Thực trạng về đạo đức học sinh trong trường THPT và một số bất cập trong việc thực hiện Đề án “Tăng cường công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh, thiếu niên và
Trang 12.2 Thực trạng về đạo đức học sinh trong trường THPT và một số bất
cập trong việc thực hiện Đề án “Tăng cường công tác giáo dục lý tưởng
cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh, thiếu niên và nhi đồng giai
đoạn 2015 – 2020”
7
2.3 Một số biện pháp thực hiện có hiệu quả Đề án“Tăng cường công
tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh, thiếu
niên và nhi đồng giai đoạn 2015 – 2020” góp phần định hướng tư tưởng
Trang 21 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Việt Nam là một dân tộc có bề dày truyền thống cách mạng, truyền thống văn hóa và nhiều phẩm chất tốt đẹp khác Chính bề dày truyền thống đó đã tạo nên sức mạnh to lớn để dân tộc để vượt qua những cuộc xâm lăng lớn của ngoại bang, vượt qua sự khắc nghiệt của thiên nhiên tạo nên chỗ đứng vững chắc của dân tộc trên trường quốc tế
Những năm gần đây, Đảng, Nhà nước và toàn xã hội, trong đó có ngành giáo dục đã đạt được những kết quả rất đáng ghi nhận trên lĩnh vực giáo dục chính trị tư tưởng, giáo dục truyền thống, lý tưởng cách mạng và giáo dục đạo đức, lối sống, hướng tới xây dựng môi trường xã hội văn minh, thân thiện Tuy vậy, cần thẳng thắn nhìn nhận về những hành vi ứng xử chưa phù hợp, thậm chí đáng lên
án còn khá nhiều trong cuộc sống, đặc biệt ở một bộ phận thanh thiếu niên còn rất trẻ qua một số hiện tượng như: bạo lực học đường; các hành vi giết người; cướp giật; sự lan tràn của văn hóa phẩm đồi trụy; sự xuất hiện ngày càng nhiều các bữa tiệc ma túy; lối sống lệch lạc, thần tượng những “giang hồ mạng”,… trong thời gian gần đây của thanh thiếu niên, nhiều người trong số đó đang ở độ tuổi trung học phổ thông (sau đây viết tắt là THPT)
Thực trạng trên đòi hỏi các cấp chính quyền, các tổ chức đoàn thể chính trị
xã hội, nhà trường, gia đình và mỗi cá nhân đều phải có trách nhiệm định hướng
tư tưởng, nhân cách và hành vi cho thanh thiếu niên Để làm được điều đó mỗi thanh thiếu niên phải được trang bị một gốc văn hóa vững chắc, một lý tưởng sống tốt đẹp phù hợp với đặc điểm tâm lí, sinh lí của học sinh Chính gốc văn hóa và lý tưởng sống tốt đẹp đó sẽ góp phần quan trọng định hướng nhân cách và hành vi cho các em
Với mục tiêu tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, bồi đắp tình yêu gia đình, đất nước, kiên định với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; giáo dục thế hệ trẻ có ý thức tuân thủ pháp luật, có năng lực và bản lĩnh trong hội nhập quốc tế, trở thành những công dân có ích cho quê hương đất nước; tích cực, chủ động trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 1501/QĐ-TTg, ngày 28/8/2015 phê duyệt Đề án
“Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 – 2020” (sau đây viết tắt là Đề án) Đề án đã nhấn mạnh: “Tuyên truyền, phổ biến lý tưởng cách mạng, chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật liên quan đến đời sống, học tập, việc làm; tuyên truyền tinh hoa văn hóa, giá trị nhân bản của nhân loại, tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh niên; giáo dục các giá trị đạo đức, truyền thống văn hóa, lối sống tốt đẹp của con người Việt Nam cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng,…Lựa chọn các nội dung giáo dục có giá trị và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, tình cảm và sự phát triển của
Trang 3học sinh, của xã hội và thời đại; giáo dục hành vi và chuẩn mực đạo đức; giáo dục
ý thức tuân thủ pháp luật, kỹ năng sống và giá trị sống đúng đắn”
Quan điểm trên đã khẳng định việc thực hiện công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống vừa là phương tiện, vừa là mục đích để giáo dục tư tưởng, định hướng hành vi cho học sinh, trong đó có học sinh lứa tuổi THPT Các hoạt động giáo dục trong nhà trường không chỉ dừng lại ở việc dạy học nội dung của các môn khoa học cơ bản mà hơn thế, phải bồi dưỡng cho học sinh bản lĩnh văn hóa tốt đẹp, giáo dục cho học sinh nhận thức và hành vi đúng đắn trong mọi môi trường, mọi mối quan hệ; bồi dưỡng cho học sinh có tâm hồn cao thượng, biết yêu gia đình, quê hương xứ sở, chạnh lòng trước những cảnh đời bất hạnh; biết tránh cái xấu, căm ghét cái ác; biết tự hào, giữ gìn và phát huy những giá trị cao cả trong bề dày văn hóa cha ông Bên cạnh đó, ở lứa tuổi THPT, học sinh đã
có nhận thức khá tốt về các vấn đề xã hội, các vấn đề tư tưởng chính trị, về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, về tư tưởng thượng tôn pháp luật,… qua bộ môn giáo dục công dân, qua các chương trình bồi dưỡng chính trị và các phương tiện thông tin khác Vì thế, các trường THPT rất cần tiếp tục định hướng đúng đắn, khắc sâu hơn để cơ bản hình thành cho học sinh lý tưởng cách mạng, trân trọng truyền thống dân tộc và ý thức thực hiện các quy định của Hiến pháp và pháp luật; bắt đầu hình thành phong cách sống khỏe khoắn, năng động, phù hợp với truyền thống, hội nhập thời đại
Từ nhận thức trên và với vai trò Phó Hiệu trưởng THPT Tĩnh Gia 1, trực tiếp phụ trách quản lý công tác giáo dục đạo đức học sinh, công tác giáo dục pháp luật, tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ chính khóa, tôi mạnh dạn đề xuất
và thực hiện đề tài: Một số biện pháp thực hiện có hiệu quả Đề án “Tăng cường công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh, thiếu niên
và nhi đồng giai đoạn 2015 – 2020” góp phần định hướng tư tưởng và hành vi cho học sinh Trường THPT Tĩnh Gia 1 Đề tài được được thực hiện từ năm học 2017-2018 đến năm học 2020-2021 tại trường THPT Tĩnh Gia 1, thị xã Nghi Sơn, tỉnh Thanh Hóa
1.2 Đối tượng nghiên cứu:
Đề tài nghiên cứu mối quan hệ biện chứng giữa mục tiêu của Đề án “Tăng cường công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 – 2020” và Chương trình giáo dục phổ thông, đặc biệt là Chương trình giáo dục phổ thông 2018 Sự tác động của mối quan hệ
đó đối với công tác giáo dục tư tưởng chính trị, lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống của học sinh lứa tuổi THPT
1.3 Mục đích nghiên cứu:
Trong phạm vi một sáng kiến kinh nghiệm, đề tài chú trọng nhìn nhận thực
tế về tư tưởng, đạo đức, lối sống của học sinh lứa tuổi THPT nói chung và học
Trang 4sinh Trường THPT Tĩnh Gia 1, thị xã Nghi Sơn nói riêng; nghiên cứu những định hướng của Đề án “Tăng cường công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 – 2020”, từ đó đề xuất
và thực hiện một số biện pháp cụ thể góp phần giáo dục đạo đức, lối sống, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho học sinh trường THPT Tĩnh Gia 1
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Để có cái nhìn hệ thống, toàn diện về đối tượng nghiên cứu và đưa ra được những biện pháp phù hợp thực tiễn đơn vị, người viết sử dụng đồng thời các phương pháp nghiên cứu xã hội học, phương pháp phân tích và tổng hợp lí thuyết, phương pháp mô hình hóa
1.5 Những điểm mới của đề tài:
Đề tài nghiên cứu về một trong những mục tiêu giáo dục quan trọng, mang tính thời sự trong giai đoạn hiện nay là giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống của học sinh Đề tài được thực hiện trong thời gian dài (từ năm học 2017-
2018 đến hết năm học 2020-2021), vận dụng các quan điểm, phương pháp giáo dục vào thực tế Trường THPT Tĩnh Gia 1 từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm thực hiện có hiệu quả Đề án “Tăng cường công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 – 2020”, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục lý tưởng cách mạng, hoàn thiện nhân cách, định hướng hành vi của học sinh trường THPT trong giai đoạn hiện nay
2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN 2.1 Cơ sở pháp lí
2.1.1 Mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp cơ bản thực hiện Đề án “Tăng cường công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 – 2020”
Đề án “Tăng cường công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 – 2020” đã xác định mục tiêu cần hướng tới đó là: “Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam nhằm tạo chuyển biến căn bản về đạo đức, lối sống, phát triển toàn diện; yêu gia đình, có đạo đức trong sáng, lối sống văn hóa; yêu nước, tự hào dân tộc, kiên định lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; có ý thức tuân thủ pháp luật; có năng lực và bản lĩnh trong hội nhập quốc tế; có sức khỏe, tri thức và kỹ năng lao động, trở thành những công dân có ích, tích cực tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” [2]
Để thực hiện mục tiêu trên, Đề án xác định những nhiệm vụ và hệ thống giải pháp cơ bản đối với các Bộ, Ban, Ngành, các tổ chức chính trị, xã hội, Trong
đó Bộ Giáo dục và Đào tạo là cơ quan thường trực Qua nghiên cứu đề án, chúng tôi nhận thấy các trường THPT cần chú trọng các nhiệm vụ cơ bản như sau:
Trang 5Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến về giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng Nội dung tuyền truyền chú trọng
lý tưởng cách mạng, chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật liên quan đến đời sống, học tập, việc làm; tuyên truyền tinh hoa văn hóa, giá trị nhân bản của nhân loại, tư tưởng Hồ Chí Minh, cho thanh niên; giáo dục các giá trị đạo đức, truyền thống văn hóa, lối sống tốt đẹp của con người Việt Nam cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng Tuyên truyền các phong trào thi đua yêu nước, gương người tốt, việc tốt trên các lĩnh vực của đời sống xã hội Tuyên truyền về chủ quyền biển đảo, toàn vẹn lãnh thổ; đấu tranh phòng chống “Diễn biến hòa bình”, phản bác các luận điệu thông tin sai trái của các thế lực thù địch Tuyên truyền nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cấp, các ngành, gia đình, nhà trường, cộng đồng xã hội trong việc phối hợp giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ
Đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng Đa dạng hóa và lồng ghép các hình thức tuyên truyền thông qua các hội nghị Xây dựng nội dung giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống trong nhà trường bảo đảm thiết thực, hiệu quả, phù hợp với từng cấp học và trình độ đào tạo, bảo đảm nội dung giáo dục tập trung vào những giá trị cơ bản của văn hóa nhân loại, giá trị cốt lõi và nhân văn của tư tưởng Hồ Chí Minh Đối với giáo dục phổ thông: Thực hiện nội dung dạy học môn Giáo dục công dân trong chương trình sách giáo khoa hiện hành trên cơ sở rà soát, tinh giản những nội dung khó, trùng lặp, chưa thực sự cần thiết đối với học sinh Lựa chọn các nội dung giáo dục có giá trị và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, tình cảm và sự phát triển của học sinh, của xã hội và thời đại; giáo dục hành vi và chuẩn mực đạo đức; giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật,
kỹ năng sống và giá trị sống đúng đắn trong chương trình giáo dục phổ thông mới
Đẩy mạnh các phong trào thi đua, các cuộc vận động của tổ chức Đoàn, Hội, Đội Nâng cao chất lượng tổ chức các phong trào của thanh niên do Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam phát động Tổ chức phát động các đợt sinh hoạt chính trị, cuộc vận động, phong trào thi đua nhân kỷ niệm các ngày lễ lớn, các sự kiện chính trị trọng đại của dân tộc, đất nước, của Đảng, của Đoàn, Hội, Đội, các chương trình tuyên truyền, quảng bá
di sản văn hóa của dân tộc
Tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, xã hội trong giáo dục thanh niên, thiếu niên và nhi đồng Phát huy vai trò, trách nhiệm của gia đình trong việc chăm sóc và giáo dục thanh niên, thiếu niên và nhi đồng
Xây dựng môi trường nhà trường dân chủ, lành mạnh, thân thiện Xây dựng
và thực hiện Quy tắc ứng xử văn hóa trong các nhà trường Tiếp tục thực hiện và đưa các nội dung của phong trào Thi đua Dạy tốt - Học tốt thành các hoạt động
Trang 6thường xuyên Xây dựng trường học xanh, sạch, đẹp, an toàn, thân thiện, mỗi trường học có ít nhất một không gian văn hóa gắn với giáo dục lịch sử, truyền thống, ý thức công dân cho học sinh
Tăng cường cơ sở vật chất và bảo đảm thiết chế tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng Phát huy hiệu quả các thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở hiện có; xã hội hóa nguồn lực để nâng cấp cơ sở vật chất phục vụ nhu cầu vui chơi, giải trí lành mạnh của thanh niên, thiếu niên và nhi đồng Đẩy mạnh công tác xã hội hóa, khuyến khích các tổ chức, cá nhân xây dựng các thiết chế văn hóa, thể thao; tham gia tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, hoạt động của hệ thống các trung tâm
tổ chức hoạt động, sinh hoạt cho thanh thiếu niên, các cung, nhà thiếu nhi cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng
Mục tiêu và những nhiệm vụ, giải pháp cơ bản được nêu trong Đề án là sự định hướng quan trọng, toàn diện để các chủ thể thực hiện Đề án, trong đó có các
cơ sở giáo dục THPT chủ động xây dựng kế hoạch, triển khai thực hiện phù hợp với đặc điểm, hoàn cảnh của đơn vị
2.1.2 Những nội dung cơ bản trong Chương trình giáo dục phổ thông
2006 và Chương trình giáo dục phổ thông 2018
Chương trình giáo dục phổ thông 2006 và Chương trình giáo dục phổ thông
2018 là cơ sở pháp lý quan trọng để ngành giáo dục nói chung và các cơ sở giáo dục THPT nói riêng xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường hằng năm, xây dựng các mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ và giải pháp cơ bản cho các năm học Cũng là cơ
sở pháp lý quan trọng để thực hiện công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, định hướng tư tưởng và hành vi của học sinh
Chương trình giáo dục phổ thông 2006 đã xác định mục tiêu cơ bản là:
“giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [3]
Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 xác định các phẩm chất cơ bản của học sinh là Yêu nước, Nhân ái, Chăm chỉ, Trung thực, Trách nhiệm Trong đó, ở mỗi phẩm chất, chương trình đã chỉ rõ các biểu hiện cơ bản
Yêu nước: Tích cực, chủ động vận động người khác tham gia các hoạt động bảo vệ thiên nhiên Tự giác thực hiện và vận động người khác thực hiện các quy định của pháp luật, góp phần bảo vệ và xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam Chủ động, tích cực tham gia và vận động người khác tham gia các hoạt động bảo vệ, phát huy giá trị các di sản văn hoá Đấu tranh với các âm mưu, hành động xâm phạm lãnh thổ, biên giới quốc gia, các vùng biển thuộc chủ quyền và quyền
Trang 7chủ quyền của quốc gia bằng thái độ và việc làm phù hợp với lứa tuổi, với quy định của pháp luật Sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc
Nhân ái: Quan tâm đến mối quan hệ hài hoà với những người khác Tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của mọi người; đấu tranh với những hành vi xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân Chủ động, tích cực vận động người khác tham gia các hoạt động từ thiện và hoạt động phục vụ cộng đồng Tôn trọng sự khác biệt về lựa chọn nghề nghiệp, hoàn cảnh sống, sự đa dạng văn hoá cá nhân.- Có ý thức học hỏi các nền văn hoá trên thế giới Cảm thông, độ lượng với những hành vi, thái độ có lỗi của người khác
Chăm chỉ: Có ý thức đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của bản thân, thuận lợi, khó khăn trong học tập để xây dựng kế hoạch học tập Tích cực tìm tòi và sáng tạo trong học tập; có ý chí vượt qua khó khăn để đạt kết quả tốt trong học tập Tích cực tham gia và vận động mọi người tham gia các công việc phục vụ cộng đồng Có ý chí vượt qua khó khăn để đạt kết quả tốt trong lao động Tích cực học tập, rèn luyện để chuẩn bị cho nghề nghiệp tương lai
Trung thực: Nhận thức và hành động theo lẽ phải Sẵn sàng đấu tranh bảo
vệ lẽ phải, bảo vệ người tốt, điều tốt Tự giác tham gia và vận động người khác tham gia phát hiện, đấu tranh với các hành vi thiếu trung thực trong học tập và trong cuộc sống, các hành vi vi phạm chuẩn mực đạo đức và quy định của pháp luật
Trách nhiệm: Tích cực, tự giác và nghiêm túc rèn luyện, tu dưỡng đạo đức của bản thân Có ý thức sử dụng tiền hợp lí khi ăn uống, mua sắm đồ dùng học tập, sinh hoạt Sẵn sàng chịu trách nhiệm về những lời nói và hành động của bản thân Có ý thức làm tròn bổn phận với người thân và gia đình Quan tâm bàn bạc với người thân, xây dựng và thực hiện kế hoạch chi tiêu hợp lí trong gia đình Tích cực tham gia và vận động người khác tham gia các hoạt động công ích Tích cực tham gia và vận động người khác tham gia các hoạt động tuyên truyền pháp luật Đánh giá được hành vi chấp hành kỉ luật, pháp luật của bản thân và người khác; đấu tranh phê bình các hành vi vô kỉ luật, vi phạm pháp luật Hiểu rõ ý nghĩa của tiết kiệm đối với sự phát triển bền vững; có ý thức tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên; đấu tranh ngăn chặn các hành vi sử dụng bừa bãi, lãng phí vật dụng, tài nguyên Chủ động, tích cực tham gia và vận động người khác tham gia các hoạt động tuyên truyền, chăm sóc, bảo vệ thiên nhiên, ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững [4]
Có thể thấy mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp của Đề án “Tăng cường công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 – 2020” khá thống nhất với chương trình giáo dục phổ thông, đặc biệt là các phẩm chất cần hướng tới trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018
Vì thế thực hiện Đề án là cần thiết và phù hợp với việc thực hiện Chương trình
Trang 8giáo dục phổ thông hướng tới bồi dưỡng thế hệ thanh thiếu niên vừa có nền tảng tri thức vững chắc, vừa có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt và lý tưởng sống cao đẹp
2.2 Thực trạng về đạo đức học sinh trong trường THPT và một số bất cập trong việc thực hiện Đề án “Tăng cường công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 – 2020”
Trong nhiều năm gần đây, các cấp quản lý giáo dục, các nhà trường và cá nhân mỗi thầy, cô giáo đã tích cực quan tâm thực hiện công tác giáo dục đạo đức học sinh Nhiều chương trình văn hóa thể thao, các hoạt động múa hát sân trường,
về nguồn, vì cuộc sống cộng đồng được tổ chức có chất lượng thu hút đông đảo học sinh tham gia; các hoạt động sinh hoạt chính trị của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh được tổ chức thường xuyên với nội dung và hình thức phong phú,… các hoạt động đó đã đem lại nhiều chuyển biến tích cực trong công tác giáo dục toàn diện học sinh
Tuy nhiên, bên cạnh đó, một vấn đề cần được thẳng thắn nhìn nhận là đạo đức một bộ phận nhân dân, trong đó có lứa tuổi học sinh, sinh viên còn nhiều biểu hiện tiêu cực, thậm chí là đáng lên án Những hiện tượng đáng lo ngại ngày càng xuất hiện nhiều trong lứa tuổi học sinh trung học phổ thông như bạo lực giữa học sinh với học sinh (thậm chí trong cùng một lớp học); một bộ phận học sinh bị lôi kéo tham gia tệ nạn xã hội; lối sống thiếu lí tưởng, thiếu trách nhiệm; nhu cầu cá nhân lệch lạc trái với thuần phong mĩ tục của dân tộc; nặng về hưởng thụ, thờ ơ,
vô cảm, cách ứng xử thiếu văn hóa vẫn xuất hiện khá phổ biến Công tác giáo dục
tư tưởng chính trị, lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho học sinh có nơi, có lúc chưa thực sự hiệu quả, các hình thức giáo dục còn máy móc, chưa sáng tạo, chưa phong phú Trong đó việc lồng ghép nội dung giáo dục lý tưởng cách mạng trong các môn học đặc biệt là các môn khoa học xã hội nhân văn chưa được quan tâm đúng mức
Trong Hội nghị trực tuyến Sơ kết 3 năm thực hiện Đề án “Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 - 2020” tổ chức ngày 27/12, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã khẳng định Đề án đã được thực hiện có chất lượng ở nhiều nội dung Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế đã được thẳng thắn chỉ rõ: “công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh thiếu niên nhi đồng vẫn còn nhiều hạn chế bất cập: Một bộ phận thanh thiếu niên thiếu bản lĩnh dễ bị lôi kéo, tham gia tệ nạn xã hội Việc kiểm soát, ngăn chặn tác động tiêu cực đến tư tưởng, chính trị của thanh thiếu niên, đặc biệt là trên Internet rất khó khăn, đòi hỏi sự đầu tư về nguồn lực
và sự phối hợp hiệu quả Hoạt động chưa đáp ứng được hết nhu cầu vật chất, tinh thần của thanh thiếu niên; một số nơi công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo
Trang 9đức, lối sống vẫn chung chung, hình thức, chưa có hành động thiết thực; sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường chưa chặt chẽ, ” [11]
Từ thực tế ở đơn vị và một số cơ sở giáo dục phổ thông khác chúng tôi nhận thấy, việc thực hiện Đề án chưa đáp ứng tốt yêu cầu đề ra như: Việc xây dựng kế hoạch triển khai chưa kịp thời và chưa gắn với nhiệm vụ cụ thể Một số nội dung chuyên đề giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống còn khô khan, chưa gắn với đặc điểm tâm lí, nhu cầu của học sinh THPT Nội dung lồng ghép có lúc còn đơn điệu và chủ yếu lồng ghép trong môn Giáo dục công dân và các buổi sinh hoạt chi đoàn Kinh phí, cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ các hoạt động giáo dục nói chung và hoạt động giáo dục tư tưởng, đạo đức còn nhiều hạn chế Công tác phối hợp giữa các lực lượng nhà trường – gia đinh – xã hội có lúc chưa thường xuyên, liên tục và chưa hiệu quả
Từ thực tế trên, nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả Đề án“Tăng cường công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 – 2020” kết hợp thực hiện việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, góp phần định hướng tư tưởng và hành vi của học sinh Trường THPT Tĩnh Gia 1 nói riêng và lứa tuổi THPT chúng tôi đã đề xuất và thực hiện khá hiệu quả một số biện pháp sau
2.3 Một số biện pháp thực hiện có hiệu quả Đề án“Tăng cường công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 – 2020” góp phần định hướng tư tưởng và hành vi cho học sinh
2.3.1 Phát huy vai trò nêu gương về đạo đức, hành vi ứng xử của người giáo viên
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói rằng : “Một tấm gương sống còn hơn hàng trăm bài diễn thuyết”, nghĩa là một tấm gương sáng trong cuộc sống sẽ
là một bài học ý nghĩa, thiết thực, sinh động trong quá trình hình thành và bồi dưỡng nhân cách của mỗi người, đặc biệt đối với lứa tuổi thanh thiếu nhi
Trong trường học nói chung và trường THPT nói riêng, người giáo viên có vai trò rất quan trọng, họ không chỉ là người hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh kiến thức của các môn khoa học; không chỉ là người chỉ đạo, điều hành các hoạt động học tập, lao động, sinh hoạt tập thể mà nhất thiết phải là một tấm gương “bằng xương, bằng thịt” để học sinh noi theo Thực tế cho thấy, mỗi lời nói, việc làm, mỗi hành vi ứng xử của người giáo viên, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm luôn được học sinh quan tâm Một tấm gương sáng của người thầy, người cô trong trường học sẽ có cả một lớp học, rộng hơn là cả một thế hệ noi theo; ngược lại một hành vi chưa phù hợp chuẩn mực đạo đức của người thầy có thể làm mất niềm tin yêu của không ít học sinh, tạo ra những nhận thức lệch lạc, tiêu cực của một bộ phận không nhỏ thanh thiếu niên
Trang 10Bởi vậy, mỗi trường học cần tiếp tục đẩy mạnh việc thực hiện cuộc vận động “Mỗi thầy cô giáo là một tấm gương đạo đức tự học và sáng tạo” bằng những việc làm cụ thể, thiết thực tạo ra những chuyển biến mạnh mẽ hơn trong nhận thức
và hành động của đội ngũ nhà giáo Khích lệ mỗi người giáo viên cần gương mẫu thực hiện tốt các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; nhiệt huyết đi đầu trong mọi công việc; giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, của quê hương xứ sở; góp phần nâng cao ý thức tôn trọng pháp luật; xây dựng cho mình một phong cách sống khiêm tốn, giản dị, khoan hòa, lời nói, việc làm phù hợp với các chuẩn mực đạo đức xã hội
Có thể nói, đây chính là phương pháp và nội dung giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống trực quan nhất đối với học sinh trong các nhà trường, trong đó có học sinh trường THPT
2.3.2 Phát huy vai trò của Đoàn thanh niên quan triển khai các bài học
lí luận chính trị cho đoàn viên, thanh niên trong nhà trường
Nằm trong chương trình hoạt động công tác Đoàn nói chung và công tác giáo dục của Đoàn Thanh niên nói riêng, việc triển khai các 4 bài học lý luận chính trị (trước đây là 6 bài học lý luận chính trị) là hoạt động thường kỳ, thường niên Nội dung cơ bản của các bài học chính trị là các vấn đề về Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; sự ra đời và quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam của Đảng Cộng sản Việt Nam; về trường học xã hội chủ nghĩa của thanh niên Việt Nam; sự phấn đấu của thanh niên Việt Nam trong thời đại mới trở thành lực lượng xung kích của cách mạng Việt Nam
Đây là những vấn đề khá lớn đối với nhận thức của học sinh THPT, vì vậy phải được triển khai thực hiện cẩn trọng, phù hợp với thực tiễn và đặc điểm tâm
lí, lứa tuổi của học sinh Trong quá trình thực hiện, chúng tôi biên soạn nội dung giáo dục lý luận chính trị cho đoàn viên và thanh niên ưu tú theo phương châm ngắn gọn, súc tích, nêu bật các nội dung cơ bản từ nguyên văn các bài học lý luận chính trị Chú trọng lựa chọn nội dung phù hợp với từng lứa tuổi (lớp 10, 11, 12) Các bài học lý luận chính trị cho đoàn viên – thanh niên được tổ chức trong các buổi bồi dưỡng nghiệp vụ công tác Đoàn, sinh hoạt chi đoàn và một phần được triển khai trong các lớp bồi dưỡng đối tượng đoàn, có viết thu hoạch, đánh giá, xếp loại
2.3.3 Giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống qua việc tổ chức các hoạt động về nguồn, các hoạt động tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng Các hoạt động chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, di tích văn hóa của địa phương
và các hoạt động tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng luôn thu hút được nhiều học sinh tham gia
Trang 11Học sinh trường THPT Tĩnh Gia 1 chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ thị xã Nghi Sơn
Đây là hoạt động trải nghiệm thực tế để giáo dục học sinh lòng yêu quê hương đất nước, biết nhớ ơn những anh hùng, liệt sĩ đã hi sinh cho cuộc sống yên bình và phồn vinh hôm nay; biết trân trọng những đóng góp to lớn của thế hệ đi trước trong việc xây dựng nền văn hóa dân tộc vừa giàu có vừa sâu sắc Bên cạnh
đó, các hoạt động tình nguyện vệ sinh môi trường, hỗ trợ nhân dân địa phương khắc phục hậu quả sau thiên tai, bão lũ cũng được học sinh tham gia rất hào hứng
và tích cực, tạo phong trào thi đua sôi nổi bên cạnh các phong trào thi đua dạy tốt – học tốt trong nhà trường
Học sinh trường THPT Tĩnh Gia 1 hỗ trợ nhân dân địa phương khắc phục hậu quả sau lũ