HÌNH THỨC và BIỆN PHÁP GIÁO dục LÒNG NHÂN ái CHO học SINH TRONG dạy học LỊCH sử VIỆT NAM GIAI đoạn 1945 1954 ở TRƯỜNG THPT

Hình thức giáo dục lòng nhân ái cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THPT Dạy học nội khóa: là những bài học, những hoạt độngđược ghi cụ thể trong chương trình, trong kế hoạch gọi

HÌNH THỨC VÀ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC LÒNG NHÂN

ÁI CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1945 - 1954 Ở TRƯỜNG THPT

Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của Lịch sử Việt Nam (từ năm 1945 đến năm 1954)

Vị trí

Phần Lịch sử Việt Nam từ 1945 - 1954 cung cấp hệthống kiến thức về tình hình đất nước ta từ sau Tổng khởinghĩa tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộnghòa ra đời, trải qua cuộc kháng chiến trường kỳ 9 năm chốngthực dân Pháp kết thúc bằng việc ký Hiệp định Genevơ ngày21/7/1954 Đây là giai đoạn đất nước có nhiều biến động,đánh dấu mở đầu là sự kiện Cách mạng tháng Tám thànhcông, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mới ra đời phải đốimặt với rất nhiều khó khăn đó là nạn đói, nạn dốt, khó khăn

về tài chính và nạn ngoại xâm Thực dân Pháp đã quay trởlại xâm lược Việt Nam lần thứ hai, nền độc lập của đất nước

bị đe dọa, nhân dân ta từ ngày 19/12/1946 đã tiến hành toànquốc chống thực dân Pháp, trải qua 9 năm nếm mật nằm gai,chiến thắng Điện Biên Phủ ngày 7/5/1954 đã đập tan mọimưu đồ của bè lũ thực dân Pháp Hiệp định Genevơ về kết

thúc chiến tranh lập lại hòa bình ở Đông Dương được ký kếtnhưng dẫn đến hệ quả nước ta bị chia cắt làm hai miền vớihai chế độ chính trị xã hội khác nhau Trong suốt giai đoạn

1945 - 1954 dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và chủ tịch

Hồ Chí Minh đã chèo lái con thuyền Cách mạng Việt Namvượt qua mọi thác ghềnh, khó khăn để cập bến bờ vinhquang

- quân sự, kinh tế -tài chính, xã hội, ngoại giao

Trình bày và nhận xét được những biện pháp giảiquyết khó khăn của Đảng, Chính phủ và chủ tịch Hồ ChíMinh trong tình thế đất nước đang “ngàn cân treo sợi tóc”

Phân tích được chủ trương và đường lối của ĐảngCộng sản và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cuộc kháng chiếnchống thực dân Pháp xâm lược (1946 - 1954) Trình bày và

phân tích được những thắng lợi bước ngoặt của cuộc khángchiến chống thực dân Pháp xâm lược trên chiến trường:cuộc chiến đấu ở các đô thị phía Bắc vĩ tuyến 16, chiến dịchViệt Bắc thu đông, chiến dịch Biên giới thu đông, cuộc tiếncông chiến lược 1953 - 1954 mà đỉnh cao là chiến dịch ĐiệnBiên Phủ Cùng với đó học sinh cần nhớ được những kiếnthức về việc xây dựng hậu phương cũng như phân tích đượcmối quan hệ giữa thắng lợi quân sự, chính trị, ngoại giao,vai trò của Đảng và chủ tịch Hồ Chí Minh trong lãnh đạocuộc kháng chiến.

Vận dụng: Học sinh rút ra được những bài học kinhnghiệm về việc kiên trì định hướng chủ nghĩa Mác -Lênin,giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hộitrong cuộc đấu tranh xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, dưới sựlãnh đạo của Đảng Cộng sản duy nhất Rút ra được bài học

về tinh thần đoàn kết một lòng, về lòng yêu nước quả cảmcủa nhân dân Việt Nam trong những giờ phút cam go nhấtcủa lịch sử- là những sức mạnh to lớn nhất nhấn chìm bất

cứ kẻ thù ghê gớm nào Đồng thời, học sinh từ việc hiểuđược quá khứ phải rút ra được những bài học để vận dụngtrong hoàn cảnh đất nước ngày nay

Về tư tưởng, thái độ: Bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm

tự hào về truyền thống đấu tranh bất khuất của dân tộc, ýthức trách nhiệm của công dân và thái độ căm ghét chiếntranh, yêu hòa bình, biết trân trọng những hy sinh mất mátcủa các thế hệ cha anh để có được ngày hôm nay Đồngthời, biết trân trọng giữ gìn, tham gia phần nhỏ của mìnhtrong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xãhội chủ nghĩa

Về kĩ năng: Rèn luyện cho học sinh kĩ năng xác định

kiến thức cơ bản, sự kiện cơ bản, so sánh, đánh giá các sựkiện lịch sử Rèn luyện kĩ năng sử dụng bản đồ lịch sử,tranh ảnh tư liệu điển hình phục vụ cho bài học

Định hướng phát triển năng lực:

Năng lực chung: năng lực tự học, giải quyết vấn đề, sửdụng ngôn ngữ, năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giao tiếp

và hợp tác

Năng lực chuyên biệt: Tái hiện sự kiện, nhân vật lịch

sử, xác định mối liên hệ giữa các sự kiện hiện tượng lịch sử

Nội dung cơ bản của Lịch sử Việt Nam giai đoạn

1945 - 1954

Lịch sử Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1954 có nhữngnội dung cơ bản sau đây:

-Thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm

1945 đã đưa đến sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủCộng hòa (2/9/1945) Nhưng nước Việt Nam Dân chủ Cộnghòa vừa mới cất tiếng khóc chào đời đã phải đối mặt vớinhững khó khăn rất lớn đặc biệt là vấn đề nội phản và ngoạixâm Trong hơn một năm đầu chính quyền cách mạng phảigiải quyết sao cho khéo léo các vấn đề liên quan đến giặcđói, giặc dốt và giặc ngoại xâm để bảo vệ những thành quảcủa cách mạng tháng Tám năm 1945

Hòa bình là nguyện vọng lâu đời của nhân dân ta,nhưng thực dân Pháp sau Chiến tranh thế giới thứ hai rắptâm thôn tính nước ta một lần nữa Với những nhượng bộban đầu không mang lại kết quả mong muốn, hơn nữa thựcdân Pháp ngày càng gây hấn Cuối cùng, Đảng và Chủ tịch

Hồ Chí Minh quyết định phát động toàn quốc kháng chiếnchống thực dân Pháp từ ngày 19/12/1946, với nội dung cơbản của đường lối là: toàn dân, toàn diện, trường kỳ, tự lựccánh sinh và tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dânViệt Nam trải qua 9 năm trường kỳ và gian khổ trong đó

công tác “kháng chiến và kiến quốc” luôn được đặt song hành với nhau Trong công tác “kiến quốc” vấn đề hậu

phương được Đảng đặc biệt quan tâm và giành được nhiềuthành tựu trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, y tế… Với

công tác “kháng chiến” bằng những chiến thuật tùy từng

thời điểm, nhân dân ta đã giành được thắng lợi từng bướcqua cuộc chiến đấu ở các đô thị phía Bắc vĩ tuyến 16 năm

1946 - 1947 bước đầu làm phá sản âm mưu đánh nhanhthắng nhanh của thực dân Pháp, chiến dịch Việt Bắc thuđông năm 1947 làm phá sản hoàn toàn kế hoạch đánh nhanhthắng nhanh, chiến dịch Biên giới thu đông năm 1950 làmphá sản hoàn toàn kế hoạch Rơve, cuộc tiến công chiếnlược đông - xuân 1953 - 1954 đỉnh cao là chiến dịch ĐiệnBiên Phủ trấn động địa cầu làm phá sản hoàn toàn kế hoạch

Nava- sự nỗ lực cuối cùng của Pháp nhằm “kết thúc chiến tranh trong danh dự” Cuộc kháng chiến 9 năm kết thúc

bằng việc ký kết Hiệp định Genevơ về kết thúc chiến tranhlập lại hòa bình ở Đông Dương (21/7/1954)

Xác định nội dung kiến thức lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 - 1954 có thể và cần thiết để giáo dục lòng nhân ái cho học sinh

Trong phạm vi phần Lịch sử Việt Nam từ năm 1945

-1954 của chương trình lớp 12, chúng tôi xin đề xuất một sốnội dung có thể khai thác và vận dụng các phương pháp đểgiáo dục lòng nhân ái cho học sinh Tương ứng với các nộidung này là xúc cảm lịch sử chủ yếu mà giáo viên có thểvận dụng trong dạy học lịch sử:

Từ việc làm rõ những khókhăn của nước nhà sauCách mạng (trong mục I.)

và sau khi học xong mục

II giúp các em thấy đượctình yêu thương giữa conngười với con người, “lálành đùm lá rách” trongviệc giải quyết nạn đói,nạn dốt, cảm phục trước

sự lãnh đạo tài tình củaĐảng chèo lái đất nướcvượt qua khó khăn

Bằng việc khắc sâu nhữngkiến thức về các thắng lợicủa quân dân ta trongnhững năm đầu của cuộckháng chiến gồm cuộcchiến đấu các đô thị,chiến dịch Việt Bắc thu -đông 1947, chiến dịchBiên giới thu - đông 1950

để giáo dục lòng nhân áicho học sinh từ cuộc đấutranh gian khổ của nhândân ta

Qua những chiến dịch này

sẽ giáo dục cho học sinhtình quân dân trong thờichiến

- 1954 và chiến dịch Điện Biên Phủ 1954

Với những chiến cônghào hùng của cuộc Tiếncông chiến lược Đông -Xuân 1953 - 1954 vàchiến dịch Điện Biên Phủgiáo dục cho học sinhlòng cảm phục sự hi sinhcủa bộ đội Việt Minh vànhân dân cả nước, bồi đắpniềm tin tưởng vào sựlãnh đạo của Đảng, niềm

tự hào dân tộc

III Hiệp định

Geneva năm 1954

về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở

Từ việc ký kết Hiệp địnhGeneva giáo dục cho họcsinh lòng yêu chuộng hòabình, giải quyết nhữngkhó khăn bằng biện pháphòa bình

Đông Dương

Trên đây chỉ là một số đề xuất về nội dung có thể khaithác vào hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho học sinh Trênthực tế, việc xây dựng và sử dụng các biện pháp như thếnào để giáo dục lòng nhân ái cho học sinh tùy thuộc vàomục tiêu bài học, mục đích của giáo viên và đối tượng họcsinh

Hình thức giáo dục lòng nhân ái cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THPT

Dạy học nội khóa: là những bài học, những hoạt độngđược ghi cụ thể trong chương trình, trong kế hoạch gọi làhoạt động nội khoá Có tính chất bắt buộc đối với học sinh.Bao gồm có giờ học nội khóa trên lớp và giờ học nội khóangoài lớp

Giờ học nội khóa

Giờ học trên lớp

Giờ học nội khóa trên lớp chiếm thời lượng gần như làtối đa của một môn học trong đó có môn Lịch sử Vì vậy,đây là hình thức thuận tiên nhất để giáo viên có thể vận

dung các biện pháp nhằm vào việc giáo dục lòng nhân áicho học sinh trong dạy học lịch sử Ngoài việc cung cấp cáckiến thức của từng bài học, giáo viên có thể khai thác tối đakiến thức bài viết trong sách giáo khoa liên quan đến lòngnhân ái ở tất cả các giai đoạn lịch sử theo tiến trình bài học

có thể giáo dục cho học sinh

Không chỉ khai thác những kiến thức có sẵn trong sáchgiáo khoa mà giáo viên có thể dựa vào nội dung cụ thể củatừng bài sau đó vận dụng những biện pháp sự phạm khácnhằm giáo dục lòng nhân ái cho học sinh như có thể sửdụng các câu chuyện lịch sử, sử dụng phương pháp đóngvai…

Trong giờ học nội khóa trên lớp, giúp giáo viên khôngchỉ giáo dục lòng nhân ái mà còn có thể kiểm tra kết quảcủa việc hình thành phẩm chất nhân ái cho người học, thôngqua đó xây dựng quan hệ nhận ái giữa học sinh với họcsinh, học sinh với giáo viên

Giờ học ngoài lớp

Không chỉ có dạy học nội khóa trên lớp mà còn cónhiều những hình thức khác để giáo dục lòng nhân ái chohọc sinh trong đó có giờ học nội khóa ngoài lớp Giờ họcnội khóa ngoài lớp giúp học sinh vượt khỏi không gian của

những lớp học chật chội, vươn mình ra thế giới bên ngoàitiếp xúc với thực tiễn Có thể nói đây là một hình thức dạyhọc hiệu quả không chỉ với môn lịch sử mà còn với nhiềumôn khoa học khác

Thông qua hình thức dạy học nội khóa ngoài lớp họcsinh có thể kết hợp lý thuyết trên sách vở với thực tiễn củamôn học Trong giờ học nội khóa ngoài lớp lại bao gồmnhiều hình thức khác nhau như học tại bảo tàng, các di tích,nhà truyền thống…

Việc giáo dục lòng nhân ái cho học sinh không chỉ cầnthông qua những kiến thức, những câu chuyện lịch sử trênlớp mà sẽ còn rất có hiệu quả khi chúng ta vận dụng hìnhthức dạy học ngoài lớp, gắn với những hoạt động thực tiễn,qua đó tác động mạnh mẽ đến cảm xúc, nhận thức của họcsinh

Hoạt động ngoại khóa

Ngoại khóa nói chung, ngoại khóa lịch sử nói riêngkhông chỉ có tác dụng củng cố, bổ sung kiến thức, giáo dục

tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo đức mà còn hình thành ởhọc sinh ý thức công dân, góp phần giáo dục thẩm mĩ, thếgiới quan khoa học

Hoạt động ngoại khóa muốn thu hút được sự quan tâmcủa học sinh và đạt hiệu quả cao thì phải thực hiện một sốnguyên tắc sau:

Một là, việc tổ chức ngoại khóa phải căn cứ vào nhiệm

vụ chung của nhà trường phổ thông đó là nhằm đào tạo thế

hệ trẻ thành những người lao động có tri thức, có thái độtích cực lao động học tập, không ngừng sáng tạo… gópphần hoàn thành nhiệm vụ giảng dạy của bộ môn

Hai là, công tác ngoại khóa phải liên quan đến chương

trình nội khóa, phải phù hợp với trình độ nhận thức, đặcđiểm lứa tuổi của học sinh

Ba là, hoạt động ngoại khóa phải dựa trên sự tự

nguyện của học sinh Phải tổ chức gọn nhẹ, tránh rườm rà,phô trương hình thức

Bốn là, ngoại khóa phải có kế hoạch, hình thức cụ thể,

căn cứ vào tổ chức, quy mô, tính chất, điều kiện cụ thể từngđịa phương, từng trường, phù hợp với trình độ học sinh

Có rất nhiều hình thức tổ chức ngoại khóa lịch sử,trong đó có hai hình thức rất có ưu thế trong việc giáo dụclòng nhân ái cho học sinh đó là kể chuyện và Dạ hội Lịchsử

Kể chuyện

Đây cũng là hoạt động dễ làm và có sức hấp dẫn đốivới học sinh Kể chuyện lịch sử tạo không khí thoải mái,không căng thẳng và có tác dụng giáo dục cao Nội dung kểchuyện lịch sử phải là những sự kiện lịch sử khoa học, cóthật chứ không phải là những câu chuyện dã sử, hư cấu Vìthế nội dung câu chuyện kể được phải có chủ đề, có thể làmột sự kiện, một nhân vật và phải dựa vào tài liệu chínhxác

Kể chuyện khác với thông báo, chỉ cung cấp chongười nghe một số chi thức nhất định, ngắn gọn và khôkhan Ngược lại, kể chuyện phải có chủ đề và tình tiết rõràng, câu chuyện được kể phải lôi cuốn, thu hút và phải làmcho người nghe xúc động

Trong giai đoạn Lịch sử Việt Nam từ 1945 đến 1954,giáo viên có thể tổ chức cho học sinh kể những câu chuyện,

về tấm lòng của những nhà tư sản trong việc cứu đói năm

1945, ủng hộ về tài chính, những câu chuyện về lòng nhân áicủa chủ tịch Hồ Chí Minh, tình đồng chí đồng đội, những tấmgương anh hùng hi sinh trong cuộc kháng chiến chống Pháp(1946-1954)…

Bằng biện pháp kể chuyện lịch sử, nêu gương như vậy

sẽ để lại ấn tượng sâu sắc cho học sinh, gây cho các emnhững cảm xúc lịch sử chân chính, từ đó sẽ giáo dục chocác em lòng nhân ái, yêu thương và giúp đỡ giữa con ngườivới con người

để giáo dục tình cảm, bồi dưỡng óc thẩm mĩ, gây hứng thúhọc tập bộ môn Việc sử dụng tư liệu lịch sử, những tácphẩm lịch sử sân khấu không chỉ làm phong phú kiến thức

mà còn rèn luyện năng lực độc lập làm việc, bồi dưỡngnăng khiếu biểu diễn và cảm thụ nghệ thuật cho học sinh

Chủ đề dạ hội lịch sử hiện nay rất phong phú: về lịch

sử địa phương; về các vấn đề cuộc sống hiện nay trên thếgiới và trong nước như đấu tranh giữ gìn hoà bình thế giới,

thành tựu phát triển khoa học kĩ thuật…; các sự kiện, nhânvật lịch sử tiêu biểu được tổ chức kỉ niệm trong năm

Nội dung, hình thức dạ hội lịch sử phải phong phú, đadạng, sinh động, hấp dẫn và có sức thu hút đông đảo giáoviên, học sinh tham gia Ngày nay với việc hỗ trợ của cácthiết bị nghe nhìn, trong đó có phần mềm trình diễn PowerPoint cùng với máy tính và đèn chiếu projecter có vai trò rấtquan trọng trong việc tổ chức dạ hội lịch sử

Dạ hội lịch sử được tiến hành vào buổi tối, có thể ởtrong lớp học, hội trường hay ngoài sân bãi Ánh sáng đèncủa sàn diễn kết hợp hài hoà với màn hình đèn chiếuprojecter với những hình ảnh tĩnh, động, màu sắc, âm thanhcùng với các hiệu ứng đa dạng của phần mềm Power Pointgóp phần tái tạo bức tranh quá khứ và đem lại không khílịch sử thật sự Đây là một trong những yêu cầu quan trọngcủa dạ hội lịch sử

Trong dạy học Lịch sử cũng như nhiều môn học khác

ở trường phổ thông, ngoài bài học nội khóa, hoạt độngngoại khóa có vai trò, ý nghĩa rất quan trọng Dù là “ngoạikhóa” nhưng hoạt động này đều hướng tới mục tiêu bồidưỡng học sinh về kiến thức; giáo dục tư tưởng, thái độ,

tinh thần ý thức cộng đồng; trách nhiệm đối với xã hội; pháttriển các năng lực học tập.

Hiện nay, môn Lịch sử với thời lượng tiết học trên lớpkhông nhiều, nếu giáo viên không kết hợp với hoạt độngngoại khóadưới nhiều hình thức khác nhau sẽ khó đạt đượcyêu cầu bộ môn đặt ra, học sinh không thể nhận thức đầy đủ

về Lịch sử Đặc điểm nổi bật của hoạt động ngoại khóa làtính tự nguyện, hình thức đa dạng (đọc sách, kể chuyện, thitìm hiểu, sưu tầm các hình ảnh theo chủ đề, dạ hội Lịch sử,

…), do đó tạo được hứng thú cho học sinh

Hiệu quả của hoạt động ngoại khóa trong dạy học Lịch

sử phụ thuộc nhiều vào việc xác định đúng mục tiêu, đốitượng, nội dung chủ đề và hình thức thực hiện, thường theohai hướng chính:

Làm phong phú, sâu sắc thêm những kiến thức Lịch sử

mà học sinh đã được tiếp thu trong các giờ nội khóa, nhất làvấn đề cơ bản như: sự kiện thành lập Đảng Cộng sản ViệtNam, Cách mạng tháng Tám 1945, chiến thắng Điện BiênPhủ (ĐBP) 1954…; giáo viên cũng có thể tổ chức hoạt độngngoại khóa về cuộc đời và sự nghiệp của các nhân vật lịch

sử có ảnh hưởng lớn đến tiến trình phát triển của xã hội(Lênin với Cách mạng tháng Mười Nga 1917, Nguyễn Ái

Quốc - Hồ Chí Minh với Cách mạng Việt Nam, Đại tướng

Võ Nguyên Giáp với chiến dịch Điện Biên Phủ 1954…).Hướng tổ chức hoạt động ngoại khóa này mang tính phổbiến, vì địa phương nào cũng có thể tiến hành vào dịp kỷniệm sự kiện trọng đại của Lịch sử dân tộc;

Giáo viên lựa chọn sự kiện tiêu biểu của lịch sử địaphương được ghi trong sách giáo khoa (SGK) (hoặc không

có trong SGK) nhưng rất quan trọng với địa phương để tổchức hoạt động ngoại khóa, giúp học sinh hiểu rõ mối quan

hệ giữa lịch sử địa phương với lịch sử dân tộc, từ đó yêuquý và tự hào hơn về quê hương mình

Khi tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học Lịch

sử, giáo viên có thể lựa chọn nhiều hình thức như hướngdẫn học sinh tìm hiểu, sưu tầm tài liệu, đọc sách Lịch sử,làm báo tường, vẽ tranh cổ dộng, hoặc tham gia một số hoạtđộng công ích xã hội ở địa phương…

Việc giáo dục lòng nhân ái cho học sinh trong dạy họclịch sử không chỉ được giáo dục thông qua các kiến thứclịch sử trong bài học nội khóa, các câu chuyện Lịch sử, haycác bài học nội khóa ngoài lớp mà còn có hiệu quả caotrong các hoạt động ngoại khóa đặc biệt là hình thức dạ hộilịch sử ở trường phổ thông Bởi lẽ, trong giai đoạn lịch sử

Việt Nam từ 1945 - 1954 có nhiều nội dung kiến thức có thểvận dụng để tổ chức các buổi dạ hội Lịch sử nhằm vào việcgiáo dục lòng nhân ái cho học sinh như giai đoạn đất nướcsau cách mạng tháng Tám năm 1945, ngày toàn quốc khángchiến, chiến dịch Điện Biên Phủ…

Ví dụ: Liên quan đến “bài 20: Nước Việt Nam Dânchủ Cộng hòa từ sau ngày 2/9/1945 đến trước ngày19/12/1946”, SGK (chương trình chuẩn) có thể tổ chức buổi

dạ hội lịch sử với chủ đề “SAO THÁNG TÁM”, không chỉgiúp học sinh ôn lại những ký ức hào hùng về một giai đoạn

đã qua trong lịch sử dân tộc mà còn giáo dục cho học sinhlòng tương thân tương ái, truyền thống “lá lành đùm lárách”, tình yêu thương giữa con người với con người từ đóhình thức phẩm chất nhân ái ở người học

Có thể, tổ chức buổi dạ hội Lịch sử về nước Việt NamDân chủ Cộng hòa sau Cách mạng tháng Támnhư sau:

Mục tiêu của buổi dạ hội

Về kiến thức: giúp học sinh củng cố, hoàn thiện hệ

thống kiến thức cơ bản đã được học trong giờ học nội khóa

về Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ sau ngày 2/9/1945đến trước ngày 19/12/1946

Về tư tưởng, thái độ: Giáo dục học sinh truyền thống

yêu nước, lòng tự hào dân tộc, bồi dưỡng lòng nhân ái chohọc; tạo niềm yêu thích, say mê trong học tập, khám pháLịch sử

Về kỹ năng: Rèn cho học sinh khả năng diễn xuất,

hùng biện trước đám đông; phát biểu tư duy Lịch sử, tranhluận, làm việc nhóm, phát triển các năng lực chuyên biệt(múa hát, diễn kịch, dẫn chương trình,…)

Chương trình của buổi dạ hội

Phần 1: Trước khi buổi dạ hội bắt đầu, hai em học

sinh nam và nữ có giọng nói hay, truyền cảm đóng vai dẫnchương trình (MC) bước ra sân khấu mời “khán giả” (các vị

đại biểu, thầy/cô giáo và học sinh) cùng nhau hát bài “Nối vòng tay lớn” của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn Việc làm này

giúp gia tăng thêm sự kết nối cho buổi dạ hội, đồng thời cótác dụng ổn định trật tự, tạo sự chú ý và chuẩn bị tốt về tâm

lí cho các đội chơi và khán giả hướng dẫn ánh mắt về sânkhấu

Sau phần ổn định tổ chức, khán giả sẽ thưởng thức tiết

mục múa hát “Dòng máu lạc hồng” của nhạc sĩ Lê Quang

và bài hát “Mười chín tháng Tám” của nhạc sĩ Xuân Oanh

do một nhóm tốp ca học sinh nam và nữ trình diễn

Sau tiết mục múa hát, chương trình bắt đầu với nghi lễchào cờ Để không khí Lịch sử thêm trang trọng, trên mànhình đồng thời chiếu đoạn video lễ kéo cờ tại Quảng trường

Ba Đình - Hà Nội

Phần 2: MC giới thiệu nội dung chương trình dạ hội,

tuyên bố lý do, giới thiệu đại biểu và mời thầy Hiệu trưởnglên đọc diễn văn khai mạc chương trình dạ hội

Phần 3: Một hoạt cảnh lịch sử (khoảng 15 phút) do

nhóm học sinh nam, nữ diễn xuất, khái quát lại những khókhăn mà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phải đối mặtsau Cách mạng tháng Tám: khó khăn về chính trị, kinh tế -tài chính, văn hóa - xã hội, nội phản và ngoại xâm

Phần 4: Cho học sinh xem phim tư liệu về nạn đói

năm 1945

Phần 5: Tổ chức cho các đội thi tham gia trò chơi Lịch

sử bao gồm 4 phần gồm: “Khởi động”, “Theo dòng lịch sử”, “Nhận diện Lịch sử”, “Nhà hùng biện tài ba”.

Ở phần thi “Khởi động”, mỗi đội sẽ được thi tài một

lần Ban tổ chức (BTC) sẽ dành cho mỗi đội 60 giây để trảlời nhanh 10 câu hỏi (hiện trên màn hình) Đội nào trả lờidược nhiều câu hỏi thì được nhiều điểm Nếu câu hỏi khó,

các đội yêu cầu MC “chuyển” trả lời đúng mỗi câu, độichơi được 10 điểm.

Trò chơi “Theo dòng Lịch sử” sẽ dành cả cho 4 đội

chơi cùng tham dự BTC sẽ có 10 câu hỏi để các đội cùngnhau tranh tài MC đọc câu hỏi xong, các đội chơi có 15giây suy nghĩ rồi trả lời Trả lời đúng mỗi câu ở phần này,đội chơi được 10 điểm

Trò chơi “Nhận diện Lịch sử” được xây dựng trên nền

chiếc trống đồng lớn với nhiều con số (từ 1 - 10) 4 đội chơilần lượt theo thứ tự được chọn 2 con số bất kì, ân chứatrong con số đó là một bức tranh và câu hỏi hiện ra Sau khiđội chơi trả lời, máy tính sẽ hiển thị đáp án Thời gian dànhcho mỗi câu trả lời là 12 giây, trả lời sai hoặc hết thời giankhông có đáp án thì các đôi tham dự được phép ra tiến hiệutrả lời Mỗi câu trả lời đúng được 10 điểm

Trong phần chơi “Nhà hùng biện tài ba” (dành cho 2

đội xuất sắc nhất ở trận chung kết): mỗi đội cử một đại diện

có khả năng hùng biện tốt nhất, sau khi bốc thămcâu hỏi,người chơi có 1 phút suy nghĩ và 3 phút bình luận Ban

giám khảo sẽ đánh giá trên các tiêu chí: hình thức (văn phong, ngôn ngữ diễn đạt) và nội dung (đúng chủ đề) Ở

phần thi này, điểm đánh giá có thể dao động từ 30 - 50điểm Câu hỏi hùng biện:

Câu 1: Thông qua những biện pháp giải quyết nạn đói

và tài chính, em có suy nghĩ như thế nào về truyền thống

“lá lành đùm lá rách” của dân tộc?

Câu 2: Những biện pháp giải quyết khó khăn về kinh

tế, tài chính, nạn đói hiện nay còn được thực hiện không? Theo em, lòng nhân ái hiện nay có còn quan trọng không?

Tổ chức cho học sinh tham cuộc thi hùng biện, giáoviên không chỉ đánh giá được nhận thức của các em về Lịch

sử dân tộc, mà còn giáo dục cho các em phẩm chất nhân ái

Phần 6: Xen kẽ với các trò chơi Lịch sử là phần thi dành cho khán giả với tên gọi “Tôi là ai?” Ban tổ chức

chuẩn bị khoảng 3 câu hỏi với hình ảnh liên quan đến cácnhà tư sản cứu đói và đóng góp về tài chính liên quan đến

bài 20 Nếu trả lời đúng “Tôi lài ai?”, học sinh sẽ được

nhận một phần quà từ Ban tổ chức Để phần thi hấp dẫn, tạođược không khí hồi hộp, rèn luyện tư duy tái tạo cho họcsinh, câu hỏi nên có từ 2 đến 3 dữ kiện, đi từ khó đến dễ Ví

dụ, để định hướng cho khán giả trả lời được đáp án: “tôi là Trịnh Văn Bô”, giáo viên sẽ xây dựng câu hỏi gồm 3 dữ kiện, đi từ khó đến dễ như sau: - Dữ kiện 1: Tôi là ở tại số

nhà 48, phố Hàng Ngang nơi chủ tịch Hồ Chí Minh soạn

thảo ra bản Tuyên Ngôn Độc Lập?; - Dữ kiện 2: Tôi là

người đã đóng góp hơn 5000 cây vàng cho chính phủ NướcViệt Nam dân chủ cộng hòa sau Cách mạng tháng Tám

1945” Vậy tôi là ai? - Dữ kiện 3: Tôi là một nhà tư sản!Vậy

tôi là ai?

Phần 7: Trong quá trình MC tổ chức cho khán giả

tham gia chơi trò chơi đố vui có thường, ban giám khảo sẽchấm thi các tập san Lịch sử, tranh ảnh triển lãm hoặc tranh

cổ độngvề những khó khăn, những biện pháp giải quyết khókhăn của Đảng, Chính Phủ và chủ tịch Hồ Chí Minh Cácsản phẩm tham dự thi được trưng bày ở hai bên tiền sảnhcủa sân khấu Sau khi chấm phần trưng bày sản phẩm củacác tập thể và cá nhân, ban giám khảo sẽ họp hội ý để thốngnhất kết quả Trong thời gian này, một tiết mục văn nghệ dôđội xung kích của nhà trường sẽ biểu diễn, gắn với hoạtđộng trên Sau khi có kết quả từ ban giám khảo MC lêncông bố kết quả chung cuộc các nội dung thi, xướng lên cácđội và cá nhân đạt giải Nhất, Nhì, Ba, Khuyến khích

Phần 8: Để kết thúc dạ hội, một tốp học sinh nam và

nữ bước ra sân khấu mời “khán giả” cùng hát vang “Lên Đàng” Sau dạ hội, Ban tổ chứcsẽ họp tổng kết, rút kinh

nghiệm cho những hoạt động ngoại khóa Lịch sử sau nàytốt hơn.

Qua buổi Dạ hội Lịch Sử này, không chỉ giúp học sinhcủng cố lại kiến thức, hình thành các năng lực mà còn gópphần quan trọng tác động vào thái độ, cảm xúc của học sinh

từ đó giáo dục lòng nhân ái cho học sinh có hiệu quả hơn

Biện pháp giáo dục lòng nhân ái cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông

Khai thác triệt để kiến thức trong SGK để giáo dục lòng nhân ái

Môn Lịch sử là môn học có ý nghĩa rất quan trọngtrong việc trang bị cho học sinh những tri thức nền tảng, có

hệ thống và khoa học để từ đó hình thành ở các em nhữngnăng lực và phẩm chất tương ứng Những kiến thức bài viếttrong sách giáo khoa Lịch sử luôn hàm chứa những nộidung về lòng nhân ái mà thông qua nó học sinh có đượcnhững hiểu biết cơ bản về các giá trị, các chuẩn mực nhânvăn, hình thành xúc cảm, nhu cầu hành động theo các chuẩnmực đó Vì vậy việc khai thác nội dung liên quan đến lòngnhân ái trong sách giáo khoa Lịch sử sẽ có tác dụng to lớntrong việc giáo dục lòng nhân ái cho học sinh

Bất cứ một môn học nào cũng đều có những nội dungnhân ái ở mức độ nhiều ít khác nhau, đối với môn Lịch sửthì chính các nhân vật lịch sử là những tấm gương sốngđộng, phong phú để giáo dục lòng nhân ái ở từng học sinh

Vấn đề chính ở đây là khi phân tích các sự kiện, nhânvật lịch sử, giáo viên cần giúp học sinh phát hiện đượcnhững phẩm chất nhân ái ở từng nhân vật lịch sử, thấy đượcvai trò, tác dụng của họ đối với hạnh phúc của dân tộc, củamọi người và giáo dục được ở các em nhu cầu, mong muốnsống và làm việc theo các nhân vật lịch sử đó

Ví dụ như ở bài 17 “Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa

từ sau ngày 2/9/1945 đến trước ngày 19/12/1946” SGK

-chương trình chuẩn, có thể sử dụng những kiến thức sau đểgiáo dục lòng nhân ái cho học sinh:

Bước đầu xây dựng chính quyền cách mạng, giải quyết nạn đói, nạn dốt và khó khăn về tài chính

Giải quyết nạn đói

Để giải quyết nạn đói, Chính phủ đề ra nhiều biệnpháp cấp thời như tổ chức quyên góp, điều hòa thóc gạogiữa các địa phương trong cả nước, nghiêm trị những kẻđầu cơ tích trữ gạo Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi nhân dân

cả nước “nhường cơm sẻ áo”

Hưởng ứng lời kêu gọi của chủ tịch Hồ Chí Minh, trênkhắp cả nước, nhân dâm ta lập “Hũ gạo cứu đói”, tổ chức

“Ngày đồng tâm”, không dùng gạo, ngô, khoa sắn để nấurượu

Giải quyết khó khăn về tài chính

Để khắc phục tình trạng trống rỗng về ngân sách,Chính phủ kêu goi tinh thần tự nguyện đóng góp của nhândân cả nước, Hưởng ứng cuộc vận động xây dựng “Quỹ độclập”, phong trào “Tuần lễ vàng” do chính phủ phát động,nhân dân ta hăng hái đóng góp tiền của, vàng bạc ủng hộnền độc lập của Tổ quốc

Chỉ trong thời gian ngắn, nhân dân đã tự nguyện đónggóp 370kg vàng, 20 triệu đồng vào “Quỹ độc lập”, 40 triệuđồng vào “Quỹ đảm phụ quốc phòng”

Thông qua những biện pháp giải quyết nạn đói và tàichính bằng việc kêu gọi nhân dân nhường cơm sẻ áo, thànhlập các quỹ… thể hiện lòng nhân ái, nhân văn của nhân dânViệt Nam, “lá lành đùm lá rách”, giúp đỡ nhau lúc hoạnnạn khó khăn Trong quá trình dạy học bài 17 giáo viên cóthể khai thác triệt để những kiến thức trên, kết hợp vớinhững câu chuyện lịch sử để giáo dục lòng nhân ái cho họcsinh

Sử dụng các câu chuyện lịch sử để giáo dục lòng nhân ái

Kể chuyện lịch sử là một phương pháp dạy học đemlại hiệu quả cao với môn Lịch sử, biến những bài học khôkhan trở nên sinh động và hấp dẫn hơn Những câu chuyệnlịch sử có thể tác động trực tiếp đến cảm xúc của học sinh

vì vậy việc giáo viên sử dụng các câu chuyện lịch sử trongquá trình dạy học sẽ có tác dụng lớn trong việc giáo dụclòng nhân ái cho học sinh Trong giai đoạn Lịch sử ViệtNam từ năm 1945 đến năm 1954, giáo viên có thể sử dụngmột số câu chuyện sau để giáo dục lòng nhân ái cho họcsinh:

Liên quan đến Bài 17.“Nước Việt Nam Dân chủ Cộng

hòa từ sau ngày 2/9/1945 đến trước ngày 19/12/1946”

chúng ta có thể sử dụng một số câu chuyện sau đây để giáodục lòng nhân ái cho học sinh:

CÂU CHUYÊN VÊ TÍN PHIẾU CỨU ĐÓI VÀ HẠT GẠO MIỀN NAM:

Ngoài những bao gạo chia nhỏ, hoạt động cứu tế củanhững người tham gia cách mạng trước năm 1945 còn cónhiều cách đặc biệt khác Trong đó có hình thức vận động

bán tín phiếu cho những người có điều kiện kinh tế để lấytiền và gạo giúp đồng bào bị đói.

Ông Hoàng Giáp (một cựu chiến binh chiến trườngĐiện Biên Phủ) kể: “Một tối, ông Tạ Hoàng Cơ, người đãdẫn dắt tôi tham gia Việt Minh, hỏi: Chú có thể vận độngcác cô bác trong nhà ta mua tín phiếu lấy tiền cho tổ chứchoạt động và cứu đói không? Tôi gật đầu, cầm mấy tờ tínphiếu trị giá 100, 500 và 1.000 đồng Đông Dương, và hứa

sẽ cố gắng hết sức”

Tìm đến nhà các người thân trong họ không đến nỗiđói kém, ông Giáp gợi chuyện yêu nước và nỗi khổ củađồng bào đang phải chịu chết dần chết mòn vì thiếu ăn

Khi thấy người nghe tỏ thái độ đồng cảm, ông đặt vấn

đề mua tín phiếu Việt Minh để ủng hộ phong trào cáchmạng, mà trước là giúp đồng bào đang cần miếng ăn Cóngười dè dặt, nhưng nhiều người đã ủng hộ ngay

Chỉ sau vài hôm, ông Giáp đã bán được bốn tờ phiếu

500 đồng cho ông Trần Văn Loan - giám đốc Nhà biaHommel, ông Lê Văn Ý - tham tá của Pháp ở phố HàngBạc, bà Cả Luân (ở Gia Ngư) và ông Hoàng Như Bách (ởphố Quán Thánh)

Nhắc nhớ câu chuyện khó quên này, ông Giáp cho biếtông Hoàng Như Bách còn chạy được một tờ công lệnh đặcbiệt của Nhật cho phép vận chuyển 1.000 tấn gạo từ miềnNam ra Bắc.

“Phải khẳng định để có giấy phép vận chuyển lươngthực vào thời điểm này là cả một kỳ tích, vì Nhật ban bốquân lệnh nghiêm cấm thông thương gạo giữa các vùng vàkiểm soát chặt kho thóc gạo, để cung ứng cho quân đội củachúng

Chính vì vậy, miền Nam dư thóc để đốt lò nhà máyđiện trong khi dân miền Bắc lại chết đói”, ông Giáp nói

Cha ông Bách là ông Hoàng Như Cảnh, tuần phủQuảng Yên, rất có cảm tình với phong trào yêu nước, khaidân trí Ông Bách được cha mình cho theo phong trào Đông

Du, qua Nhật học, nên khi về nước sử dụng được tiếng Nhậtlưu loát

Ông Bách đã liên lạc với giới chức Nhật ở Hà Nội vàxoay được một công lệnh của Cục quản lý ngũ cốc Bắc kỳcho phép vận chuyển 1.000 tấn gạo cho miền Bắc rồi traocho ông Giáp

Ông Giáp bí mật trao lại nó cho ông Tạ Hoàng Cơ.Sau đó, giấy phép này được bán lại cho một thương nhân

người Hoa, chủ hãng buôn Hợp Hinh Xương ở Hải Phòng,

để đổi lấy tiền, gạo giúp đỡ phong trào cách mạng và đồngbào đang bị đói kém

Ở Hà Nội, bác sĩ Nguyễn Bửu Triều vẫn còn nhớ rất rõngay từ trước thời điểm Cách mạng Tháng Tám năm 1945

đã có một phong trào sinh viên “Nam tiến” để kêu gọi miềnNam cứu đói đồng bào đất Bắc

Các sinh viên ở Việt Nam học xá như Trần Văn Khê,Huỳnh Văn Tiểng, Trần Cửu Kiến, Lưu Hữu Phước rời

Hà Nội, về Sài Gòn diễn thuyết, biểu diễn văn nghệ kêu gọiquyên góp giúp đồng bào miền Bắc đang gặp thảm nạn

Ở Sài Gòn, một ban cứu tế được thành lập do bác sĩNguyễn Văn Thinh làm trưởng ban, bác sĩ Phạm NgọcThạch phó ban Nhiều địa phương khác như Rạch Giá, ThủDầu Một, Trà Vinh, Sóc Trăng, Cần Thơ đều có ban cứu

tế riêng

Mặc dù đồng bào Nam bộ rất nhiệt tình đóng góp,nhưng thời gian đầu hạt gạo miền này ra Bắc gặp rất nhiềukhó khăn

Tháng 3-1945, quân đội Nhật sau đảo chính Pháp ởViệt Nam đã cản trở thông thương lúa gạo quy mô lớnnhằm kiểm soát lương thực phục vụ chiến tranh

Ngoài trưng thu lương thực lập kho dự trữ khổng lồriêng, quân Nhật và Pháp ở Sài Gòn còn sử dụng chính lúachưa xay xát đốt thay than chạy nhà máy đèn.

Một lượng lúa rất lớn từ miền Tây Nam bộ chở lên SàiGòn xay xát chuyển ra Bắc đã bị kẹt lại rồi bị đốt

Trong khi đó, số gạo được cố gắng đưa ra Bắc bằng cảđường biển lẫn đường bộ đều gặp trở ngại do bị máy bayĐồng minh ném bom cản phá Không quân Mỹ nghi ngờ đó

là phương tiện vận chuyển hậu cần của Nhật

Ông Trần Cửu Kiến, một sinh viên ở Việt Nam học xá

về lại Sài Gòn bằng đường sắt để kêu gọi cứu đói, kể lại:

“Trước kia xe lửa chạy từ Hà Nội về Sài Gòn hoặc ngượclại, gọi là tàu suốt hay tàu nhanh, chỉ có 40 tiếng Tuynhiên, do sợ máy bay Đồng minh nên xe lửa chỉ chạy banđêm, còn ban ngày thì lủi vào dưới các bóng cây, nên tàunhanh trở thành tàu chậm”

Theo ông Trần Cửu Kiến, sau Cách mạng Tháng Tám,việc miền Nam giúp đỡ đồng bào miền Bắc bị đói mới cóhiệu quả rõ rệt Lúc này, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch làmtrưởng Ban cứu tế thay bác sĩ Thinh

Bí thư Xứ ủy Nam kỳ Trần Văn Giàu soạn diễn vănkêu gọi nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn quyên góp cứu đồngbào miền ngoài.

Cô giáo Nguyễn Ngọc Phượng trẻ, đẹp, ăn nói códuyên, con của một lương y nổi tiếng ở Sài Gòn, được cửlên đọc diễn văn thu hút sự chú ý của đồng bào về thảm nạnmiền Bắc

Đó là một đêm hội kháng chiến ở chợ Đệm, TrungQuận (nay là Bình Chánh), thu hút gần cả ngàn người đếntham dự, gồm nhiều trí thức, công chức, nhà buôn, côngnhân, nông dân

Cô giáo Phượng chưa dứt lời thống thiết, bên dưới đã

có tiếng khóc vì người dân quá xúc động Nhiều ngườiquyên góp ngay tại chỗ tiền mặt, vàng bạc

Không chỉ tập trung ở thành phố, phong trào quyêngóp lúc ấy lan rộng ra khắp miền Nam Ông Trần Cửu Kiếnkể: “Theo lời bác Dương Quang Đông, tức Năm Đông, kểlại trưa 25-8-1945, Xứ ủy Nam bộ họp bàn thấy có hai việclớn phải làm ngay: cứu đói miền Bắc và rước tù chính trị từCôn Đảo về

Bác Năm Đông kể rằng Xứ ủy phân công bác NămĐông phụ trách cứu đói, vì bác đã hoạt động khắp 21 tỉnh

Nam kỳ nên quen biết nhiều Bác gọi điện cho các tỉnh locứu đói miền Bắc và rước tù chính trị.

Riêng Trà Vinh, đồng chí Hồ Văn Biện, thường vụTỉnh ủy, tổ chức nhiều chiếc ghe biển lớn chở gạo ra miềnBắc, nơi nào cho ghé vào thì ghé, từ Thuận An trở ra BácNăm còn nhớ tên các chủ ghe và tên các ghe như Quốc Trì,Bạch Hổ, Thăng Long ”

Câu chuyện về những nhà tư sản cứu đói năm 1945

Cuối mùa rét năm Ất Dậu, tức tháng 3/1945, khi nạnđói xảy ra khốc liệt tại nhiều tỉnh miền Bắc và Bắc Trung

bộ làm 2 triệu người chết, ông Trịnh Đình Tiến đang là mộtcậu học sinh 7 tuổi sống cùng cha là nhà tư sản Trịnh ĐìnhKính ở Hà Nội Còn trẻ thơ, nhưng hình ảnh đồng bào chếtđói la liệt khắp nơi đã ăn sâu vào trí nhớ của ông Tiến và trởthành nỗi ám ảnh suốt đời:

“Ngay cả thời điểm chiến tranh nóng bỏng Hà Nội bịmáy bay B52 rải thảm, tôi vẫn chưa bao giờ thấy cảnhtượng người ta chết nhiều như năm 1945 Từng đoàn, từngđoàn người quê gầy rộc như thây ma, thậm chí không cònmột manh vải trên người, cố lê lết về đến Hà Nội xin ăn rồigục chết vì đã quá suy kiệt.”

Thi thể người đói nằm rải rác như lá cây chết khôngoài phố, có người nằm liền nhau mà chết, có người nằmchồng lên nhau, ôm lấy nhau như người mẹ muốn truyềnchút sức sống tàn lụi cuối cùng cho con thơ.

Cả Hà Nội nồng nặc mùi tử khí, không gian xám ngoétvới hình ảnh tử thi gầy trơ xương”- ông Tiến vừa kể vừa gạtnước mắt Lần tìm những tấm ảnh người chết đói năm xưa,tôi đã gợi lại những kỷ niệm đau thương của đời ông

Đầu năm 1945, tôi mới 7 tuổi nhưng vẫn nhớ hình ảnhđồng bào chết đói như chuyện bi thảm mới xảy ra ngày hômqua Tôi và chị mình mới mua được cái bánh ở phố HàngLược, chưa kịp đưa lên miệng ăn thì bất ngờ một đứa béđang nằm co quắp bên thi thể mẹ trên đường vụt dậy, vồngay lấy

Tuy nhiên, hình như hành động này đã rút hết toàn bộsức sống cuối cùng của nó Hàm răng đã cứng rồi, đứa békhông thể nhai bánh nổi nữa, chỉ thèm thuồng lè lưỡi liếmvài cái và ngã lăn ra chết bên thi thể mẹ Mắt nó không thểnhắm được, tay vẫn nắm khư khư miếng bánh như sợ người

ta giật lấy - mặc dù đã ở tuổi 78, ông Trịnh Đình Tiến vẫnkhông kìm được nước mắt khi hồi tưởng một thuở đauthương của đồng bào mình!

Khi nạn chết đói bi thảm nhất trong lịch sử Việt Namxảy ra, tình nghĩa đồng bào trỗi dậy rất mạnh mẽ Gia đìnhông Tiến cùng với các nhà có điều kiện kinh tế khác tìmcách giúp đỡ những người đói.

Cha ông Tiến, ông Trịnh Đình Kính, được mệnh danh

“ông hoàng thủy tinh xứ Đông Dương” thời đấy đã xuất sốbạc khổng lồ đến 2 vạn đồng Đông Dương và rất nhiều gạo

để cứu đói Số lượng làm từ thiện này cực kỳ lớn, vì mứclương lúc ấy trung bình chỉ có vài chục đồng và giá gạochính thức khoảng 50 - 60 đồng mỗi tạ

Nhiều người khác cũng lòng hảo tâm, nhưng khôngphải ai cũng có điều kiện để cứu giúp đồng bào nhiều nhưông Kính vì thiên tai, mất mùa, chiến tranh và quân luật hàkhắc của Nhật đã làm sản nghiệp họ bị kiệt quệ

Còn ông Kính từ một cậu bé 10 tuổi đi làm tài chạp(sai vặt) cho lò thủy tinh của người Hoa đã dần trở thànhchủ xưởng Thanh Đức lớn nhất xứ Đông Dương ở phốHàng Bồ, Hà Nội Là người Việt đầu tiên làm được thủytinh màu nhiều hoa văn đẹp, ông Kính còn chế tạo bóng đèn

và nhiều sản phẩm cao cấp có thể cạnh tranh với hàng Pháp.Khi nạn đói xảy ra, nhiều cơ xưởng khác phải đóng cửa

nhưng ông Kính vẫn duy trì được hoạt động, nuôi sống hơn

100 công nhân

Ông Tiến cho biết cha mình ngoài ủng hộ nhiều tiền,gạo cứu tế, còn nấu cơm cháo để phát chẩn trực tiếp chongười đói Thời nay có thể nghĩ việc làm này đơn giản,nhưng sự thật lại vô cùng khó khăn vào thời điểm ấy

Số lượng người cho quá ít ỏi so với người xin ăn, đặcbiệt là khi họ đã đói khát, tuyệt vọng, nên thường xuyên xảy

ra cảnh vừa đem cơm ra đã bị cướp giật hết Đàn ông cònchút sức lực giẫm đạp lên cả người già, phụ nữ, trẻ thơ đãkiệt sức, thậm chí người thực hiện cứu tế bị vạ lây, thươngtích đầy mình

Tâm sự với con cháu, ông Trịnh Đình Kính hay nói:

“Cha cũng từng đói nên thương người đói”

Ngoài phát chẩn ở Hà Nội, ông còn về giúp dân quêmình ở làng Đôn Thư, xã Kim Thư, huyện Thanh Oai, HàTây Rất nhiều biến cố đã trôi qua theo dòng chảy lịch sửcủa đất nước, nhưng ông Tiến vẫn nhớ hình ảnh theo cha vềlàng ngày ấy: thi thể người chết đói nằm co quắp khắp nẻođường

Tiếng nhiều đứa bé đói khát khóc rên như tiếng mèocon rồi cũng lả dần theo cha mẹ đã chết lạnh từ trước Đó

cũng là những ngày ông Kính làm việc thiện quên cả ănngủ.

Ở làng, ông nói lý trưởng lập danh sách chi tiết nhữnggia đình cần cứu đói khẩn cấp để đưa nắm cơm, chén cháođến đúng người Chính nhờ vậy, trong khi những nơi khác

có quá nhiều người chết đói thì Đôn Thư lại rất ít cảnh bithương này

Ở các nhà bảo tàng lịch sử, người ta dễ lướt qua mộtbức ảnh mờ nhạt về một ông cụ cao tuổi, vận áo dài the đen,còng lưng kéo xe trên phố Hà Nội Không mấy người trẻthời nay biết đó là nhà tư sản nổi tiếng Ngô Tử Hạ đi quyêngạo cứu đồng bào

Từ gia đình một nông dân nghèo ở huyện Kim Sơn,Ninh Bình, ông làm thuê cho xưởng in ở Hà Nội, rồi dần trởthành một chủ xưởng in nổi tiếng nhất Đông Dương thời ấy,sau này là chủ tịch Đại hội đồng Quốc hội khóa 1 của nướcViệt Nam dân chủ cộng hòa

Thảm kịch khốn cùng lan ra, ông Ngô Tử Hạ vừa phátchẩn tiền bạc, lương thực của mình vừa trực tiếp kéo xe điquyên góp thêm dù lúc ấy ông đã hom hem ở tuổi 63

Nhắc lại hình ảnh xúc động này, nhiều người cao tuổi

ở Hà Nội vẫn còn nhớ ông là hội trưởng Hội cứu tế và trực