CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ BẢO VỆ BẢN THÂN CHO TRẺ 5-6TUỔI Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON Tổng quan nghiên cứu vấn đề Một số nghiên cứu về quản lý giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho
Trang 1CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ BẢO VỆ BẢN THÂN CHO TRẺ 5-6
TUỔI Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON
Tổng quan nghiên cứu vấn đề
Một số nghiên cứu về quản lý giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trên thế giới
Các chương trình giáo dục kỹ năng tự bảo vệ của các nước trên thế giới
Các nghiên cứu về kỹ năng tự bảo vệ nói chung và kỹ năng tự bảo vệ của trẻ nói riêng đã được nhiều tổ chức và cá nhân trên thế giới thực hiện như Tổ chức Giáo dục Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc (UNESCO), Qũy Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO),
… Công ước của Liên Hiệp Quốc về quyền trẻ em khẳng định: “Vì chưa đạt đến sự trưởng thành về mặt thể chất và trí tuệ, trẻ em cần phải được bảo vệ và chăm sóc đặc biệt, trước cũng như sau chào đời Các bậc cha mẹ là người chịu trách nhiệm chính trong việc nuôi nấng và giáo dục con cái của mình” “Không ai được phép làm tổn hại đến trẻ em Nghĩa vụ của chúng ta là tôn trọng và bảo vệ các em.
Trang 2Không ai được ngược đãi trẻ em trai và gái về mặt thể chất, bằng ngôn ngữ hoặc tình cảm, kể cả cha mẹ, thầy cô giáo hay những người chăm sóc trẻ” [13] “Các bậc cha mẹ có nghĩa vụ bảo vệ con cái của mình tránh mọi nguy cơ xâm hại tình dục dưới mọi hình thức khác nhau Không một ai,
kể cả cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, anh em, họ hàng, thầy cô, hàng xóm hay những người xa lạ, có thể lạm dụng và xâm hại trẻ em về mặt tình dục Lạm dụng tình dục trẻ em là một tội ác Nếu cha mẹ hay những người có trách nhiệm chăm sóc các em nhận thấy những điều đó mà không báo cho các nhà chức trách thì bị con là kẻ đồng phạm” [13].
Trong dự án về “Trẻ em và môi trường gia đình” (1990-1995) của UNESCO phối hợp cùng với WHO và UNICEF tập trung công sức vào những lĩnh vực có ý nghĩa sống còn như dinh dưỡng, kích thích ở trẻ sự phát triển toàn diện, cách nuôi dạy trẻ an toàn trong hoàn cảnh khó khăn,
về trẻ khuyết tật, về giáo dục tiền học đường bằng cách huy động hầu hết mọi lực lượng và tài nguyên cả hiện đại lẫn cổ truyền để cải thiện những năng lực và tiện nghi cho trẻ UNESCO đã tìm cách góp phần mình một cách lâu dài và
có hiệu quả để giúp trẻ phát triển và tự tin vào đời
Trang 3Tại nhiều nước phương Tây, thanh thiếu niên đã được học những kỹ năng về những tình huống sẽ xảy ra trong cuộc sống, cách đương đầu và đối diện với những khó khăn, cách vượt qua những khó khăn đó cũng như cách tránh những xung đột, mâu thuẫn, bạo lực giữa người và người Đó là những kỹ năng quan trọng để con người có thể thành công trong cuộc sống và làm việc hiệu quả hơn.
Ngoài ra, “Ở nước Cộng hoà Liên bang Nga đã có một số chương trình giáo dục kỹ năng xã hội, trong đó đặc biệt chú trọng đến việc giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân trước những tình huống khó khăn trong cuộc sống dành cho trẻ em và phụ huynh Luật bảo vệ an toàn cho trẻ em được ban hành rộng rãi trên cả nước Cộng hoà Liên bang Nga Các địa phương cũng tuyên bố cam kết bảo vệ an toàn cho trẻ em dưới mọi hình thức” [45].
Ở các nước khu vực Châu Á nói chung và những nước khu vực Đông Nam Á, gần với Việt Nam thì việc nghiên cứu và áp dụng thử nghiệm giáo dục các kỹ năng sống cơ bản có kỹ năng an toàn và tự bảo vệ cũng rất được quan tâm.
Tại Nhật một quốc gia thường xuyên xảy ra các thảm họa thiên nhiên và động đất nên việc giáo dục kỹ năng tự
Trang 4bảo vệ cho trẻ được tiến hành từ bậc học mầm non từ những bài học tình huống mô phỏng thực tế giúp trẻ biết cách tự bảo vệ mình Tại Hàn Quốc, học sinh tiểu học được học cách đối phó, thích ứng với các tai nạn như cháy, thiên tai,động đất.
Như vậy, một số quốc gia trên thế giới đã quan tâm đến việc giáo dục kỹ năng sống, đặc biệt kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ em từ lứa tuổi mầm non Những chương trình này nhằm hình thành cho trẻ em những kỹ năng cơ bản giúp chúng thích ứng và thành công trong cuộc sống tương lai.
Những tác phẩm về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ
Bên cạnh những chương trình giáo dục kỹ năng tự bảo vệ, cũng có nhiều tác phẩm hữu ích hỗ trợ sự phát triển, hoàn thiện kỹ năng này cho người học Chẳng hạn: “Tuyển tập “Những câu chuyện vàng về khả năng tự bảo vệ mình” của tác giả Bạch Băng cùng các đồng tác giả giúp trẻ nhận thức được tầm quan trọng của việc tự bảo vệ bản thân thông qua các câu chuyện diễn ra trong chính cuộc sống của trẻ nhỏ” [3] Hay trong tác phẩm: “45 cách dạy trẻ tự bảo vệ mình” của tác giả Yoon Yeo Hong được nhà xuất bản Thông tin và truyền thông dịch, xuất bản năm
2011 đã trình bày đan xen giữa lý thuyết và thực hành,
Trang 5giúp trẻ nhận biết các mối nguy hiểm và nâng cao cảnh giác, tự bảo vệ an toàn cho chính mình cũng như hướng dẫn trẻ cách đối phó hoặc thoát khỏi nguy hiểm tạm thời.
Những tình huống trong sách rất gần gũi với cuộc sống hàng ngày của trẻ Ngôn từ của sách cụ thể, dễ hiểu, không giáo điều, nhiều hình ảnh minh họa, rất phù hợp với trẻ em Trong cuốn sách: “Protecting the Gift – Keeping Children and Teenagers Safe (and Parents Sane)” “(Giúp trẻ em và thiếu niên an toàn) của tác giả Gavin De Becker thuộc bản quyền của nhà xuất bản Dell, New York Cuốn sách chia sẻ cái nhìn sâu sắc, những giải pháp thiết thực giúp phụ huynh hướng dẫn trẻ biết tự bảo vệ mình trước những tình huống nguy hiểm: Cha mẹ sẽ làm gì nếu con mình bị lạc nơi công cộng; làm thế nào để nhận diện một
kẻ lạm dụng tình dục; làm thế nào để nhận biết con của mình bị lạm dụng tình dục; làm thế nào để cải thiện sự an toàn cho trẻ ” [53].
Trong cuốn sách: “Raising the kids who can protect them self” (Nuôi dạy những đứa trẻ có thể tự bảo vệ mình) của tác giả Debbie và Mike Gardnert thuộc bản quyền của công ty McGraw Hill, Mỹ “Hai tác giả đã chia sẻ cho chúng ta phương pháp dạy trẻ xác định và thoát khỏi
Trang 6những tình huống nguy hiểm; cách nhận dạng những đặc điểm vị trí thoát hiểm cụ thể từ sân chơi đến những nơi mua sắm; và trẻ làm thế nào có được những quyết định thông minh về sự bảo vệ an toàn cho bản thân khi không có người lớn bên cạnh” [52].
Một số công trình nghiên cứu khoa học về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ:
“Từ những thập niên 80 của thế kỷ XX những nghiên cứu về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bắt đầu được quan tâm Người đầu tiên nghiên cứu vấn đề này là Giáo sư Tiến sĩ Gilbert J Botvin là Giáo sư về sức khỏe cộng đồng, Chuyên gia cao cấp về Tâm lý học, Trưởng khoa Phát triển kỹ năng sống thuộc trường Đại học Cornell, Mỹ Từ năm 1979, ông và cộng sự đã lập nên một chương trình giáo dục kỹ năng sống cho giới trẻ từ 17-19 tuổi Lúc đó,
kỹ năng tự bảo vệ cho người học cũng được quan tâm Một chương trình được lập ra nhằm giúp người học có khả năng từ chối những lời rủ rê sử dụng chất gây nghiện, nâng cao sự tự khẳng định bản thân, kỹ năng ra quyết định và tư duy phê phán” [11].
Năm 2002, nhóm tác giả người Mỹ: Ellen J.Hahn, MaryKay Rayens, Urelody Power Noland , Dawn Myers
Trang 7Christie đã công bố kết quả nghiên cứu của mình về kỹ năng sống và chỉ ra hiệu quả của giáo dục, độ tin cậy của việc thực hiện những chương trình giáo dục kỹ năng sống Tuy nhiên, chương trình mới chỉ dừng lại ở góc độ giáo dục và đánh giá chương trình giáo dục kỹ năng sống chứ chưa có những đánh giá về mức độ của từng kỹ năng cụ thể.
Năm 2003, tác giả J.Gordo Arbuckle và Elizabeth Dunn của trường Đại học Missouri thuộc Colombia đã công bố kết quả nghiên cứu về kỹ năng sống của trẻ có cha
mẹ phạm tội và chỉ ra những thiếu hụt về kỹ năng tự bảo vệ của chúng trước các tình huống nguy hiểm.
Năm 2005, tác giả Barry L.Boyd trong đề tài:
“Developing life skills in youth” (Phát triển kỹ năng sống trong giới trẻ) đã nghiên cứu nhiều về các kỹ năng sống cần thiết cho thanh thiếu niên hiện nay là: kỹ năng tự ứng phó, kỹ năng tìm kiếm sự giúp đỡ, kỹ năng tự nhận thức,
… Như vậy, đề tài cũng đã đề ra những biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ và thông qua kỹ năng tự ứng phó,
kỹ năng tìm kiếm sự giúp đỡ trong giới trẻ.
Trong đề tài: “Teaching personal safety skills to young children (Phương pháp dạy kỹ năng an toàn cho trẻ
Trang 8nhỏ) của tác giả Sandy K Wurtele và Julie Sarno Owens thuộc khoa Tâm lý, Đại học Colorado tại Colorado Springs,
CO, Mỹ Công trình đã nghiên cứu trên 406 trẻ mẫu giáo nhằm xác đ ịnh mức độ kỹ năng an toàn cá nhân, phòng chống lạm dụng tình dục ở trẻ từ đó đưa ra các biện pháp nâng cao kỹ năng an toàn cho trẻ” [19].
Vượt qua biên giới của các nước phương Tây, chúng
ta có thể điểm qua về một số công trình nghiên cứu về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo ở Cộng hoà Liên bang Nga Các tác giả Н Авдеева, О Князева, Р Стеркина đã nghiên cứu đề tài khoa học “Cơ sở lý luận về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo lớn” với lập luận rằng, việc giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo là rất quan trọng đối với sự phát triển của trẻ trong
xã hội, nhưng người lớn cần quan tâm, hỗ trợ, giáo dục trẻ đạt được những kỹ năng này trong điều kiện xã hội hiện đại.
Đề tài “Cơ sở lý luận về giáo dục kỹ năng tự bảo
vệ cho trẻ mẫu giáo lớn” được nghiên cứu trên cơ sở đề
án Chuẩn quốc gia về Giáo dục mầm non của Cộng hoà Liên bang Nga năm 2010 Dựa trên những thành tựu giáo dục mầm non truyền thống của Nga, đề tài nghiên cứu đưa
Trang 9thêm vào những nội dung mới phản ánh những thay đổi trong đời sống xã hội hiện đại (ví dụ: mục «Trẻ em và những người xung quanh») Trong đề tài đã thể hiện những giờ học mẫu và những biện pháp tổ chức các giờ học nhằm hỗ trợ trẻ em lĩnh hội kiến thức, kỹ năng tự bảo
vệ cá nhân phù hợp với cách tiếp cận tâm lý- giáo dục học hiện đại [46].
Bằng việc xác định các nội dung cơ bản và định hướng phát triển của trẻ em, các tác giả của chương trình
đã nghiên cứu nội dung, hình thức và phương pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo lớn ở tất cả các cơ
sở giáo dục mầm non sao cho phù hợp với đặc điểm cá nhân và độ tuổi của trẻ em, sự khác biệt văn hóa xã hội, bản sắc và điều kiện sống của gia đình, cũng như tình hình kinh tế - xã hội của từng địa phương Phương châm giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo lớn dựa trên những vốn kinh nghiệm sống, sở thích và đặc điểm hành vi của từng trẻ.
Phần cuối cùng của đề tài nghiên cứu bao gồm các nguyên tắc cơ bản giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ, những kiến nghị đối với các giảng viên, cán bộ quản lý và giáo viên mầm non, cũng như các đề xuất hợp tác với phụ
Trang 10Trẻ em trên các đường phố của thành phố.
Mỗi chủ đề bao gồm nhiều đề tài nhỏ Ví dụ: trong chủ đề "Đứa trẻ ở nhà", bao gồm các đề tài sau đây:
Nhận diện người lạ, người quen;
Tình huống nguy hiểm trong cuộc sống hàng ngày Sau khi phân tích một số chủ đề, các tác giả đã đưa những kinh nghiệm thực tiễn làm nền tảng cho Chương trình của Н.Н Авдеевой, О.Л Князевой, Р.Б Стеркиной
"Cơ sở lý luận về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ của trẻ mầm non” Kết quả của đề tài nghiên cứu được xem như một tài liệu hỗ trợ giáo viên mầm non trong giáo dục trẻ em thể hiện nhu cầu và cách xử lý trong các tình huống nguy hiểm
Trang 11Vào năm 2012, đề tài “Giáo dục các kỹ năng an toàn cho trẻ mẫu giáo” của các tác giả là giảng viên trường Đại học Sư phạm Ulianov đã đưa ra các nhận định: báo cáo đáng sợ của tội phạm đối với trẻ em đã chứng minh về sự thiếu chủ động của trẻ khi đối mặt với sự nguy hiểm Nhiệm vụ chính của giáo viên và phụ huynh là lựa chọn các nội dung, hình thức, biện pháp giáo dục phù hợp với sự phát triển của trẻ Qua đó, dạy cho trẻ cách phòng tránh những sự nguy hiểm, mối đe doạ trong thực tế, nếu gặp phải thì trẻ có thể biết cách xử lý và tự bảo vệ mình.
“ Biện pháp trò chơi được lựa chọn đầu tiên để tiến hành giáo dục hình thành các kỹ năng an toàn của trẻ An toàn cho trẻ em trong độ tuổi mẫu giáo có thể là một chủ
đề chơi trong các trường mầm non ở Cộng hòa Liên Bang Nga Trong trò chơi, trẻ em sẽ được học những mẫu hành
vi tự tin để xử lý tình huống nguy hiểm Trước khi chơi, trẻ em cần phải nói về tình huống nguy hiểm với những đứa trẻ khác, phân tích lựa chọn hành vi đúng để không dẫn đến một hậu quả đáng tiếc Do đó, việc giáo dục các kỹ năng an toàn cho trẻ mẫu giáo là rất cần thiết nhằm giúp trẻ ứng phó với những tình huống xảy ra trong thực tế cuộc
Trang 12sống hôm nay và trong tương lai” [50].
Nhìn chung, phần lớn các công trình nghiên cứu trên thế giới về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ mầm non còn hạn chế cả về số lượng và nội dung nghiên cứu chủ yếu về giáo dục kỹ năng sống dành cho trẻ tiểu học
và vị thành niên.
Một số nghiên cứu về biện pháp giáo dục kỹ năng
tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở Việt Nam
Các chương trình giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ tại Việt Nam
Những năm gần đây, kỹ năng tự bảo vệ bản thân là một trong những thuật ngữ được nhắc đến nhiều trong các câu chuyện của giáo dục Với ý nghĩa quan trọng và cần thiết cho tất cả mọi người đặc biệt là trẻ em, nó trở thành vấn đề được cả ngành giáo dục và xã hội quan tâm.
Nhiều chương trình, dự án giáo dục kỹ năng tự bảo
vệ do các Tổ chức phi chính phủ phối hợp với Chính phủ Việt Nam đã được thực hiện Dự án: “Giáo dục phòng tránh tai nạn bom mìn cho học sinh tiểu học, được tiến hành với
sự phối hợp giữa Sở giáo dục và đào tạo tỉnh Quảng Trị với
Tổ chức Cứu trợ - Phát triển Mỹ Cathilic Relief Services.
Dự án giúp các trường tiểu học trong khu vực tiếp nhận kỹ
Trang 13năng để thực hành và tuyên truyền các thông điệp giáo dục phòng tránh bom mìn và đối xử thân ái với người khuyết tật đến cộng đồng” [9].
Chương trình “Phòng tránh tai nạn thương tích” do
Ủy ban bảo vệ và chăm sóc trẻ em phối hợp với Tổ chức UNICEF triển khai Chương trình nhằm giúp giảm thiểu tỉ
lệ trẻ em bị chết và tàn tật do tai nạn thương tích ở Việt Nam.
Chương trình “Bạn hữu trẻ em” được thực hiện trong khuôn khổ Chương trình hợp tác quốc gia giữa Chính phủ Việt Nam và UNICEF giai đoạn 2010-2016 Đây là chương trình kết hợp các chương trình giáo dục, phát triển
và sống còn của trẻ em, bảo vệ trẻ em và chính sách xã hội của UNICEF hỗ trợ cung cấp các dịch vụ lồng ghép cho trẻ em ở Hà Nội, giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại trẻ em, phòng chống tai nạn thương tích cho trẻ, “Kỹ năng
từ chối – nói không” với những cám dỗ của cuộc sống; trang bị cho trẻ những kỹ năng tự bảo vệ mình trước những nguy cơ như bóc lột sức lao động, ma túy, lạm dụng tình dục, biết làm chủ chính mình, kỹ năng nhận thức và quản
lý cảm xúc, kỹ năng điều hành sinh hoạt nhóm…[44].
Bộ Giáo dục đã ph ối hợp với Ngành Công An, Ủy
Trang 14ban An toàn giao thông quốc gia đưa ra “Chương trình giảng dạy thí điểm và tổ chức nhiều cuộc thi tìm hiểu luật
an toàn giao thông cho trẻ em các trường từ mẫu giáo đến phổ thông trung học để trang bị những kiến thức ban đầu
về luật giao thông Tuy nhiên, chương trình này mới chủ yếu đưa ra các thông điệp về an toàn mà chưa chú trọng sử dụng các phương pháp giáo dục làm thay đổi hành vi người học” [9].
Nhìn chung, các chương trình trên đã giúp trẻ em, thanh thiếu niên nhận thức kỹ năng tự bảo vệ bản thân là cần thiết đối với bản thân và bước đầu giáo dục hình thành
kỹ năng này cho bản thân mình Đồng thời nâng cao nhận thức của gia đình, cộng đồng, xã hội trong việc thực hiện quyền trẻ em Tuy nhiên, các chương trình này phạm vi triển khai còn cục bộ, không thường xuyên, thời gian thực hiện ngắn vì vậy đối tượng thụ hưởng lợi ích của chương trình còn hạn chế Hơn nữa, khi các dự án kết thúc thì chưa
có các biện pháp để duy trì các nội dung của dự án cũng như chưa có những khảo sát đánh giá sự kết nối các nội dung của dự án, chương trình Mặt khác, đối tượng chủ yếu của các chương trình, dự án là học sinh tiểu học, trung học
cơ sở, trung học phổ thông và chưa thật sự có nhiều chương
Trang 15trình, dự án dành cho trẻ mẫu giáo.
Những tác phẩm về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ
Tác giả Huyền Linh trong cuốn sách: “Cẩm nang tự
vệ an toàn trong nhà” và “Cẩm nang tự vệ an toàn ra ngoài” nhà xuất bản Thanh niên, năm 2011 đã hướng dẫn trẻ rất chi tiết, tỉ mỉ cách xử lý các tình huống thiếu an toàn với bản thân Với những tình huống rất đa dạng, gần gũi với cuộc sống của trẻ nhỏ [22], [23] Trong tác phẩm:
“Cẩm nang tự vệ cho con bạn” và “Cẩm nang an toàn cho con bạn” của tác giả Lâm Trinh do nhà xuất bản Văn Hóa Thông Tin phát hành năm 2011 đã đưa ra các cách giúp trẻ biết ứng phó trong những tình huống nguy hiểm, những hoàn cảnh thiếu an toàn [37], [38].
Tác giả Vũ Thị Ngọc Minh và Nguyễn Thị Nga trong cuốn sách: “Giúp bé có kỹ năng nhận biết và phòng tránh một số nguy cơ không an toàn, của nhà xuất bản Dân trí, năm 2012 cũng đã đưa ra 9 tình huống phổ biến trong cuộc sống mà trẻ có thể gặp nguy hiểm cùng với những biện pháp giúp phụ huynh và giáo viên hướng dẫn, giáo dục cho trẻ” [24].
Từ năm học 2011- 2012 khi Bộ giáo dục và Đào tạo chính thức đưa nội dung giáo dục kỹ năng sống vào
Trang 16chương trình chính khóa cho học sinh tiểu học thì cũng đã
có nhiều tài liệu giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học được biên soạn chẳng hạn tài liệu: “Hoạt động thực tiễn tìm hiểu kỹ năng sống dành cho học sinh” của nhóm tác giả Trần Thời Kiến (Chủ biên), Đường Lệ, Đường Phương của nhà xuất bản Giáo dục đã trình bày những cách xác lập chủ đề hoạt động, lập kế hoạch hoạt động, kế hoạch hoạt động cụ thể nhằm hình thành kỹ năng sống phù hợp với học sinh tiểu học, trong đó có kỹ năng an toàn, giúp trẻ học được cách tự bảo vệ và tự cứu lấy mình.
Trong bộ sách: “Tủ sách trường học an toàn” của nhóm tác giả Nam Hồng, Dương Phong, Ngọc Lan của nhà xuất bản Đại học Sư phạm Bộ sách gồm 4 cuốn: Ngôi nhà an toàn cho trẻ, An toàn cho trẻ trong cộng đồng
xã hội, An toàn cho trẻ trên đường phố và nơi thiên nhiên,
Sơ cấp cứu các loại tổn thương do tai nạn ở trẻ em Bộ sách giúp trẻ đối mặt có hiệu quả trước những nguy hiểm, những tình huống nguy hiểm có thể xảy ra khi tự mình tiếp xúc với môi trường thiên nhiên và bên ngoài xã hội cũng như giúp trẻ biết rõ nguyên nhân của các tai nạn có thể xảy ra đối với trẻ ở nơi công cộng.
Một số công trình nghiên cứu khoa học về giáo dục
Trang 17kỹ năng tự bảo vệ ở Việt Nam
Hiện nay, tại Việt Nam những công trình nghiên cứu khoa học độc lập về kỹ năng tự bảo vệ và giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ còn hạn chế về số lượng Tuy nhiên,
kỹ năng tự bảo vệ cũng được đề cập đến trong một số công trình nghiên cứu khoa học về kỹ năng sống của trẻ Chẳng hạn, trong đề tài nghiên cứu về: “Giáo dục kỹ năng sống ở Việt Nam, của nhóm tác giả Nguyễn Thanh Bình, Lưu Thu Thủy, Nguyễn Kim Dung, Vũ Thị Sơn đã khái quát những kỹ năng sống đặc thù với từng lứa tuổi trong
đó với trẻ mầm non có kỹ năng phòng tránh tai nạn, thương tích Đề tài đã khái quát được những nội dung giáo dục kỹ năng sống đã được triển khai tại Việt Nam bao gồm nội dung giáo dục kỹ năng phòng chống tai nạn, thương tích cho trẻ em, các kỹ năng thực hiện quyền trẻ em” [7] Tuy nhiên, đề tài chưa có những đánh giá cụ thể biểu hiện thực trạng kỹ năng tự bảo vệ của trẻ mầm non.
Tác giả Mai Hiền Lê trong đề tài: “Kỹ năng sống của trẻ mẫu giáo lớn trường mầm non Thực hành Thành Phố Hồ Chí Minh” năm 2010 cho thấy kỹ năng giữ an toàn cá nhân của trẻ còn ở mức độ thấp [18].
Tác giả Lê Thị Thanh Thúy trong đề tài nghiên cứu:
Trang 18“Biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động vui chơi” đề tài được triển khai nghiên cứu tại một số trường mầm non tại Hà Nội Kết quả nghiên cứu cho thấy kỹ năng tự phục vụ và tự bảo vệ mình… đạt ở mức độ thành thạo chiếm tỉ lệ thấp [35].
Năm 2012, trong đề tài nghiên cứu cấp cơ s ở: “Kỹ năng tự vệ cho trẻ 5-6 tuổi trong trường mầm non tại Thành Phố Hồ Chí Minh” của tác giả Mai Hiền Lê cho thấy mức độ hình thành kỹ năng tự bảo vệ của trẻ còn thấp [19].
Hiện nay, các công trình nghiên cứu một cách có hệ thống, dựa vào những cơ sở giáo dục học để tìm hiểu thực trạng giáo dục cũng như đề ra các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi hầu như chưa có Vì vậy, việc xác định các nội dung, biện pháp giáo dục kỹ năng này là việc làm cần thiết.
Như vậy, kỹ năng tự bảo vệ là một trong những kỹ năng quan trọng và cần thiết đối với trẻ, tuy nhiên việc nghiên cứu kỹ năng này còn hạn chế, mới chỉ dừng lại trong các chương trình triển khai giáo dục kỹ năng này.
Tại Việt Nam, những tài liệu biên soạn cho kỹ năng
tự bảo vệ của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi còn ít Những công
Trang 19trình nghiên cứu khoa học về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ chưa nhiều, do vậy chưa có những đánh giá cụ thể và mang tính khái quát về thực trạng của việc giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ, từ đó đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng này cho trẻ.
Từ những quan điểm, chủ trương, chính sách phát triển giáo dụccủa Đảng và Nhà nước, nhiều tác giả đã nghiên cứu về công bố nhữngcông trình khoa học và quản lý giáo dục mầm non So với hệ thống giáodục mầm non trong toàn quốc tác giả Lê Bạch Tuyết với cuốn “Một sốvăn bản về công tác quản lý giáo dục mầm non qua các thời kỳ” năm
2008, tác giả Phạm Thị Sửu (Chủ biên)với cuốn “60 năm giáo dục mầmnon Việt Nam” (1946 -2006) đã đưa ra 7 quan điểm cơ bản của giáo dục mầmnon :
Giáo dục mầm non là khâu đầu tiên của quá trình đào tạo nhân cách conngười Việt Nam mới;
Giáo dục mầm non coi trẻ dưới 6 tuổi đang phát triển với tốc độ cựcnhanh là đối tượng của mình
Giáo dục mầm non coi trẻ là chủ thể tích cực của hoạt động (khái niệmhoạt động ở đây bao gồm cả hoạt động đối tượng lẫn hoạt động giao tiếp);
Giáo dục mầm non trở thành một hệ thống tác động đồng bộ đến nhâncách toàn vẹn của trẻ thông qua nhiều hình thức mang tính thích hợp;
Giáo dục mầm non cần gắn trẻ với cuộc sống người lớn;
Giáo dục mầm non chủ trương kết hợp giáo dục trẻ trong nhóm với việc
cá biệt hóa quá trình giáo dục trẻ đối với mỗi trẻ em;
Trang 20Kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục mầm non gia đình với giáo dụcmầm non xã hội.
Những năm qua được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Nhànước; Sự tích cực, chủ động phối hợp chặt chẽ với các cán bộ, Ngành TrungƯơng và các địa phương, Giáo dục mầm non có bước phát triển mới, diện mạomới: Mạng lưới trường lớp và quy mô phát triển, chất lượng chăm sóc giáo dụctrẻ từng bước được nâng lên; Nhận thức các cấp, các ngành vã xã hội về vị trí,vai trò của giáo dục mầm non được nâng lên; Các địa phương đã tiến hành côngtác hóa giáo dục nhằm tập trung huy động các nguồn lực để chăm sóc, pháttriển giáo dục mầm non Để đạt được kết quả đó có sự nỗ lực phấn đấu, đónggóp to lớn của đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục giáo viên mầm non là lực lượngnòng cốt triển khai thực hiện thắng lợi chủ trương, chính sách phát triển giáodục mầm non
Trong những năm qua công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đềquản lý hoạt động giáo dục trẻ ở các trường mầm non được thể hiện ởmột số công trình dưới dạng đề tài luận văn cao học như: Tác giả NguyễnVăn Anh (2006) nghiên cứu đề tài: “Các giải pháp quản lý giáo dục mầm nontỉnh Quản Nam” Tác giả Nguyễn Hương Liên (2014) nghiên cứu đề tài:
“Quản lý công tác giáo dục trường mầm non ở Quận Thanh Xuân, thành phố
Hà Nội” Tác giả Nguyễn Thị Minh Nguyệt (2014) nghiên cứu đề tài: “Quản
lý giáo dục trường mầm non ở Quận Ba Đình, thành phố Hà Nội” Tác giả HồThu Phương (2014) nghiên cứu đề tài: “Quản lý công tác giáo dục ở cáctrường mầm non công lập thành phố Hà Nội”
Nhìn chung, những nghiên cứu nói trên chủ yếu đề cập đếnnhững vấn đề lý luận chung của công tác giáo dục mầm non ở các địabàn khác nhau; tất cả đều thống nhất về vai trò quan trọng và sự cầnthiết phải tiến hành công tác giáo dục mầm non Đồng thời các côngtrình nghiên cứu trên đã làm rõ cơ sở pháp lý của công tác giáo dục
Trang 21mầm non, từ đó tạo ra những luận cứ để đánh giá thực trạng và đề xuấtcác biện pháp quản lý giáo dục mầm non ở các địa bàn khác nhau; vàcoi như đây là một giải pháp then chốt nhằm nâng cao chất lượng giáodục trong trường mầm non.
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, các tác giả đứng trên những góc
độ khác nhau, nhất là từ thực tiễn công tác giáo dục mầm non của từngđịa bàn cụ thể để khái quát các biện pháp quản lý có hiệu quả công tácgiáo dục, với mục đích chung là nâng cao chất lượng giáo dục mầm nonhiện nay Trong các luận văn kể trên, mỗi đề tài nghiên cứu trên mộtphạm vi, thời gian và địa bàn khác nhau; kết quả nghiên cứu của các luậnvăn trên đã tạo ra những gợi ý, định hướng về cơ sở nền tảng lý luậnquản lý giáo dục, tác giả luận văn sẽ kế thừa, phát triển kết quả nghiêncứu đó để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài của mình
Tuy nhiên, thực tế các trường mầm non trên địa bàn huyện MỹĐức, thì vấn đề quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng bảo vệ bản thân chotrẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non có nét đặc thù riêng của nó, vì vậycần có biện pháp quản lý phù hợp, song theo hiểu biết của tác giả thìchưa có luận văn nào nghiên cứu một cách toàn diện, chuyên sâu về vấn
đề này Do đó, đề tài luận văn sẽ nghiên cứu và đánh giá đúng thực trạngquản lý hoạt động giáo dục kỹ năng bảo vệ bản thân cho trẻ 5-6 tuổi ởcác trường mầm non, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý có hiệu quảcông tác này, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trẻ ở các trườngmầm non trên địa bàn huyện Mỹ Đức, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản,toàn diện giáo dục hiện nay
Các khái niệm
Kỹ năng tự bảo vệ bản thân của trẻ 5-6 tuổi:
Khi nói đến thuật ngữ “tự bảo vệ” thông thường người ta thường