Vận dụng kiến thức liên môn thiết kế bài dạy theo chủ đề sinh học và vấn đề điều khiển sinh sản ở động vật, sinh đẻ có kế hoạch ở người

TRƯỜNG THPT LÊ HỒNG PHONG ---o0o---SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN THIẾT KẾ BÀI DẠY THEO CHỦ ĐỀ: “SINH HỌC VÀ VẤN ĐỀ ĐIỀU KHIỂN SINH SẢN Ở ĐỘNG VẬT, SINH ĐẺ CÓ KẾ HOẠCH

TRƯỜNG THPT LÊ HỒNG PHONG

-o0o -SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN THIẾT KẾ BÀI DẠY THEO

CHỦ ĐỀ:

“SINH HỌC VÀ VẤN ĐỀ ĐIỀU KHIỂN SINH SẢN Ở ĐỘNG VẬT, SINH ĐẺ CÓ KẾ HOẠCH Ở NGƯỜI”

(Sinh học 11, chương trình cơ bản)

Chức vụ: Phó hiệu trưởng Cấp học: Trung học phổ thông

Lĩnh vực: Sinh học

THANH HÓA NĂM 2021

STT NỘI DUNG TRANG

Phần nội dung

Chương I: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng phương pháp dạy

học tích hợp liên môn trong môn Sinh học ở trường THPT

3

Chương II: Phương pháp dạy học tích hợp liên môn Áp dụng phương

pháp dạy học tích hợp liên môn trong dạy học sinh học, chủ đề: Sinh học

và vấn đề điều khiển sinh sản ở động vật và sinh đẻ có kế hoạch ở người

5

I Một số vấn đề chung về dạy học tích hợp liên môn 5

2 Ưu điểm của việc dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn 5

3 Tiến trình dạy học theo phương pháp tích hợp liên môn 6

II Phương pháp dạy học tích hợp liên môn trong dạy học chủ

đề: Sinh học và vấn đề điều khiển sinh sản ở động vật và sinh

đẻ có kế hoạch ở người

8

1 Cơ sở lí thuyết của phương pháp tích hợp liên môn trong dạy học chủ đề 82

Vận dụng kiến thức liên môn để thiết kế bài dạy theo chủ đề: Sinh

học và vấn đề điều khiển sinh sản ở động vật, sinh đẻ có kế hoạch ở

người

9

Chương III: Thực nghiệm sư phạm và hiệu quả của việc áp dụng

phương pháp dạy học tích hợp liên môn chủ đề: “ Sinh học và vấn đề

điều khiển sinh sản ở động vật và vấn đề sinh đẻ có kế hoạch ở người”

30

2 Ưu điểm, nhược điểm và một số lưu ý của dạy học tích hợp liên môn trong thực tế 34

Tài liệu tham khảo 37

GV Giáo viên

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong thời gian qua dân số Việt Nam tăng nhanh Hiện nay, Việt Nam là mộttrong những nước có quy mô dân số lớn Năm 2015, dân số Việt Nam đạt trên 91,7 triệungười Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2020, dân số Việt Nam ước tính là 97.757.118người, tăng 876.475 người so với dân số 96.903.947 người năm trước Dân số tăngnhanh và quy mô dân số lớn đã và đang gây áp lực rất lớn đến nhiều mặt của cuộc sốngnhư cung cấp lương thực, giáo dục, y tế, công ăn việc làm, nhà ở, tài nguyên, môitrường… Vì vậy, một mặt cần nâng cao năng suất chăn nuôi, cây trồng; Mặt khác cầnphải chủ động điều chỉnh dân số, giảm tỉ lệ tăng dân số

Hiểu được tầm quan trọng của Sinh học trong việc điều khiển sinh sản ở động vật

và sinh đẻ có kế hoạch ở người, từ đó phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của họcsinh trong việc tìm tòi kiến thức mới và vận dụng vào thực tế tốt hơn

Trong những năm gần đây, ngành Giáo dục đang từng bước thực hiện đổi mớiđồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá ở các trường phổ thông theo địnhhướng phát triển năng lực của học sinh Qua thực tế, quá trình dạy học việc kết hợpkiến thức liên môn vào để giải quyết một vấn đề nào đó trong một môn học là việclàm hết sức cần thiết Điều đó đòi hỏi người giáo viên bộ môn không chỉ nắm chắcmôn mình dạy, mà còn phải không ngừng trau rồi kiến thức các môn học khác để tổchức hướng dẫn các em học sinh giải quyết tình huống, các vấn đề đặt ra trong mônhọc một cách thiết thực, nhanh nhất và hiệu quả nhất

Là giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động dạy học tích hợp liênmôn sau đây tôi xin trình bày và thực hiện một bài dạy nhỏ đối với môn Sinh học liênmôn Toán học, môn Vật lí, môn Hóa học, Địa lí, Công nghệ, Giáo dục công dân và kĩ

năng sống để giảng dạy chủ đề: Sinh học và vấn đề điều khiển sinh sản ở động vật,

sinh đẻ có kế hoạch ở người" Sinh học 11 chương trình cơ bản.

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu cách xây dựng một kế hoạch dạy học theo phương pháp dạy học tíchhợp liên môn một cách có hiệu quả ở trường phổ thông hiện nay

- Hướng dẫn học sinh học theo nhiều hình thức: cá nhân, theo cặp, học theonhóm và báo cáo kết quả, nhận xét, góp ý, đánh giá, tự đánh giá lẫn nhau…

4 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng dạy học của bài dạy: Lớp 11B3, 11B4 Trường THPT Lê HồngPhong, thị xã Bỉm Sơn, tỉnh Thanh Hóa

- Kế hoạch bài dạy tích hợp liên môn chủ đề "Sinh học và vấn đề điều khiển sinh

sản ở động vật, sinh đẻ có kế hoạch ở người".

5 Phạm vi nghiên cứu

- Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề trong điều khiển sinh sản

ở động vật và sinh đẻ có kế hoạch ở người

- Liên hệ thực tế đời sống và đưa ra một số biện pháp nhằm nâng cao ý thức bảo

vệ sức khỏe sinh sản thuộc bài 47 - Sinh học lớp 11 - Chương trình cơ bản

6 Phương pháp nghiên cứu

- Sử dụng phương pháp dạy học theo nhóm và phương pháp trực quan để học

sinh có khả năng thể hiện hết tính sáng tạo, tìm tòi, nghiên cứu khoa học

- Tham khảo tài liệu các bộ môn: Toán học, Hóa học, Vật lí, Địa lí, Công nghệ,Giáo dục công dân

- Sưu tầm: Các biện pháp điều khiển sinh sản ở động vật, hình ảnh các biệnpháp tránh thai; Tư liệu, tranh ảnh, hình vẽ, đĩa hình về các biện pháp điều khiểnsinh sản ở động vật và sinh đẻ có kế hoạch ở người

- Kế hoạch bài dạy có thiết kế hoạt động dạy học theo nhóm kết hợp vớiphương pháp trực quan

- Sưu tầm thông tin: Trên mạng internet, sách giáo khoa, hình ảnh thực tế vận

dụng kiến thức liên môn

- Nghiên cứu về chương trình, nội dung sách giáo khoa Sinh học, đặc biệt bài

47 – sách giáo khoa 11 chương trình cơ bản và giới thiệu một số phương pháp, kĩthuật dạy học hiện đại có thể vận dụng, đề xuất các biện pháp sử dụng

- Nghiên cứu thực tiễn: thông qua việc điều tra, khảo sát, phỏng vấn để biết đượcthực trạng việc vận dụng một số phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại trong dạy họcsinh học ở trường THPT hiện nay

- Thực nghiệm sư phạm:

+ Soạn 01 kế hoạch bài dạy cụ thể chủ đề: Sinh học và vấn đề điều khiển sinh sản

ở động vật, sinh đẻ có kế hoạch ở người, sinh học 11 chương trình cơ bản theo phươngpháp tích hợp liên môn

+ Tiến hành giảng dạy ở lớp 11B3, 11B4

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG MÔN SINH HỌC Ở TRƯỜNG THPT

1.1 Cơ sở lí luận

Trong bối cảnh thế giới và trong nước có nhiều biến động hiện nay, giáo dụcphổ thông nước ta đã và đang thực hiện những bước chuyển biến mới quan trọng: từchương trình giáo dục tiếp cận nội dung, sang tiếp cận năng lực của người học.Chương trình giáo dục hiện nay của Việt Nam đang đặt vai trò của người học lênhàng đầu thay vì vai trò người thầy trong dạy học truyền thống Phẩm chất, năng lựcngười học được coi là tiêu chí hàng đầu để đánh giá hiệu quả của giáo dục

Đổi mới phương pháp dạy học không có nghĩa là xóa bỏ hoàn toàn phươngpháp dạy học truyền thống mà là sự cải tiến có hiệu quả phương pháp dạy học truyểnthống và kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học hiện đại Vận dụng các kĩ thuậtdạy học hiện đại nhằm phát huy năng lực người học, sử dụng một cách tối đa cácphương tiện dạy học, áp dụng công nghệ thông tin một cách phù hợp vào việc dạyhọc

Trong các tài liệu tập huấn của dự án Việt Bỉ, dự án VVOB, dạy học dự án,dạy học tích hợp liên môn, dạy học hợp đồng, phương pháp bàn tay nặn bột,phương pháp nhóm chuyên gia, kĩ thuật khăn trải bàn, sơ đồ tư duy, tia chớp, bểcá được đề cập tới như là những phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại, chohiệu quả rõ rệt trong việc phát huy năng lực, phẩm chất người học và cần đượcphổ biến rộng rãi trong nhà trường phổ thông hiện nay

Một trong những phương pháp dạy học tích cực được áp dụng phổ biến hiệnnay ở trường phổ thông đó là dạy học tích hợp liên môn Dạy học tích hợp liên môn làmột trong những phương pháp hiệu quả trong việc gắn những nội dung kiến thức sách

vở với thực tiễn cuộc sống, giúp học sinh chủ động gắn kết lí thuyết với thực hành bộmôn

1.2 Cơ sở thực tiễn

Nhiều năm gần đây, sự áp dụng một cách linh hoạt các phương pháp, kĩ thuậtdạy học hiện đại ở trường THPT đã mang lại những kết quả khả quan đối với cả cáccấp quản lí cũng như đối với giáo viên và học sinh

Mặc dù vậy, bên cạnh những tín hiệu đáng mừng bước đầu đã đạt được, việcđổi mới phương pháp dạy học ở nhà trường THPT vẫn còn tồn tại khá nhiều hạn chế

Là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Sinh học, được chứng kiến toàn bộ quá trình ápdụng PPDH hiện đại ở trường phổ thông tại Việt Nam, bản thân tôi nhận thấy:

- Việc đổi mới phương pháp dạy học ở Việt Nam hiện nay vẫn còn nặng về líthuyết, khi đi vào thực tiễn thì chỉ được thực hiện nửa vời, chưa quyết liệt, triệt để Ởtrường phổ thông, việc đổi mới chỉ thấy được rõ nét nhất là thông qua các giờ dạy họcmẫu, thao giảng… Số giáo viên thực sự tâm huyết, coi đổi mới là phương châm dạyhọc chưa nhiều

- Chế độ đãi ngộ cũng như cơ sở vật chất, các chính sách khuyến khích của cáccấp trong ngành, số lượng học sinh quá đông trong một lớp học, việc kiểm tra, đánhgiá thường xuyên đối với hoạt động dạy học theo phương pháp dạy học hiện đại…tất

cả những điều này chưa thực sự tạo nên động lực thực sự cho giáo viên đứng lớpquyết tâm thực hiện đổi mới dạy học

Từ thực tế về đổi mới phương pháp dạy học trong trường trung học phổ thôngnhư đã nêu trên, bản thân tôi nhận thức được tầm quan trọng của đổi mới phươngpháp dạy học đối với cả học sinh và giáo viên Mặc dù quá trình thực hiện còn nhiềuhạn chế, song tôi đã và đang áp dụng một cách có hiệu quả việc sử dụng phương phápdạy học hiện đại nói chung và dạy học tích hợp liên môn nói riêng vào môn Sinh học.Trong SKKN này, tôi xin mạnh dạn trình bày việc sử dụng phương pháp dạy học tích

cực này trong việc soạn, giảng chủ đề: Sinh học và vấn đề điều khiển sinh sản ở

động vật, sinh đẻ có kế hoạch ở người - Sinh học 11, chương trình cơ bản.

CHƯƠNG II PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC SINH HỌC

CHỦ ĐỀ: “Sinh học và vấn đề điều khiển sinh sản ở động vật và sinh đẻ có kế

hoạch ở người” – sinh học 11 chương trình cơ bản.

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN

1 Khái niệm dạy học tích hợp liên môn

Dạy học tích hợp liên môn là dạy học những nội dung kiến thức liên quan đếnhai hay nhiều môn học "Tích hợp" là nói đến phương pháp và mục tiêu của hoạt độngdạy học còn "liên môn" là đề cập tới nội dung dạy học Đã dạy học "tích hợp" thì chắcchắn phải dạy kiến thức "liên môn" và ngược lại, để đảm bảo hiệu quả của dạy liênmôn thì phải bằng cách và hướng tới mục tiêu tích hợp Ở mức độ thấp thì dạy họctích hợp mới chỉ là lồng ghép những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạyhọc một môn học như: lồng ghép giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật; giáodục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiếtkiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông Mức độ tích hợp cao hơn

là phải xử lí các nội dung kiến thức trong mối liên quan với nhau, bảo đảm cho họcsinh vận dụng được tổng hợp các kiến thức đó một cách hợp lí để giải quyết các vấn

đề trong học tập, trong cuộc sống, đồng thời tránh việc học sinh phải học lại nhiều lầncùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau Chủ đề tích hợp liên môn lànhững chủ đề có nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học, thể hiện ở

sự ứng dụng của chúng trong cùng một hiện tượng, quá trình trong tự nhiên hay xãhội

2 Ưu điểm của việc dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn

a Đối với học sinh: các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên sinh

động, hấp dẫn, dễ tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh Học các chủ đề tíchhợp liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyếtcác tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc

b Đối với giáo viên: ban đầu có thể có chút khó khăn do việc phải tìm hiểu sâu

hơn những kiến thức thuộc các môn học khác Tuy nhiên khó khăn này chỉ là bướcđầu và có thể khắc phục dễ dàng bởi hai lý do: Một là, trong quá trình dạy học mônhọc của mình, giáo viên vẫn thường xuyên phải dạy những kiến thức có liên quan đến

các môn học khác và vì vậy đã có sự am hiểu về những kiến thức liên môn đó; Hai là,với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên không còn làngười truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động họccủa học sinh cả ở trong và ngoài lớp học; vì vậy, giáo viên các bộ môn liên quan cóđiều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học

3 Tiến trình dạy học theo phương pháp tích hợp liên môn

a) Đề xuất vấn đề

Để đề xuất vấn đề, giáo viên giao cho học sinh một nhiệm vụ có tiềm ẩn vấn

đề Nhiệm vụ giao cho học sinh có thể được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhaunhư: giải thích một sự kiện/hiện tượng trong tự nhiên hay xã hội; giải quyết một tìnhhuống trong học tập hay trong thực tiễn; tiến hành một thí nghiệm mở đầu Dưới sựhướng dẫn của giáo viên, học sinh quan tâm đến nhiệm vụ đặt ra, sẵn sàng nhận và tựnguyện thực hiện nhiệm vụ Từ nhiệm vụ cần giải quyết, học sinh huy động kiến thức,

kĩ năng đã biết và nảy sinh nhu cầu về kiến thức, kĩ năng còn chưa biết, nhưng hivọng có thể tìm tòi, xây dựng được; diễn đạt nhu cầu đó thành câu hỏi Lúc này vấn

đề đối với học sinh xuất hiện, dưới sự hướng dẫn của giáo viên vấn đề đó được chínhthức diễn đạt Nhiệm vụ giao cho học sinh cần đảm bảo rằng học sinh không thể giảiquyết trọn vẹn với kiến thức, kĩ năng đã có mà cần phải học thêm kiến thức mới đểvận dụng vào quá trình giải quyết vấn đề

b) Giải pháp và kế hoạch giải quyết vấn đề

Sau khi đã phát biểu vấn đề, học sinh độc lập hoạt động để tìm các giải pháp đểgiải quyết vấn đề Trong quá trình đó, khi cần phải có sự định hướng của giáo viên đểhọc sinh có thể đưa ra các giải pháp theo suy nghĩ của học sinh Thông qua trao đổi,thảo luận dưới sự định hướng của giáo viên, học sinh xác định được các giải pháp khảthi, bao gồm cả việc học kiến thức mới phục vụ cho việc giải quyết vấn đề đặt ra,đồng thời xây dựng kế hoạch hành động nhằm giải quyết vấn đề đó

c) Thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề

Trong quá trình thực hiện giải pháp và kế hoạch giải quyết vấn đề, học sinhdiễn đạt, trao đổi với người khác trong nhóm về kết quả thu được, qua đó có thể chỉnh

lý, hoàn thiện tiếp Trường hợp học sinh cần phải hình thành kiến thức mới nhằm giảiquyết vấn đề, giáo viên sẽ giúp học sinh xây dựng kiến thức mới của bản thân trên cơ

sở đối chiếu kiến thức, kinh nghiệm sẵn có với những hiểu biết mới; kết nối/sắp xếpkiến thức cũ và kiến thức mới dựa trên việc phát biểu, viết ra các kết luận/ khái niệm/công thức mới… Trong quá trình đó, học sinh cần phải học lí thuyết hoặc thiết kếphương án thực nghiệm, tiến hành thực nghiệm, thu lượm các dữ liệu cần thiết và xem

xét, rút ra kết luận Kiến thức, kĩ năng mới được hình thành giúp cho việc giải quyếtđược câu hỏi/vấn đề đặt ra

d) Trình bày, đánh giá kết quả

Sau khi đã hoàn thành hoạt động giải quyết vấn đề, dưới sự hướng dẫn của giáoviên, học sinh trình bày, tranh luận, bảo vệ kết quả thu được Giáo viên chính xác hoá,

bổ sung, xác nhận, phê duyệt kết quả, bao gồm những kiến thức mới mà học sinh đãhọc được thông qua hoạt động giải quyết vấn đề Học sinh ghi nhận kiến thức mới vàvận dụng trong thực tiễn cũng như trong các bài học tiếp theo

4 Về kĩ thuật dạy học

Tiến trình dạy học nói trên được thể hiện cụ thể thành chuỗi hoạt động học củahọc sinh Mỗi hoạt động học của học sinh phải thể hiện rõ mục đích, nội dung,phương thức và sản phẩm học tập mà học sinh phải hoàn thành Phương thức hoạtđộng của học sinh thể hiện thông qua kĩ thuật học tích cực được sử dụng Có nhiều kĩthuật học tích cực khác nhau, mỗi kĩ thuật có mục tiêu rèn luyện các kĩ năng khácnhau cho học sinh Tuy nhiên, dù sử dụng kĩ thuật học tích cực nào thì việc tổ chứcmỗi hoạt động học của học sinh đều phải thực hiện theo các bước sau:

Bước 1 - Chuyển giao nhiệm vụ học tập: nhiệm vụ học tập được giao cho học

sinh phải rõ ràng và phù hợp với khả năng của học sinh, thể hiện ở yêu cầu về sảnphẩm mà học sinh phải hoàn thành khi thực hiện nhiệm vụ; hình thức giao nhiệm vụsinh động, hấp dẫn, kích thích được hứng thú nhận thức của học sinh; đảm bảo cho tất

cả học sinh tiếp nhận và sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ

Bước 2 - Thực hiện nhiệm vụ học tập: học sinh được khuyến khích hợp tác

với nhau khi thực hiện nhiệm vụ học tập; giáo viên cần phát hiện kịp thời những khókhăn của học sinh và có biện pháp hỗ trợ phù hợp, hiệu quả; không để xảy ra tìnhtrạng học sinh bị "bỏ quên" trong quá trình dạy học

Bước 3 - Báo cáo kết quả và thảo luận: yêu cầu về hình thức báo cáo phải

phù hợp với nội dung học tập và kĩ thuật dạy học tích cực được sử dụng; giáo viêncần khuyến khích cho học sinh trao đổi, thảo luận với nhau về nội dung học tập; xử línhững tình huống sư phạm nảy sinh một cách hợp lí

Bước 4 - Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập: giáo viên tổ chức

cho học sinh trình bày, thảo luận về kết quả thực hiện nhiệm vụ; nhận xét về quá trìnhthực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh; phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả thựchiện nhiệm vụ và những ý kiến thảo luận của học sinh; chính xác hóa các kiến thức

mà học sinh đã học được thông qua hoạt động

5 Về thiết bị dạy học và học liệu

Thiết bị dạy học và học liệu được sử dụng trong dạy học mỗi chủ đề phải đảmbảo sự phù hợp với từng hoạt động học đã thiết kế Việc sử dụng các thiết bị dạy học

và học liệu đó được thể hiện rõ trong phương thức hoạt động học và sản phẩm học tậptương ứng mà học sinh phải hoàn thành trong mỗi hoạt động học

6 Về kiểm tra, đánh giá

Phương án kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học phải đảm bảo sự đồng bộvới phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực được sử dụng Cần tăng cường đánh giá

về sự hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh thông qua quá trìnhthực hiện các nhiệm vụ học tập, thông qua các sản phẩm học tập mà học sinh đã hoànthành; tăng cường hoạt động tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng của học sinh Để thựchiện được điều đó, đối với mỗi hoạt động học trong cả tiến trình dạy học, cần mô tả

cụ thể các sản phẩm học tập mà học sinh phải hoàn thành cùng với các tiêu chí đánhgiá cụ thể

II PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG DẠY HOC CHỦ ĐỀ: SINH HỌC VÀ VẤN ĐỀ ĐIỀU KHIỂN SINH SẢN Ở ĐỘNG VẬT VÀ SINH ĐẺ CÓ KẾ HOẠCH Ở NGƯỜI

1 Cơ sở lí thuyết của phương pháp tích hợp liên môn trong dạy học chủ đề:

- Có ý thức vận dụng những kiến thức liên môn sau để giải quyết các vấn đềbài học đặt ra:

+ Môn toán học: Biết vận dụng những kiến thức toán học để tính toán: Ngày

rụng trứng trong các biện pháp tránh thai

+ Môn hóa học: Biết được cách sử dụng hoocmôn trong điều khiển sinh sản + Môn vật lí: Biết được các phương pháp: Sử dụng nhiệt độ nhằm nâng cao số

lượng vật nuôi Lọc, điện di, li tâm trong điều khiển giới tính ở vật nuôi

+ Môn Công nghệ 10: Biết được kĩ thuật nuôi cấy phôi ở động vật.

+ Môn Địa lí: Nắm được mức độ dân số gia tăng và quy mô dân số lớn ảnh

hưởng đến chất lượng cuộc sống

+ Môn giáo dục công dân: Biết được ý nghĩa của việc cân bằng giới tính.

+ Kĩ năng sống: Nắm được độ tuổi kết hôn theo quy định của nhà nước và luật

hôn nhân gia đình Có những giải pháp thực tế, nâng cao ý thức trách nhiệm của bảnthân, góp phần bảo vệ sức khỏe sinh sản, hạn chế việc có thai ngoài ý muốn

- Biết vận dụng linh hoạt các kiến thức trong bài học vào các vấn đề trong thực tiễn

2 Vận dụng kiến thức liên môn để thiết kế bài dạy theo chủ đề: Sinh học

và vấn đề điều khiển sinh sản ở động vật, sinh đẻ có kế hoạch ở người – Sinh học

11 chương trình cơ bản.

- Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

* GIÁO VIÊN: Giao nhiệm vụ cho học sinh thông qua bảng kế hoạch học tậptrước 1 tuần

TT Người thực

hiện Nội dung công việc

Thời gian thực hiện

Nơi thực hiện

Thu thập thông tin kiến thức sinh học thông qua kiến thức hóa học, vật lý về

một số biện pháp làm thayđổi số con và cơ sở khoahọc của các biện pháp đó

Trước bàihọc 1 tuần

Mạng internet,sách giáokhoa, hìnhảnh thực tếvận dụng kiếnthức liên môn

Thu thập thông tin kiến thức sinh học thông qua kiến thức hóa học, vật lý

và thực tiễn xã hội về một

số biện pháp điều khiển giớitính và cơ sở khoa học củacác biện pháp đó

Trước bàihọc 1 tuần

Mạnginternet, sáchgiáo khoa;hình ảnh thực

tế, kiến thứcliên môn

Thu thập kiến thức sinh học thông qua kiến thức địa lí, giáo dục công dân, toán học, kĩ năng sống

về các biện pháp tránh thai

và tác dụng của các biệnpháp đó

Trước bàihọc 1 tuần

Mạnginternet, sáchgiáo khoa;hình ảnh thực

tế, kiến thứcliên môn

- Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

Các nhóm phân công nhiệm vụ, tìm hiểu nội dung, vấn đề được giao Thảoluận, thống nhất ý kiến để có sản phẩm học tập tốt nhất trước khi bài học diễn ra

- Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

Được thể hiện trong buổi học Lần lượt các nhóm lên trình bầy về sản phẩm học tập của nhóm Các nhóm cùng thảo luận về các vấn đề được giao

HOẠT ĐỘNG 1:

TÌM HIỂU VỀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐIỀU KHIỂN SINH SẢN Ở ĐỘNG VẬT THÔNG QUA KIẾN THỨC HÓA HỌC, VẬT LÍ VÀ KĨ NĂNG SỐNG

1 Mục tiêu:

* Kiến thức: Học sinh hiểu được:

- Một số biện pháp làm thay đổi số con và thay đổi giới tính

- Cơ sở khoa học của các biện pháp

- Ý nghĩa của việc cân bằng giới tính ở người

- Năng lực chuyên môn

+ Năng lực ngôn ngữ: thuyết trình sản phẩm của nhóm

+ Năng lực tính toán: tính ngày rụng trứng,

+ Năng lực tin học: tìm hiểu thông tin, trình bày powerpoint

* Phẩm chất

- Chăm chỉ; - Yêu nước

2 Thiết bị dạy học và học liệu

- Giáo án PowerPoint; - Sơ đồ tư duy; - Giấy A0

- Nhóm 1 và nhóm 2 trình bày sản phẩm đã được chuẩn bị

- Nhóm còn lại nhận xét, đặt câu hỏi thảo luận

* Hoạt động của giáo viên:

GV tạo tình huống: Dẫn dắt vào bài thông qua một số câu hỏi cho các nhóm

thảo luận: Nhằm nâng cao năng suất vật nuôi đáp ứng nhu cầu của con người các emhãy cho biết một số biện pháp tăng năng suất vật nuôi thông qua điều khiển sinh sản ởđộng vật trong thực tế mà em biết ?

* Hoạt động của học sinh:

Các nhóm thảo luận và thống nhất ý kiến, đại diện các nhóm trình bày: Một sốbiện pháp làm tăng năng suất vật nuôi thông qua điều khiển sinh sản ở động vật:

+ Tăng số lượng con ở vật nuôi; + Điều khiển giới tính ở vật nuôi

* Giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm: Tổ chức cho học sinh phát biểu ý

tưởng, hình thành các chủ đề, phù hợp nhất

Nhóm 1:

Thu thập thông tin kiến thức sinh học thông qua kiến thức hóa học, vật lý vềmột số biện pháp làm thay đổi số con và cơ sở khoa học của các biện pháp đó:

* Học sinh thực hiện nhiệm vụ

HS: Nhóm 1 thống nhất nội dung đã được giáo viên cho chuẩn bị ở nhà Một

thành viên của nhóm lên báo cáo kết quả đã chuẩn bị (trả lời):

MỘT SỐ BIỆN PHÁP

ĐIỀU KHIỂN SỐ CON

CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ CÁCH TIẾN HÀNH

Sử dụng hoocmôn và chất

kích thích tổng hợp

Sử dụng biện pháp hóa học (hoocmôn, chất kíchthích tổng hợp) kích thích trứng chín và rụng Sửdụng thụ tinh nhân tạo → tạo ra hàng loạt cá thểThay đổi các yếu tố môi

trường

Sử dụng biện pháp vật lí: Thay đổi các yếu tố môi trườngnhư ánh sáng, nhiệt độ điều khiển sinh sản ở vật nuôiNuôi cấy phôi Sử dụng biện pháp hóa học (hoocmôn, chất kích

thích tổng hợp) kích thích trứng chín và rụng →Lấy trứng ra ngoài

Cho trứng thụ tinh với tinh trùng trong ốngnghiệm, nuôi hợp tử phát triển → phôi → Cấy phôivào tử cung của con cái

Thụ tinh nhân tạo Thụ tinh ngoài: Thụ tinh bên ngoài cơ quan sinh

sản của con cái

Thụ tinh trong: Thụ tinh bên trong cơ quan sinhsản của con cái

- Các nhóm nhận xét, phản biện lẫn nhau, bổ sung

* Giáo viên bổ sung, kết luận và hoàn thiện kiến thức.

1 Một số biện pháp làm thay đồi số con

a Sử dụng hooc môn và chất kích thích tổng hợp

* GV đặt câu hỏi cho các nhóm :

+ Hooc môn và chất kích thích tổng hợp có tác động với sinh sản ở động vật

như thế nào ?

* HS dùng kiến thức hóa học trả lời: Hoocmôn sẽ đi theo đường máu đếnbuồng trứng kích thích sinh sản ở buồng trứng → tăng số lượng trứng chín và rụng.Tăng số lượng tinh trùng ở động vật → tăng số lượng con

GV vận dụng kiến thức hóa học bổ sung hooc môn kích dục tố bản chất hóahọc là hợp chất Glicôprôtêin

b, Thay đổi yếu tố môi trường: Thay đổi yếu tố môi trường kích thích lên hệ

thần kinh và hệ nội tiết làm vật nuôi sinh sản nhanh và nhiều hơn:

(Thay đổi thời gian chiếu sáng ở gà nuôi làm cho gà đẻ trứng 2 quả/ngày)

GV đặt câu hỏi: Các nhóm cùng thảo luận:

+ Dựa vào kiến thức Vật lí giải thích nhiệt độ lại ảnh hưởng đến sinh sản ở động vật

?

HS: Các nhóm thảo luận và đưa ra kết quả Đại diện học sinh lên trình bày:

Sự sinh sản của nhiều loài động vật chỉ tiến hành trong phạm vi nhiệt độ thích hợpnhất định Nếu nhiệt độ môi trường không thích hợp (cao hoặc thấp) so với nhiệt độ cầnthiết sẽ làm giảm cường độ sinh sản hoặc làm cho quá trình sinh sản đình trệ, là vì nhiệt

độ môi trường đã ảnh hưởng đến chức năng của cơ quan sinh sản Nhiệt độ môi trườnglạnh quá hoặc nóng quá có thể làm giảm quá trình sinh tinh và sinh trứng ở động vật

Ví dụ 1 : cá chép chỉ đẻ khi nhiệt độ nước không thấp hơn 150C

Ví dụ 2: Chuột nhắt trắng (Mus musculus) nuôi trong phòng thí nghiệm sinh sảnmạnh ở nhiệt độ 180C, khi nhiệt độ tăng quá 300C mức sinh sản giảm, thậm chí dừnghẳn:

c, Nuôi cấy phôi

GV giải thích phương pháp nuôi cấy phôi thông qua kiến thức môn Công nghệ 10

- Phương pháp 1: Thụ tinh nhiều trứng để thu được nhiều phôi

- Phương pháp 2: Phân cắt phôi gây đa thai nhân tạo ( Tăng số lương lớn con, con cái đẻ đồng loạt tiện chăm sóc)

Ví dụ: Nuôi cấy phôi ở bò

Đối với động vật chỉ đẻ 1 con trong vòng 1 lứa, thời gian các lứa xa nhau tiến

hành gây đa thai nhân tạo → tăng nhanh số lượng con trong đàn

* Giáo viên : Các nhóm thảo luận và vận dụng thực tiễn xã hội cho ví dụ thành tựu

của nuôi cây phôi đối với gia súc và động vật quý hiếm

* Học sinh: Các nhóm thảo luận nhanh cho được ví dụ trong thực tiễn.

Ví dụ:

TÊ GIÁC HƯƠU SAO

GV đặt câu hỏi cho các nhóm: Vận dụng kiến thức thực tiễn xã hội

Nuôi cấy phôi cho người được không, nhằm mục đích gì?

Học sinh: Nuôi cấy phôi đã được thực hiện ở người nhằm mục đích các cặp vợ

chồng vô sinh có thể sinh con nhờ phương pháp này:

d, Thụ tinh nhân tạo

GV: Yêu cầu các nhóm thảo luận và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn lấy ví dụ

về thụ tinh ngoài:

Dùng biện pháp hóa học Tiêm hoocmôn kích dục

tố

Trứng chín và rụng hàngloạt

Nặn trứng ra đĩa

Rót nhẹ tinh dịch lên trên -> dùng lông gà đảo đều

GV nhận xét ,bổ sung: Thụ tinh nhân tạo giúp đạt hiệu suất thụ tinh cao 80 - 90% hơn

so với thụ tinh ở điều kiện tự nhiên chỉ khoảng 40%

* Thụ tinh trong

GV: Hướng dẫn học sinh tìm hiều kiến thức sinh học thông qua kiến thức hóa

học và vật lí

- Điều kiện bảo quản tinh trùng ?

Học sinh vận dụng kiến thức hóa học và vật lí trả lời

Ví dụ trong bảo quản tinh trùng:

Bình nitơ lỏng bảo quản tinh trùng Ngân hành tinh trùng

GV nhận xét chốt kiến thức.

* Hoạt động của giáo viên: Yêu cầu nhóm 2 lên thực hiện nhiệm vụ

Nhóm 2:

Thu thập thông tin kiến thức sinh học thông qua kiến thức hóa học, vật lý

và thực tiễn xã hội về một số biện pháp điều khiển giới tính và cơ sở khoa học của các biện pháp đó

* Học sinh thực hiện nhiệm vụ

HS: Nhóm 2 thống nhất nội dung đã được giáo viên cho chuẩn bị ở nhà, Nhómtrưởng lên báo cáo kết quả đã chuẩn bị

- Vận dụng kiến thức Vật lí: Sử dụng các biện pháp kĩ thuật như: Chọn lọc, li

tâm, điên di để tách tinh trùng thành 2 loại: Nhiễm sắc thể giới tính X và Y

- Vận dụng kiến thức Hóa học: Sử dụng hoocmôn để chuyển đổi giới tính theo

mong muốn

Các nhóm nhận xét, phản biện lẫn nhau, bổ sung ( Đặc biệt là cơ sở khoa học)

* Giáo viên bổ sung, kết luận và hoàn thiện kiến thức.

PHƯƠNG PHÁP LỌC TINH

TRÙNG

PHƯƠNG PHÁP ĐIỆN DI