CƠ sở lý LUẬN về PHÁT TRIỂN DU LỊCH bền VỮNG

Trong Báo cáo "Tương lai chung của chúng ta" của Hộiđồng Thế giới về Môi trường và Phát triển của Liên hợp quốc 1987, phát triển bền vững được định nghĩa "là sự phát triển đáp ứng được n

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH

tế mũi nhọn, hàng đầu của nhiều quốc gia trên thế giới Hộiđồng Lữ hành và Du lịch quốc tế (WTTC) đã công nhận dulịch là một ngành kinh tế lớn nhất thế giới, vượt trên cảngành sản xuất oto, thép, điện tử và nông nghiệp Mặc dùhoạt động du lịch đã có nguồn gốc rất lâu và phát triển vớitốc độ rất nhanh như vậy, song cho đến nay, khái niệm “dulịch” vẫn được hiểu rất khác nhau tại các quốc gia và từnhiều góc độ khác nhau, đúng như giáo sư tiến sĩ Berneker

– một chuyên gia về du lịch trên thế giới đã nhận định: “Đốivới du lịch, có bao nhiêu tác giả nghiên cứu thì có bấynhiêu định nghĩa” Sau đây, chúng ta cùng xem xét một sốkhái niệm tiêu biểu về du lịch:

Năm 1811, lần đầu tiên tại Anh có định nghĩa về dulịch: “Du lịch là sự phối hợp nhịp nhàng giữa lí thuyết vàthực hành của các hành trình với mục đích giải trí”

Giáo sư tiến sĩ Hunziker và Giáo sư tiến sĩ Krapf – haingười được coi là người đặt nền móng cho lí thuyết về cung

du lịch đưa ra định nghĩa như sau: “Du lịch là tập hợp cácmối quan hệ và các hiện tượng phát sinh trong các cuộchành trình và lưu trú của những người ngoài địa phương,nếu việc cư trú đó không thành thường xuyên và không liênquan đến hoạt động kiếm lời”

Ông Michael Cotlman – người Mỹ lại đưa ra một kháiniệm rất ngắn gọn về du lịch: “Du lịch là sự kết hợp vàtương tác của 4 nhóm nhân tố trong quá trình phục vụ dukhách bao gồm du khách, nhà cung ứng dịch vụ du lịch, cưdân sở tại và chính quyền nơi đón khách du lịch”

Theo luật du lịch năm 2005 thì : “Du lịch là các hoạtđộng có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi

cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu thamquan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thờigian nhất định.”

Mặc dù chưa có khái niệm “du lịch” thống nhất trên thếgiới cũng như ở Việt Nam song chúng ta có thể hiểu: “Dulịch là một hiện tượng kinh tế - xã hội phức tạp (mang tínhliên ngành, liên vùng, văn hóa - xã hội sâu sắc) sẽ phát sinhcác mối liên hệ kinh tế và phi kinh tế ( xã hội, chính trị, luậtpháp, tôn giáo…) thông qua sự tương tác giữa 4 nhómthành tố: khách du lịch, dân cư sở tại, các nhà cung ứngdịch vụ du lịch và cơ quan địa phương tại điểm đến”

khái niệm phát triển bền vững

Phát triển bền vững là một khái niệm nhằm định hướngmột sự phát triển về mọi mặt trong hiện tại mà vẫn đảm bảo

sự tiếp tục phát triển trong tương lai xa Khái niệm nàyhiện đang là mục tiêu hướng tới của nhiều quốc gia trên thếgiới , mỗi quốc gia sẽ dựa vào đặc thù kinh tế , xã hội , vănhóa , chính trị và địa lý , riêng để hoạch định chiến lượcphù hợp nhất đối với quốc gia của mình

Thuật ngữ “phát triển bền vững” lần đầu tiên xuất hiệnvào năm 1980 trong cuốn “chiến lược bảo tồn thế giới”(công bố bởi hiệp hội bảo tồn thiên nhiên và tài nguyênthiên nhiên Quốc tế - IUCN) với nội dung đơn giản “ sựphát triển của nhân loại không thể chỉ chú trọng tới phát

triển kinh tế mà còn phải tôn trọng những nhu cầu tất yếucủa xã hội và sự tác động tới môi trường sinh thái học” Khái niệm này được phổ biến vào năm 1987 thông quabáo cáo của Brundtland của ủy ban môi trường và Phát triểnthế giới (WCED) , nay là ủy ban Brundtland , báo cáo nàycho rằng : “ Những thế hệ hiện tại cần đáp ứng nhu cầu củamình sao cho không làm hại đến khả năng các thế hệ tươnglai đáp ứng nhu cầu của họ”

Trong Báo cáo "Tương lai chung của chúng ta" của Hộiđồng Thế giới về Môi trường và Phát triển của Liên hợp

quốc (1987), phát triển bền vững được định nghĩa "là sự phát triển đáp ứng được những yêu cầu của hiện tại, nhưng không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế

hệ mai sau"

Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất về Môi trường và pháttriển tổ chức ở Rio de Janeiro (Braxin) năm 1992 và Hộinghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững tổ chức ởJohannesburg (Cộng hoà Nam Phi) năm 2002 đã xác định:phát triển bền vững là quá trình phát triển có sự kết hợpchặt chẽ, hợp lý và hài hoà giữa 3 mặt của sự phát triển,

gồm: phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi

trường Tiêu chí để đánh giá sự phát triển bền vững là sựtăng trưởng kinh tế ổn định; thực hiện tốt tiến bộ và côngbằng xã hội; khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm tài nguyênthiên nhiên, bảo vệ và nâng cao được chất lượng môi trườngsống.

Hệ xãhội hộ Hệ kinh tế

Hệ tự nhiên nhiên

Quan niệm về phát triển bền vững

Phát

triển bền vững

Cho đến nay , dù có rất nhiều quan điểm khác nhaunhưng hầu hết đều cho rằng : “ Phát triển bền vững là sựphát triển hài hòa giữa các mục tiêu tăng trưởng kinh tế vớicác mục tiêu xã hội và bảo vệ môi trường

Ở Việt Nam, lí luận về phát triển bền vững được cácnhà khoa học, lí luận quan tâm nghiên cứu trên cơ sở tiếpthu những kết quả nghiên cứu và lí luận của các quốc giatrên thế giới và đối với hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam

Khái niệm về phát triển du lịch bền vững

Khái niệm về phát triển du lịch bền vững không tách rờikhỏi phát triển bền vững Từ đầu thập niên 1990 , các nhàkhoa học trên thế giới đã đề cập nhiều đến vấn đề phát triển

du lịch với mục đích đơn thuần về kinh tế đang đe dọa , hủyhoại môi trường sinh thái , đến các nền văn hóa bản địa Hậu quả của các tác động này sẽ lại ảnh hưởng đến sự pháttriển lâu dài của ngành du lịch Chính vì vậy đã xuất hiệnnhu cầu nghiên cứu “phát triển bền vững” nhằm hạn chế sựtác động tiêu cực của hoạt động du lịch để phát triển lâudài Đã có rất nhiều khái niệm về phát triển du lịch bềnvững , sau đây là một số khaí niệm tiêu biểu :

Theo định nghĩa của tổ chức du lịch thế giới (UNWTO)đưa ra hội nghị

về môi trường và phát triển của Liên Hợp Quốc tại Rio

de Janeiro năm 1992 thì : “ Du lịch bền vững là việc pháttriển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tạicủa khách du lịch và người đân bản địa trong khi vẫn quantâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các tài nguyên cho việc pháttriển du lịch tỏng tương lai Du lịch bền ững sẽ có kế hoạchquản lý các nguồn tài nguyên nhằm thỏa mãn các nhu cầu

về kinh tế , xã hội , thẩm mỹ của con người trong khi đóvẫn duy trì được sự toàn vẹn về văn hóa , đa dạng sinh học ,

sự phát triển của hệ sinh thái và các hệ thống hỗ trợ chohoạt động của con người”.

Khái niệm du lịch bền vững của World ConservationUnion , 1996 : “Du lịch bền vững là việc di chuyển và thamquan đến các vùng tự nhiên một cách có trách nhiệm vớimôi trường để tận hưởng và đánh giá cao tự nhiên và tất cảđặc điểm văn hóa kèm theo (có thể là trong quá khứ và hiệntại) theo cách khuyến cáo và bảo tồn , có tác động thấp từ

du khách và mang lại những lợi ích cho sự tham gia chủđộng về kinh tế - xã hội của cộng đồng địa phương”

Luật du lịch Việt Nam năm 2017 định nghĩa : Pháttriển du lịch bền vững là sự phát triển du lịch đáp ứng đồngthời các yêu cầu về kinh tế - xã hội và môi trường, bảo đảmhài hòa lợi ích của các chủ thể tham gia hoạt động du lịch,không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu về du lịchtrong tương lai.Hay nói một cách đơn giản nhất, du lịchđược coi là phát triển bền vững khi nền du lịch đó tốt chođất nước lúc này và còn bền vững dài lâu mai sau

Mục tiêu của phát triển du lịch bền vững

Du lịch là ngành kinh tế tổng hợp có định hướng tàinguyên rõ rệt, mang nội dung văn hóa sâu sắc, có tính liênngành, liên vùng và xã hội hóa cao Chính vì vậy, sự pháttriển du lịch bền vững đòi hỏi có sự nỗ lực chung và đồng

bộ của toàn xã hội Phát triển du lịch bền vững cần hướngtới việc đảm bảo 3 mục tiêu cơ bản sau:

- Đảm bảo phát triển bền vững kinh tế: Đảm bảo sựtăng trưởng, phát triển ổn định lâu dài về mặt kinh tế của dulịch góp phần tích cực vào phát triển kinh tế của quốc gia vàcộng đồng

- Đảm bảo sự bền vững về tài nguyên và môi trường:Thể hiện ở việc sử dụng hợp lý các tiềm năng tài nguyên vàđiều kiện môi trường Việc khai thác và sử dụng tài nguyên

du lịch cho phát triển cần được quản lý sao cho không chỉthỏa mãn nhu cầu hiện tại mà còn đảm bảo cho nhu cầuphát triển du lịch qua nhiều thế hệ Bên cạnh đó trong quátrình phát triển, có tác động của hoạt động du lịch đến môitrường sẽ được hạn chế đi đôi với những đóng góp cho nỗlực tôn tạo tài nguyên, bảo vệ môi trường

- Đảm bảo sự bền vững xã hội: Theo đó sự phát triển

du lịch có những đóng góp cụ thể cho phát triển xã hội, đảmbảo sự công bằng trong phát triển

Nguyên tắc của phát triển du lịch bền vững

Sử dụng tài nguyên một cách bền vững

Đây là nguyên tắc hàng đầu giúp cho việc kinh doanh

du lịch phát triển lâu dài nhằm đảm bảo lưu lại cho thế hệtương lai nguồn tài nguyên không kém những gì mà thế hệ

trước được hưởng Để thực hiện được nguyên tắc này chúng

Giảm sự tiêu thu quá mức nguồn tài nguyên và xả chất thải ra môi trường nhằm tránh được những tổn hại về môi trường và đóng góp cho chất lượng của du lịch

Việc khai thác quá mức tài nguyên và không kiểm soátđược lượng chất thải từ hoạt động du lịch sẽ góp phần dẫnđến sự suy thoái môi trường và hậu quả của nó là sự pháttriển không bền vững của du lịch nói riêng và kinh tế xã hộinói chung Đối với một số tài nguyên như nước, rừng…hoạtđộng du lịch yêu cầu sử dụng cao hơn Ví dụ, nhu cầu sửdụng nước sinh hoạt của một người dân trung bình 50lít/ngày, song nhu cầu này đối với khách du lịch trung bìnhgấp 4 lần, thậm chí là 10 lần Một sân golf trung bình tiêuthụ một lượng nước ngầm để tưới cỏ là 3.000m3 mỗi ngày.Chính vì vậy, ở nhiều khu du lịch ở Gam bia, Thái Lan…

tình trạng thiếu nước sinh hoạt rất nghiêm trọng, trong khinguồn nước thải từ các khu du lịch đó rất lớn, gây ônhiễm đất và nguồn nước Để thực hiện được nguyên tắcnày, chúng ta cần:

giám sát nhằm ngăn chặn việc tiêu thụ quá mức tài nguyên

và môi trường

Phát triển gắn liền với việc bảo tồn tính đa dạng nhằm duy trì và phát triển tính đa dạng của tự nhiên, xã hội

và văn hóa là quan trọng đối với DLBV, tạo ra sức bật cho ngành du lịch

Tính đa dạng về thiên nhiên, văn hóa và xã hội tạo nên

sự hấp dẫn của du lịch nhằm thỏa mãn nhu cầu đa dạng cao

về tự nhiên, văn hóa và xã hội nơi đó sẽ có khả năng cạnhtranh cao và có sức hấp dẫn lớn, đảm bảo cho sự phát triển.Chính vì vậy việc duy trì và bảo tồn tính đa dạng của tựnhiên, xã hội và văn hóa là hết sức quan trọng cho sự pháttriển bền vững của du lịch cũng là chỗ dựa sinh tồn củaNgành du lịch Ví dụ điển hình là hoạt động du lịch sinhthái ở các vườn quốc gia, các khu bảo tồn tự nhiên ở nhiều

nơi trên thế giới đều nhận được sự hỗ trợ to lớn từ du lịchthông qua đóng góp cụ thể về tài chính, tạo ra cơ hội tăngthu nhập cho cộng đồng và qua đó đóng góp cho bảo tồn đadạng sinh học Để thực hiện nguyên tắc này chúng ta cần:

nơi đến

thực vật

nhu cầu phát triển

Phát triển du lịch phải phù hợp với quy hoạch tổng thể kinh tế - xã hội

Du lịch là ngành kin tế tổng hợp có tính liên ngành, liênvùng cao vì vậy mọi phương án khai thác để phát triển phảiphù hợp với các quy hoạch chuyên ngành nói riêng và quyhoạch tổng thể kinh tế - xã hội nói chung ở phạm vi quốcgia vùng và địa phương Ngoài ra, đối với mỗi phương ánphát triển cần tiến hành đánh giá tác động mội trường nhằmhạn chế các tác động tiêu cực đến tài nguyên và môi trường.Điều này sẽ góp phần đảm bảo cho sự phát triển bền vữngcủa du lịch trong mối quan hệ với các ngành kinh tế

khác cũng như với việc sử dụng có hiệu tài nguyên, đảmbảo môi trường

Thực tế cho thấy ở những nơi vị trí của du lịch chưađược xác định đúng mức trong một chiến lược phát triểntổng thể kinh tế - xã hội, nơi sự phát triển du lịch khôngđược xem xét và cân đối với các ngành khác trong khuônkhổ một quy hoạch tổng thể thì phát triển quá mức của cácngành khác sẽ làm tổn hại đến tài nguyên làm suy thoái môitrường, ảnh hưởng trực tiếp tới sự phát triển bền vững của

du lịch Có thể coi sự phát triển kinh tế của Hạ Long là một

ví dụ điển hình về vấn đề này Song ngược lại tình trạngtrên cũng sẽ là nguyên nhân của việc “bung ra” một cáchnhanh chóng không thể kiểm soát của hoạt động du lịch Sựsuy thoái tài nguyên rừng, cảnh quan sinh thái và môitrường ở một số điểm du lịch như Cát Bà, Sầm Sơn…

do thiếu quy hoạch Trong quy hoạch phát triển du lịch cầnđánh giá được các lợi ích cũng như sự bất lợi về kinh tếtrong sự quan hệ với tài nguyên và môi trường Bên cạnh đócác đánh giá tác động còn tính tới những mâu thuẫn quyềnlợi xảy ra giữa các thành phần kinh tế khác nhau: các cộngđồng địa phương, du khách, chính quyền Trung ương và địaphương, các doanh nghiệp… Điều này rất cần thiết cho việc

làm căn cứ điều hòa các quyền lợi, tránh những xung độttiêu cực, đảm bảo cho sự phát triển lâu dài bền vững củamọi ngành kinh tế, trong đó có du lịch

Chú trọng việc chia sẻ lợi ích với cộng đồng đia phương trong phát triển

Để phát triển kinh tế - xã hội nói chung và từng ngành

khai thác tiềm năng tài nguyên là điều tất yếu.Tuynhiên,thực tế cho thấy trên một địa bàn lãnh thổ nếu mỗingành chỉ biết đến lợi ích của mình mà không có sự hỗ trợđối với sự phát triển kinh tế và chia sẽ quyền lợi với cộngđồng địa phương thì sẽ làm cho kinh tế và cuộc sống ngườidân gặp nhiề khó khan, kém phát triển Điều này buộc cộngđồng địa phương phải khai thác tối đa các tiềm năng tàinguyên của mình làm đẩy nhanh quá trình cạn kiệt tàinguyên và tổn hại đến môi trường sinh thái Kết quả các quátrình đó sẽ gây những tác động tiêu cực đến sự phát triểnbền vững của ngành du lịch nói riêng và kinh tế - xã hội nóichung Chính vì vậy việc chia sẽ lợi ích với cộng đồngđịa phương là một nguyên tắc quan trọng rong phát triểnbền vững Bên cạnh đó,việc chia sẽ lợi ích cộng đồng địaphương còn được thể hiện thông qua những chi phí cần thiết

từ nguồn thu du lịch cho việc bảo tồn tài nguyên và duy trìmôi trường Điều này sẽ góp phần đảm bảo cho sựphát triển kinh tế - xã hội của đia phương ní riêng và sựphát triển bền vững nói chung cho lãnh thổ Thực tế ở một

số quốc gia cho thấy sự phát triển bền vững, một mặt, nhằmthỏa mãn nhu cầu và phúc lợi của con người nói chungtrong khi đó vẫn duy trì cải thiện môi trường Điều này cónghĩa là trong phát triển cần lưu tâm đến các mục tiêu kinh

tế quan trọng và hợp nhất các giá trị môi trường vào cácquyết định đầu tư Nói một cách khác là hợp nhất các giá trịmôi trường vào quá trình phân tích truyền thống về chi phí– lợi ích Sự phát triển du lịch phụ thuộc trực tiếp vào chấtlượng của môi trường do vậy bản thân ngành du lịch cần có

sự qan tâm thoa đáng đến việc duy trì và nâng cao cácchuẩn mực môi trường ,sinh thái Nhiều dự án phát triển ởcác khu du lịch bên Mỹ, các khu du lịc sinh thái ở Zambia,Zimbabuê, Kenya… đã dành một phàn đáng kể từ nguồnthu cho mục đích bảo tồn sinh thái,môi trường và tăngnguồn thu nhập của cộng đồng địa phương nhằm gắn cuộcsống của họ với công tác bảo tồn và duy trì các nguồn tàinguyên, môi trường du lịch Thu nhập du lịch cũng cầnđược điều hòa thông qua các kế hoạch đầu tư phát triển cáchoạt động kinh doanh dịch vụ nhỏ với sự tham gia của

cộng đồng địa phương các hoạt động này ngược lại sẽ làmgóp phần làm đa dạng hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm

du lịch

Thu nhập du lịch cũng cần được điều hòa thông quacác kế hoạch đầu tư phát triển các hoạt động kinh doanhdịch vụ nhỏ với sự tham gia của cộng đồng địa phương cáchoạt động này ngược lại sẽ góp phần làm đa dạng hóa

và nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch Nguyên tắc nàycũng cần được xem xét áp dụng đối với các hoạt động dulịch ở quy mô khu vực và quốc tế Điều khác ở đây là thay

vì cộng đồng địa phương, quốc gia có điểm du lịch sẽđược hưởng sự điều hòa lợi ích từ nguồn thu của các công

ty du lịch xuyên quốc gia cho mục đích tạo công ăn việclàm, nâng cao mức sống của người dân và bảo tồn duy trìcác nguồn tài nguyên, môi trường sinh thái góp phần vàoquá trình phát triển bền vững Cần thiết có sự đầu tư thỏađáng vào việc ứng dụng các công nghệ bảo vệ môi trường

và phục hồi sự giảm sút về tài nguyên có liên quan trực tiếpđến hoạt động phát triển du lịch

Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương vào các hoạt động phát triển du lịch