CƠ sở lý LUẬN về PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI sản văn hóa PHỤC vụ PHÁT TRIỂN DU LỊCH

Đối với chính quyền địa phương: Du lịch là việc tổchức các điều kiện về hành chính, về cơ sở hạ tầng, cơ sởvật chất kĩ thuật để phục vụ khách du lịch, là tổng hợp cáchoạt động kinh doanh

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH

Cơ sở lý luận về du lịch

Du lịch

Xu thế quốc tế hóa trong sinh hoạt văn hóa của cácdân tộc ngày càng mở rộng đã dẫn đến nhu cầu giao lưu vănhóa, tìm hiểu những kiến thức của nhân loại, về những miềnđất lạ đối với nhiều tầng lớp dân cư hiện nay Theo cáchtiếp cận của các đối tượng có liên quan đến hoạt động dulịch, khái niệm về du lịch được định nghĩa như sau:

Đối với người đi du lịch: Du lịch là cuộc hành trình vàlưu trú của họ ở ngoài nơi cư trú để thỏa mãn các nhu cầukhác nhau: hòa bình, hữu nghị, tìm kiếm kinh nghiệm sốnghoặc thỏa mãn các nhu cầu về vật chất và tinh thần khác

Đối với người kinh doanh du lịch: Du lịch là quá trình

tổ chức các điều kiện về sản xuất và phục vụ nhằm thỏamãn, đáp ứng các nhu cầu của người du lịch và đạt đượcmục đích của mình là thu lợi nhuận

Đối với chính quyền địa phương: Du lịch là việc tổchức các điều kiện về hành chính, về cơ sở hạ tầng, cơ sởvật chất kĩ thuật để phục vụ khách du lịch, là tổng hợp cáchoạt động kinh doanh nhằm tạo điều kiện cho khách du lịchtrong việc hành trình và lưu trú, là cơ hội để bán các sảnphẩm của địa phương, tăng thu ngoại tệ, tăng thu nhập,nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho dân địa phương.

Đối với cộng đồng dân cư sở tại: Du lịch là một hiệntượng kinh tế xã hội mà hoạt động du lịch tại địa phươngmình, vừa đem lại những cơ hội để tìm hiểu nền văn hóa,phong cách của những người ngoài địa phương mình, vừa là

cơ hội để tìm việc làm, phát huy các làng nghề cổ truyền,tăng thu nhập nhưng đồng thời cũng gây ảnh hưởng đến đờisống người dân sở tại về môi trường, trật tự an ninh xã hội,nơi ăn, chốn ở…

Ngoài cách tiếp cận về các đối tượng có liên quan tớihoạt động du lịch, cũng có nhiều góc độ tiếp cận du lịchkhác nhau của các chuyên gia, nhưng dưới đây tôi muốnnhắc tới hai khái niệm tiêu biểu về du lịch hiện nay ở ViệtNam:

Theo định nghĩa của Tổ chức du lịch thế giới

(UNWTO): “Du lịch bao gồm các hoạt động của con người đến và lưu trú ở những nơi ngoài môi trường sống quen thuộc của họ trong thời gian liên tục không quá một năm để nghỉ ngơi, kinh doanh và các mục đích khác.”

Theo Luật Du lịch Việt Nam: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi

cư trú thường xuyên trong thời gian không quá một năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác.”

Như vậy, định nghĩa về du lịch chứa đựng những nộidung cơ bản sau:

Là sự di chuyển và cư trú tạm thời bên ngoài nơi cưtrú thường xuyên của khách nhằm thỏa mãn nhu cầu đadạng

Cùng với mục đích du lịch là việc tiêu thụ những giátrị về tự nhiên, kinh tế, văn hóa và dịch vụ điểm đến củakhách

Là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạtđộng kinh tế có liên quan đến khách du lịch

Du lịch bền vững

Khái niệm

Du lịch bền vững được xác định như sau: “Du lịch bền vững là việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng các nhu cầu hiện tại của khách du lịch và người dân bản địa trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển hoạt động du lịch trong tương lai Du lịch bền vững sẽ có kế hoạch quản lý các nguồn tài nguyên nhằm thỏa mãn các nhu cầu về kinh

tế, xã hội, thẩm mỹ của con người trong khi đó vẫn duy trì được sự toàn vẹn về văn hóa, đa dạng sinh học, sự phát triển của các hệ sinh thái và các hệ thống hỗ trợ cho cuộc sống.

Theo Luật Du lịch Việt Nam: “Phát triển du lịch bền vững là sự phát triển du lịch đáp ứng được các nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu về du lịch của tương lai.”

Từ những khái niệm nêu trên, ta có thể hiểu du lịch bền vững là du lịch có quan tâm đến việc bảo tồn các giá trị

của tài nguyên du lịch đồng thời giảm thiểu đến mức thấpnhất những tác hại xấu đối với môi trường, kinh tế, văn hóa

– xã hội, nhằm phục vụ nhu cầu hiện tại của du khách vàđiểm du lịch mà không làm phương hại đến nhu cầu củatương lai.

Các hoạt động phát triển du lịch cần được quy hoạch

và quản lý để không gây ra các vấn đề nghiêm trọng về môitrường và văn hóa xã hội cho khu vực du lịch

Chất lượng môi trường chung được bảo vệ và cải thiệnnếu cần thiết

Đảm bảo mức độ thỏa mãn cao của khách du lịch đểđảm bảo khả năng tiêu thụ và uy tín của điểm du lịch

Duy trì và nâng cao hiệu quả kinh tế của du lịch

Thu nhập từ du lịch được phân bố rộng khắp trongtoàn xã hội.

Du lịch văn hóa

Khái niệm, đặc điểm du lịch văn hóa

Khái niệm du lịch văn hóa

Du lịch ngày càng phát triển, kèm theo đó các hìnhthức du lịch mới xuất hiện, trong đó có du lịch văn hóa Nếunhư du lịch tự nhiên dựa trên sự độc đáo, phá cách trongcảnh quan du lịch thì du lịch văn hóa đi sâu vào khai thácnhững giá trị truyền thống từ lâu đời, nét đặc trưng khônglặp lại tại bất cứ địa phương hay quốc gia, dân tộc nào.Chính các đối tượng văn hóa là cơ sở hình thành nên loạihình du lịch văn hóa

Từ khi ra đời cho tới nay, loại hình này ngày càng thuhút được nhiều du khách tham gia Cùng với đó cũng cónhiều ý kiến của các chuyên gia và các tổ chức trong lĩnhvực du lịch về du lịch văn hóa

Theo nhóm tác giả Trần Thúy Anh: “Du lịch văn hóa

là một loại hình chủ yếu hướng vào việc quy hoạch, lập

trình, thiết kế các tour lữ hành tham quan các công trình văn hóa cổ kim.”

Theo tác giả Trần Đức Thanh: “Du lịch văn hóa là hoạt động du lịch diễn ra chủ yếu trong môi trường nhân văn, hay hoạt động du lịch đó là tập trung khai thác các tài nguyên du lịch nhân văn.”

Theo Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO): “Du lịch văn hóa bao gồm hoạt động của những người với động cơ chủ yếu là nghiên cứu, khám phá về văn hóa như các chương trình nghiên cứu, tìm hiểu về nghệ thuật biểu diễn,

về các lễ hội và các sự kiện văn hóa khác nhau, thăm các di tích và các đền đài, du lịch nghiên cứu thiên nhiên, văn hóa hoặc nghệ thuật dân gian và hành hương.”

Theo Hội đồng Quốc tế các di chỉ và di tích

(ICOMOS): “Du lịch văn hóa là loại hình du lịch mà mục tiêu là khám phá những di tích và di chỉ Nó mang lại những ảnh hưởng tích cực bằng việc đóng góp vào việc duy

tu, bảo tồn Loại hình này trên thực tế đã minh chứng cho những nỗ lực bảo tồn và tôn tạo, đáp ứng nhu cầu cộng động vì lợi ích văn hóa – kinh tế - xã hội.”

Theo luật Du lịch Việt Nam: “Du lịch văn hóa là loại hình được phát triển trên cơ sở khai thác giá trị văn hóa, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, tôn vinh giá trị văn hóa mới của nhân loại.” Khái niệm này

không những đưa ra được cơ sở hình thành nên loại hình dulịch văn hóa, mà còn chỉ ra vai trò của con người cùng tácdụng của du lịch văn hóa đối với loại tài nguyên du lịch vôgiá này

Như vậy, du lịch văn hóa trước hết là một loại hình dulịch cũng như nhiều loại hình du lịch khác như du lịch sinhthái, du lịch thể thao, du lịch nghỉ dưỡng, du lịch khám phá,

du lịch MICE… Du lịch văn hóa lấy chỗ dựa cơ bản là tàinguyên du lịch văn hóa, đó là một sản phẩm cụ thể của quátrình kết hợp tài nguyên du lịch văn hóa và các dịch vụ cầnthiết như cơ sở hạ tầng, phương tiện vận chuyển, quảng básản phẩm

Đặc điểm du lịch văn hóa

Tính phổ biến: văn hóa là sản phẩm sáng tạo bởi conngười Bất kì nơi đâu, có con người quần cư sinh sống, nơi

đó có văn hóa Những khác biệt trong điều kiện khí hậu, địahình, nguồn gốc xuất xứ hình thành nên những nét văn hóa

bản sắc của mỗi dân tộc, là yếu tố thu hút khách du lịch tớitham quan, nghiên cứu, tìm hiểu Chính vì thế mà tàinguyên du lịch văn hóa có ở mọi nơi, mọi quốc gia, nênmang tính phổ biến.

Tính tập trung, dễ tiếp cận: du lịch văn hóa gắn liềnvới tài nguyên du lịch nhân văn do con người tạo ra, gắn bómật thiết với con người, tạo điều kiện thuận lợi cho công táckhai thác và phục vụ du lịch

Tính truyền đạt: đặc điểm này dựa trên đặc điểm củatài nguyên du lịch nhân văn, có tác dụng nhận thức nhiềuhơn tác dụng giải trí, làm giàu thêm vốn tri thức của dukhách Đồng thời, tùy vào từng đối tượng du khách mà tàinguyên được đánh giá, cảm nhận theo cách thức và mức độkhác nhau

Ưu thế của du lịch văn hóa là đại bộ phận không cótính mùa vụ, không bị phụ thuộc vào điều kiện khí tượnghay các điều kiện tự nhiên khác Vì thế tạo nên khả năng sửdụng tài nguyên du lịch văn hóa ngoài giới hạn các mùachính do thiên nhiên gây ra và giảm nhẹ tính mùa nói chungcủa các dòng lịch sử

Sở thích của người tìm đến tài nguyên du lịch văn hóarất đa dạng Nó gây ra khó khăn cho việc đánh giá tàinguyên du lịch văn hóa Tiêu chuẩn đánh giá chủ yếu dựavào cơ sở định tính xúc cảm và trực giác Việc tìm tòi tàinguyên du lịch văn hóa chịu ảnh hưởng của các nhân tốnhư: độ tuổi, trình độ văn hóa, hứng thú nghề nghiệp, thànhphần dân tộc, thế giới quan, vốn tri thức…

Các điều kiện để phát triển du lịch văn hóa

Điều kiện kinh tế

Một trong những yếu tố quan trọng có ảnh hưởng đến

sự phát sinh và phát triển du lịch là điều kiện kinh tế chung.Nền kinh tế chung phát triển là tiền đề cho sự ra đời và pháttriển của ngành kinh tế du lịch

Nền kinh tế phát triển tạo điều kiện cho sự ra đời củanhiều nhân tố khác nhau như nhu cầu giải trí, nghỉ ngơi, ănuống, tham quan,… tức là tạo điều kiện cho hoạt động dulịch ra đời và phát triển Trước sự phát triển của khoa học kĩthuật và đặc biệt là ngành giao thông vận tải đã giúp chocác địa phương – nơi có tài nguyên du lịch quảng bá vềhình ảnh của mình trên các phương tiện thông tin đại chúng,

đồng thời tạo điều kiện cho khách du lịch đến với địaphương một cách dễ dàng hơn.

Sự phát triển của nông nghiệp và công nghiệp thựcphẩm có ý nghĩa quan trọng với phát triển du lịch Điềukiện kinh tế đóng vai trò góp phần cung cấp các hàng hóa,dịch vụ cho du lịch…

Điều kiện văn hóa

Về phía khách du lịch, trình độ văn hóa cao tạo điềukiện cho việc phát triển loại hình du lịch văn hóa Phần lớnnhững người tham gia vào hành trình du lịch văn hóa lànhững người có trình độ văn hóa nhất đinh, nhất là nhữngngười khách du lịch nước ngoài Vì họ có sở thích đối vớiviệc tìm hiểu các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, bảnsắc văn hóa dân tộc, nên cần phải có trình độ văn hóa thìmới hiểu được giá trị của chuyến tham quan du lịch Trongcác nước mà nhân dân có trình độ văn hóa cao thì số người

đi du lịch ra nước ngoài tăng lên không ngừng với cường độcao

Về phía nước sở tại, việc phát triển du lịch phải mangdấu ấn của con người, tức là con người thông qua trí tuệ củamình đưa ra những biện pháp, cách thức để phát triển du

lịch Một quốc gia giàu có về tài nguyên du lịch nhưng nếukhông biết sử dụng trí óc của con người để phát huy hết giátrị của tài nguyên đó thì sẽ dẫn đến lãng phí tài nguyên.Ngược lại, có những quốc gia nghèo về tài nguyên du lịchnhưng biết phát huy hợp lí lượng tài nguyên đó sẽ thu hútđược lượng khách du lịch lớn và ngành du lịch sẽ phát triểnlên.

Điều kiện về tài nguyên văn hóa

Ngày nay du lịch văn hóa là một xu hướng mạnh mangtính toàn cầu, trong đó văn hóa trở thành nội hàm, động lực

để phát triển du lịch bền vững; giá trị văn hóa khiến sảnphẩm du lịch mang đậm nét độc đáo, nhân văn, được coi lànguồn tài nguyên du lịch đặc biệt hấp dẫn Nếu như tàinguyên thiên nhiên thu hút du khách bởi sự hoang sơ, hùng

vĩ, độc đáo và hiếm hoi của nó, thì tài nguyên du lịch nhânvăn thu hút du khách bởi tính phong phú, đa dạng, độc đáo

và tính truyền thống cũng như tính địa phương của nó Cácđối tượng văn hóa, tài nguyên du lịch nhân văn là cơ sở đểtạo nên các loại hình du lịch văn hóa phong phú, nó đánhdấu sự khác nhau giữa nơi này với nơi khác, quốc gia nàyvới quốc gia khác, dân tộc này với dân tộc khác và là yếu tố

thúc đẩy động cơ du lịch của du khách, kích thích quá trình

Điều kiện về tiếp đón và phục vụ khách du lịch

Điều kiện về tiếp đón và phục vụ khách du lịch đó là:

cơ sở hạ tầng vật chất kĩ thuật, sự đầu tư phát triển du lịch,khoa học, phong tục tập quán, nguồn lao động,… Đây lànhững điều kiện cần để đảm bảo cho hoạt động du lịch nóichung và du lịch văn hóa nói riêng phát triển, làm cầu nốicho khách du lịch đến địa phương

Mạng lưới giao thông: Từ xưa giao thông vận tải đã làtiền đề cho phát triển du lịch Ngày nay, giao thông vận tải

đã trở thành một nhân tố chính cho sự phát triển của du lịch,đặc biệt là du lịch quốc tế Trong những năm gần đây, lĩnhvực giao thông, đặc biệt là giao thông trong du lịch pháttriển mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng

Cơ sở lưu trú: Trên bình diện nền kinh tế ngày càngphát triển, nhiều công trình cao cấp, nhiều khách sạn, resortliên tiếp được đầu tư xây dựng Đó là cơ sở để điểm du lịchđảm bảo khả năng khai thác và đón tiếp nguồn khách quốc

tế tới tham quan

Cơ sở phục vụ dịch vụ ăn uống: Cùng với dịch vụ lưutrú thì du lịch không thể tách rời với dịch vụ ăn uống Đâycũng chính là những điều kiện đủ để phát triển du lịch nóichung và du lịch văn hóa nói riêng

Nguồn nhân lực: Nguồn nhân lực du lịch có chấtlượng cao là yếu tố quan trọng để đạt năng lực cạnh tranhcao của điểm đến du lịch nói chung và mỗi doanh nghiệphoạt động du lịch nói riêng Hiện nay nguồn nhân lực về dulịch đang phát triển mạnh mẽ về cả số lượng và nâng caochất lượng đáng kể, bao gồm: lao động thuộc các cơ quanquản lý nhà nước về du lịch và các đơn vị trong ngành dulịch từ trung ương đến địa phương, lao động trong cácdoanh nghiệp du lịch gồm đội ngũ cán bộ quản trị kinhdoanh, đội ngũ lao động nghiệp vụ trong các khách sạn –nhà hàng, công ty lữ hành, vận chuyển du lịch, lao độnglàm công tác đào tạo du lịch trong các trường dạy nghề,trung cấp chuyên nghiệp, cao đẳng và đại học…

Chính sách phát triển du lịch

Chính sách phát triển du lịch của nhà nước, chínhquyền địa phương có vai trò quan trọng đến sự phát triểncủa du lịch nói chung và du lịch văn hóa nói riêng Mộtquốc gia, một đất nước có tài nguyên du lịch phong phú,mức sống của người dân không thấp, nhưng chính quyềnđịa phương không yểm trợ cho hoạt động du lịch thì du lịchcũng không phát triển được

Yêu cầu của việc phát triển du lịch văn hóa

Mỗi loại hình văn hóa có sức hấp dẫn khác nhau, tạonên sức hút đối với khách đi du lịch theo những mục đíchkhác nhau Việc phát triển du lịch văn hóa được dựa trênviệc khai thác tài nguyên du lịch nhân văn và đây là mộtloại tài nguyên nhạy cảm nên phát triển văn hóa cần dựatrên một số yêu cầu sau:

Phát triển du lịch văn hóa gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống và khai thác các tài nguyên du lịch khác

Các giá trị văn hóa gắn liền với từng khu vực địa lý cụthể, là địa bàn sống của các cộng đồng dân cư, trở thànhmột bộ phận hữu cơ không thể tách rời cộng đồng đó Bởi

vậy, để tạo được sức hấp dẫn của điểm đến văn hóa trongchương trình du lịch, ngoài việc nêu bật các giá trị đặctrưng của khu vực đó, còn cần tôn trọng các yếu tố kinh tế -

xã hội của cộng đồng, đảm bảo phát triển du lịch không gâytổn hại đến các giá trị văn hóa, giữ được nguyên vẹn các giátrị vốn có Mặt khác, trong một cộng đồng, ngoài yếu tố vănhóa còn có các yếu tố tự nhiên hoặc yếu tố khác có thể khaithác phục vụ phát triển du lịch Để đảm bảo phát triển dulịch một cách bền vững, cần khai thác đồng bộ các lại tàinguyên du lịch khác, làm phong phú thêm sản phẩm du lịch

Phát triển du lịch văn hóa dựa trên quy hoạch hợp lý

và khoa học

Đây là yêu cầu quan trọng trong phát triển du lịch màkhông riêng đối với du lịch văn hóa Trước khi tiến hànhcác hoạt động du lịch cần tiến hành quy hoạch nhằm mangtính toán tổng hợp các yếu tố tự nhiên, tài nguyên du lịch,

cơ sở hạ tầng, điều kiện kinh tế - xã hội, môi trường… tạiđiểm, tại vùng hình thành nên các điểm du lịch, tuyến dulịch, vùng du lịch, đưa ra các định hướng phát triển phù hợpcho từng khu vực, đảm bảo khai thác ưu việt tài nguyên dulịch, phát triển một cách bền vững hoạt động du lịch