dạn xây dựng sáng

kiến kinh nghiệm với đề tài:“Giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn GDCD”.

Đây là một số kinh nghiệm của bản thân tôi và bước đầu thực hiện vì vậy không tránh khỏi những sai sót, kính mong sự giúp đỡ đóng góp của đồng nghiệp

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Thông qua các hình thức tổ chức dạy học trên lớp, ngoại khóa giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương nhằm mục đích:

- Rèn luyện cho học sinh tập dượt nghiên cứu, quan sát trực tiếp “sinh động” cuộc sống xung quanh các em

- Cung cấp tri thức, kỹ năng, bồi dưỡng thái độ, hình thành, phát triển năng lực, phẩm chất đạo đức, thẩm mỹ cho học sinh

- Giáo dục truyền thống tự hào dân tộc, tình yêu và trách nhiệm đối với quê hương, Tổ quốc; Giáo dục những phẩm chất tốt đẹp của người Việt Nam trong giai đoạn mới

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Đề tài tập trung nghiên cứu, tìm hiểu, phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của quê hương huyện Thiệu Hóa, Thanh Hóa:

- Lễ hội Chùa Vồm ở Xã Thiệu Khánh – Thiệu Hóa nay thuộc Thành phố Thanh Hóa).

- Lễ hội làng Đắc Châu, Xã Thiệu Châu

- Làng nghề Đúc Đồng ở Xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa

- Làng nghề sản xuất bánh đa ở Xã Thiệu Châu, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa

- Làng nghề trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ dệt nhiễu ở xã Thiệu Đô, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu thực tiễn.

- Thu thập thông tin, tìm hiểu thực tế

- Xử lý, tổng hợp thông tin, khái quát, rút ra kết luận và đề ra giải pháp phù hợp

PHẦN II: NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

1 Tổng quan chung về di sản văn hóa

Di sản văn hóa được hiểu như là tài sản, là báu vật của thế hệ trước để lại cho thế hệ sau, gồm các tác phẩm nghệ thuật dân gian, công trình kiến trúc, tác phẩm

điêu khắc, tác phẩm văn học “Di sản văn hóa bao gồm di sản văn hóa phi vật thể

và di sản văn hóa vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước Cộng hòa xã

hội chủ nghĩa Việt Nam”(Trích Luật Di sản văn hóa).

Văn hóa vật thể là các giá trị văn hóa tồn tại một cách hữu linh, con người có thể nhận biết một cách cảm tính, trực tiếp qua các giác quan (cung điện, chùa tháp, hiện vật trưng bày trong bảo tàng, thắng cảnh thiên nhiên…) có giá trị văn hóa, lịch

sữ, khoa học được cộng đồng dân tộc, nhân loại thừa nhận

Văn hóa phi vật thể là các sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sữ, văn hóa, khoa học được lưu giữu bằng trí nhớ, chữ viết và được lưu truyền bằng miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác Bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn hóa nghệ thuật, khoa học, ngữ văn, truyền miệng diễn xướng, dân gian lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết về nghề thủ công, tri thức về y, dược học cổ truyền, văn hóa ẩm thực, về trang phục truyền thống dân tộc và những trí thức dân gian khác.(Theo luật di sản văn hóa)

2 Hoạt động ngoại khóa trải nghiệm di sản văn hóa địa phương

Trong giáo dục học nói chung cũng như trong lí luận dạy học các môn học nói riêng, hoạt động ngoại khóa luôn luôn được coi là một hoạt động hết sức quan trọng Ngoại khóa là một hoạt động có mối quan hệ gắn bó khăng khít với chính khóa, bổ sung và nâng cao chất lượng của chính khóa lên một bước

Ngoại khóa trải nghiệm di sản là một trong những hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông

Tham quan ngoại khoá, trải nghiệm di sản có một vị trí quan trọng trong dạy học ở trường phổ thông Những dấu vết, hiện vật tại di sản không chỉ có tác dụng

cụ thể hoá kiến thức môn học, mà còn để lại một ấn tượng mạnh mẽ, nâng cao hứng thú học tập và rèn luyện kỹ năng quan sát, tư duy của học sinh

Nội dung tham quan trải nghiệm di sản có tính giáo dục tổng hợp đối với học sinh: Giáo dục lòng tự hào dân tộc, truyền thống uống nước nhớ nguồn, tình yêu quê hương, giáo dục đức tính cần cù, chịu khó yêu nước, nhân ái, kiên trì, giản dị, tinh thần tự học

Như vậy, ngoại khóa tham quan trải nghiệm di tích lịch sử, văn hóa làng nghề truyền thống là hình thức thực tế hấp dẫn đối với học sinh, là hoạt động rất bổ ích,

không thể thiếu trong chương trình giáo dục của các trường Đây cũng là dịp để các

em giao lưu, chia sẻ tình cảm với bạn bè và thầy cô giáo, giúp các em tiếp thu những giá trị văn hóa lịch sử từ thực tế, từ đó các em bổ sung vào hành trang tri thức của mình

3 Ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm di sản văn hóa

Giúp học sinh phát triển kỹ năng học tập, tự chiếm lĩnh kiến thức: Di sản văn

hóa là phương tiện quan trọng giúp học sinh rèn một số kỹ năng học tập như kỹ năng quan sát, thu thập, xử lý thông tin, thảo luận nhóm;kỹ năng vận dụng kiến

thức đã học để giải thích những hiện tượng, sự vật có trong các di sản văn hóa

Kích thích hứng thú nhận thức của học sinh: Trong quá trình tiếp cận với di

sản văn hóa theo sự hướng dẫn của giáo viên, các hiện tượng sự vật, các giá trị ẩn chứa trong di sản sẽ được các em tìm hiểu, khám phá và trải nghiệm Những điều tưởng như quen thuộc sẽ trở nên hấp dẫn hơn, sống động hơn và học sinh sẽ có hứng thú với chúng, từ đó các em có được động cơ học tập đúng đắn, trở nên tích cực và phấn đấu tiếp nhận kiến thức mới cũng như có thái độ và hành vi thân thiện,

bảo vệ di sản tốt hơn

Phát triển trí tuệ của học sinh: Trong quá trình học tập, trí tuệ của học sinh

được phát triển nhờ sự tích cực hóa các mặt khác nhau của hoạt động tư duy, nhờ việc tạo ra những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển khác nhau của hoạt động tâm

lí: tri giác, biểu tượng, trí nhớ

Góp phần phát triển một số kỹ năng sống ở học sinh: Dạy học với di sản tạo điều kiện phát triển một số kỹ năng sống như: Kỹ năng giao tiếp, kỹ năng lắng

nghe tích cực, kĩ năng trình bày suy nghĩ ý tưởng, kỹ năng hợp tác, kỹ năng tư duy phê phán, kỹ năng đảm nhận trách nhiệm, kỹ năng đặt mục tiêu, kỹ năng quản

lý thời gian, kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin…

Giáo dục nhân cách học sinh: Di sản văn hóa là một trong những phương

tiện dạy học đa dạng sống động nhất Ẩn chứa trong di sản là những giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác nên nó có khả năng tác động mạnh mẽ đến học sinh

II CƠ SỞ THỰC TIỄN

1 Một số di sản văn hóa trên địa bàn huyện Thiệu Hóa – Thanh Hóa

Thiệu Hóa, vùng đất cổ, một địa danh nổi tiếng của Thanh Hóa nói riêng và Việt Nam nói chung Thiệu Hóa có Sông Chu – Núi Đọ, nơi cách đây khoảng

30-40 vạn năm đã có con người cư trú, đồng thời đây cũng là địa bàn sinh sống lâu đời của cư dân Việt Cổ thuộc nền văn hóa Đông Sơn

Nhắc đến Thiệu Hóa, phải kể đến việc giữ gìn và phát triển các giá trị truyền thống văn hóa như lễ hội Chùa Vồm được tổ chức vào các ngày từ 12 đến 14 tháng

2 âm lịch hàng năm, thu hút đông đảo phật tử, khách thập phương tham gia Năm

2011, Chùa Vồm được xếp hạng di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh Bên cạnh Lễ hội Chùa Vồm còn có Lễ hội làng Đắc Châu, thuộc xã Thiệu Châu, thường được tổ chức trong 2 ngày mùng 9 và mùng 10 tháng giêng với nhiều hoạt động văn hóa vui tươi, lành mạnh Lễ hội phản ánh một phần đời sống của

người Việt thời xưa, là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa phi vật thể của con người Thiệu Hóa nói riêng và người con xứ Thanh nói chung

Nói đến huyện Thiệu Hóa còn phải kể đến các làng nghề truyền thống như nghề Đúc Đồng ở làng Trà Đông - xã Thiệu Trung, nghề sản xuất bánh đa ở làng Minh Châu - xã Thiệu Châu, nghề Trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ dệt nhiễu ở làng Hồng Đô – xã Thiệu Đô

Ngoài công tác bảo tồn giá trị văn hóa, huyện Thiệu Hóa còn hướng đến mục tiêu phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, tạo động lực cho quá trình phát triển kinh tế- xã hội Huyện tiếp tục thực hiện kế hoạch khôi phục, phát triển các làng nghề truyền thống; trùng tu, tôn tạo và quản lí tốt các di tích lịch sử, danh thắng để gắn phát triển văn hóa với du lịch, góp phần tăng thu nhập, xóa đói giảm nghèo

2 Thực trạng học tập của học sinh về việc giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương trên địa bàn huyện Thiệu Hóa

Để có kết luận xác đáng về ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa trên địa bàn huyện, tôi đã tiến hành khảo sát tìm hiểu thực trạng học tập của học sinh

Cụ thể, tôi đã phát phiếu điều tra cho học sinh của các trường trên địa bàn để các

em phát biểu những cảm nhận và nêu ý kiến, nguyện vọng của mình về việc giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy một số giá trị văn hóa qua hoạt động ngoại khóa ở trường THPT

Khảo sát học sinh:

Câu 1: Theo em thế nào là bảo tồn

văn hóa địa phương?

A Bảo vệ và giữ gìn 80%

Câu 2: Theo em lễ hội đặc sắc của

địa phương em là?

A Lễ hội Chùa Vồm 85%

B Lễ hội Đền Bà Triệu 15%

C Lễ hội Đền Phủ Na 0% Câu 3: Theo em có cần thiết phải bảo

tồn và phát huy?

Câu 4: Bảo tồn và phát huy các giá trị

văn hóa bằng cách nào?

A Tuyên truyền quảng bá 70%

B Sử dụng sản phẩm 20%

C Chế tạo sản phẩm 10% Câu 5: Em đã tham gia vào hoạt động

bảo tồn và phát huy nào?

Câu 6: Địa phương em có làng nghề

truyền thống nào?

A Đúc đồng, dệt nhiễu, làm

B Đan lát, dệt chiếu, mây tre

C Rèn dao, làm bánh gai, làm

Câu 7: Theo em trách nhiệm bảo tồn

và phát huy giá trị văn hóa địa

phương thuộc về ai?

A Cơ quan ban ngành liên quan 50%

C Nhân dân địa phương 20% Câu 8: Em đánh giá như thế nào về

hiệu quả giáo dục ý thức bảo tồn và

phát huy giá trị văn hóa địa phương

thông qua trải nghiệm di sản Thiệu

Hóa của hình thức ngoại khoá này?

B Hiệu quả vừa phải 24%

Qua khảo sát só liệu tôi thấy được như sau:

- Đa số các em hiểu thế nào là bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương và biết được yêu cầu cần thiết phải bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương Có tới 81% học sinh nhận thấy cần thiết phải bảo tồn và phát huy, có đến 80% học sinh hiểu thế nào là bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa

- Các em rất quan tâm đến việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương

- Phần lớn học sinh của trường đều có mong muốn nguyện vọng được học tập những chuyên đề hoạt động ngoại khóa về nội dung giáo dục này

Kết quả khảo sát đó là một trong những minh chứng thuyết phục để tôi thực

hiện nghiên cứu đề tài:“Giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn GDCD”.

3 Thực trạng giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương của giáo viên.

Tôi đã tiến hành tìm hiểu thực trạng của việc giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương qua hoạt động ngoại khóa bằng phiếu điều tra khảo sát giáo viên thuộc các bộ môn khoa học xã hội (Ngữ Văn, Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân) và môn tiếng Anh ở các trường THPT trên địa bàn

- Kết quả thu được như sau:

TT Năm học TrườngTHPT

Nội dung khảo sát

Có sự đầu tư

Chưa đổi mới phương pháp

Hiệu quả giáo dục Hài lòng Chưa hàilòng

1 2019 -2020 THPT Lê VănHưu 51,2%21/41 48,8%20/41 46,3%19/41 53,7%22/41

Từ kết quả khảo sát đó, tôi nhận thấy: Phần lớn giáo viên chưa đầu tư đổi mới phương pháp và hình thức giáo dục các giá trị văn hóa, chỉ mới dừng lại ở việc tích hợp một cách sơ sài vấn đề giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy một số giá trị văn hóa cho học sinh bằng cách lồng ghép vào nội dung bài dạy chính khóa trên lớp có liên quan Cũng chính vì thế mà phần lớn các giáo viên chưa hài lòng với hiệu quả giáo dục ở mảng nội dung này cho học sinh

4 Thực trạng tổ chức ngoại khóa ở trường trung học phổ thông nói chung và trường trung học phổ thông Lê Văn Hưu nói riêng.

Hoạt động trải nghiệm đóng một vai trò quan trọng trong việc bổ trợ kiến thức, bổ sung các kỹ năng và kinh nghiệm sống cho học sinh, giúp học sinh phát triển toàn diện và trở thành những con người có ích cho xã hội

Đối với trường THPT Lê Văn Hưu chúng tôi, hoạt động ngoại khóa nói chung và trải nghiệm di sản nói riêng luôn được nhà trường quan tâm và đầu tư đúng mức Các hoạt động ngoại khóa trong nhà trường được tổ chức phong phú và

đa dạng cả về nội dung lẫn hình thức Đặc biệt với hoạt động giáo dục trải nghiệm

di sản được ban giám hiệu nhà trường quan tâm tạo điều kiện cả vật chât lẫn tinh thần để đạt hiệu quả cao nhất

Thời gian qua, hoạt động trải nghiệm giáo dục di sản địa phương thông qua các địa chỉ đỏ và trải nghiệm làng nghề luôn được học sinh hưởng ứng rất nhiệt tình, thích thú và học tập một cách nghiêm túc, tích cực, chủ động, sáng tạo Hơn nữa, hoạt động này được sự đồng thuận cao của phụ huynh và đồng nghiệp Đây là động lực to lớn giúp tôi từng bước khắc phục được những khó khăn trên để thực hiện thành công hoạt động ngoại khóa

Sau 2 năm nghiên cứu và đưa vào ứng dụng thực tế, hoạt động ngoại khóa giáo dục di sản tại trường tôi đã đạt kết qủa khả quan, được các đồng chí trong BGH, hội đồng nhà trường, học sinh ghi nhận Để hoạt động mang tính giáo dục sâu rộng, nhằm giáo dục đạo đức cho học sinh chúng tôi đã phối hợp với các tổ chức Đoàn đưa nội dung này vào hoạt động ngoại khóa hàng năm vào tháng 12 chào mừng ngày thành lập quân đội nhân dân Việt Nam và tháng 4 chào mừng kỷ niệm 30/4 miền Nam hoàn toàn giải phóng thống nhất đất nước

Với sự giúp đỡ của BGH nhà trường, các đồng chí giáo viên cùng các em

học sinh, hoạt động ngoại khóa với chủ đề:“Giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn GDCD” đã thành công ngoài mong đợi Hoạt động ngoại khóa này nhằm giúp

học sinh hiểu biết sâu sắc hơn về giá trị lịch sử của quê hương, tăng thêm lòng tự hào về địa phương mình từ đó có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội Tôi xây dựng đề tài này với mong muốn sẻ chia sẻ một số kinh nghiệm qua hoạt động ngoại khoá trải nghiệm để bạn bè đồng nghiệp cùng tham khảo, vận dụng linh hoạt vào thực tế ở đơn vị, địa phương mình

III GIẢI PHÁP GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA ĐỊA PHƯƠNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TRẢI NGHIỆM TẠI TRƯỜNG THPT LÊ VĂN HƯU.

1 Nâng cao nhận thức của giáo viên trong việc giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa cho học sinh trung học phổ thông

Hiện nay, trong bối cảnh giao thoa và tiếp biến văn hóa đang diễn ra mạnh mẽ như hiện nay, trước những tác động ngày càng lớn từ các luồng văn hóa “xấu, độc”, việc gắn công tác giáo dục, đào tạo với giữ gìn, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc

của tỉnh Thanh Hóa nói chung và huyện Thiệu Hóa nói riêng đang được quan tâm, chú trọng

Nhiều giá trị văn hóa truyền thống của địa phương tuy phong phú nhưng chưa được bảo tồn, phát huy đúng mức và đang đứng trước nguy cơ bị phai nhạt, mất dần bản sắc văn hóa

Thực tế cho thấy, việc giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa qua các bài dạy ít được giáo viên quan tâm Bởi khi thực hiện mục tiêu này, giáo viên phải vận dụng kiến thức liên môn vào bài giảng, đòi hỏi nhiều phương pháp,

kĩ năng và thời gian hơn Bên cạnh đó, nhiều giáo viên chưa nhận thức được vai trò tầm quan trọng của việc giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa cho học sinh…

Trước thực trạng đó, ban giám hiệu nhà trường đã và đang thực hiện nhiều phương pháp, hình thức khác nhau để nâng cao giá trị văn hóa địa phương trong môi trường học đường, cụ thể:

- Đưa hoạt động ngoại khóa trải nghiệm di sản văn hóa địa phương vào trong

kế hoạch hoạt động của nhà trường Xác định giáo dục giá trị văn hóa truyền thống cho học sinh trong trường phổ thông là một trong những nhiệm vụ quan trọng nằm trong chương trình giáo dục chung của nhà trường

- Chỉ đạo các tổ, nhóm chuyên môn xây dựng kế hoạch các hoạt động thông qua các hình thức dạy học phổ biến như: tổ chức các hoạt động trải nghiệm, tham quan, khảo sát tìm hiểu thực tế tại các làng xã; khai thác kinh nghiệm thực tế, truyền thống văn hóa vốn có của học sinh; tổ chức các hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh

- Tổ chức các cuộc tuyên truyền, phổ biến về nội dung, vai trò ý nghĩa, tầm quan trọng của hoạt động giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương

- Xây dựng phòng truyền thống của nhà trường được ví như một bảo tàng thu nhỏ với rất nhiều đồ vật đặc trưng của các địa phương như trống đồng, chiêng đồng, bình hoa, tượng nhà sử học Lê Văn Hưu… Cùng với đó là tập san lưu lại những quy trình sản xuất và hình ảnh các sản phẩm thủ công khác nhau được chính học sinh sưu tầm hoặc tự tay làm

2 Xây dựng kế hoạch ngoại khóa trải nghiệm trong nhà trường nhằm giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa trên địa bàn huyện Thiệu Hóa

2.1 Căn cứ lựa chon nội dung chương trình hoạt động ngoại khóa trải nghiệm để giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa cho học sinh trung học phổ thông

Để xây dựng được khung nội dung chương trình hoạt động ngoại khóa nhằm giáo dục học sinh ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa ở trường THPT trên địa bàn, chúng tôi xuất phát từ năm căn cứ sau đây:

- Căn cứ vào mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông

- Căn cứ vào mục tiêu giáo dục một số giá trị văn hóa địa phương cho học sinh

các trường phổ thông của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

- Căn cứ vào nội dung chương trình các môn học trong trường THPT

2.2 Kế hoạch hoạt động trải nghiệm để giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương cho học sinh trung học phổ thông.

Từ những căn cứ vừa nêu ở mục trên, tôi đã xây dựng được nội dung giáo dục

ý thức bảo tồn và phát huy một số giá trị văn hóa địa phương qua hoạt động ngoại khóa cho học sinh THPT trên địa bàn như sau:

TT

Loại hình

văn hóa cần

giáo dục

Lựa chọn giá trị cần giáo dục

Nhóm chuyên môn phụ trách chính

Phối hợp với các nhóm chuyên môn khác

Khối lớp

Chuyên đề hoạt động ngoại khóa

1

Giáo dục ý

thức bảo tồn

và phát huy

giá trị của di

tích lịch sử-

văn hóa

- Đền thờ Lê Văn Hưu ( Thiệu Trung)

- Đền thờ Dương Đình Nghệ ( Thiệu Dương)

- Đền thờ Nguyễn Quán Nho ( TT Vạn Hà)

- Cụm di tích cách mạng xã Thiệu Toán

Lịch sử

và địa lý

Ngữ văn, Địa lí, Anh văn, Giáo dục công dân

Lớp 10 Lớp 11 Lớp 12

Giáo dục truyền thống yêu nước và ý thức bảo tồn một số giá trị văn hóa gắn với hoạt động tham quan tìm hiểu di tích lịch sử văn hóa Giáo dục ý

thức bảo tồn

và phát huy

giá trị lễ hội

truyền thống

- Lễ hội Chùa Vồm

- Lễ hội Làng Đắc Châu

Lịch sử

Ngữ văn, Địa lí, tiếng Anh, Giáo dục công dân

Lớp 11

Đặc sắc lễ hội Chùa Vồm

3

Giáo dục ý

thức bảo tồn

và phát huy

giá trị làng

nghề thủ

công truyền

thống

- Làng nghề đúc đồng (Thiệu Trung)

- Làng nghề sản xuất bánh đa ( Thiệu Châu)

- Làng nghề ươm

tơ, đệt nhiễu ( Thiệu Đô)

Địa lí

Ngữ Văn, Lịch sử, tiếng Anh, Giáo dục công dân

Lớp 12

Học tập trải nghiệm sáng tạo về bảo tồn

và phát triển các làng nghề truyền thống

ở Thiệu Hóa

2.3 Thiết kế hoạt động ngoại khóa trải nghiệm trong nhà trường về giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương trên địa bàn huyện Thiệu Hóa

Việc xây dựng kế hoạch hoạt động ngoại khóa được gọi là thiết kế HĐNK cụ thể Đây là việc quan trọng quyết định tới một phần sự thành công của hoạt động

Để có hoạt động ngoại khóa bám sát mục tiêu giáo dục, liên hệ tốt với thực tế, rèn luyện được cho học sinh những kĩ năng cần thiết, làm cho học sinh thực sự thích thú và có tính khả thi, chúng tôi tiến hành thiết kế HĐNK theo các bước như sau:

a Bước 1: Đặt tên cho hoạt động

b Bước 2: Xác định mục tiêu của hoạt động

c Bước 3: Xác định nội dung, sản phẩm học tập ngoại khóa và hình thức của hoạt động

d Bước 4: Chuẩn bị hoạt động

g Bước 5: Lập kế hoạch

h Bước 6: Thiết kế chi tiết hoạt động trên bản giấy

e Bước 7: Kiểm tra, điều chỉnh và hoàn thiện chương trình hoạt động

(Phụ lục 1)

3 Giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm trong môn Giáo dục công dân cho học sinh trung học phổ thông trên địa bàn huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa.

3.1 Giáo dục truyền thống yêu nước thông qua trải nghiệm di sản văn hóa Đền thờ Lê Văn Hưu, Đền thờ Dương Đình Nghệ, Đền thờ Nguyễn Quán Nho, cụm di tích cách mạng xã Thiệu Toán.

3.1.1 Truyền thống yêu nước

Lòng yêu nước là một truyền thống quý báu của dân tộc ta được lưu truyền

và phát huy từ đời này qua đời khác Nó không những không bị mai một đi mà ngày càng được phát huy một cách mạnh mẽ hơn, đặc biệt là trong xã hội hiện nay

Bản thân là những người trẻ, những chủ nhân tương lai của đất nước, mỗi chúng ta cần có ý thức rõ ràng hơn về tầm quan trọng của lòng yêu nước, từ đó, không ngừng cố gắng học tập, trau dồi bản thân để hoàn thiện chính mình và giúp ích cho xã hội

Có thể nói, lòng yêu nước là một trong những truyền thống quý báu đáng tự hào của dân tộc ta Nó không chỉ là cầu nối từ thế hệ này sang thế hệ khác mà còn

là cái nôi chắp cánh hi vọng cho những thế hệ tương lai

Truyền thống yêu nước một lần nữa được khẳng định qua việc tìm hiểu về di tích lịch sử, sống lại không khí hào hùng qua tìm hiểu về di tích lịch sử ở miền huyện Thiệu Hóa - truyền thống anh hùng

3.1.2.Hiểu biết chung về di sản văn hóa Chùa Vồm

Theo “Địa chí huyện Thiệu hóa”, chùa Vồm (chùa Đại Khánh), nằm dưới chân núi Bàn A, tường sau là vách núi Trên vách đá có tượng người bằng đá cao hơn 1 trượng, tương truyền là tượng người sáng lập làng Vồm

Chùa có trước thế kỷ XV Tấm bia tại chùa có đề niên hiệu Thuận Thiên thứ

2 (1429 ) đời Lê Thái Tổ Theo truyền khẩu của các bậc cao niên trong xã, chùa rất linh thiêng, nơi đây thờ ông Vồm - người có công khai phá, lập ấp vùng đất này Năm 1989, chùa Vồm - núi Bàn A được công nhận cụm di tích lịch sử cấp tỉnh