Nhằm góp phần đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường đặc biệt tạo ra hứng thú cho các em học sinh học tập môn GDQP&AN, bằng những kinh nghiệm còn ít ỏi của m
Trang 11 Mở đầu
1.1 Lý do chọn đề tài
Trong lịch sử dân tộc, Thanh Hóa luôn là địa bàn trọng yếu, “phên dậu” của đất nước; vùng đất “địa linh, nhân kiệt , nơi khí tinh hoa tụ họp”, khởi nghiệp của nhiều triều đại quân chủ như: Triều Tiền Lê, triều Hồ, triều Lê sơ, Lê Trung Hưng và triều Nguyễn, là đất “thang mộc” của các dòng chúa Trịnh, chúa Nguyễn; quê hương của nhiều bậc anh hùng, hào kiệt, chí sĩ, văn nhân nổi tiếng:
Bà Triệu, Dương Đình Nghệ, Lê Hoàn, Lê Lợi, Lê Văn Hưu, Đào Duy Từ làm rạng rỡ cho non sông, đất nước Thanh Hóa hội tụ và tồn tại đầy đủ các giá trị lịch sử, văn hóa, các điều kiện tự nhiên để trở thành một vùng miền di sản đặc sắc, xứng đáng là vùng đất với hơn 990 năm danh xưng Hiện nay toàn tỉnh có hơn 1.500 di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh, trong đó có hơn 800 di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh đã được xếp hạng Đây sẽ là minh chứng, là tư liệu “sống” để truyền thụ, bồi đắp thêm tình yêu, niềm tự hào về quê hương cho các thế hệ học sinh Từ đó, các em cảm thấy phải có trách nhiệm hơn trong phấn đấu học tập, lao động để gìn giữ và phát huy hơn nữa truyền thống của quê hương mình
Đáp ứng đa dạng hóa các hình thức tổ chức dạy học, tăng cường hoạt động trải nghiệm gắn học tập với thực tiễn, Bộ GD&ĐT đã triển khai phương thức sử dụng di sản trong dạy học ở trường phổ thông đang được nhiều trường trung học vận dụng rất hiệu quả Nhiều hoạt động cụ thể sử dụng di sản trong dạy học được các sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), các phòng giáo dục, các trường trung học tích cực triển khai như tổ chức tập huấn cho cán bộ quản lý, giáo viên, tổ chức các giờ dạy có sử dụng hình ảnh các di sản lịch sử, trao đổi rút kinh nghiệm và kết quả được đánh giá rất khả quan
Trong những năm gần đây, dưới sự chỉ đạo một cách quyết liệt, thống nhất và khoa học của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thanh Hóa, các nhà trường
đã lồng ghép nội dung học tập chương trình địa phương, giáo dục đạo đức, lối sống, phong cách Hồ Chí Minh vào các môn học Nhiều đơn vị còn tổ chức hoạt động “về nguồn”, báo công dâng Bác, sưu tầm tài liệu, thi kể chuyện, văn nghệ,
vẽ tranh về Bác Hồ; phát thanh các bài hát, sân khấu hóa việc tìm hiểu về Bác
Hồ, lịch sử, văn hóa địa phương Qua đó, nâng cao nhận thức, tình cảm của học sinh đối với quê hương, đất nước, Bác Hồ kính yêu cùng trách nhiệm bản thân trong học tập, rèn luyện, góp phần giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, nâng cao tinh thần cảnh giác, rèn luyện phẩm chất đạo đức, lối sống trong sạch, lành mạnh, tự giác chấp hành pháp luật và quy chế của nhà trường
Thực hiện nghiêm các công văn chỉ đạo và kế hoạch năm học của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thanh Hóa, ngay từ đầu năm học trường THPT Dân tộc nội trú Ngọc Lặc đã triển khai các kế hoạch hoạt động giáo dục của năm học đến từng tổ, nhóm bộ môn Trong đó, môn Giáo dục quốc phòng và an ninh (GDQP&AN) được ban chuyên môn nhà trường rất tin tưởng, trong nhiều năm được đánh giá là tổ hoàn thành xuất xắc nhiệm vụ Giáo dục quốc phòng và an ninh là môn học đặc thù cả về nội dung, phương pháp và hình thức thực hiện, mỗi chủ đề, mỗi bài học cần có những phương pháp riêng thể hiện tính đặc thù
Trang 2của môn học Trong quá trình học tập, người học vừa được trang bị kiến thức lý thuyết, vừa được rèn luyện kỹ năng thực hành Phương pháp dạy học môn GDQP&AN sử dụng phương pháp tích hợp, kết hợp cả giảng dạy lý thuyết với thực hành có vũ khí trang bị, sơ đồ, bản đồ, mô hình học cụ, la bàn… trang bị cho người học tiếp thu những kiến thức, kỹ năng và các sản phẩm cần thiết cho hoạt động quân sự
Tuy nhiên, việc tổ chức phương pháp giảng dạy chưa phù hợp với đặc thù môn học và đối tượng học sinh dẫn đến chất lượng môn GDQP&AN ở một số trường còn chưa đồng đều, nhất là các trường ở địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa Vì vậy, đổi mới phương pháp giảng dạy môn học GDQP&AN là yêu cầu cấp thiết, quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng môn học
Nhằm góp phần đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường đặc biệt tạo ra hứng thú cho các em học sinh học tập môn GDQP&AN, bằng những kinh nghiệm còn ít ỏi của mình tôi xin mạnh dạn
nghiên cứu và đưa ra sáng kiến“Lồng ghép và giới thiệu các di sản lịch sử Thanh Hóa vào nội dung môn Giáo dục quốc phòng và An ninh cho học sinh Trường THPT Dân tộc nội trú Ngọc Lặc” với hy vọng được đóng góp ý kiến
nhỏ bé của mình vào chương trình giáo dục kiến thức kỹ năng Quốc phòng và An ninh cho học sinh đảm bảo mục tiêu giáo dục phát triển một cách toàn diện
1.2 Mục đích nghiên cứu
Mục tiêu, nhiệm vụ mà đề tài này hướng tới chính là khơi dậy khả năng tư duy sáng tạo, tích cực chủ động của học sinh, giúp GV có một số biện pháp đổi mới để dạy tốt hơn bộ môn GDQP&AN đồng thời trang bị, cung cấp cho học sinh những kiến thức thực tế nhất, hình ảnh chính xác nhất, đặc biệt giúp các em
có cái nhìn tích cực, thiện cảm và hứng thú hơn khi tham gia môn học GDQP&AN, giúp các em hiểu và yêu thích bộ môn này Điều đó góp phần tạo cho học sinh biết quá trình phát triển của lịch sử dân tộc, bồi dưỡng lòng yêu nước, tự hào dân tộc, ghi nhớ công ơn của tổ tiên, sự hy sinh của những người
có công với Tổ quốc
Nghiên cứu đề tài, tôi không có nhiều tham vọng mà chỉ nhằm mục đích đóng góp một phần công sức của mình vào công tác giáo dục của nhà trường Với việc nghiên cứu đề tài, tôi mong muốn sẽ có được bài học kinh nghiệm để
có thể áp dụng vào thực tiễn giảng dạy môn GDQP&AN của trường nói riêng, trong ngành giáo dục tỉnh Thanh Hóa nói chung
1.3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
1.3.1 Phạm vi nghiên cứu
Sáng kiến kinh nghiệm được nghiên cứu áp dụng tại trường THPT DTNT Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa trong năm học 2019-2020, 2020-2021
1.3.2 Đối tượng nghiên cứu
Học sinh khối 10 trường THPT DTNT Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu, trao đổi thực tiễn qua công tác soạn
giáo án và giảng bài
- Phương pháp sưu tầm hình ảnh kết hợp thực địa
Trang 3- Phương pháp kiểm tra, đánh giá tổng kết rút kinh nghiệm.
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Nghị Quyết Hội nghị Trung ương 9 (khóa XI) của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước trong phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động văn hóa chỉ rõ: “Huy động sức mạnh của toàn xã hội nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, khích lệ sáng tạo các giá trị văn hóa mới, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, làm giàu văn hóa dân tộc Xây dựng cơ chế để giải quyết hợp lý, hài hòa giữa bảo tồn, phát huy di sản văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội Bảo tồn, tôn tạo các di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu, phục vụ giáo dục truyền thống và phát triển kinh tế; gắn kết bảo tồn, phát huy di sản văn hóa với phát triển du lịch Phục hồi và bảo tồn một số loại hình nghệ thuật truyền thống có nguy cơ mai một Phát huy các di sản được UNESCO công nhận, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam”
Giáo dục di sản là một trong những phương pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Việc sử dụng di sản văn hóa trong dạy học ở trường phổ thông góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực Qua đó, bài học trở nên sinh động, hấp dẫn và giúp học sinh hứng thú, tiếp thu bài tốt hơn Sử dụng di sản trong dạy học giúp cho quá trình học tập bộ môn GDQP&AN của học sinh ở trường phổ thông trở nên hấp dẫn hơn, học sinh hứng thú học tập và hiểu bài sâu sắc hơn, phát huy tư duy độc lập sáng tạo, giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học sinh
Ðể việc sử dụng di sản văn hóa trong trường học mang lại kết quả tích cực, Cựu thứ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo Nguyễn Vinh Hiển cho rằng: “Trường phổ thông vừa có trách nhiệm giáo dục nâng cao nhận thức cho học sinh về di sản văn hóa, vừa có trách nhiệm sử dụng di sản văn hóa để dạy học Việc làm này sẽ nâng cao nhận thức và trách nhiệm của học sinh đối với di sản văn hóa
Ðể dạy học thông qua di sản hiệu quả cần lấy học sinh và hoạt động học làm trung tâm, tận dụng khai thác nguồn học liệu tại chỗ là những di sản văn hóa gần gũi, chung quanh môi trường sống, dễ hiểu với học sinh và sử dụng những kinh nghiệm và tri thức của người địa phương Vì vậy, chương trình được xây dựng cần có sự linh hoạt và phải phù hợp với văn hóa địa phương, dân tộc; phù hợp với mọi điều kiện của nhà trường ở nông thôn, đô thị, miền núi, ven biển, hải đảo và mọi đối tượng học sinh”
Nhằm giúp cho quá trình giảng dạy và truyền tải kiến thức, kỹ năng thực hành môn GDQP&AN của giáo viên đối với học sinh thật sự hiệu qủa thì chúng
ta phải làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục cho học sinhhiểu và thích học những nội dung liên quan đến GDQP&AN Vì vậy, thông qua sự kết hợp lồng ghép hình ảnh, giới thiệu thực thế, được quan sát trực tiếp các di sản văn hóa, lịch sử của Thanh Hóa vào bài giảng sẽ giúp học sinh có cái nhìn thực tế hơn đối với môn học, từ đó giúp cho quá trình học tập của học sinh trở nên hấp dẫn hơn, học sinh hứng thú học tập và hiểu bài sâu sắc hơn Nội dung chủ yếu tập trung vào một số chủ đề chính sau: tinh thần yêu nước, truyền thống lịch sử của dân
Trang 4tộc Việt Nam trong dựng nước và giữ nước; truyền thống lịch sử của quân đội
và công an; một số kỹ năng sống phù hợp với sự phát triển của xã hội; giáo dục tình yêu quê hương, đất nước, yêu hòa bình, nhận rõ bản chất, âm mưu thâm độc của kẻ thù, nhận thức được GDQP&AN là một nội dung cơ bản trong nền quốc phòng toàn dân có ý nghĩa quan trọng trong chiến lược đào tạo con người mới, phát triển toàn diện, có đạo đức, sức khoẻ và kiến thức quốc phòng an ninh, kỹ năng quân sự cần thiết để tham gia vào sự nghiệp xây dựng bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1 Đội ngũ giáo viên và học sinh năm học 2020-2021
Giáo viên: Năm học 2020 – 2021 trường có 02 giáo viên GDQP&AN trình
độ Đại học sư phạm giáo dục thể chất và có chứng chỉ giáo viên GDQP&AN(6 tháng), có 02 giáo viên đạt giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh
Học sinh: Trường có 18 lớp với 540 học sinh trong đó:
- Khối 10 với 6 lớp = 180 học sinh
- Khối 11 với 6 lớp = 180 học sinh
- Khối 12 với 6 lớp = 180 học sinh
2.2.2 Thuận lợi
- Bản thân tôi được nhà trường, Sở giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa tạo điều kiện được tham gia nhiều lớp tập huấn do Sở giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa tổ chức cho giáo viên GDQP&AN
- Được sự quan tâm của chi bộ Đảng, Ban giám hiệu nhà trường về mọi mặt, sự giúp đỡ của bạn bè đồng nghiệp nên việc triển khai công tác giảng dạy môn giáo dục quốc phòng, an ninh gặp khá nhiều thuận lợi mang lại cho giáo viên cảm hứng và muốn tìm tòi, học hỏi nhiều hơn nữa
- Học sinh hầu hết được làm quen và đa số đều cảm thấy gần gũi, thích thú với môn học
2.2.3 Khó khăn
- Do trường THPT DTNT Ngọc Lặc là trường mới được thành lập năm
học 2017-2018, trang thiết bị môn GDQP&AN còn thiếu nên ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng dạy và học của thầy và trò
- Môn học mang tính khô khan, đòi hỏi có tính kỷ luật, kiên trì, không ngại khó, ngại khổ nên việc giảng dạy cũng gặp một số khó khăn nhất định
- Số lượng học sinh nữ chiếm 2/3 so với nam giới, vì vậy cũng ảnh hưởng đến công tác giảng dạy, đặc biệt là những nội dung thực hành đòi hỏi có sự vận động nhiều
- Đối với giáo viên tham gia giảng dạy môn không phải là giáo viên chuyên trách nên cũng ảnh hưởng ít nhiều đến phương pháp giảng dạy và kết quả môn học
- Chưa bảo đảm đầy đủ được các yêu cầu về cơ sở vật chất, thiết bị, thao trường luyện tập, điều kiện dạy học môn GDQP&AN vẫn còn hạn chế
- Việc tìm kiếm các tư liệu phục vụ bài dạy cũng rất khó khăn vì không có bán trên thị trường
- Tình hình dịch bệnh Covid-19 diễn biết phức tạp cũng ảnh hưởng rất lớn
Trang 5đến việc thực hiện chương trình môn học, đặc biệt là việc tổ chức tham quan thực tế các di sản ở địa phương và trong toàn tỉnh
2.3 Các giải pháp thực hiện
2.3.1 Nghiên cứu tài liệu, trang bị kiến thức chuyên môn phục vụ cho công tác giảng dạy.
Giáo dục quốc phòng - an ninh là môn học bao gồm kiến thức khoa học
xã hội, nhân văn, khoa học tự nhiên và khoa học kĩ thuật quân sự và thuộc nhóm các môn học chung, có tỉ lệ lí thuyết chiếm trên 70% chương trình môn học Nội dung bao gồm kiến thức cơ bản về đường lối quốc phòng, quân sự của Đảng, công tác quản lí Nhà nước về quốc phòng, an ninh ; về truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc, về nghệ thuật quân sự Việt Nam ; về chiến lược
"diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam và kĩ năng quân sự, an ninh cần thiết đáp ứng yêu cầu xây dựng, củng
cố nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân
Để đáp ứng được vấn đề nêu trên thì chúng ta phải thường xuyên bồi dưỡng, rèn luyện kiến thức sư phạm cho giáo viên Giáo dục quốc phòng và an ninh, đây là giải pháp cơ bản quan trọng thường xuyên để nâng cao chất lượng dạy học môn giáo dục quốc phòng an ninh ở trường THPT Thực hiện tốt giải pháp quan trọng này nhằm tạo sự chuyển biến về nhận thức, trách nhiệm và phát huy vai trò của lãnh đạo của Chi bộ Đảng, Ban giám hiệu và tổ bộ môn GDQP&AN trong việc tổ chức giảng dạy để nâng cao chất lượng dạy môn học
Để thực hiện có hiệu quả giải pháp này, cần thực hiện tốt một số nội dung, biện pháp chủ yếu sau đây:
Một là, xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện tốt kế hoạch bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ giáo viên GDQP&AN Thường xuyên quan tâm chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ, giáo viên về mọi mặt, nhất là năng lực nghiên cứu và giảng dạy môn GDQP&AN Có kế hoạch thiết thực, cụ thể với những nội dung, biện pháp sát đúng để lãnh đạo, chỉ đạo việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên về trình độ học vấn và kiến thức chuyên ngành, để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của môn học, nâng cao chất lượng giảng dạy môn GDQP&AN trong Nhà trường Căn cứ vào tình hình chất lượng đội ngũ cán bộ, giáo viên, Cấp ủy
và Ban giám hiệu, tổ bộ môn xây dựng kế hoạch, xác định rõ nội dung, biện pháp, hình thức bồi dưỡng kiến thức, nâng cao trình độ, năng lực sư phạm cho từng người, coi đây là nhiệm vụ cơ bản và lâu dài, có vai trò quyết định đối với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị trung tâm là nâng cao chất lượng giảng dạy môn GDQP&AN trong nhà trường
Hai là, có hình thức, biện pháp khuyến khích, phát triển tài năng nhằm nâng cao chất lượng chuyên môn của đội ngũ giáo viên Coi trọng việc phát huy tốt tính tích cực, sáng tạo tinh thần hăng hái, nhiệt tình, trách nhiệm của đội ngũ giáo viên trong nghiên cứu và giảng dạy Khuyến khích, động viên, tạo điều kiện
để mỗi người phát huy hết khả năng nghiên cứu, biên soạn và giảng bài để nâng cao chất lượng giảng dạy môn GDQP&AN Có hình thức động viên, khen thưởng kịp thời những giáo viên có thành tích xuất sắc trong học tập và rèn luyện xây dựng tập thể, bộ môn vững mạnh, có tiến bộ nhanh trong giảng dạy và nghiên cứu
Trang 6khoa học, nhất là đối với những giáo viên trẻ.
Ba là, thường xuyên duy trì và đẩy mạnh phong trào thi đua, không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục của Nhà trường nói chung và chất lượng dạy học môn GDQP&AN nói riêng Đây là hoạt động có ý nghĩa hết sức quan trọng, tạo
ra khí thế thi đua, động viên, khuyến khích tinh thần hăng say học tập, nghiên cứu và giảng dạy của cán bộ, giáo viên Trên cơ sở phong trào thi đua đã được phát động vào đầu năm học, căn cứ vào tình hình cụ thể, từng tháng, từng nhiệm
vụ giáo dục và thực tiễn đội ngũ cán bộ, giáo viên, cần đẩy mạnh các đợt thi đua thường xuyên và cao điểm như Hội thị giáo viên dạy giỏi các cấp, thao giảng chào mừng ngày nhà giáo Việt Nam 20/11, ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam 22/12, ngày thành lập Đảng 3/2… làm cho phong trào luôn được khơi dậy và ngày càng đi vào chiều sâu và để lại hình ảnh ấn tượng trong tâm trí những người tham gia
2.3.2 Lồng ghép và giới thiệu các di sản hóa lịch sử của Thanh Hóa vào nội dung môn Giáo dục quốc phòng, an ninh cho học sinh kết hợp ứng dụng công nghệ thông tin.
Trong thời đại 4.0, ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác dạy và học được nhiều nước trên thế giới chú trọng Đây được xem là xu hướng tất yếu của thời đại, khi mà công nghệ thông tin phát triển vượt bậc Nó mang lại nhiều lợi ích thiết thực và mở ra triển vọng to lớn cho nền giáo dục nước nhà Giáo viên
có thể sử dụng tích hợp các công cụ đa phương tiện như hình ảnh, âm thanh, video,… vào nội dung bài giảng, để tăng sự phong phú, hấp dẫn Điều này còn giúp kích thích tư duy, tính sáng tạo của học sinh, tăng mức độ tương tác giữa giáo viên và học sinh
Đối với môn GDQP&AN việc tổ chức các tiết học thực địa gắn với sử dụng các hình ảnh di tích lịch sử của địa phương là một hình thức giáo dục hiệu quả, gắn lý thuyết với thực tiễn, tạo hiệu ứng tốt cho học sinh chủ động tìm hiểu lịch sử, văn hóa của địa phương Từ đó, các em biết trân trọng những giá trị truyền thống, góp phần gìn giữ, bảo tồn và phát huy di sản văn hóa một cách hiệu quả, đây là một hướng đi đúng, phù hợp với thực tiễn giáo dục hiện nay, bởi nội dung giáo dục truyền thống sẽ được thực hiện một cách linh hoạt, mềm dẻo, đa dạng thông qua các di tích lịch sử, điều đó sẽ giúp các em tiếp thu bài học một cách tích cực, chủ động và tiết học sẽ mang lại hiệu quả cao hơn
Tùy theo từng nội dung cụ thể của từng bài học mà chúng ta vận dụng sáng tạo, linh hoạt, sử dụng các hình ảnh tư liệu lịch sử thật chính xác và sinh động Các di sản lịch sử văn hóa, dù là vật thật hay được phục dựng lại (thể hiện qua tranh, ảnh, phim…) sử dụng trong dạy học, giáo dục đều góp phần nâng cao tính trực quan giúp học sinh mở rộng khả năng tiếp cận với đối tượng, hiện tượng liên quan đến bài học tồn tại trong di sản văn hóa Bằng việc tiếp cận với
di sản, học sinh sẽ sử dụng hệ thống tín hiệu (mắt nhìn, tai nghe, tay sờ…) để được thấy, cảm nhận và qua đó tiếp thu được những kiến thức cần thiết từ di sản đến tiến trình lịch sử dân tộc Ngoài ra, các giá trị có trong di sản còn được giáo viên khai thác bằng cách đặt các câu hỏi mang tính định hướng hoặc gợi mở cho học sinh tìm hiểu chúng qua di sản được sử dụng như là phương tiện điều
Trang 7khiển quá trình nhận thức của học sinh.
Đối với nội dung GDQP&AN của lớp 10 thì phần lí thuyết là chủ yếu, vì nhiều lí do khác nhau nên trong đề tài này tôi chỉ áp dụng thực nghiệm vào hai bài cụ thể của nội dung sáng kiến, đó là Bài 1, Bài 2 thuộc sách giáo khoa giáo dục quốc phòng, an ninh lớp 10:
* Bài 1: “Truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam”.
Đây là bài có lượng kiến thức cần truyền đạt cho học sinh lớn nên giáo viên thực dạy lồng ghép di sản ở Thanh Hóa vào bài dạy cần có kế hoạch cụ thể Trước hết, giáo viên cung cấp phần kiến theo chuẩn kiến thức kĩ năng cho học sinh trước nhằm tranh thủ thời gian dạy lồng ghép di sản địa phương Thứ hai, xác định nội dung di sản cần lồng ghép dạy trong bài này
Hình ảnh Bà Triệu cưỡi voi đánh giặc và Đền Bà Triệu Giai đoạn từ thế kỷ I đến thế kỷ thứ X, nổi lên rất nhiều cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, trong đó nổi lên một hình ảnh Bà Triệu cưỡi voi chỉ huy
đánh giặc với câu nói bất hủ: “Tôi chỉ muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng
dữ, chém cá trường kình ở biển Đông, lấy lại giang sơn, dựng nền độc lập, cởi ách nô lệ, chứ không chịu khom lưng làm tì thiếp cho người”.
Qua lời giới thiệu và hình ảnh Bà Triệu được trình chiếu qua máy chiếu
để các em quan sát, giáo viên có thể giới thiệu cụ thể tới các em học sinh địa danh lịch sử: Đền Bà Triệu là nơi thờ tự vị nữ anh hùng dân tộc Việt tên là Triệu Thị Trinh, người đã có công đánh đuổi quân xâm lược Đông Ngô (Trung Quốc) vào giữa thế kỷ thứ 3 Đền nằm trên núi Gai, ngay sát Quốc lộ 1A, đoạn đi qua thôn Phú Điền, xã Triệu Lộc,huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, cách thành phố ThanhHóa 18 km về phía Bắc và cách Hà Nội 137 km về phía Nam Sau đó giáo viên đặt câu hỏi như sau:
- Qua câu nói của Bà Triệu, em hiểu Bà Triệu là người như thế nào?
Học sinh có thể thảo luận và đưa ra các câu trả lời, sau đó GV đưa ra kết luận Qua câu nói trên có thể thấy:
- Bà Triệu là người khảng khái, giàu lòng yêu nước, có chí lớn
- Câu nói của bà thể hiện ý chí, nguyện vọng thiết tha của bà là “đánh đuổi quân Ngô giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ”.
- Bà là tiêu biểu cho ý chí bất khuất của người phụ nữ Việt và dân tộc Việt, kiên quyết đấu tranh chống ách đô hộ giành lại độc lập cho dân tộc Một trong những di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đã được UNESCO công
Trang 8nhận là di sản văn hóa thế giớiđó là khu di tích Thành nhà Hồ.
Cổng Nam Thành Nhà Hồ
Thành nhà Hồ (hay còn gọi là thành Tây Đô, thành An Tôn, thành Tây Kinh hay thành Tây Giai) là kinh đô nước Đại Ngu (quốc hiệu Việt Nam thời nhà Hồ), nằm trên địa phận nay thuộc tỉnh Thanh Hóa Đây là tòa thành kiên cố với kiến trúc độc đáo bằng đá có quy mô lớn hiếm hoi ở Việt Nam, có giá trị và độc đáo nhất, duy nhất còn lại ở tại Đông Nam Á và là một trong rất ít những thành lũy bằng đá còn lại trên thế giới Ngày 27 tháng 6 năm 2011, sau 6 năm đệ trình hồ sơ, Thành nhà Hồ đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới, thành cũng được CNN đánh giá là một trong 21 di sản nổi bật và vĩ đại nhất thế giới Hiện nay,
nơi đây đã được thủ tướng chính phủ Việt Nam đưa vào danh sách xếp hạng 62
di
tích quốc gia đặc biệt
Sau khi giới thiệu khái quát về lịch sử của Thành nhà Hồ giáo viên đặt câu hỏi:
- Thành nhà Hồ do ai xây đựng và trong thời gian bao lâu?
Học sinh có thể thảo luận và đưa ra các câu trả lời, sau đó GV đưa ra kết luận Qua câu nói trên có thể thấy:
- Thành Tây Đô được xây vào năm 1397 dưới triều Trần do quyền thần Hồ Quý Ly chỉ huy, người không lâu sau (1400) lập ra nhà Hồ
- Thành được xây dựng trong thời gian ngắn, chỉ khoảng 3 tháng (từ tháng Giêng đến tháng 3 năm 1397) và cho đến nay, dù đã tồn tại hơn 6 thế kỷ nhưng một số đoạn của tòa thành này còn lại tương đối nguyên vẹn
Cũng trong giai đoạn lịch sử này, đầu năm 1416, tại núi rừng Lam Sơn
Trang 9trên đất Thanh Hóa, Lê Lợi cùng với 18 người bạn thân thiết, đồng tâm cứu nước đã làm lễ thề đánh giặc giữ yên quê hương Đó là hội Thề Lũng Nhai đã đi vào sử sách Ông được coi là vị vua huyền thoại của Đại Việt với tài năng quân
sự, khả năng cai trị và lòng nhân ái đối với nhân dân
Ảnh minh họa vua Lê Lợi Bia đá trong khu di tích
Sau phần giới thiệu về di tích lịch sử này, giáo viên bổ xung thêm các kiến thức liên quan đến bài học, những nội dung đã nghiên cứu trước đó
Ví dụ: Sau hội thề lũng nhai, lực lượng nghĩa quân Lam Sơn được tăng cường như thế nào? Các tướng lĩnh tham gia?
Học sinh tự nghiên cứu, tìm hiểu, thảo luận và trả lời câu hỏi
Đền thờ Trung Túc Vương Lê Lai Trong cuộc Khởi nghĩa Lam Sơn, Lê Lai là một tướng lĩnh tham gia Khởi nghĩa,Ông được coi là một anh hùng, một tấm gương trung nghĩa với sự kiện nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam là cải trang thành Lê Lợi và bị quân Minh giết chết
Lê Lai sinh ra ở thôn Dựng Tú, xã Đức Giang huyện Lương Giang ( nay là Thôn Thành Sơn (Làng Tép), xã Kiên Thọ, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hoá Năm 1416, ông cùng Lê Lợi và 18 tướng lĩnh khác tham gia Hội thề Lũng Nhai,
Trang 10thề sống chết có nhau, nguyện chung sức đánh đuổi quân Minh đang cướp phá Ông được ban tước Quan nội hầu, tổng quản của phủ Đô tổng quản
Đối với các tiết lý thuyết GDQP&AN, việc truyền tải kiến thức cho học sinh đã khó, nhưng việc làm thế nào để các em tập trung vào nội dung bài học càng khó khăn hơn, Vì vậy để học sinh hứng thú, tự giác tìm hiểu thì giáo viên
có thể sử dụng hình ảnh di tích qua PowerPoint hoặc cho học sinh tham quan di sản nếu không có các yếu tố khách quan như dịch bệnh covid-19, thời tiết
* Bài 2:“Lịch sử, truyền thống của Quân Đội và Công an nhân dân Việt Nam”
Kiến thức của bài cần truyền đạt đến học sinh với khối lượng khá lớn,vì vậy giáo viên sử dụng các di sản Thanh Hóa, mục đích phục vụ việc giảng dạy, góp phần tạo hứng thú học tập và bớt nhàm chán cho học sinh Để thực hiện điều này giáo viên cung cấp nội dung chuẩn kiến thức kĩ năng cho học sinh trước nhằm sử dụng thời gian để dạy lồng ghép di sản Trong một tiết học, giáo viên chỉ sử dụng thời gian khoản 15 phút cho dạy lồng ghép nên phải lựa chọn những di sản ở địa phương tiêu biểu nhất và phù hợp với tiến trình lịch sử của dân tộc
Trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược, đặc biệt từ 1945-1954, quân và dân Thanh Hóa vừa chiến đấu, vừa phục vụ chiến đấu, chi viện sức người, sức của cho các mặt trận, các chiến trường, đóng góp xứng đáng vào thắng lợi chung của dân tộc Việt Nam Những đóng góp to lớn của Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược xứng đáng với sự khen ngợi, biểu dương của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Bây giờ tiếng việt nam đến đâu tiếng Điện Biên Phủ tới đó, Tiếng Điện Biên Phủ đến đâu tiếng đồng bào Thanh Hóa cũng có một phần vinh dự đến đó”
Đoàn xe thồ Thanh Hóa phục vụ chến dịch Điện Biên Phủ (1954)
Nội dung này giáo viên có thể sử dụng các hình ảnh liên quan đến quân đội và nhân dân Thanh Hóa, nhằm làm nổi bật sự đóng góp to lớn của chúng ta trong chiến đấu, đồng thời nâng cao nhận thức, lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, tự hào dân tộc, đạo đức, lối sống, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục