- Trong trường hợp gia đình và em học sinh nhất trí tiếp tục học, Hiệu trưởng cần chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm (có thể cùng với giáo viên chủ nhiệm trực tiếp họp với lớp) để làm công tác [r]
Trang 1CÁC TÌNH HUỐNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC – AN TOÀN
Tình huống 1: Hiện nay cả Việt nam và trên thế giới đang đương đầu với đại dịch
cúm A (H1N1) Ở trường anh/chị có một học sinh có các biểu hiện bệnh như sốt nhẹ, đau mình mẩy, đau họng, gia đình cháu bé cũng có người mắc bệnh như cháu, nếu anh /chị đứng trên cương vị là hiệu trưởng, anh/chị sẽ xử lý tình huống này như thế nào?
Hãy lựa chọn một trong các tình huống sau:
1 Coi như không có vấn đề gì xảy ra, trường học thường xuyên có các cháu bị ốmtương tự
2 Thông báo cho phụ huynh học sinh, yêu cầu đi khám ngay lập tức
3 Yêu cầu cháu nghỉ học ở nhà cho đến khi khỏi bệnh hoàn toàn
4 Cách ly cháu ngay ra khỏi các cháu khác, tiến hành sát khuẩn, khử trùng lớp họccháu ngay lập tức
Trong tình huống trên, chúng ta dễ dàng thấy rằng tình huống 1 có thể loại trừ.Hiện nay đang là giai đoạn đại dịch, mọi bệnh nhân, nhất là các cháu bé có biểu hiện nghingờ cần phải khám và tư vấn tại cơ sở y tế ngay
Tình huống 4 chỉ được áp dụng khi cháu bé được xác nhận là chắc chắn nhiễm cúm
A (H1N1), công tác sát khuẩn phải được tiến hành bởi cơ quan y tế
Tình huống 3 là tình huống khá nhạy cảm, các cháu khi bị ốm đều có quyền nghỉhọc Tuy nhiên, cách tốt nhất là không được chủ quan, mọi cháu bị ốm cần đến khám vàđiều trị tại cơ sở y tế Nếu cơ sở y tế có xác nhận cháu không nhiễm cúm A (H1N1) thìcháu có thể đi học bất cứ lúc nào điều kiện sức khoẻ cho phép
Cách tốt nhất là chọn phương án 2 Khi có một học sinh có các dấu hiệu bệnh cúm,lại đang là thời điểm đại dịch lan tràn, hiệu trưởng cần yêu cầu thầy/cô chủ nhiệm lập tứcthông báo cho phụ huynh học sinh để đưa con mình đến cơ sở y tế ngay lập tức Đồngthời phải có liên lạc thường xuyên với phụ huynh học sinh để biết kết quả khám chữabệnh
Trong trường hợp học sinh đó có kết quả chắc chắn nhiễm cúm A (H1N1):
Ngay lập tức thông báo với cơ quan y tế phòng dịch tại địa phương đó
Trang 2Tuyên truyền, giáo dục phương pháp phòng và phát hiện bệnh sớm cho tất cả họcsinh, giáo viên.
Tất cả các học sinh, thầy cô giáo đã tiếp xúc với học sinh bị nhiễm cúm cần đượcthông báo và cách ly Nếu những người này có các biểu của bệnh cúm, cần đến khám tại
cơ sở y tế ngay
Đối với các học sinh và giáo viên khác, cần phải đeo khẩu trang y tế khi đếntrường
Đo, kiểm tra thân nhiệt các trường hợp có nghi ngờ
Dừng mọi hoạt động có tập chung đông học sinh như sinh hoạt ngoại khóa, ca múatập thể
Trường, lớp học nơi có học sinh nhiễm cúm cần yêu cầu cơ quan y tế tẩy trùng, sátkhuẩn
Nếu có nhiều học sinh nhiễm cúm A (H1N1), cần báo cáo ngay Phòng GDĐT, SởGDĐT trực thuộc, xin tạm thời đóng cửa trường học
Các trường học luôn sẵn sàng trở thành một bệnh viện dã chiến khi dịch cúm lannhanh, mạnh thành đại dịch
Cúm A (H5N1)
Bệnh cúm gia cầm (còn gọi là cúm A (H5N1) do virus cúm A (H5N1) gây ra, làbệnh rất dễ lây lan, dễ tái phát, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu nên có thể gây chết người
và chết gia cầm hàng loạt
Virus cúm A/H5N1 có thể lây nhiễm từ gia cầm sang người do tiếp xúc với gia cầm
bị bệnh hoặc bất kỳ bộ phận nào của gia cầm bị bệnh
Tình huống 2: Ở tỉnh anh/chị công tác đã có một trường hợp tử vong, được xác
định do nhiễm cúm A/H5N1 Nếu ở trường anh/chị có các học sinh với các biểu hiện sốt cao đột ngột, đau đầu, đau nhức cơ, ho khan, đau họng, mệt mỏi rã rời, tiêu chảy, khó thở, trên cương vị là hiệu trưởng, anh chị sẽ giải quyết như thế nào?
Khi ở địa phương xuất hiện một dịch bệnh nguy hiểm như cúm A (H51N1), nhàtrường cần phối hợp với cơ quan y tế chủ động phòng và phát hiện sớm, cách ly nhữngtrường hợp nghi ngờ mắc bệnh
Hiệu trưởng cần hiểu rõ các bước tuyên truyền giáo dục giúp học sinh tránh đượcdịch bệnh:
1 Vệ sinh cá nhân, vệ sinh ăn uống
2 Hạn chế tối đa việc tiếp xúc với gia cầm khi chăn nuôi tại hộ gia đình
3 Tăng cường sức khỏe và khả năng phòng bệnh
4 Đến ngay cơ sở y tế gần nhất để khám và điều trị khi có hiện tượng như sốt caotrên 38oC, ho, đau ngực, khó thở, đau cơ, đau đầu và mệt mỏi sau khi có tiếp xúc với giacầm
Khi phát hiện học sinh nghi nhiễm cúm A (H1N1), thông báo ngay cho gia đình,phải đưa học sinh đến cơ sở y tế để khám phân loại bệnh và cách ly nếu cần
Trang 31.2 Dịch sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do siêu vi trùng tên là Dengue(Đăn-gơ) gây ra Bệnh lây do muỗi vằn hút máu truyền siêu vi trùng từ trẻ bệnh sang trẻlành Muỗi vằn có nhiều khoang trắng ở lưng và chân, thường sống ở trong nhà, đậutrong những chỗ tối như gầm bàn, gầm giường, hốc tủ Quần áo treo trên vách…, chíchhút máu người cả ngày lẫn đêm 70% trường hợp sốt xuất huyết xảy ra trẻ dưới 15 tuổi
Tình huống 3: Ở địa phương nơi anh/chị đang làm hiệu trường đang có dịch sốt
xuất huyết Bản thân trường anh/chị đang quản lý cũng có 3 cháu phải nhập viện vì sốt xuất huyết Vậy thái độ của anh/chị trước dịch sốt xuất huyết này như thế nào?
Bản thân anh/chị không phải là thầy thuốc Tuy nhiên trước dịch bệnh đang lưuhành tại địa phương, có thể gây bệnh cho học sinh, giáo viên nhà trường, với vai trò làhiệu trường nhà trường, trước hết anh/chị cần phối hợp chặt chẽ với cơ quan phòng dịch
và y tế cơ sở tuyên truyền sâu rộng cho học sinh cách phòng và phát hiện sớm bệnh dịchsốt xuất huyết
Như chúng ta đã biết, virus gây sốt xuất huyết lây truyền thông qua muỗi đốt, diệtmuỗi và phòng chống muỗi đốt là phương pháp tốt nhất để phòng sốt xuất huyết
Khi mùa mưa đến, muỗi sinh sôi và phát triển, do đó bệnh sốt xuất huyết cũng theo
đó mà bùng phát nhiều hơn Vì vậy mọi học sinh trong nhà trường cần được giáo dụcphòng chống muỗi bằng cách:
- Vệ sinh ngoại cảnh: dọn dẹp bùn lầy, nước đọng, phát quang xung quanh nhà, thudẹp các vật có nước đọng có thể làm nơi cho muỗi đẻ như lu, máng, lon, hộp, gáo dừa, vỏxe
- Nuôi cá ăn lăng quăng ở các bể chứa nước; các lu nước nên đậy nắp kín
- Nhà cửa, trường lớp phải sáng sủa, thông thoáng, không treo nhiều quần áo trênvách nhà
- Nên dùng cửa lưới để ngăn muỗi
- Dùng thuốc xịt muỗi để giết muỗi
- Ngủ mùng, thoa thuốc chống muỗi, đốt nhang đuổi muỗi
Nếu trẻ có các biểu hiện sốt cao trên 390C trên 2 ngày, đau nhức mình mẩy, nhứcđầu, nổi các nốt xuất huyết dưới da, là các điểm xuất huyết li ti thì cần đưa đến cơ sở y tếkhám và theo dõi ngay lập tức
1.3 Dịch tả
Bệnh dịch tả là một bệnh nhiễm trùng cấp ở ruột non do vi khuẩn Vibrio.cholerae
Tả là một lọai bệnh tiêu chảy cấp nguy hiểm có các triệu chứng chính là tiêu chảy, nônmất nước và rối loạn điện giải cấp tính, có thể gây thành dịch lớn với tỷ lệ tử vong cao ỞViệt Nam trong thế kỷ trước đã có nhiều vụ dịch tả xảy ra ở nhiều vùng trong cả nước.Bệnh tả lây theo đường tiêu hóa, chủ yếu qua ăn, uống Vi khuẩn tả rơi vào môitrường theo phân, hay thức nôn mửa của người bệnh sau đó xâm nhập vào đường tiêu hóacủa người lành theo nước uống và thức ăn bị nhiễm vi khuẩn tả, có nguồn gốc thủy, hải
Trang 4sản Khoảng 75-80% người nhiễm vi khuẩn tả không có biểu hiện triệu chứng bệnh vàđược gọi là những “người lành mang trùng”, tuy nhiên họ vẫn liên tục đào thải vi khuẩntheo phân ra môi trường trong vòng 7-14 ngày Trung bình thì sau 1-3 ngày bị nhiễmkhuẩn, bệnh nhân sẽ có các biểu hiện lâm sàng, rõ nhất là đi ngoài liên tục, phân lỏngkhông mùi, không màu, ít đau bụng và phần lớn có màu trắng nhờ như nước vo gạo.
Tình huống 4: Tại địa phương nơi trường học mà anh/chị đang là hiệu trưởng
được thông báo có dịch tả, nếu học sinh của trường anh/chị có biểu hiện nôn, tiêu chảy cấp, anh chị có thái độ như thế nào?
Thực tế cho thấy rằng phòng ngừa bệnh dịch tả không phải là việc riêng của ngành
y tế mà cần có sự phối hợp tham gia của các cơ quan khác như vệ sinh nước, thực phẩm,
và giáo dục
Khi dịch tả được phát hiện đang lưu hành tại địa phương, với vai trò là hiệu trưởngtrường phổ thông, anh/chị cần phối hợp với cơ quan y tế dự phòng tại địa phương tuyêntruyền giáo dục học sinh cách phòng chống bệnh tả
Cách phòng bệnh tiêu chảy cấp nguy hiểm trong đó có tả hữu hiệu và đơn giản nhất
là ăn chín uống sôi, không ăn rau sống, tiết canh, nước đá, mắm ruốc, mắm tôm sốngkhông rõ nguồn gốc, hải sản chưa nấu chín kỹ
Rửa tay thật kỹ bằng xà phòng trước khi ăn uống, trước khi chế biến thức ăn và saukhi đi vệ sinh hay chăm sóc người ốm
Bệnh dịch tả lan truyền qua đường nước nhiễm trùng, cho nên cải thiện và đảm bảo
vệ sinh nguồn nước uống là biện pháp hữu hiệu nhất và thiết thực nhất trong việc phòngngừa bệnh Nếu nguồn nước bị nhiễm vi khuẩn tả thì mọi thức ăn, nước uống, kể cả đálạnh làm từ nước đó và ngay cả rau thịt đã rửa với loại nước đó đều có thể gây bệnh vàlàm bùng nổ dịch
Hướng dẫn sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh và xây dựng tập quán đi vệ sinh đúng nơiquy định, xử lý và sử dụng phân người hợp vệ sinh và phù hợp với tình hình địa phương.Nghiêm cấm việc phóng uế bừa bãi, vận chuyển và sử dụng phân tươi để tưới rau, bónruộng Phân và chất thải của bệnh nhân phải được cô lập và xử lý, tiệt trùng bằngcloramin B hoặc vôi bột, tuyệt đối không để phát tán vào môi trường
Hạn chế hội họp, hạn chế tập trung ăn uống đông người như ma chay, cưới xin, tổchức tổng vệ sinh, thu gom rác, diệt ruồi
Nếu học sinh trong trường có các biểu hiện triệu chứng của đường tiêu hoá như nônnhiều, tiêu chảy cấp, lập tức thông báo với gia đình và phối hợp đưa học sinh đến cơ sở y
tế ngay
Theo dõi sát các bạn cùng lớp, gần nhà nếu có dấu hiệu tương tự cần đi khám vàđiều trị sớm
II Tai nạn
1 Nhận thức về các tai nạn có thể xảy ra trong trường học
Ngã: Trẻ em ở trường học hay bị ngã do những yếu tố nguy cơ sau:
Trang 5- Sân trường, lớp học không bằng phẳng hoặc gạch lát dễ gây trơn trượt.
- Cửa sổ, hành lang không có lan can hoặc lan can quá thấp
- Cầu thang không có tay vịn, hoặc tay vịn quá thấp
- Tường trần nhà, mái ngói quá cũ nát, dễ gây bong trần, sụt tường
- Bàn ghế học chất lượng thấp, không chắc chắn dễ hỏng, đổ
- Dụng cụ thể dục thể thao thô sơ, không đảm bảo tiêu chuẩn
- Vật sắc nhọn: đâm vào học sinh như dụng cụ học tập, cạnh và góc bàn ghế nhọn,cạnh bảng
Đánh nhau, bạo lực trong trường học
Tai nạn giao thông do:
- Trường ở gần đường mà không có cổng, hàng rào
- Không có biển báo trường học cho các loại phương tiện cơ giới Do đó xe phòngnhanh qua khu vực trường
- Học sinh không thực hiện luật an toàn giao thông
Bỏng: Học sinh có thể bị bỏng do:
- Tiếp xúc với hóa chất, lửa, điện ở phòng thí nghiệm trong giờ thực hành
- Nước sôi, thức ăn, dụng cụ trong nhà bếp để không đúng quy định, ở nơi học sinh
có thể chạm tới
Đuối nước do:
- Trường gần ao hồ, sông suối mà không có hàng rào ngăn cách
- Ở vùng lũ, học sinh đi học bằng ghe, thuyền không đảm bảo an toàn
- Giếng, bể nước trong trường không có nắp đậy an toàn
Điện giật do:
- Hệ thống điện trong lớp, trường không an toàn: dây điện hở, bảng điện để thấp
- Dụng cụ điện ở phòng thí nghiệm không an toàn
- Học sinh và giáo viên không được hướng dẫn sử dụng thiết bị thí nghiệm đầy đủ,đúng quy trình
Ngộ độc do:
- Quà bánh bán trong trường không đảm bảo vệ sinh, không rõ nguồn gốc
- Thực phẩm, nước uống không hợp vệ sinh, có nhiễm khuẩn
2 Một số tình huống cụ thể
2.1 Té ngã
Học sinh rất hiếu động, vì thế tai nạn hay xảy ra với học sinh, nhất là trẻ nhỏ Trong
đó, theo báo cáo thống kê của cơ quan y tế mới đây, té ngã là tai nạn thường gặp nhất Té
Trang 6ngã ở trường học cũng rất thường gặp, là nguyên nhân khiến trẻ bị chấn thương xương,khớp.
Tình huống 5: Với cương vị là hiệu trưởng của trường phổ thông, nếu giáo viên
hoặc học sinh trong trường báo cáo có một em học sinh ngã từ lan can cầu thang cao 2m xuống đất, anh chị xử trí trường hợp này như thế nào?
- Khi thấy học sinh bị ngã, giáo viên cần xem mức độ, vị trí chấn thương của học
sinh để có cách xử lý tốt nhất
- Cách xử lý ban đầu là lấy chiếc khăn, nhúng nước lạnh vắt ráo nước, rồi đắp lêntrên vết bầm, hoặc bọc nước đá vào khăn và áp lên chỗ chấn thương Nếu trẻ đau nhiềuhoặc đau khi cử động, tay chân bị bầm tím, thì cần lưu ý có thể trẻ bị bong gân hay gãyxương
- Nếu vùng bị chấn thương sưng và sau đó bị bầm tím, cử động khó khăn, hoặcchân hay tay học sinh có tư thế bất thường thì nên đưa ngay trẻ đến ngay cơ sở y tế đểđược kiểm tra và xử trí kịp thời
- Nếu nghi ngờ gãy xương, dùng nẹp cố định phần bị tổn thương Lót thêm nhữngvật dụng mềm quanh khu vực nghi ngờ bị gãy, cố định hai thanh nẹp bằng dây vải
- Báo ngay phụ huynh học sinh phối hợp xử trí
- Về phía nhà trường, cần kiểm tra, sửa chữa ngay các bậc lan can, cầu thang; kiểmtra các cửa sổ xem trẻ có thể trèo qua hay không, nếu có nên khóa lại cẩn thận
2.2 Bỏng
Bỏng nước sôi là một tai nạn thường gặp, nếu không xử lý kịp thời bỏng thường lanrộng và có thể gây tử vong
Tình huống 6: Một em học sinh đi vào khu bếp ăn của trường, do sơ ý đá vào bình
nước sôi và bị bỏng hai chân Nếu anh chị là hiệu trưởng, cần xử trí tình huống này như thế nào?
- Báo ngay nhân viên y tế nhà trường
- Đưa ngay học sinh ra khỏi vùng nước sôi gây bỏng
- Nếu gần một nguồn nước sạch, lạnh, cần nhúng ngay lập tức cơ thể phần bị bỏngvào nước lạnh, như ngâm vào chậu nước, bể nước, để dưới vòi nước đang chảy Ngâmtoàn chi bị bỏng trong nước sạch lạnh, làm cho nhiệt độ dưới da bỏng hạ thấp, giảm đau,giảm phản ứng viêm nề, giảm thoát dịch huyết tương Đây là một cách xử trí bỏng banđầu rất tốt Các công trình khoa học đã chứng minh tác dụng giảm đau, ức chế tính thấmthành mao mạch, giảm phù nề bỏng của nước sạch lạnh Nhưng việc ngâm vùng bị bỏngtrong nước sạch lạnh phải được thực hiện trong 30 phút đầu tiên (nhất là trong 10 phútđầu tiên) thì mới có kết quả tốt
- Dùng gạc miếng sạch phủ lên mặt vết thương bỏng
- Không được cởi bỏ quần áo vì có thể dẫn tới lột da vùng bị bỏng và làm mức độbỏng nặng thêm do hiện tượng thấm nhiệt qua lớp quần áo, tất và dễ gây nhiễm trùng vếtbỏng
Trang 7- Không bôi nước mắm, kem đánh răng, vôi lên vết bỏng vì có thể gây nhiễm trùngvết bỏng.
- Không tự lột bỏ da trên vùng bị bỏng vì có thể gây nhiễm trùng và nhiễm trùnglan rộng
- Đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất để xử lý tiếp
Ngoài nguyên nhân bỏng do nước sôi, một số nguyên nhân khác như điện giật, hoáchất cũng là tác nhân gây bỏng học sinh tại nhà trường
- Đối với bỏng hóa chất: Cũng giống như bỏng nhiệt, sau khi ngâm rửa vết bỏng(thời gian ngâm lâu hơn) có thể dùng dung dịch để trung hòa như nước vôi nhì, giấm,chanh, đường
- Đối với bỏng điện: Nhanh chóng tách nạn nhân ra khỏi nguồn điện, cắt cầu chì,nguồn cầu dao điện
Cấp cứu toàn thân ngay tại chỗ như hô hấp nhân tạo, hà hơi thổi ngạt, xử lý các tổnthương kết hợp nếu có như gãy tay, sai khớp
Trong các nhà trường, phòng thí nghiệm, cần quản lý chặt chẽ hoá chất thí nghiệm.Bên cạnh việc nhắc nhở, giáo dục học sinh, cần ràng buộc trách nhiệm đối với các cơquan quản lý giáo dục, giáo viên bộ môn về sử dụng đồ dùng giảng dạy
2.3 Ngộ độc khí độc
Tình huống 7: Ở trường học mà anh chị là hiệu trưởng, một số học sinh bỗng xuất
hiện hiện tượng nôn mửa, đau đầu, lơ mơ, ngất xỉu, nghi ngờ do hít phải khí lạ, với cương vị là hiệu trưởng, anh/ chị phải làm gi?
Hít phải khói thuốc, gas hay hơi khí độc có thể gây nhiễm độc nghiêm trọng, làmchết người Khi có hàng loạt học sinh có các biểu hiện giống nhau, nghi ngờ do hít phảikhí độc, các bước cần làm ngay là:
Gọi y tế khẩn cấp Quay số 115 để gọi cứu thương
Gọi cơ quan phòng chống khí độc tại địa phương
Sơ tán tất cả học sinh ra khỏi trường, cách ly hoàn toàn nơi nghi ngờ có khí độc.Đưa học sinh bị nghi ngờ hít phải khí độc đến nơi có không khí trong lành
Hô hấp nhân tạo ngay nếu học sinh có các biểu hiện suy thở
Phối hợp với cơ quan y tế đưa học sinh đến cơ sở có đủ oxy, phương tiện hồi sức,chống độc
2.4 Ngộ độc thức ăn
Hiện nay, tình hình ngộ độc thức ăn diễn ra khá thương xuyên trên địa bàn cả nước.Ngộ độc thức ăn thường xảy ra sau khi ăn hay uống một thực phẩm bị nhiễm độc (sau vàiphút, vài giờ, thậm chí có thể sau một ngày), người bệnh đột ngột có những triệu chứng:buồn nôn và nôn ngay, có khi nôn cả ra máu, đau bụng, đi ngoài nhiều lần (phân nước, cóthể lẫn máu), có thể không sốt hoặc sốt cao
Trang 8Có 3 nguyên nhân chính gây ngộ độc hay gặp, đó là do hóa chất bảo quản thựcphẩm (thuốc trừ sâu, hóa chất chống sâu mọt ), do hóa chất dùng trong trong chế biếnthực phẩm (ví dụ phẩm màu trong các loại bánh, xôi, rượu ) và do các vi sinh vật.
Tình huống 8: Ở một trường phổ thông nọ, sau bữa ăn trưa khoảng 30 phút, nhóm
học sinh lớp 6 có các biểu hiện buồn nôn và nôn, đau bụng, đi ngoài nhiều lần, phân toé nước, anh/chị là hiệu trưởng nhà trường, cần xử trí tình huống này như thế nào?
Gọi ngay cấp cứu 115
Để thức ăn nghi ngờ ngộ độc đào thải ra ngoài càng sớm càng tốt Nếu học sinh còntỉnh táo, dùng hai ngón tay để ngoáy họng hay dùng một thìa nhỏ hoặc tăm pon đưa vàogốc lưỡi (cẩn thận tránh làm xây sát miệng) để gây nôn Khi bệnh nhân nôn, để đầu cúithấp hơn ngực, tránh bị sặc vào phổi
Cần xác định tác nhân gây ngộ độc bằng cách giữ lại thức ăn nghi ngờ, giữ lại chấtnôn, phân, gửi đi làm xét nghiệm độc chất
Chuyển ngay học sinh đến cơ sở y tế gần nhất để khám và điều trị
Về phía nhà trường: cần kiểm điểm lại công tác vệ sinh an toàn thực phẩm Cụ thểđối với người đi mua và chế biến thức ăn đã thực hiện đủ các bước để đảm bảo vệ sinhthức ăn chưa:
- Thực phẩm dùng để làm thức ăn phải được chọn lựa cẩn thận, phải tươi, khôngdập nát
- Chuẩn bị thức ăn kỹ càng: nấu chín, đun sôi, bỏ những phần nghi là gây độc (bỏ
da, đầu, ruột, mật cá trước khi nấu )
- Giữ sạch bát, đĩa, xoong nồi đựng thức ăn Thức ăn nấu chín nên ăn ngay Thức
ăn không ăn hết cần đun lại rồi mới cất giữ trong tủ lạnh Khi ăn lại vẫn phải đem đun sôirồi mới ăn
- Diệt ruồi, gián, chuột Tuyệt đối không để chúng tiếp xúc với thức ăn
- Quả, rau sống phải rửa sạch, ngâm và gọt vỏ rồi mới ăn
- Rửa sạch tay bằng xà phòng trước khi ăn hay khi chuẩn bị chế biến thức ăn
2.5 Đuối nước
Khi trường học gần ao hồ, sông suối mà không có hàng rào ngăn cách, một số họcsinh hiếu động, chơi nghịch nước mà không biết bơi có thể bị chết đuối
Tình huống 9: Trong giờ ra chơi, do thầy cô giáo sơ ý, một cháu học sinh lớp 5 đã
ra chơi ở ao ngay cạnh trường và ngã xuống nước Khi có người phát hiện ra thì cháu bé
đã chìm dưới nước Anh/chị với cương vị là hiệu trưởng cần xử trí như thế nào?
- Người lớn, thầy cô giáo là người bơi giỏi xuống ao cấp cứu cháu bé
- Xử trí tại chỗ: là quan trọng nhất, quyết định sự sống còn của nạn nhân, nếu xử tríchậm tình trạng mất não sẽ xảy ra và gây nhiều khó khăn cho cấp cứu sau đó Theo kinhnghiệm, để cấp cứu ngạt nước hiệu quả phải cấp cứu ngay ở dưới nước bằng cách: nắmtóc nạn nhân để đầu nhô lên khỏi mặt nước, tát 2-3 cái thật mạnh vào má nạn nhân để gâyphản xạ hồi tỉnh và thở lại Đồng thời quàng tay qua nách nạn nhân lôi vào bờ
Trang 9- Khi chân người đi cứu đã chạm đất, phải tiến hành ngay hô hấp miệng - miệng.
- Khi đã đưa được nạn nhân lên bờ, vấn đề quan trọng vẫn là khai thông đường hôhấp
- Để nạn nhân nằm ưỡn cổ, lấy khăn lau sạch mũi, họng, miệng rồi tiến hành ngay
hô hấp miệng - miệng Nếu ngừng tim phải ép tim ngoài lồng ngực
- Cần tiến hành hô hấp miệng - miệng và ép tim ngoài lồng ngực cho đến khi timđập lại và hoạt động hô hấp trở lại
- Trong dân gian khi gặp trẻ đuối nước thường vác dốc ngược trẻ trên vai Động tácdốc ngược nạn nhân chỉ có tác dụng khai thông vùng họng và miệng, vì vậy không nênthực hiện ở người lớn và không nên quá 1 phút ở trẻ em Vấn đề chủ yếu là tiến hành hôhấp nhân tạo và ép tim ngoài lồng ngực trong khi chờ cấp cứu đến
- Gọi cấp cứu hỗ trợ ngay lập tức Chuyển học sinh lên cơ sở y tế có đủ điều kiệnhồi sức
3 Thầy cô và học sinh cần được hướng dẫn công tác phòng chống tai nạn thương tích.
Mỗi trường học cần có người chuyên trách, theo dõi vấn đề an toàn sức khoẻ,phòng chống tai nạn cho học sinh Vấn đề giáo dục an toàn sức khoẻ phải được nhắc lạicho học sinh và giáo viên hàng năm
BẢNG KIỂM ĐỊNH TRƯỜNG HỌC AN TOÀN
1 Có cán bộ chuyên trách về phòng chống tai
nạn trẻ em
2 Có cán bộ theo dõi về y tế học đường và
phòng chống tai nạn Có tủ thuốc cấp cứu
3 Có kế hoạch thực hiện xây dựng trường học
an toàn
4 100% thầy cô giáo và học sinh được hướng
dẫn về phòng chống tai nạn tại trường học
5 Có lồng ghép nội dung phòng chống tai nạn
vào môn học hoặc chương trình ngoại khóa
6 Có các khẩu hiệu, tranh áp phích, tài liệu về
phòng chống tai nạn
7 Sân trường, bãi tập bằng phẳng, không trơn
trượt, mấp mô
8 Cửa sổ có chấn song chắc chắn và an toàn
9 Ban công và cầu thang có tay vịn,lan can an
Trang 10Yếu tố nguy cơ theo hoàn cảnh của trường
13 Không có các vụ đánh nhau trong trường gây
tai nạn
Yếu tố nguy cơ theo hoàn cảnh của trường
14 Trường có cổng, hàng rào xung quanh
15 Có biển báo giảm tốc ở đoạn đường gần
17 Bếp nấu có cửa ngăn cách
Yếu tố nguy cơ theo hoàn cảnh của trường
18 Có rào chắn quanh ao, hồ
29 Giếng, dụng cụ chứa nước có nắp đậy an toàn
20 Trường có thuyền, phao cứu sinh
Yếu tố nguy cơ theo hoàn cảnh của trường
21 Hệ thống điện trong lớp học an toàn
22 Dụng cụ, hệ thồng điện trong phòng thí nghiệm
24 Không có hàng quà bánh bán trong trường
25 Nguồn thực phẩm cung cấp đảm bảo vệ sinh
Yếu tố nguy cơ theo hoàn cảnh của trường
cần sự can thiệp của y tế Cộng
III Các bệnh học đường
1 Cận thị (tật khúc xạ)
Tật cận thị còn gọi là cận thị học đường hay cận thị mắc phải (để phân biệt với cậnthị có tính chất gia đình, di truyền) Bệnh thường bắt đầu ở lứa tuổi học sinh, đôi khithanh niên Tần suất và mức độ cận cũng tăng lên theo cấp học của học sinh
Làm sao biết trẻ bị tật khúc xạ?
Tật khúc xạ nói chung hoặc cận thị nói riêng đều gây giảm thị lực, như vậy trướchết cần phải được thử thị lực Các bác sĩ sẽ có những phương pháp thử nghiệm để xácđịnh và đo chính xác tật khúc xạ Ở trẻ nhỏ cần lưu ý đưa đi khám khi thấy có những dấuhiệu sau:
- Khi xem tivi hay chạy lại gần để nhìn, ở lớp trẻ hay chạy lại gần bảng mới thấychữ, hoặc phải chép bài của bạn
Trang 11- Kết quả học tập giảm sút, hay chép đề bài sai hoặc viết sai chữ
- Hay nheo mắt hoặc nghiêng đầu khi xem tivi hoặc nhìn một vật ở xa
- Thường hay dụi mắt mặc dù trẻ không buồn ngủ
- Sợ ánh sáng hoặc bị chói mắt
- Hay than mỏi mắt, nhức đầu, hay chảy nước mắt
- Nhắm một mắt khi đọc sách hoặc khi xem TV
- Thường không thích các hoạt động liên quan tới nhìn xa như chơi ném bóng
- Đối với trẻ ở lứa tuổi đi học còn có các dấu hiệu như đọc chữ hay bị nhảy hànghoặc phải dùng ngón tay để dò theo các chữ khi đọc
Tình huống 10: Ở một trường phổ thông nọ, sau một đợt kiểm tra sức khoẻ định
kỳ, số học sinh bị phát hiện cận thị tăng cao đột ngột Anh/chị trên cương vị là hiệu trưởng nhà trường cần lưu ý vấn đề gì để hạn chế và phòng ngừa tỷ lệ học sinh mắc cận thị?
Giải pháp:
Ánh sáng trong lớp học là nguyên nhân quan trọng ảnh hưởng đến điều tiết mắt củahọc sinh Các lớp học cần lắp đèn đủ sáng mọi nơi, tránh tối tăm, nhất là các trường học ởnông thôn Ngược lại, ánh sáng cũng cần được phân bố hợp lý, không gây chói, loá mắtcho trẻ
Chữ in trong vở, sách giáo khoa phải rõ ràng và giấy không quá bóng để tránh gâymỏi mệt cho mắt
Trẻ được hướng dẫn cách học và đọc sách ở khoảng cách thích hợp, từ mắt đếnsách khoảng 30 đến 40 cm, không nên quá gần để hạn chế và giảm những triệu chứngmỏi mệt của mắt do tăng điều tiết
Trong lớp học, trẻ có tật khúc xạ nên được xếp ngồi gần bảng
Tất cả học sinh cần được thử thị lực không kính và với kính đang đeo hàng loạt đểsắp xếp chỗ ngồi trong lớp cho phù hợp
Không nên làm việc bằng mắt liên tục và kéo dài Mỗi giờ nên cho mắt nghỉ ngơi
từ 5 đến 10 phút bằng cách nhắm mắt lại hoặc thư giãn bằng cách nhìn ra xa
Giáo dục trẻ không nên đọc sách trong bóng tối hoặc chơi vi tính quá nhiều vì sẽdẫn đến mệt mỏi thị giác
2 Bệnh răng miệng
Bệnh răng miệng là bệnh có nhiều ảnh hưởng tới sức khỏe và tính thẩm mỹ của conngười Đây là bệnh có tỷ lệ mắc khá cao ở nước ta cũng như trên thế giới, trong đó bệnhsâu răng và viêm quanh răng là hai bệnh phổ biến nhất
Tình huống 11: Qua đợt khám sức khoẻ tại trường học của anh/chị, tỷ lệ học sinh
mắc các bệnh răng miệng là trên 90%, anh/chị sẽ làm gì để cải thiện tình trạng đó?
Trang 12Bệnh răng miệng liên quan chặt chẽ đến vấn đề vệ sinh răng miệng, vì vậy việcgiáo dục cho học sinh cách vệ sinh răng miệng là ưu tiên hàng đầu.
2.1 Vệ sinh răng miệng hàng ngày
Phải vệ sinh răng miệng đều đặn 2 lần/ngày
Khi lựa chọn bàn chải đánh răng, nên chọn loại lông mềm đế tránh gây tổn thươngcho lợi
Chọn mua loại kem đánh răng đã được qua kiểm định và có chứa hàm lượng florua(một loại khoáng chất giúp gìn giữ men răng và phòng chống sâu răng) Các thực phẩmnhư trà xanh tươi và hải sản cũng rất giàu florua
Một số loại thực phẩm có chứa nhiều đường hay tinh bột khi được “ lưu giữ” trên
bề mặt cũng như kẽ răng sẽ tạo điều kiện cho những loại vi khuẩn gây hại cho răng hoạtđộng Đánh răng sau khi ăn những đồ ăn có chứa nhiều tinh bột và đường là cách phòngngừa hữu hiệu Trong trường hợp hy hữu, bạn có thể súc miệng bằng nước để loại trừnhững mảng bám trên răng
2.2 Trám, hàn kín các vết nứt trên răng
Răng, đặc biệt là các răng hàm luôn có rất nhiều khe nứt trên bề mặt Các mảngbám dễ dàng hình thành từ việc tích tụ tại các khe nứt này trong khi việc dùng bản chảiđánh răng không thể làm sạch Kết quả là hình thành nên những lỗ sâu răng.Trám kín cácvết nứt trên bề mặc răng là cách ngăn chặn sâu răng hiệu quả
Lấy cao răng thường xuyên có tác dụng làm giảm nguy cơ bị viêm lợi, ngăn ngừahình thành mảng bám cao răng và hơi thở có mùi hôi
2.3 Kiểm tra răng định kỳ
Các bệnh răng miệng cần được phát hiện càng sớm càng tốt
Tốt nhất là nên kiểm tra răng định kỳ 2 lần mỗi năm
3 Gù vẹo cột sống
Bệnh gù vẹo cột sống lứa tuổi học sinh phổ thông đang có chiều hướng gia tănggây lo lắng cho các bậc phụ huynh Đáng ngại hơn khi biết rằng, nguyên nhân chính gâybệnh cho các em bắt nguồn từ việc học tập tại nhà trường
Kết quả điều tra tại Hải Phòng có tới 4,88% trên tổng số học sinh bị vẹo cột sống
Tỷ lệ học sinh bị vẹo cột sống tăng dần theo cấp học Lý do phát sinh gây bệnh vẹo cộtsống: do trẻ bị mang vác nặng lệch về một phía, trẻ phải lao động quá sức sớm, trẻ ngồihọc hay sinh hoạt không đúng tư thế
Gù vẹo cột sống làm trục của hệ xương thay đổi, ảnh hưởng đến sức khỏe, khảnăng học tập, lao động Đối với các bé gái còn bị lệch xương chậu, ảnh hưởng đến sứckhỏe sinh sản sau này
Về mặt lâu dài là di truyền, ảnh hưởng xấu đến giống nòi Mặt khác, bệnh vẹo cộtsống tiến triển âm thầm, kéo dài nhiều năm và bị chi phối bởi rất nhiều yếu tố, nguy cơ.Khi đã mắc thì khả năng phục hồi khó, việc điều trị lại cần phải kiên trì, khoa học và cần
Trang 13có thời gian dài Nhất là sự điều chỉnh những thói quen đã nhiễm sâu thành hành vithường ngày của từng học sinh.
Tình huống 12: Trước tình hình tỷ lệ học sinh bị gù vẹo cột sống càng ngày càng
tăng, với cương vị là hiệu trưởng nhà trường, anh chị làm gì để cải thiện tình hình đó?
Học sinh không được mang vác nặng, luyện tập thể dục vừa sức thường xuyên Học sinh cần được tạo những điều kiện sinh hoạt, vui chơi, hoạt động thoải mái Khi đócột sống được thay đổi tư thế thường xuyên, kết hợp các hoạt động thể lực và nghỉ ngơimột cách hài hòa, hợp lý Hiện nay, do chương trình học nặng nề, y tế học đường chưaphát triển đúng mức, các thầy cô giáo chủ yếu chỉ chú ý đến việc dạy trẻ kiến thức chưaquan tâm nhiều đến tư thế ngồi của trẻ
Thầy cô giáo cần thường xuyên chú ý đến tư thế học tập của học sinh Trẻ thườnghay ngồi bò ra bàn, ép ngực vào thành bàn, nghiêng vẹo cổ để viết Do vậy, tỷ lệ học sinh
bị biến dạng cột sống, lép ngực ngày càng tăng Nhiều học sinh bị cong vẹo cột sống hay
gù, vai bị lệch, vai cao vai thấp do cột sống bị xoay
Hướng dẫn học sinh chỉ cần mang những sách vở cần thiết tới trường Hiện naynhiều học sinh cấp 1, cấp 2 ngày ngày phải “gánh” những chiếc cặp có trọng lượng vàkích thước quá khổ Trong những chiếc cặp đó là đủ các loại: sách giáo khoa, sách thamkhảo, sách bài tập, đồ dùng học tập… mà nhiều khi không cần phải mang tới trường.Những thứ không cần thiết này khiến các em bị quá tải và không còn giữ được tư thếthẳng lưng khi mang vác và học tập
Ngoài ra, khi ngồi học ở trong lớp thì vị trí ngồi của mỗi học sinh là khác nhau, gócnhìn bảng của các em cũng khác Nên nhiều khi để nhìn rõ được bảng, các em phải ngónghiêng hoặc ngồi lệch hẳn người, đây cũng là một trong những nguyên nhân gây congvẹo cột sống trong học đường
Biện pháp khắc phục vấn đề này cũng khá dễ dàng và có khá nhiều lớp học thựchiện, đó là định kỳ đổi chỗ ngồi cho các em, bắt buộc học sinh phải nghiêm túc thực hiệncác tư thế ngồi học, trang bị những loại bàn ghế thông minh có thể điều chỉnh phụ thuộcvào thể trạng của học sinh… Khi ở nhà thì các bậc phụ huynh cần đặc biệt chú ý tới cáchngồi học, tư thế đi lại của trẻ để có thể chấn chỉnh và điều trị kịp thời
IV Bệnh xã hội
1 Trẻ mắc HIV/AIDS
Hàng năm, hàng nghìn em bé nhiễm HIV có khát vọng đi học Dù các tổ chức xãhội có cố gắng, dù gia đình cố nài nỉ, thì sự kỳ thị của nhiều người trong cộng đồng đãlập nên một rào cản ngăn em hòa nhập
Tình huống 13: Trường học mà anh/chị đang làm hiệu trưởng đang tuyển sinh
năm học mới, một gia đình mang một cháu bé bị nhiễm HIV xin nhập học Anh chị có tiếp nhận cháu không? Nếu nhận, anh/chị sẽ trả lời câu hỏi của các phụ huynh khác như thế nào?
Luật pháp Việt nam quy định mọi học sinh đến tuổi đi học đều có quyền đếntrường Vì vậy mặc dù cháu bé có nhiễm HIV, cháu vẫn có quyền nhập học
Trang 14Tuy nhiên, một số nhà trường và phụ huynh học sinh cũng tạo ra những rào cảntrong học tập, hoà nhập cộng đồng của những đứa trẻ này Bản thân trẻ bị cô lập khỏi bạn
bè cùng trang lứa, do bạn bè sợ lây nhiễm
Để xóa dần sự kỳ thị, nhà trường phối hợp với Ủy ban Phòng chống HIV/AIDSthực hiện chương trình Chăm sóc trẻ nhiễm và trẻ bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS Cụ thể làthực hiện chiến dịch truyền thông tạo sự đồng thuận của xã hội đưa trẻ đến trường, họctập sinh hoạt như những đứa trẻ bình thường
Hiệu trưởng nhà trường phối hợp với Ban đại diện cha mẹ học sinh làm công tác tưtưởng cho phụ huynh học sinh, xoá bỏ mọi lo âu, kỳ thị đối học sinh nhiễm HIV
Các thầy cô giáo phụ trách lớp có học sinh nhiễm HIV cần nắm vững kỹ năngphòng tránh lây lan bệnh Cụ thể nếu các học sinh chơi chung, cầm nắm đồ vật của nhauthì không gây lây nhiễm HIV Thường xuyên quan tâm, theo dõi học sinh, không để họcsinh xảy ra các tai nạn đáng tiếc Nếu chẳng may học sinh nhiễm HIV xảy ra ngã, tai nạn
có chảy máu thì tuyệt đối không được để máu dính vào các học sinh khác
Báo ngay cơ quan y tế nếu thấy các dấu hiệu bất thường hoặc nghi ngờ
Nếu học sinh nhiễm HIV đang mắc các bệnh cấp tính, các mụn mủ ngoài da thì cầnyêu cầu điều trị khỏi hẳn mới quay lại lớp học
2 Trẻ khuyết tật
Trong giáo dục, mọi học sinh, bất kể mức độ năng lực hay khuyết tật, bất kể hoàncảnh kinh tế xã hội, ngôn ngữ, thành phần dân tộc, tôn giáo, giới tính có khác nhau đếnđâu đều có thể cùng nhau học tập trong một môi trường học đường
Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn khẳng định tất cả trẻ em, trong đó có trẻ emkhuyết tật đều được hưởng giáo dục, được tạo điều kiện để tham gia đầy đủ và phù hợptrong môi trường giáo dục Tuy nhiên, cho đến nay nước ta có khoảng 2,57% trẻ chưa có
cơ hội đến trường vì lý do khuyết tật Như vậy việc huy động trẻ em khuyết tật tới trường
đã khó, việc thực hiện hoà nhập một cách hiệu quả còn khó hơn rất nhiều
Tình huống 14: Nếu ở trường anh/chị làm hiệu trưởng có một cháu bị di chứng
chất độc da cam, anh/chị sẽ làm gì giúp cháu hoà nhập với bạn bè trong lớp?
Để giúp trẻ khuyết tật hoà nhập cộng đồng, cần có sự tham gia của rất nhiều đốitượng, trước tiên là đối tác tiếp xúc trực tiếp hàng ngày với trẻ khuyết tật gồm giáo viên,những học sinh không có khuyết tật khác trong trường /lớp hoà nhập
Cần xoá bỏ mặc cảm, ý nghĩ tiêu cực đối với việc hoà nhập trẻ khuyết tật của giáoviên, các em học sinh không khuyết tật, và ngay cả phụ huynh của những em này Cầngiúp các em phát triển một cách tự nhiên, không cảm thấy sự khác biệt hay sự thương hạinào
Nhà trường, thầy cô giáo cần giáo dục các em học sinh thái độ tích cực với trẻkhuyết tật Trẻ khuyết tật phải hiểu là trẻ không may mắn, không có thái độ kì thị, địnhkiến như trẻ khuyết tật do “cha mẹ ăn ở không tốt”, “do kiếp trước cha mẹ làm nhiều điềuác”, “bị các đấng tối cao nguyền rủa”…