Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học bài cơ cấu phân phối khí công nghệ 11 cho học sinh ở trường THPT hà văn mao

Lí do chọn đề tài Với sự phát triển nhanh chóng của các ngành khoa học kĩ thuật, sự đổi mới liên tục của công nghệ, việc ứng dụng những thành tựu đó vào cuộc sống ngày ca

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT HÀ VĂN MAO

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC BÀI CƠ CẤU PHÂN PHỐI KHÍ CÔNG NGHỆ 11 CHO HỌC SINH Ở

TRƯỜNG THPT HÀ VĂN MAO

Người thực hiện: Nguyễn Thị Bích Hòa

Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn : Công Nghệ công nghiệp

THANH HÓA NĂM 2021

MỤC LỤC

Trang

1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 1

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến 2

2.3 Các biện pháp tiến hành 3

2.3.1 Các biện pháp tiến hành 3

2.3.2 Nhiệm vụ của đề tài 3

2.3 Các giải pháp của đề tài 3

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 8

3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 9

3.1 Kết luận 9

3.2 Kiến nghị 9

TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

THPT: Trung học phổ thông SKKN: Sáng kiến kinh nghiệm NXB: Nhà xuất bản

SGK: Sách giáo khoa BGH: Ban giám hiệu KTCN: Kĩ thuật công nghiệp HS: Học sinh

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Với sự phát triển nhanh chóng của các ngành khoa học kĩ thuật, sự đổi mới liên tục của công nghệ, việc ứng dụng những thành tựu đó vào cuộc sống ngày càng rộng rãi nhằm phục vụ nhu cầu cuộc sống của con người

Qúa trình phát triển của kha học - kĩ thuật dẫn đến sự thay đổi căn bản hệ thống tri thức kỹ năng hoạt động thực tiễn của của con người Kể cả chất lượng và quy mô, do đó dẫn đến sự thay đổi căn bản trong nội dung giáo dục và đào tạo của nhà trường: cụ thể là giáo dục kĩ thuật và công nghệ phải là bộ phận tất yếu của giáo dục văn hóa phổ thông thậm chí ở những nước “ mù kỹ thuật “ “

mù nghề “ được xem là “ mù chữ “ người lao động được xem là mù chữ nhưng biết kỹ thuật vẫn có khả năng kiếm sống Ngược lại chỉ biết chữ nhưng không có chuyên môn nghề ngiệp thì chắc chắn sẽ thất nghiệp Do đó hiểu biết về những kiến thức và kỹ năng lao động phải là học vấn bắt buộc mỗi người phải có

Công nghệ là môn học ứng dụng thực tế nhằm giúp học sinh có được những kiến thức cơ bản như : Bản vẽ kĩ thuật, chế tạo cơ khí, động cơ đốt trong,

kĩ thuật điện…để áp dụng vào thực tế vào cuộc sống của bản thân vào cộng đồng hay có thể làm kiến thức nền cho việc học kĩ thuật chuyên ngành sau này Nhưng đại đa số các em hiện nay không nhận ra tầm quan trọng ấy, dẫn đến các

em không có hứng thú trong việc học môn này

Trên thực tế phần động cơ đốt trong của môn công nghệ 11 gắn liền với đời sống sinh hoạt, sản xuất Ngày nay cùng với sự phát triển của đời sống và sản xuất là sự gia tăng liên tục các phương tiện phục vụ nhu cầu vận chuyển với số lượng lớn và việc đi lại không giới hạn của con người các phương tiện này đều là sản phẩm của động cơ đốt trong Do đó mỗi học sinh tốt nghiệp THPT, cần có kiến thức cơ bản về phần này không những có thể giúp ích cho các em trong việc tiếp tục học tiếp lên mà còn bổ trợ cho cuộc sống các em sau này Được trang bị kiến thức về động cơ đốt trong là hết sức quan trọng đối với học sinh THPT nói riêng và đối với người dân nói chung

Vấn đề dạy và học môn Công nghệ ở trường THPT hiện nay còn gặp một số khó khăn nhất định như: Chưa hiểu đầy đủ và đúng các kiến thức lí thuyết dẫn đến khó khăn trong việc vận dụng kiến thức vào thực tế, theo tình trạng chung hiện nay, trang thiết bị phục vụ cho việc giảng dạy đối với môn Công nghệ ở các trường còn hạn chế ở nội dung Động cơ đốt trong thuộc chương trình Công nghệ 11 Tài liệu phục vụ cho việc nghiên cứu và giảng dạy môn Công nghệ THPT còn rất ít

Với các lí do nêu trên, và qua thời gian áp dụng giảng dạy thực tế trên lớp

đạt kết quả tốt, tôi mạnh dạn chọn đề tài:“ Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học bài cơ cấu phân phối khí công nghệ 11 cho học sinh ở trường THPT Hà Văn Mao” làm đề tài nghiên cứu của mình.

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Qua đề tài nghiên cứu có thể giúp cho học sinh:

- Làm cho học sinh tiếp thu bài dễ dàng

- Nhận biết và giải thích các vấn đề thực tế

- Tạo sự hứng thú hơn khi học Công nghệ, từ nghe giảng đến tự tìm hiểu để tìm ra những cái mới và thông qua đó rèn luyện tác phong công nghiệp cho học sinh, giáo dục thế giới quan khoa học và niềm tin

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: "Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học bài

cơ cấu phân phối khí công nghệ 11 cho học sinh ở trường THPT Hà Văn Mao " nhằm áp dụng vào việc giảng dạy bài Cơ cấu phân phối khí thuộc chương trình Công nghệ 11 THPT

Đối tượng áp dụng: Học sinh các lớp 11A6, 11A7 năm học 2020 – 2021 ở trường THPT Hà Văn Mao nơi tôi công tác và giảng dạy

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Thu thập thông tin nghiên cứu tài liệu và hệ thống hóa tài liệu liên quan đến đề tài

- Phương pháp thực nghiệm: Tiến hành thực nghiệm ở các lớp 11 được phân công giảng dạy để so sánh từ đó rút ra kết luận thực tiễn

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận

Trên con đường hội nhập và phát triển cùng thế giới, đất nước ta đã và đang từng bước đổi mới, áp dụng khoa học - kỹ thuật - công nghệ hiện đại vào trong mọi lĩnh vực của đời sống và sản xuất để thực hiện công cuộc “ công nghiệp hoá, hiện đại hoá” đất nước Do đó việc đào tạo ra nguồn nhân lực có tri thức và đạo đức đang là mục tiêu lớn của ngành giáo dục nước ta hiện nay Cùng với mục tiêu chung của ngành giáo dục, mục tiêu của giáo dục cấp THPT đó là: “ Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc ”

Trực quan là một phương pháp trong dạy học cho nhiều môn học Lênin đã chỉ ra con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý như sau: "Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn là con đường biện chứng của nhận thức" Như vậy nhận thức của con người gồm hai giai đoạn có quan hệ biện chứng với nhau là: Trực quan sinh động và tư duy trừu tượng “Trăm nghe không bằng một thấy” là câu nói khẳng định tầm quan trọng của trực quan, đặc biệt trong dạy học Công nghệ

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến

- Đại đa số học sinh của trường là con em dân tộc thiểu số, sống ở miền núi điều kiện học tập còn khó khăn, việc tiếp cận với công nghệ thông tin còn hạn chế

- Tình trạng học sinh ngại học, coi nhẹ môn học do đây không phải là môn thi tốt nghiệp và thi vào Đại học, Cao đẳng , hay trong tư tưởng của các em học sinh từ xưa đến nay môn Công nghệ là môn phụ Nên đã dẫn đến một thực

2

tế đáng buồn là kết quả, hiệu quả của giờ học chưa cao, chưa đạt được nhiều theo mục đích, yêu cầu đặt ra

- Trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học bộ môn còn ít học sinh không

có điều kiện trực tiếp để quan sát được, nội dung bài học học sinh phải hình dung tưởng tượng, phải thực hiện các thao tác tư duy dưới sự hướng dẫn của giáo viên Do đó đã gây ra nhiều khó khăn trong việc tiếp nhận cũng như khắc sâu kiến thức của bài học, dẫn đến sự say mê, yêu thích môn học của học sinh không nhiều, chất lượng hiệu quả giờ học chưa cao

2.3 Các biện pháp tiến hành

2.3.1 Các biện pháp tiến hành

- Thu thập những tài liên quan đến Cơ cấu phân phối khí dùng trên Động

cơ đốt trong Xem xét những điểm mới và tương đồng trong SGK để rút ra kết luận

- Sử dụng phương tiện trực quan để giải thích các vấn đề liên quan đến cơ cấu phân phối khí Các phương tiện trực quan là máy chiếu, một số chi tiết của

cơ cấu phân phối khí

- Áp dụng các tài liệu đã thu thập được, cùng với các phương tiện trực quan giúp cho việc soạn giảng được dễ dàng

- Sử dụng những câu hỏi trong giảng dạy mang tính chất gợi mở để học sinh tiếp cận vấn đề Tăng cường cho học sinh làm việc theo nhóm đối với một số nội dung cần tính hợp tác cao về kiến thức

- Sự học hỏi qua những lần dự giờ các đồng nghiệp trong nhà trường

2.3.2 Nhiệm vụ của đề tài

- Cơ cấu phân phối khí là một cơ cấu rất quan trọng trong động cơ đốt trong, nó ảnh hưởng rất lớn đến quá trình làm việc của động cơ, sự tiết kiệm nhiên liệu và khí thải ra môi trường Nghiên cứu đề tài này nhằm làm rõ các nhiệm vụ sau:

- Cung cấp toàn diện đầy đủ hơn về kiến thức cơ cấu phân phối khí

- Tăng tính tích cực hoạt động tìm hiểu kiến thức của học sinh

- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường và giáo dục hướng nghiệp

2.3.3 Các giải pháp của đề tài

- Sử dụng phương tiện trực quan như máy chiếu, vật thật một cách hợp lí Các phương tiện trực quan tối thiểu gồm có những hình ảnh sau:

- Sơ đồ cấu tạo động cơ hai kì ba cửa khí và động cơ bốn kì

- Sơ đồ nguyên lí cơ cấu phân phối khí động cơ hai kì sử dụng xupap thải

- Các phương án truyền động giữa trục cam và trục khuỷu

- Các loại cơ cấu phân phối khí dùng xupap thường gặp

- Khe hở nhiệt ở cơ cấu phân phối khí dùng xupap

- Vật thật : xupap, con đội, cò mổ, lò xo xupap v.v

- Đưa ra các câu hỏi phù hợp đối với từng nội dung :

- Sử dụng phiếu học tập phù hợp với nội dung

* Sử dụng máy chiếu để dạy các nội dung

Việc sử dụng máy vi tính kết hợp máy chiếu để dạy học sẽ phát huy cao tính trực quan của bài dạy Đặc biệt, phần động cơ đốt trong không chỉ đòi hỏi cung cấp kiến thức, mà còn rèn luyện kĩ năng, cách sử dụng động cơ đốt trong cho các em

Để cụ thể vấn đề trên, tôi đã xây dựng phương pháp giảng dạy các kiến thức cho cho bài cơ cấu phân phối khí công nghệ 11 như sau:

Nội dung 1: Phân loại cơ cấu phân phối khí a) Đặt vấn đề

Động cơ hai kì ba cửa khí thì không có xupap Vậy có loại động cơ hai kì nào có xupap hay không?

b) Giải quyết vấn đề.

- Cho học sinh quan sát tranh động cơ hai kì 3 cửa khí và đặt câu hỏi:

Động cơ hai kì ba cửa khí.

1.Bugi 2.Pit tông 3.Cửa thải 4.Cửa nạp 5.Thanh truyền 6.Trục khuỷu 7.Cacte 8.Đường thông cacte với cửa quét 9.Cửa quét 10.Xilanh.

- Các cửa khí ở động cơ trên được đặt ở đâu?

- HS:Trên thành xilanh

- Chi tiết nào đóng mở các cửa khí này?

- HS:Pit tông

- Vậy nếu đặt cửa thải trên nắp máy thì pit tông có đóng mở cửa thải được không?

- HS:Không

- Vậy lúc đó để đóng mở cửa thải ta phải dùng chi tiết nào?

- HS:Xupap thải

- Giáo viên kết luận: một số động cơ điezen hai kì có cửa thải trên nắp xilanh Do đó, cần phải kết hợp cả pit tông và xupap để đóng mở các cửa khí

Cơ cấu phân phối khí đó gọi là cơ cấu phân phối khí kết hợp xupap và van trượt

4

Động cơ hai kì quét thẳng qua xupap xả (sử dụng cơ cấu phân phối khí kết hợp) 1.Ống hút 2.Bơm khí quét 3.Pittông 4.Xupap xả 5.Vòi phun 6.Ống thải

7.Không gian chứa khí quét 8.Cửa quét.

Nội dung 2: Cấu tạo cơ cấu phân phối khí dùng xupap.

a) Đặt vấn đề.

- Hình vẽ SGK cho thấy : số lượng trục cam dẫn động cho xupap là 1.Trục cam đặt gần trục khuỷu và được dẫn động trực tiếp thông qua cặp bánh răng phân phối.

- Trang 112 SGK có ghi : nếu trục cam đặt trên nắp máy, thường sử dụng xích cam làm chi tiết dẫn động trung gian.

- Trên thực tế, số lượng trục cam trong cơ cấu phân phối khí là bao nhiêu?

Có những phương án nào để bố trí trục cam?

b) Giải quyết vấn đề.

- Phát phiếu học tập cho học sinh

PHIẾU HỌC TẬP Họ và tên:………

Lớp:…

Quan sát hình ảnh và trả lời các câu hỏi sau:

- Số lượng trục cam trên hình là:

Hình A:………

Hình B:……

- Trục cam được đặt gần trục khuỷu hay trên nắp xilanh?

Hình A:…………

Hình B:…………

Hình A: 1.Trục cam 2.Xupap

Hình B: 1.Trục cam 2 Xupap

- Giáo viên kết luận:

- Đối với động cơ có 1 trục cam thì cam nạp và thải bố trí trên cùng một

trục Đối với động cơ có hai trục cam thì cam nạp và thải được bố trí trên hai

trục riêng biệt

- Khi trục cam đặt xa trục khuỷu không sử dụng phương án truyền động

thông qua cặp bánh răng phân phối thì phải truyền động thông qua xích hoặc đai

răng

- Cho học sinh quan sát hình ảnh các phương án dẫn động trục cam

6

Nội dung 3: Khe hở nhiệt a) Đặt vấn đề.

Khe hở nhiệt là gì? Vì sao khe hở nhiệt lại ảnh hưởng đến hoạt động cơ cấu phân phối khí?

b) Giải quyết vấn đề.

- Giáo viên đặt câu hỏi:

- Khi động cơ làm việc thì nhiệt độ trong buồng cháy cao hay thấp?

- HS:Cao

- Khi nhiệt độ cao thì kích thước của xupap sẽ như thế nào?

- HS:Tăng lên.

- Giáo viên kết luận;

- Vì vậy đối với cơ cấu phân phối khí dùng xupap cần có khe hở nhiệt Nó được xác định là khe hở giữa đuôi xupap và cò mổ khi xupap đóng và động cơ ở trạng thái nguội

- Cho học sinh thảo luận nhóm các nội dung sau:

- Khe hở nhiệt quá lớn hoặc quá nhỏ sẽ gây ra hiện tượng gì?

- Giáo viên kết luận:

- Khe hở nhiệt được bố trí phụ thuộc vào nhiệt độ làm việc các chi tiết và chiều dài giãn nở Nếu khe hở nhiệt quá nhỏ, xupáp có thể không được đóng kín hoàn toàn Ngược lại nếu khe hở quá lớn, trong quá trình làm việc

sẽ gây tiếng gõ và giảm tuổi thọ các chi tiết trong cơ cấu

- Nêu lên việc bảo vệ môi trường thông qua việc điều chỉnh khe hở nhiệt

2.4 Hiệu quả của sáng kiến

- Sau một năm áp dụng phương pháp này ở trường đại đa số các em học sinh điều đam mê và thích thú với môn học Các em rất hứng thú khi được quan sát và nghiên cứu các hình ảnh có liên quan đến môn học

- Kiến thức của các em về động cơ đốt trong đã được cải thiện rất nhiều Các em có thể hiểu được một số công dụng của các chi tiết máy và có thể sử dụng có hiệu quả một số loại động cơ đốt trong trong cuộc sống

- Kết quả học tập của bộ môn được nâng cao đặc biệt là bài cơ cấu phân phối khí sau khi áp dụng đề tài

8

Cụ thể tôi tiến hành khảo nghiệm trong năm học với 2 lớp có khả năng nhận thức tốt nhất trong 4 lớp 11 tôi dạy như sau:

Trước khi áp dụng sáng kiến:

Lớp Sĩ số Điểm

9 -10 %

Điểm

7 - 8 %

Điểm

5 - 6 %

Điểm

3 - 4 %

Điểm < 3 % 11A6 43 8

18,6 %

20 41,86 %

12 32,5 %

3 7,04 %

0

0 % 11A7 39 6

15,4 %

20 38,46 %

9 30,76 %

4 15,8 %

0

0 % Sau khi áp dụng sáng kiến:

Lớp Sĩ số Điểm

9 -10 %

Điểm

7 - 8 %

Điểm

5 - 6 %

Điểm

3 - 4 %

Điểm < 3 % 11A6 43 15

34,9 %

25 58,1 %

3

7 %

0

0 %

0

0 % 11A7 39 10

25,6 %

25 64,1 %

4

10, 3 %

0

0 %

0

0 %

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

3.1 Kết luận

- Qua việc nghiên cứu lí luận, thực tiễn về vấn đề được nêu ra, qua việc phân tích thực trạng những nguyên nhân dẫn đến chất lượng học tập Bản thân tôi qua những năm làm công tác giảng dạy đã tìm hiểu nguyên nhân và đã áp dụng một số biện pháp trong việc nghiên cứu bài giảng, kết hợp với công nghệ thông tin trong giảng dạy, các em đã có những hứng thú trong học tập Dễ dàng hình dung những bài học trừu tượng để nắm vững kiến thức

- Đối với một giáo viên dạy Công nghệ THPT cần phải có niềm say mê đối với bộ môn, từ đó mới có những hứng thú trong việc tìm hiểu những kiến thức mới và truyền đạt những kiến thức đó cùng niềm đam mê tìm hiểu cho học sinh Giáo viên phải hướng cho học sinh thấy được những lợi ích do môn Công nghệ mang lại, cách thức vận dụng lí thuyết vào thực tiễn sao cho hợp lí để môn Công nghệ trở nên gần gũi hơn

3.2 Kiến nghị

3.2.1 Đối với giáo viên

- Thường xuyên trao dồi kiến thức, tìm ra các phương pháp mới trong

giảng dạy giúp người học được phát triển toàn diện về mọi mặt

- Cần nâng cao kiến thức về động cơ đốt trong nói để bản thân được hoàn thiện hơn giúp các em hiểu nhiều hơn kiến thức và tác dụng của môn mình đang học