CƠ sở lý LUẬN về QUẢN lí dạy học môn TIN học ở TRƯỜNG TRUNG học PHỔ THÔNG THEO CHUẨN kĩ NĂNG sử DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN cơ bản

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ DẠY HỌC MÔN TIN HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO CHUẨN KĨ NĂNG SỬ DỤNGCÔNG NGHỆ THÔNG TIN CƠ BẢN Tổng quan nghiên cứu vấn đề Trong bất kì giai đoạn lịch sử

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ DẠY HỌC MÔN TIN HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO CHUẨN KĨ NĂNG SỬ DỤNG

CÔNG NGHỆ THÔNG TIN CƠ BẢN

Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Trong bất kì giai đoạn lịch sử nào, giáo dục cũng cóvai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế, văn hóa,chính trị, xã hội của mọi quốc gia Giáo dục có chức năngquan trọng là tái sản xuất sức lao động xã hội, phục vụ cho

sự phát triển xã hội Vì vậy, giáo dục luôn được chú trọng

và phát triển, không ngừng được cải tiến để phù hợp vớithời đại

Cùng với xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế,nguồn nhân lực được đào tạo phải có chuyên môn cao, kĩnăng nghề nghiệp thuần thục và tay nghề vững vàng Trướcyêu cầu đó, phát triển một cách toàn diện các kĩ năng nghềnghiệp, kĩ năng sống và giao tiếp bằng con đường giáo dục,trong đó có kĩ năng hỗ trợ phát triển nghề nghiệp (kĩ năng

sử dụng công nghệ thông tin) cho mỗi cá nhân là rất quantrọng

*Các nghiên cứu về dạy học môn Tin học ở trường THPT và dạy học môn Tin học ở trường THPT theo chuẩn

kĩ năng sử dụng CNTT cơ bản

Ngày 11 tháng 03 năm 2014, Bộ trưởng Bộ Thông tin

và Truyền thông ban hành Thông tư 03/2014/TT-BTTT quyđịnh chuẩn kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin [26] Điềunày khiến các trung tâm tin học, các cơ sở giáo dục nóichung và trường THPT nói riêng phải thay đổi phương thứccũng như chuẩn đầu ra nhằm hướng tới đạt được kỹ năng sửdụng CNTT

Trên thực tế, đã có nhiều đề tài nghiên cứu về việc dạyhọc môn Tin học Tác giả Ngô Thị Tú Quyên (2013),Trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên nghiên

cứu đề tài “Dạy học Tin học ở trường Trung học phổ thông theo định hướng tăng cường năng lực ứng dụng tin học học vào thực tiễn” Kết quả của đề tài đã đề xuất một số biện

pháp sư phạm trong dạy học Tin học nhằm phát triển cácnăng lực ứng dụng Tin học vào cuộc sống đó là:

- Hiểu rõ ứng dụng của tin học trong cuộc sống (cácphần mềm, các kiến thức trong SGK…)

- Đứng trước một vấn đề cụ thể trong cuộc sống, HSbiết được phải sử dụng tin học như thế nào để giải quyết bàitoán thực tiễn đang đặt ra mà trước hết là sử dụng tin học để

hỗ trợ việc học tập các bộ môn khác

- Phát hiện được trong cuộc sống những vấn đề có thể

xử lý bằng các kiến thức, công cụ tin học mà HS đã đượctrang bị trong môn tin học

- Có khả năng tự tìm hiểu và sử dụng được các ứngdụng tin học (ngoài những kiến thức được trình bày trongSGK) để giải quyết các vấn đề trong học tập và ngoài thựctiễn

- Có khả năng sử dụng các ngôn ngữ lập trình để pháttriển, mở rộng, tạo mới các công cụ tin học để ứng dụngtrong học tập và vào thực tiễn [21]

Năm 2015, đề tài “Thiết kế chương trình môn Tin học

ở trường Trung học phổ thông theo tiếp cận đầu ra” được

nghiên cứu bởi nhóm tác giả Phạm Kim Chung, Tôn QuangCường khoa Sư phạm, Đại học Giáo dục – Đại học Quốcgia Hà Nội Trong đề tài, các tác giả đã đề xuất chươngtrình môn tin học cấp THPT theo các giai đoạn: Phổ biếnCNTT; Ứng dụng CNTT trong các môn học, Tích hợp

CNTT trong chương trình giảng dạy và Chuyên sâu CNTT,xây dựng chuẩn đầu ra cho môn học Tin học và chuẩn chocác khối lớp, từ đó xác định được các nội dung dạy môn tinhọc ở các khối lớp với quan điểm chương trình có cấu trúc

mở, theo tiếp cận nhiều đầu ra, phù hợp phân hóa năng lực

và nhu cầu đối tượng, thuận tiện lồng ghép, tích hợp và gắnvới thực tiễn [5]

Về công tác dạy học môn Tin học theo chuẩn kỹ năng

sử dụng CNTT cơ bản, tại khoa Công nghệ thông tin,

trường Cao đẳng Sư phạm Trung Ương có đề tài “Xây dựng hệ thống bài tập trắc nghiệm theo chuẩn kĩ năng sử dụng CNTT” năm 2014 và đề tài “Xây dựng phần mềm hỗ trợ đánh giá theo chuẩn kỹ năng sử dụng CNTT cơ bản”

năm 2015 Kết quả là hình thành được hệ thống bài tập trắcnghiệm và phần mềm hỗ trợ để đánh giá kĩ năng sử dụngCNTT Từ đó, góp phần nâng cao kĩ năng sử dụng CNTTcho HS

Từ kết quả của những nghiên cứu ở trên, chúng ta thấyrằng hầu hết các tác giả tập trung vào vấn đề dạy học theohướng tăng cường năng lực ứng dụng Tin học vào cuộcsống, thiết kế chương trình môn Tin học theo tiếp cận đầu

ra, xây dựng những cách thức đánh giá và kiểm tra theo

chuẩn kỹ năng sử dụng CNTT nhưng theo Thông tư03/2014/TT-BTTT thì vẫn còn thiếu và chưa rõ các kĩ năng

sử dụng cho người học

*Các đề tài nghiên cứu về quản lí dạy học môn Tin học ở trường THPT và quản lí dạy học môn Tin học ở trường THPT theo chuẩn kĩ năng sử dụng CNTT cơ bản

Như đã nói ở trên, do ảnh hưởng của xu hướng toàncầu hóa, hội nhập quốc tế và việc ban hành thông tư quyđịnh chuẩn kỹ năng sử dụng CNTT khiến cho việc dạy họcmôn Tin học phải có những thay đổi nhất định Do vậy,hoạt động quản lí dạy học môn tin ở trường THPT cũngphải thay đổi Nhằm hướng tới việc nâng cao chất lượngquản lí dạy học môn Tin học ở trường THPT ở mức caonhất, nhiều đề tài hướng tới việc nghiên cứu vấn đề này.Tiêu biểu đề tài như luận văn thạc sĩ của tác giả Võ Hoàng

Phi Long (2008) nghiên cứu “Thực trạng công tác quản lí hoạt động giảng dạy môn Tin học tại các trường trung học phổ thông ở Thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang” Từ việc

phân tích thực trạng hoạt động giảng dạy môn Tin học ởtrường THPT Thành phố Mỹ Tho, tác giả đề xuất 9 biệnpháp: Nâng cao nhận thức về vai trò và tầm quan trọng của

việc xây dựng và phát triển đội ngũ GV; Xây dựng quy

hoạch phát triển đội ngũ GV; Tổ chức bồi dưỡng thườngxuyên về chuyên môn nghiệp vụ tin học cho đội ngũ GV;Tăng cường công tác quản lí, chỉ đạo chuyên môn đối với tổ

bộ môn; Tăng cường cải tiến PPDH; Tăng cường hướngdẫn phương pháp học, kiểm tra, đánh giá chất lượng học tậpcủa HS; Nâng cao trình độ tin học, năng lực quản lí của cán

bộ quản lí; Tăng cường cơ sở vật chất và các phương tiệnphục vụ giảng dạy và Xây dựng và hoàn thiện các văn bảnpháp quy, chính sách đãi ngộ đối với công tác giảng dạy[29]

Tác giả Lê Văn Hòa (2006) nghiên cứu “Thực trạng công tác quản lí việc giảng dạy Tin học tại các trường trung học phổ thông tỉnh Khánh Hòa và một số giải pháp”.

Qua đó, tác giả đã phân tích thực trạng công tác quản lígiảng dạy Tin học từ nội dung chương trình giảng dạy, cơ

sở vật chất, đội ngũ GV, quản lí việc giảng dạy và quản lí

nề nếp HS Từ đó, đề xuất 5 nhóm biện pháp đó là nhómbiện pháp tác động về số lượng; tác động về chất lượng; tácđộng đến quản lý và môi trường phát triển đội ngũ cán bộquản lý, GV tin học; tác động về nguồn lực và tác động vềchính sách nhằm nâng cao chất lượng quản lí giảng dạy tinhọc ở tỉnh Khánh Hòa [15]

Có thể thấy, các đề tài đều đã nghiên cứu và phân tíchthực trạng công tác quản lí dạy học Tin học trong các nhàtrường phổ thông một cách đầy đủ Song việc quản lí dạyhọc môn Tin học theo chuẩn kĩ năng sử dụng CNTT cơ bảnthì chưa được phân tích một cách rõ ràng và cụ thể theoThông tư 03/2014/TT-BTTT đã chỉ ra.

Dạy học môn Tin học ở trường trung học phổ thông theo chuẩn kĩ năng sử dụng CNTT cơ bản

Khái niệm dạy học, dạy học môn tin học

- Dạy học

Khi bàn về vấn đề này, nhiều tác giả cho rằng [24]:Dạy học là toàn bộ các thao tác có mục đích nhằm chuyểncác giá trị tinh thần, các hiểu biết, các giá trị văn hóa mànhân loại đã đạt được vào bên trong một con người Điều đó

trái ngược lại quan niệm của Socrate: “Bất cứ ai cũng có thể tự mình tìm đến chân lý nếu được hỗ trợ bằng phương pháp thích hợp, như hình thức tương tự ở các bà đỡ Bằng một số động thái, bà đỡ giúp cho thai nhi rời lòng mẹ; bằng những câu hỏi thích hợp, người ta khiến chân lý thoát ra từ trí não kẻ đối thoại” [20].

Theo giáo trình Giáo dục học, tác giả Nguyễn Ngọc

Bảo lại quan niệm rằng “Dạy học là một quá trình dưới sự lãnh đạo, tổ chức và điều khiển của người GV, người học tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức – học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm

vụ giảng dạy” [24] Chúng tôi tiếp cận theo quan điểm này

để nghiên cứu đề tài

- Dạy học môn Tin học

Hiện nay có nhiều cách hiểu khác nhau về Tin học.Theo tác giả Hồ Sĩ Đàm, Tin học là một ngành khoa học cómục tiêu phát triển và sử dụng máy tính điện tử để nghiêncứu cấu trúc, tính chất của thông tin, phương pháp thu thập,lưu trữ, tìm kiếm, biến đổi, truyền thông tin và ứng dụngvào các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội [8]

Như vậy, trong nhà trường, thông qua môn Tin học,trước hết là giáo dục cho HS phương pháp làm việc có kếhoạch, theo những chương trình định sẵn, là những điểm cơbản của tư duy thuật toán Đây là phẩm chất không nhữngcần thiết cho HS mà cho bất kỳ người nào muốn thành đạttrong nghiên cứu, sản xuất, quản lí Đồng thời những kĩnăng soạn thảo văn bản, lập bảng biểu, sơ đồ… giúp cho

HS tạo ra và tổ chức, biểu diễn các thông tin của mìnhthông qua các thông tin đã thu nhận được, và như vậy đãbiến tri thức của xã hội thành hiểu biết của mình.

Việc dạy học Tin học ở trường phổ thông nhằm cungcấp các kiến thức phổ thông và hình thành các kĩ năng cơbản của Tin học, CNTT và truyền thông cho HS làm cơ sởban đầu cho việc đào tạo nguồn nhân lực tương lai, đáp ứngyêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hướng tớinền kinh tế tri thức trong bối cảnh xã hội ngày càng chịutác động mạnh mẽ của thành tựu CNTT và truyền thông

Từ những quan điểm trên, chúng tôi hiểu dạy học mônTin học là: Dạy học môn Tin học là một quá trình dưới sựlãnh đạo, tổ chức và điều khiển của người GV, người học tựgiác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt độngnhận thức – học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm

vụ dạy học môn Tin học

Đặc điểm dạy học môn Tin học ở trường trung học phổ thông

Môn Tin học cho HS phổ thông có những đặc thù rấtquan trọng sau đây:

*Thực hành trên máy tính là bắt buộc và là một cấu thành của bài giảng lý thuyết

Đối với môn Tin học rất khó dạy khi GV hoàn toànkhông được dùng máy tính để minh họa hay thực hành cácthao tác mẫu của bài học Nếu thầy và trò trên lớp được họctập hoàn toàn với phấn và bảng (học chay), việc tiếp thukiến thức bài học có thể suy giảm đến 90% [6] Theo thiết

kế của chương trình, sách giáo khoa Tin học, các kiến thứccủa bài học được trình bày theo hướng giúp người học cókiến thức cơ bản để vận dụng thực hành trên máy tính

*Nhiều kiến thức và bài học được diễn đạt thông qua các bước thực hành và thao tác cụ thể trên máy tính

Rất nhiều bài học (các bài học thực hành) được diễnđạt hoàn toàn thông qua các thao tác cụ thể với phần mềm.Đây là đặc điểm mà GV phải chú ý để chủ động trong việcdiễn đạt bài học trong trường hợp không có máy tính trìnhdiễn trên lớp

*Kiến thức môn học gắn liền với công nghệ và thay đổi rất nhanh trên thế giới

Đặc thù này làm cho Tin học khác hẳn so với tất cảcác môn học có liên quan đến công nghệ hay học nghề

khác Sự phát triển của công nghệ phần mềm là để đáp ứngnhững yêu cầu đa dạng của công việc

*Khái niệm “tay nghề” Tin học có thể được hiểu và đánh giá theo nhiều cách và quan điểm đa dạng khác nhau

Thông thường chúng ta hiểu “nghề” và đánh giá “taynghề” theo các kĩ năng và thao tác cụ thể thuần túy “cơhọc” Đối với các môn khác, bản thân môn học là khép kínvới các tiêu chuẩn tương đối rõ ràng để đánh giá “tay nghề”.Còn đối với Tin học khái niệm “nghề” lại có thể được hiểutheo nhiều cách khác nhau bởi Tin học có liên quan trựctiếp đến rất nhiều ngành nghề, khoa học khác nhau Chươngtrình Tin học này chỉ giới hạn trong phạm vi bản thân cáckiến thức và kĩ năng cơ bản và nội tại của CNTT

*Môi trường thực hành rất đa dạng và không thống nhất

Đây cũng là một đặc thù rất nổi bật của bộ môn Tinhọc Chỉ nói riêng về hệ điều hành kiểu Windows cũng đã

có rất nhiều phiên bản khác nhau hiện đang được dùng tạiViệt Nam, như: Windows 95, 98, 98SE, ME, 2000Professional, 2000 Server, XP Professional, XP Home, win 7,

win 8, win 10 Hệ thống cấu hình đĩa đi kèm các tại các máytính cũng rất đa dạng Các máy tính có thể có một, hai haynhiều hơn các ổ đĩa cứng trong máy tính Hệ thống file chínhcủa hệ điều hành không nhất thiết được cài đặt trong đĩa cứng

C Trên các máy tính thậm chí có thể cài đặt song song nhiều

hệ điều hành khác nhau GV cần có chủ động cao nhất khigiảng dạy lí thuyết cũng như hướng dẫn thực hành cho HS.Thông tin trong các tài liệu giáo khoa chỉ mang tính pháp lí

về kiến thức môn học chứ không áp đặt qui trình thao tác trênmáy tính Với mỗi bài học cụ thể, tùy vào các điều kiện thực

tế mà GV có thể hoàn toàn chủ động trong việc trình bàykhái niệm, minh họa thao tác trên máy tính sao cho dễ hiểunhất đối với HS [6]

Từ các đặc thù quan trọng nêu trên, có thể rút ra một

số đặc điểm về dạy học môn Tin học khi đưa vào dạy họctrong nhà trường phổ thông như sau:

*Việc dạy học Tin học cần được tiến hành một cách linh hoạt, không nên quá áp đặt các tiêu chuẩn đánh giá chặt về phương pháp, hình thức tổ chức như các môn học khác trong nhà trường.

Trong nhà trường phổ thông, dạy học môn Tin học đòihỏi sự kết hợp song song giữa học lí thuyết và bài tập Do

đó, cần thiết phải có sự linh hoạt về phương pháp cũng nhưhình thức tổ chức trong dạy học môn Tin học Chẳng hạn,nếu đơn vị kiến thức nào mới và việc thực hành của HS gặpkhó khăn thì GV cần dành nhiều thời gian hơn và ngược lại

Về phương pháp dạy học Tin học chủ yếu là thực hành, dạyhọc theo dự án, các hoạt động trải nghiệm sáng tạo đượctiến hành độc lập hoặc có thể tích hợp với các môn khác

*Ưu tiên tối đa trang thiết bị cho GV khi giảng dạy môn Tin học

Như đã nói ở trên, dạy học môn Tin học đòi hỏi sự kếthợp song song giữa học lí thuyết và bài tập Nhiều kiến thức

và bài học được diễn đạt thông qua các bước thực hành vàthao tác cụ thể trên máy tính thì HS mới có thể hình dung rađược Vì vậy, việc đảm bảo trang thiết bị trong quá trìnhdạy học cũng rất quan trọng bởi nó có thể ảnh hưởng trựctiếp với chất lượng dạy học

*GV dạy môn Tin học và Nhà trường

GV dạy môn tin học cần cập nhật kiến thức thườngxuyên và cần được kiểm tra kiến thức thường xuyên Nhà

trường cần tạo điều kiện cho các GV có điều kiện học tập,nâng cao kiến thức và kinh nghiệm Đồng thời, GV phải tựbồi dưỡng, rèn luyện để nâng cao trình độ đáp ứng yêu cầudạy học của môn học.

Chuẩn kĩ năng sử dụng CNTT cơ bản

Theo Vụ Công nghệ thông tin, Bộ Thông tin vàTruyền thông, chuẩn kỹ năng sử dụng CNTT không phải làchương trình đào tạo mà là một ma trận kiến thức và kĩnăng mà người lao động cần có để đảm đương một côngviệc cụ thể trong mô hình hoạt động của cơ quan sử dụngnhân lực và xuất phát từ nhu cầu của người sử dụng laođộng Chuẩn kĩ năng có tính mở, được mô tả bởi tên, nhiệm

vụ mà người làm vị trí tương ứng phải thực hiện được, kiếnthức và kĩ năng cần có để đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ[4]

Chuẩn kĩ năng có 2 loại: cho người sử dụng CNTT nóichung và chuyên nghiệp – gắn liền với một nghề cụ thể, cóthể áp dụng cho cả khu vực công và tư

Theo Thông tư 03/2014/TT-BTTT của Bộ Thông tin

và Truyền thông, chuẩn kĩ năng sử dụng CNTT cơ bản gồm

06 mô đun sau:

- Mô đun kĩ năng 01: Hiểu biết về CNTT cơ bản

- Mô đun kĩ năng 02: Sử dụng máy tính cơ bản

- Mô đun kĩ năng 03: Xử lý văn bản cơ bản

- Mô đun kĩ năng 04: Sử dụng bảng tính cơ bản

- Mô đun kĩ năng 05: Sử dụng trình chiếu cơ bản

- Mô đun kĩ năng 06: Sử dụng Internet cơ bản

*Mục tiêu cụ thể

Trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành,môn Tin học là môn học chính khóa và được dạy ở tất cảcác trường THPT khắp cả nước Theo dự thảo chươngtrình giáo dục phổ thông mới, ở cấp Tiểu học và THCS,môn Tin học là môn tự chọn 3 Ở cấp THPT, môn Tin học(cùng với một số môn học khác) là môn tự chọn 2, dành chonhững HS có sở thích và khả năng muốn theo ngành, nghềthuộc lĩnh vực ICT tự chọn Điều này góp phần giảm cácmôn học bắt buộc, tăng các môn học và chuyên đề học tập

tự chọn theo nhu cầu, sở thích, nguyện vọng của HS, đápứng yêu cầu giai đoạn định hướng nghề nghiệp (cấp THPT)[2]

Theo tác giả Hồ Sĩ Đàm, trường Đại học Công nghệ Đại học Quốc gia Hà Nội, môn Tin học giúp cho HS hìnhthành và phát triển năng lực ứng dụng CNTT – truyền thôngnhư là một công cụ để mở rộng khả năng tiếp nhận tri thức

-và sáng tạo trong bối cảnh bùng nổ thông tin, đáp ứng yêucầu của thời đại số hóa và toàn cầu hóa, biến quá trình đàotạo thành quá trình tự đào tạo Có 03 nhóm mục tiêu chínhtương ứng theo các định hướng: học vấn số hóa phổ thông(DL), ứng dụng công nghệ thông tin – truyền thông (ICT)

và Khoa học máy tính (CS) [2]

Như vậy, mục tiêu của dạy học Tin học theo chuẩn kĩnăng sử dụng CNTT cơ bản như sau:

Về kiến thức: Trang bị cho HS một cách tương đối có

hệ thống các khái niệm cơ bản nhất ở mức phổ thông về Tinhọc – một ngành khoa học với những đặc thù riêng – cáckiến thức về hệ thống, thuật toán, cấu trúc dữ liệu, lậptrình, cơ sở dữ liệu và hệ quản trị cơ sở dữ liệu

Về kỹ năng: HS bước đầu biết sử dụng máy tính, biếtsoạn thảo văn bản, sử dụng Internet, khai thác được cácphần mềm thông dụng, giải được các bài toán đơn giảnbằng máy tính, bước đầu sử dụng được một hệ quản trị cơ

sở dữ liệu quan hệ cụ thể

Về thái độ: Rèn luyện HS phong cách suy nghĩ và làmviệc khoa học như sự ham hiểu biết, tìm tòi sáng tạo, chuẩnmực, chính xác trong suy nghĩ và hành động, say mê mônhọc, cẩn thận trong công việc, hợp tác tốt với bạn bè [3]

Nội dung dạy học môn Tin học theo chuẩn kĩ năng sử dụng CNTT cơ bản

Nội dung dạy học được hiểu là những tri thức, kỹnăng, kỹ xảo mà nắm được chúng sẽ đảm bảo quá tình làmphát triển năng lực trí tuệ và thể chất HS, hình thành thế

giới quan và đạo đức, hành vi tương ứng với nó chuẩn bịcho họ bước vào cuộc sống lao động.

Trong các nhà trường phổ thông, nội dung dạy họcmôn Tin học được thể hiện qua các bộ sách giáo khoa, giáo

án của giáo viên Cụ thể, cấu trúc nội dung chương trìnhmôn Tin học cấp THPT như sau:

Lớp 10: Nhập môn Tin học gồm các kiến thức về cáckhái niệm cơ bản của Tin học; một số kĩ năng ban đầu về sửdụng máy tính

Lớp 11: Lập trình gồm các kiến thức về các khái niệm

về lập trình, thuật toán, cấu trúc dữ liệu, ngôn ngữ lập trình;

kỹ năng ban đầu lập trình một số bài toán đơn giản thôngqua một ngôn ngữ lập trình cụ thể

Lớp 12: Hệ cơ sở dữ liệu gồm các kiến thức về cáckhái niệm ban đầu về cơ sở dữ liệu và hệ quản trị cơ sở dữliệu; bước dầu có kỹ năng khai thác một hệ quản trị cơ sở

dữ liệu cụ thể

(Cụ thể nội dung được trích trong phần phụ lục 7)

Phương pháp dạy học môn Tin học theo chuẩn kĩ năng

sử dụng CNTT cơ bản

Theo quan điểm Giáo dục học, phương pháp dạy học

là cách thức hoạt động phối hợp thống nhất của GV và HStrong quá trình dạy học được tiến hành dưới vai trò chủ đạocủa người GV nhằm thực hiên tối ưu mục tiêu và các nhiệm

vụ dạy học

Tin học là một môn học khá đặc thù, không giốngnhững môn học khác Do vậy, PPDH môn học này trongtrường phổ thông vừa kết hợp lí thuyết, vừa mang tính thựchành Cụ thể như sau:

*Phương pháp giảng dạy lí thuyết

Tin học là một môn học mang tính Khoa học và Ứngdụng điển hình Bên cạnh các khái niệm mang nhiều ýnghĩa khoa học và khá trừu tượng như thông tin, cấu trúcfile và thư mục, hệ điều hành, chúng ta thấy định hướngứng dụng rộng khắp của máy tính bao gồm phần cứng vàphần mềm Các ứng dụng của máy tính bao phủ rộng lớntrong mọi ngành nghề và cuộc sống Bên cạnh việc phảihiểu các khái niệm, ý nghĩa của vấn đề mang thuần túy tính

“Tin học” thì để hiểu sâu các ứng dụng còn cần phải có hiểubiết các kiến thức thuộc lĩnh vực chuyên môn của bản thâncác ứng dụng này Phần lớn các ứng dụng của Tin học đòi

hỏi các kĩ năng thao tác, thực hành chuẩn xác và hiểu biếtchuyên ngành không thuộc Tin học.

Với những nhận xét trên, việc giảng dạy lí thuyết mônTin học đòi hỏi sự linh hoạt rất cao của các GV Không thể

áp đặt kiến thức của GV hay sách giáo khoa làm chuẩn VớiTin học một khái niệm có thể có nhiều định nghĩa và nhiềucách hiểu khác nhau GV cần chú ý đến cái lõi của kiếnthức, đến kĩ năng sử dụng phần mềm và kết quả cuối cùngcủa bài làm HS

*Phương pháp dạy học theo module

Môn Tin học có một đặc thù khá rõ nét là chương trìnhđược chia thành các module tương đối độc lập với nhau Ví

dụ có các module: Hệ điều hành, Soạn thảo văn bản, Bảngtính điện tử, Lập trình Pascal, Cơ sở dữ liệu Mỗi modulenhư vậy sẽ có một đặc thù riêng trong cách giảng dạy lýthuyết và thực hành GV cần hiểu và phân biệt rõ các đặcthù này Không thể áp dụng chung một cách dạy cho tất cảcác module chương trình Tùy theo từng module kiến thức

mà các PPDH có thể rất khác nhau Ví dụ với module Hệđiều hành, việc giảng chủ yếu thông qua lí thuyết trình bàycác khái niệm và cho HS quan sát, thao các cụ thể bằng

chuột và bàn phím Với module Soạn thảo văn bản, các thaotác cụ thể là quan trọng nhất Với module Lập trình Pascal,điều quan trọng cần truyền đạt là tư duy thuật toán, minhhoạ bằng lập trình cụ thể trên máy tính

*Phương pháp dạy học bằng tình huống

Kiến thức lí thuyết của môn Tin học phải gắn liền vớithực hành Do vậy, khi dạy học Tin học trong trường phổthông, đặc biệt là các khái niệm, có thể thông qua các câuhỏi tình huống hoặc các thao tác cụ thể trên máy tính

*Phương pháp dạy học theo nhóm

Trên lớp GV cần tổ chức HS theo các nhóm, mỗinhóm khoảng từ 2 đến 10 HS Nhiệm vụ của các nhóm là:

- Cùng nhau bàn luận, trao đổi để tìm ra được lời giảicủa câu hỏi hoặc bài tập mà GV đưa ra trên lớp

- Cùng nhau thảo luận, tranh cãi về một chủ đề nào đó

do GV đưa ra

- Cùng tiến hành thực tập một bài thực hành theochương trình hoặc do GV cung cấp

- Cùng nhau thực hiện một đề tài, một nghiên cứu, lậptrình, giải một bài toán khó hoặc một bài tập lớn

*Phương pháp dạy học theo dự án

Dạy học theo dự án (DHDA) là một phương pháp dạyhọc tích cực, tạo điều kiện cho HS chủ động và tự lực trongmọi hoạt động để chiếm lĩnh tri thức bài học Khi học theo

dự án, HS có cơ hội hình thành và phát triển các kĩ nănghọc tập và xã hội cần thiết Vận dụng PPDH theo dự án vàodạy học môn Tin học là một hướng đi hợp lí và cần thiết bởiTin học là môn học lí thuyết gắn bó chặt chẽ với thực hành

Một số định hướng để vận dụng DHDA vào bộ mônTin học ở trường như sau:

1 Khi DHDA giáo viên phải biết cách phân tích và lựachọn những nội dung kiến thức, lựa chọn bài học phù hợp

và đưa ra dự án học tập phù hợp vì không phải bài nàocũng có thể dạy được theo dự án

2 Có nhiều cách khác nhau để tổ chức DHDA, có thể

sử dụng cả bài dạy; có thể tổ chức dạy trong một buổi ngoạikhóa riêng nhưng cũng có thể lồng vào trong từng tiết dạy.Tùy theo quỹ thời gian, cách dạy mà GV có thể điều chỉnh

để kết quả dạy học tốt hơn Trong tiết học GV cần biết xác

định từng mốc thời điểm khác nhau, thời điểm nào là truyềnthụ kiến thức cơ bản, thời điểm nào là bắt tay vào thực hiện

dự án

3 Trong các môn học của bậc THPT, Tin học là mônhọc ứng dụng – gắn với cuộc sống sôi động hàng ngày.Việc kết hợp “học và hành” có rất nhiều yếu tố thuận lợi đểthực hiện DHDA đối với môn học Tin học cho phép khaithác tối đa ưu thế của PPDH này và đặc điểm nổi bật củamôn học Đặc biệt chương trình Tin học có những nội dungrất gần gũi với đời sống thực tế Đây là điều kiện lí tưởng

để khơi nguồn cảm hứng trong hoạt động học tập của HS

4 Khi áp dụng DHDA vào chương trình Tin học, GV

có thể lựa chọn áp dụng những dự án mang tính chất để họcsinh khám phá kiến thức mới hoặc dự án mang tính chất đểhọc sinh củng cố kiến thức đã học

5 Môn Tin học ở bậc phổ thông có một đặc thù khá rõnét là chương trình được chia thành các module tương đốiđộc lập với nhau Khi áp dụng DHDA, GV cần lựa chọnnhững module có nội dung kiến thức gần gũi với HS, ứngdụng trong thực tế nhiều, thời lượng tiết bài tập thực hànhnhiều để triển khai