XÂY DỰNG và sử DỤNG TRÒ CHƠI PHÁT TRIỂN kỹ NĂNG xã hội CHO TRẺ KHUYẾT tật TRÍ TUỆ 4 5 TUỔI TRONG lớp mầm NON hòa NHẬP và THỰC NGHIỆM

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG TRÒ CHƠI PHÁT TRIỂNKỸ NĂNG XÃ HỘI CHO TRẺ KHUYẾT TẬT TRÍ TUỆ 4 - 5 TUỔI TRONG LỚP MẦM NON HÒA NHẬP VÀ THỰC NGHIỆM Trò chơi phát triển kĩ năng xã hội cho trẻ khuyết tậ

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG TRÒ CHƠI PHÁT TRIỂN

KỸ NĂNG XÃ HỘI CHO TRẺ KHUYẾT TẬT TRÍ TUỆ 4 - 5 TUỔI TRONG LỚP MẦM NON HÒA NHẬP

VÀ THỰC NGHIỆM

Trò chơi phát triển kĩ năng xã hội cho trẻ khuyết tật trí tuệ 4 – 5 tuổi trong lớp mầm non hòa nhập

Các nguyên tắc xây dựng và sử dụng trò chơi phát triển

kĩ năng xã hội cho trẻ khuyết tật trí tuệ

Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu giáo dục

Mục tiêu giáo dục Mầm non là giúp trẻ em phát triển

về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành nhữngyếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào lớp1; hình thành và phát triển ở trẻ em những chức năng tâm

lý, năng lực và phẩm chất mang tính nền tảng, những kỹnăng sống cần thiết phù hợp với lứa tuổi, khơi dậy và pháttriển tối đa những khả năng tiểm ẩn, đặt nền tảng cho việchọc ở cấp học tiếp theo và cho việc học tập suốt đời

Mục tiêu giáo dục tình cảm xã hội cho trẻ mẫu giáo 4

-5 tuổi là:

 Chơi thân thiện với bạn

 Thể hiện quan tâm đến người khác bừng lời nói, cửchỉ, hành động…

 Thực hiện công việc được giao đến cùng

 Thực hiện 1 số quy định trong gia đình, trường, lớpmầm non, nơi công cộng…

 Giữ gìn, bảo vệ môi trường: bỏ rác đúng nơi quyđịnh, chăm sóc con vật , cây cảnh; giữ gìn đồ dùng đồchơi…

Các trò chơi phát triển KNXH cho trẻ KTTT 4- 5 tuổitrong lớp mầm non hòa nhập cần đảm bảo mục tiêu này

Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống

Giáo dục là quá trình bao gồm nhiều thành tố: mụctiêu, nội dung, phương pháp, kết quả giáo dục Khi mục tiêugiáo dục được thiết lập sẽ cho ra đời nội dung giáo dục, từnội dung giáo dục người giáo dục phải lựa chọn phươngpháp phù hợp để mang lại kết quả giáo dục mong muốn.Như vậy các thành tố trên có mối quan hệ mật thiết và tácđộng qua lại lẫn nhau tạo thành 1 thể thống nhất Chính vìvậy các trò chơi phát triển KNXH cho trẻ KTTT 4 – 5 tuổicần phải mang tính hệ thống

Đảm bảo phát huy tính tích cực ở trẻ:

Tính tích cực là yếu tố quyết định tính hiệu quả củacác trò chơi phát triển KNXH Nếu các trò chơi được đềxuất phát huy được tính tích cực, hứng thú của trẻ thì sẽmang lại hiệu quả giáo dục tốt, trẻ nhanh chóng và dễ dàngnắm được các KNXH cần có

Đảm bảo tính hiệu quả, khả thi

Trong quá trình sử dụng các trò chơi phát triển KNXHcho trẻ KTTT 4- 5 tuổi trong môi trường cần phải tính đếnhiệu quả của chúng khi thực hiện và phải đáp ứng đượcnhững yêu cầu của thực tiễn Khi lựa chọn trò chơi để thựchiệ cần phải xác định được mục tiêu và nắm bắt được mức

độ chức năng hiện tại của trẻ Từ lựa chọn những trò chơiphù hợp, mang tính khả thi và hiệu quả cao khi áp dụng vàothực tiễn Việc đảm bảo tính khả thi, hiệu quả trong việc đềxuất các trò chơi sẽ giúp cải thiện được KNXH cho trẻ vàtiết kiệm được thời gian và công sức

Trò chơi phát triển kỹ năng xã hội cho trẻ KTTT 4 - 5 tuổi trong lớp mầm non hòa nhập

Các trò chơi phát triển KNXH cho trẻ KTTT 4 – 5 tuổitrong lớp mầm non hòa nhập đã xây dựng:

Trò chơi “Mởnút chai bằng

1 tay”

Kỹ năng ứng xử khimuốn mượn đồ dùng/

đồ chơi

Trò chơi “Cái

gì biến mất?”

Kỹ năng ứng xử khigặp người lạ

Trò chơi “Bé

đi chơi 1mình”

Kỹ năng lấy/ cất đồdùng đúng nơi quy

Trò chơi “Ainhanh tay”

Trò chơi “Tôi ở đây”

* Mục tiêu:

- Trẻ biết tên gọi

- Trẻ có những phản hồi xã hội

- Kích thích thị giác và thính giác

- Tăng cường khả năng ngôn ngữ

* Nguyên liệu: Một thùng đựng đồ to hoặc 1 mảnh vài lớnnhư khăn choàng to hay rèm

* Chuẩn bị:

Đặt chiếc thùng to hay rèm/ khăn choàng che kín 1 gócphòng Một giáo viên nấp sau thùng hoặc sau rèm trước khitrẻ vào phòng Khi trẻ vào phòng, giáo viên còn lại hướngdẫn trẻ ngồi đối diện với tấm rèm hoặc chiếc thùng

* Hướng dẫn

Một giáo viên làm mẫu bằng cách gõ tay vào chiếcthùng hoặc tấm rèm và hỏi “Cốc cốc cốc! Ai đang ở saucánh cửa này vậy?” Giáo viên đứng sau chiếc thùng hoặctấm rèm xuất hiện và nói “Xìn chào các bạn! Tôi là An”

Trò chơi “Đây là ai?”

* Mục tiêu:

- Trẻ nhận biết mình trong gương

- Trẻ được trải nghiệm cảm giác bất ngờ khi nhìn thấyngười khác trong gương

* Nguyên liệu: Gương và khăn

các mẫu câu đơn giản “Xin chào Mình tên là…Mình…tuổi.Mình học ở lớp ”

Trò chơi tình huống

* Mục tiêu:

Trẻ học được những kỹ năng xã hội cơ bản như nói lời

“cảm ơn/ xin lỗi” đúng hoàn cảnh

* Nguyên liệu: Một số tình huống hoặc câu chuyện xã hội

* Chuẩn bị: Trẻ ngồi theo hình vòng cung, giáo viên đưa rahình ảnh về tình huống cô đã chuẩn bị trước hoặc câuchuyện ngắn

* Hướng dẫn

Giáo viên kể 1 câu chuyện ngắn cho trẻ nghe Sau đócho trẻ hóa thân vào các nhân vật trong chuyện, trẻ sẽ nhớlại chi tiết và giải quyết các tình huống trong câu chuyện

đó

Nhóm trò chơi 2: Phát triển kỹ năng ứng xử trong các tình huống thường gặp ( khi cần giúp đỡ, khi muốn mượn đồ dùng/ đồ chơi, khi gặp người lạ)

Trò chơi “Cái gì biến mất”

* Mục tiêu: Rèn luyện khả năng ghi nhớ và kỹ năng ứng xửkhi cần giúp đỡ

* Nguyên liệu: Các đồ dùng để vẽ tranh, tô màu: bút chì,bút màu, giấy, khăn phủ, khay đựng

* Chuẩn bị: Giáo viên đặt các đồ dùng vẽ tranh vào khay,cho trẻ ngồi theo nhóm

* Hướng dẫn:

Giáo viên lấy khay đựng đồ vẽ tranh và giới thiệu chotrẻ các đồ dùng cần thiết để vẽ tranh Sau đó, chuẩn bị chomỗi nhóm 1 khay đồ dùng vẽ tranh, trước khi đưa cho trẻ,giáo viên bí mật cất đi 1 đồ dùng và yêu cầu trẻ gọi tênđược đồ dùng dó, cuối cùng trẻ nói câu “Cô ơi! Cho conmượn…” rồi về chỗ thực hiện theo nhóm

Trò chơi “Bé đi chơi 1 mình”

* Mục tiêu: Trẻ có kỹ năng ứng xử khi gặp người lạ

* Nguyên liệu: Giáo viên đóng người lạ và bánh kẹo trẻthích

* Chuẩn bị: Tình huống bé đi chơi 1 mình, giáo viên hóatrang thành người lạ

* Hướng dẫn:

Giáo viên cho trẻ xem video về ứng xử của bạn nhỏ khigặp người lạ cho bánh kẹo và rủ đi cùng, rút ra bài học chotrẻ Sau đó, cho trẻ tham gia vào trò chơi đóng vai đi chơi 1

mình, trẻ sẽ nhớ lại các chi tiết trong video và giải quyếttình huống khi gặp người lạ Giáo viên rút ra bài học lầnnữa để củng cố kiến thức cho trẻ.

Trò chơi “Mở nút chai bằng 1 tay”

* Mục tiêu: Trẻ biết thực hiện được kỹ năng giúp đỡ và xingiúp đỡ từ người khác Phát triển vận động tinh

* Nguyên liệu: chai nước nhỏ vùa tầm tay của trẻ

* Chuẩn bị: tổ chức cho trẻ ngồi bàn 2 bạn 1 nhóm

* Hướng dẫn: Giáo viên yêu cầu trẻ mở nút chai bằng 1 tay,khi trẻ không thực hiện được sẽ phải xin giúp đỡ từ bạn bêncạnh “Cậu giúp tớ mở nút chai này nhé!” Lần lượt từng trẻthực hiện

Nhóm trò chơi 3: Phát triển kỹ năng tham gia các hoạt động tập thể (luân phiên – chờ đợi, lấy/ cất đồ dùng đúng nơi quy định, rủ bạn cùng chơi)

Trò chơi “Đi xuyên qua đường hầm chân người”

* Mục tiêu

Hiểu điểm xuất phát và điểm kết thúc

Điều chỉnh cơ thể để phù hợp với những khoảng rộng,hẹp khác nhau của đường hầm

Là 1 phần của nhóm

Học cách xếp hàng

Nhận biết cơ thể người khác và biết giữa khoảng cáchphù hợp

* Nguyên liệu: 2 – 3 giáo viên/ CNV trong trường

* Chuẩn bị: Người lớn đứng thành hàng dọc và dạng chânthành hình chữ V

* Hướng dẫn

Khuyến khích tất cả trẻ bò qua đường hầm chân người.Cần 1 giáo viên đứng cuối hầm để điều tiết giao thông,hướng dẫn trẻ quay trở lại điểm xuất phát, tránh trường hợptrẻ bò ngược lại theo đường hầm gây tắc đường

Khi trẻ bắt đầu quen với trò chơi, giáo viên thi hẹpđường hầm lại để trẻ bò qua Trẻ buộc phải nghiêng ngườikhéo léo để vượt qua được đường hầm Tất cả hãy hát 1 bàihát khi trẻ bò qua đường hầm: “Bò qua đường hầm Cùng

bò qua hầm nào Bò qua đường hầm Chúng ta cùng đếncuối hầm nào”

Tổ chức trò chơi “Ai nhanh tay”

* Mục tiêu: Trẻ biết thực hiện kỹ năng lấy/ cất đồ chơi đúngnơi quy định và biết chơi luân phiên

* Nguyên liệu: Đồ dùng học tập trong lớp

* Chuẩn bị: Giáo viên có chuông và nhạc để đánh dấu thờigian

* Thực hiện:

Giáo viên phát cho mỗi trẻ thẻ tranh có hình đồ dùng/

đồ chơi bất kì Giáo viên bật 1 đoạn nhạc, trẻ sẽ đi tìm nơi

có đồ dùng đó, giáo viên rung chuông, trẻ nhanh chóngmang đồ chơi về cho cô, và ngược lại với cất đồ chơi

Trò chơi “kẹp bóng”

*

Mục tiêu: Phát triển kỹ năng hợp tác nhóm cho trẻ

* Nguyên liệu: Bóng bay và vạch xuất phát, rổ đựng bóng

* Chuẩn bị: Giáo viên chia nhóm trẻ, mỗi nhóm có 2 trẻ.Đứng xếp hàng tại vạch xuất phát

* Hướng dẫn: Giáo viên phổ biến luật chơi, 2 bạn sẽ kẹpquả bóng bay vào bụng, các con sẽ phải phối hợp thật khéoléo với nhau để bóng bay không bị rơi và mang bóng về rổ.Đội nào làm rơi bóng giữa đường sẽ quay về vạch xuất phátchơi lại từ đầu

Tổ chức thực nghiệm các trò chơi phát triến kỹ năng xã hội cho trẻ khuyết tật trí tuệ 4 – 5 tuổi trong lớp mầm non hòa nhập

Tổ chức thực nghiệm

Mục đích thực nghiệm: Nhằm đánh giá hiệu quả của các trò

chơi phát triển KNXH cho trẻ KTTT 4-5 tuôi trong lớpmầm non hòa nhập

Nội dung thực nghiệm:

- Do thời gian và phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúngtôi chỉ tiến hành thực nghiệm mỗi nhóm trò chơi chỉ lựachọn 1 trò chơi

Khách thể thực nghiệm: 1 trẻ KTTT 4 - 5 tuổi tại trường

Mầm non Ban Mai – Thanh Hóa và 1 trẻ KTTT 4 - 5 tuổi tạitrường Mầm non Naruto – Thanh Hóa

Các bước tiến hành thực nghiệm:

Bước 1: Xây dựng thang điểm đánh giá mức độ thựchiện kỹ năng

Thang điểm đánh giá mức độ thực hiện KNXH của trẻ KTTT 4 - 5 tuổi trong lớp mầm non hòa nhập

Mức độ thực hiện kỹ năng

Kí hiệ u

Điể

m số

Thực hiện thành thạo: Trẻ thực hiện các kỹ

năng một cách chủ động trong các tình huống

phù hợp ở môi trường quen thuộc hoặc cần

được nhắc nhở khi tới môi trường lạ

Cần hỗ trợ: Trẻ chưa chủ động thực hiện các

kỹ năng, chỉ khi được người lớn nhắc nhở,

động viên trẻ mới thực hiện Hoặc trẻ thực hiện

các kỹ năng nhưng không đúng hoàn cảnh

+/- 2

Không thực hiện được: Trẻ không cố gắng

thực hiện hoặc không thực hiện được kỹ

năng ngay cả khi được làm hướng dẫn và

e Xử lý và phân tích kết quả thực nghiệm

Mức độ thực hiện các KNXH của trẻ được đánh giábằng điểm số theo thang điểm đã được xây dựng

Trong quá trình mang thai, mẹ K không gặp bất cứ vấn

đề bất thường nào về sức khỏe, tuy nhiên, độ tuổi mang thai

và sinh con của mẹ K khá cao vì K là con hiếm muộn Conđược sinh ra bằng phương pháp đẻ thường, phát triển khỏemạnh, những kỹ năng về vận động của K phát triển bìnhthường như những trẻ khác

Tuy nhiên về ngôn ngữ và tương tác với những ngườixung quanh con còn rất hạn chế: 2,5 tuổi K mới biết nói nhờquá trình can thiệp tích cực của giáo viên trong đó có cả giờ

cá nhân và giờ nhóm, tuy nhiên hiện tại con nói rất nhanh

và ngọng, thường hay nhại lời và đôi khi nói những âm vô

nghĩa Hiện tại con đang học tại trường Mầm non Naruto –Thanh Hóa

Các kỹ năng hiện tại của NKK:

- Có thể trèo lên hoặc xuống cầuthang/khung cao 1m, bê đồ vật lên xuốngcầu thang không cần sự hỗ trợ, cũng đãbiết quan sát khi bước cầu thang

- Đã biết chạy và dừng lại đá bóng, chạyđón bắt bóng

2 Vận động

tinh -Biết lồng cốc, lồng hộp to – nhỏ số

lượng < 4, chủ động thử đúng/sai trong

- Xâu hạt to và trung bình, vặn/mở đồchơi có nắp vặn, lăn đất thành dải, cầmdao cắt hoa quả hat trờ chơi câu cá, xégiấy tự do hay vo tròn đất nặn

- Cầm bút bằng các ngón tay, bắt chước

vẽ nghuệch ngoạc đường tròn, vẽ cácđường nằm ngang/ thẳng đứng, di màunghuệch ngoạc trong khung hình

- Tự xem sách 1 mình, tự chỉ vào cáchình vẽ trong sách và nói về hình vẽ đó

Có sự tập trung chú ý và theo dõi tayngười chỉ khi tham gia vào hoạt độngnghe kể chuyện kết hợp với tranh

- Nhận biết về chức năng của đồ dùng,các bộ phận trên cơ thể, nhận biết về đặcđiểm của 1 số đối tượng như thức ăn hay

- Phân loại đồ vật theo màu sắc ( 2 – 3màu), tập hợp các đồ vật giống nhau haytheo nhóm, phân loại hình dạng, phânloại nhóm đối tượng theo dấu hiệu màusắc với số lượng màu nhiều hơn.

- Chỉ/ đưa/ phân loại màu sắc, hình dạngđơn giản, lấy đồ vật có màu sắc theo yêucầu, đếm vẹt và đếm nối tiếp từ 1 – 10,đặt/để đồ vật theo vị trí yêu cầu, thựchiện 1 số yêu cầu liên quan đến vị trítrong không gian như tiến lên trước/ lùilại sau/ tiến lên trên quay đằng sau, nhậnbiết phân biệt các kích thước to/ nhỏ

- Nhận biết 1 số trạng thái cảm xúc như:vui, buồn, giận; lớn hơn/ nhỏ hơn

4 Ngôn ngữ

-giao tiếp

cô kể chuyện ngắn kết hợp với tranh.

- Đã biết “dạ” khi được gọi tên, đưađúng đồ vật cho các đối tượng khácnhau, thực hiện các mệnh lệnh, chỉ dẫn 2bước, đã biết phân tách nhiệm vụ để thựchiện

- Có thể đáp ứng nhiều yêu cầu liên quan

và các từ chỉ hành động ở các môitrường khác nhau

- Đã sử dụng ngôn gữ trong quá trìnhgiao tiếp hằng ngày

- Đã phát âm được các câu có từ 2 – 3tiếng

- Vốn từ chủ yếu về môi trường xungquanh, đồ dùng hằng ngày hay các từ thểhiện nhu cầu như: đi tè, uống nước, bimbim…

- Đọc, hát vuốt đuôi 1 số bài thơ ngắn

quen thuộc.

- Có thể trả lời 1 số câu hỏi liên quan đếncác đối tượng như: ai/cái gì/con gì/xegì…hay các câu hỏi liên quan đến hoạtđộng, màu sắc, hình dạng, nghề nghiệp

- Mặc đồ: Có thể tự kéo quần trước vàsau khi đi vệ sinh, có thể tự mặc quầnchun, tự đeo khẩu trang, xỏ dép hay đeokính, đội mũ

- Vệ sinh cá nhân: Đã biết kiểm soát việc

đi vệ sinh, và thể hiện nhu cầu mongmuốn khi muốn tè, ị

- Quan hệ với bạn: Có các thao tác khichơi cùng bạn (chia sẻ hay giành đồ), bắtchước 1 số hoạt động chơi, vận động củacác bạn, chủ động gọi tên bạn khi muốn

“xin lỗi” đúng hoàncảnh

1

Lấy – cất đồ chơiđúng nơi quy định 2

Rủ bạn cùng chơi 1

a.Kế hoạch tổ chức trò chơi phát triển KNXH cho NKK

Hệ thống trò chơi sử dụng để thực nghiệm đối vớitrường hợp 1:

Trò chơi “Mởnút chai bằng

1 tay”

Kỹ năng ứng xử khimuốn mượn đồ dùng/

đồ chơi

Trò chơi “Cái

gì biến mất?”

Kỹ năng ứng xử khigặp người lạ

Trò chơi “Bé

đi chơi 1mình”

các hoạt

động tập thể

đường hầmchân người”

Kỹ năng lấy/ cất đồdùng đúng nơi quyđịnh

Trò chơi “Ainhanh tay”

Rủ bạn cùng chơi Trò chơi “kẹp

bóng”

Kết quả thực nghiệm sử dụng trò chơi

Sau khi tiến hành phỏng vấn giáo viên đồng thời quansát trẻ trong các hoạt động sinh hoạt hàng ngày nhằm thuthập những thông tin cần thiết liên quan đến KNXH Chúngtôi tiến hành tổ chức các trò chơi phát triển KNXH cho trẻ.Sau thời gian thực nghiệm 2 tháng, kết quả giáo dục manglại khá khả quan Cụ thể được trình bày ở bảng sau:

ST

Mức độ thực hiện TTN STN

“xin lỗi” đúng hoàncảnh

đúng nơi quy định 2 2

Rủ bạn cùng chơi 1 2

Dựa vào bảng số liệu cho thấy, các kỹ năng của NKK

đã được cải thiện tuy nhiên không thật sự đáng kể

Đối với NKK, trước thực nghiệm có 6 trong 9 kỹ năng

con chưa thực hiện được Hiện tại NKK đã biết chào hỏingười lớn và các bạn, chờ đợi đến lượt của mình, tuân thủ

sự luân phiên khi tham gia các hoạt động được tổ chức, conthực hiện kỹ năng này ở mức độ thành thạo Có nghĩa conthực hiện kỹ năng một cách chủ động và ở các môi trườngkhác nhau không cần sự nhắc nhở hay hỗ trợ của giáo viên.Điều này cũng chứng minh rằng chắc chắn kỹ năng giao

tiếp cơ bản và kỹ năng tham gia các hoạt động tập thể củaNNK sẽ được cải thiện nếu trong thời gian tới cả giáo viên

và cha mẹ thường xuyên nhắc nhở và rèn luyện cho trẻ Kỹnăng duy nhất con chưa thực hiện được là kỹ năng ứng xửkhi gặp người lạ, chúng tôi cũng nhận thấy đây là kỹ năngkhó đối với trẻ ở lứa tuổi này, trong thời gian tới cần tiếptục hướng dẫn và rèn luyện kỹ năng này cho con

TTV là con thứ hai trong gia đình Đang sống cùng bố,

mẹ và chị gái Hiện tại TTV đang học tại trường mầm nonBan Mai – Thanh Hóa

Các kỹ năng hiện tại của TTV

Lĩnh vực Khả năng của trẻ

Vận động

thô

- Trẻ đi lại, chạy nhảy bình thường

- Leo cầu thang: Có thể nhấc cùng lúc 2chân bò lên từng bậc thang một mà không