Các bức tường của Pharos được tăng cường để chống lại lực từ các đợt sóng biển bằng cách rót chì lỏng giữ chặt các phần nề với nhau, và có thể vì thế nên đây là công trình có tuổi thọ lớ[r]
Trang 1tìm hiểu về
7 kỳ quan thế giới Cổ ĐạI,
7 kỳ quan thế giới mới.
Bảy kỳ quan thế giới cổ đại
( Bỏch khoa toàn thư mở Wikipedia )
Bảy kỳ quan thế giới cổ đại là một danh sỏch được nhiều người biết đến liệt kờ cỏc cụng trỡnhkiến trỳc và điờu khắc trong thời kỳ cổ đại Danh sỏch này do nhà văn Hy Lạp Antipater xứ Sidon
lập ra trong thế kỷ thứ 2 TCN, dựa trờn tầm nhỡn của người Hy Lạp thời ấy, chỉ gồm cỏc cụng trỡnhquanh Địa Trung Hải mà họ cho là vĩ đại và thể hiện văn minh của nhõn loại
Mục lục
1 Khu lăng mộ Giza
2 Vườn treo Babylon
3 Tượng thần Zeus ở Olympia
4 Đền Artemis
5 Lăng mộ của Mausolus
6 Tượng thần Mặt Trời ở Rhodes
7 Hải đăng Alexandria
1 Khu lăng mộ Giza :
Trang 2Khu lăng mộ Giza, được xây dựng vào khoảng thế kỷ 26 trước Công nguyên, là một tổng thểgồm 3 kim tự tháp với chiều cao đỉnh kim tự tháp cao nhất là 145,75 m Kim tự tháp Cheops trong
quần thể kim tự tháp Giza, do một PharaohVương triều thứ tư (tên là Khufu) xây dựng để làm mộcho mình, đã huy động hơn 100.000 người lao động trong 30năm, sử dụng hơn 230 vạn phiến đánặng 6 tấn, nếu ngày nay dùng xe lửa chuyên chở thì cần đến 60 vạn toa xe Độ nghiêng của các mặtbên Kim tự tháp vào khoảng 51,5 độ Chiều cao của mặt nghiêng là 195 m Bốn mặt của Kim tự thápnhìn về 4 hướng: chính bắc, chính nam, chính đông và chính tây Kim tự tháp của vua Chephren nằmphía sau kim tự tháp của Khufu và phía trước là kim tự tháp của Mycerinus Ba kim tự tháp nhỏ hơn
ở phía trước được xây cho ba người vợ của vua Mycerinus Những kim tự tháp này quay mặt về bốnhướng chính Tại đây còn có cả tượng nhân sư Sphinx nổi tiếng tạc hình mô phỏng Chephren
Kim tự tháp là kỳ quan thế giới duy nhất còn tồn tại hiện nay trong số bảy kỳ quan thế giới cổđại
* Dịch từ tên chính thức trên danh sách Di sản thế giới.
† Vùng được UNESCO phân loại chính thức.
Trang 3* Khu lăng mộ Giza hay Giza Necropolis nằm tại cao nguyên Giza, ngoại ô Cairo, Ai Cập.Khu lăng mộ cổ này nằm khoảng tám km bên trong sa mạc từ thị trấn Giza cổ trên bờ sông Nin, cách
20 km phía tây nam trung tâm thành phố Cairo
1.1 Các kim tự tháp tại Giza :
Khu lăng mộAi Cập cổ đại này bao gồm các kim tự tháp Kim tự tháp Khufu (cũng được gọi
là Đại kim tự tháp hay Kim tự tháp Cheops, tọa độ 29°58′31.3″B, 31°07′52.7″Đ), kim tự tháp hơinhỏ hơn - Kim tự tháp Khafre (hay Chephren tọa độ 29°58′42.6″B, 31°08′05.0″Đ) và kim tự thápnhỏ nhất - Kim tự tháp Menkaure (hay Mykerinus tọa độ 29°58′19.8″B, 31°07′43.4″Đ), cùng vớimột số công trình vệ tinh nhỏ khác, được gọi là các kim tự tháp "nữ hoàng", các con đường và cácthung lũng kim tự tháp, và đáng chú ý nhất là Đại Sphinx Cùng với các lăng mộ hoàng gia đó là cácngôi mộ của các quan chức cao cấp cũng như công trình và lăng mộ khác đời sau này (từ thời Vươngtriều mới trở về sau) và các đền đài bày tỏ sự sùng kính tới những người được chôn cất tại đó
Các kim tự tháp Giza, nhìn từ phía nam vào cuối thế kỷ 19 Từ trái: Kim tự tháp Menkaura, Kim tự
tháp Khafre, Đại kim tự tháp Khufu.
Trong số ba kim tự tháp đó, chỉ kim tự tháp Khafre còn giữ được một phần lớp đá bóng ốpngoài, ở trên đỉnh Cần lưu ý rằng kim tự tháp này trông có vẻ lớn hơn kim tự tháp Khufu ở bên cạnh
vì thế đất cao nơi nó được xây dựng, và góc nghiêng xây dựng lớn hơn – trên thực tế, nó nhỏ hơn cả
về trọng lượng và khối lượng
Giai đoạn xây dựng nhộn nhịp nhất ở đây diễn ra khoảng thế kỷ thứ 25 TCN
Kim tự tháp Khafre và tượng nhân sư
Những di tích cổ còn lại của khu lăng mộ Giza đã thu hút rất nhiều khách du lịch từ thời cổ đại,khi các công trình thời Cổ vương quốc đó đã có hơn 2.000 năm tuổi Nó đã trở nên nổi tiếng trongđại chúng từ thời Hy Lạp cổ đại khi Đại kim tự tháp được Antipater xứ Sidon liệt vào danh sách Bảy
kỳ quan thế giới cổ đại Ngày nay đây là Kỳ quan cổ đại duy nhất còn tồn tại
Phần lớn vì các hình ảnh ở thế kỷ 19, các kim tự tháp Giza được người nước ngoài cho là nằm
ở một nơi xa xôi trong sa mạc, dù chúng hiện thuộc một trong những thành phố đông đúc nhất ởChâu Phi [1] Vì thế, sự phát triển đô thị đã lan thẳng tới vành đai địa điểm cổ đại, tới mức trong
Trang 4thập niên 1990 một tiệm Pizza và một nhà hàng Gà rán Kentucky đã được mở cửa trên con đườngdẫn tới đó [2][3]
Các địa điểm cổ đại tại vùng Memphis gồm các địa điểm tại Giza, cùng với các địa điểm tại
Saqqara, Dahshur, Abu Ruwaysh, và Abusir, được tuyên bố chung là một Địa điểm di sản Thế giới
năm 1979 [4]
1.2 Các công trình chính :
Kim tự tháp Khufu ("Đại kim tự tháp", "Cheops")
Kim tự tháp Khafre ("Chephren")
Kim tự tháp Menkaure (""Mycerinus")
Đại Sphinx
Con tàu Khufu
1.3 Các giả thuyết khác :
* Liên quan tới chòm sao Orion :
Các khách du lịch thế kỷ 19 trước Sphinx Nhìn từ phía Đông Nam, Đại kim tự tháp ở phía sau.
Dù những giả thuyết do Robert Bauval đưa ra nói chung bị các nhà khảo cổ học (Lehner 1997)
và các nhà sử học coi là một hình thức giả khoa học, Robert Bauval và Adrian Gilbert (1994) đã đềxuất rằng ba kim tự tháp chính tại Giza tạo nên một mô hình trên mặt đất hoàn toàn tương tự với môhình ba dải sao của chòm sao Orion Sử dụng phần mềm máy tính, họ quay ngược bầu trời Trái đất
về thời cổ đại và nhận thấy sự ‘trùng khớp’ của hình ảnh các kim tự tháp và hình ảnh chòm saoOrion khi nó chạm tới điểm ngoặt ở đáy tiến động lên xuống của thiên đỉnh Họ tuyên bố sự trunghợp này là chính xác, và nó đã diễn ra đúng vào năm 10.450 TCN [1]
2 Vườn treo Babylon :
Vườn treo Babylon, cũng được gọi là vườn treo Semiramis, là một công trình do vua
Nebuchadrezzar II xây dựng năm 603 trước Công nguyên, trong đó cây được treo trên mái hiên.Trong vườn treo có một hệ thống đài phun nước gồm hai bánh xe lớn liên kết với nhau bằngdây xích có gắn thùng gỗ Khi bánh xe quay, dây xích và thùng nước cũng chuyển động đưa nước ởmột cái bể phía dưới lên trên cao tưới nước cho cây Để tưới nước cho hoa và cây của khu vườn, các
nô lệ phải luân phiên nhau đưa nước từ dòng sông Euphrates lên khu vườn
* Vườn treo Babylon : (cũng được gọi là Vườn treo Semiramis) và những bức tường của
Babylon (Iraq hiện nay) từng được coi là một trong Bảy kỳ quan của thế giới Chúng được cho là dovua Nebuchadnezzar II xây dựng nên từ khoảng năm 600 TCN
Vườn treo được ghi chép lại rất nhiều trong các tài liệu của các nhà sử họcHy Lạp như Strabo
và Diodorus Siculus, nhưng mặc khác lại có ít bằng chứng về sự hiện diện của chúng Trên thực tế,không hề có bản ghi chép nào của người Babylon về sự tồn tại của những chiếc vườn như vậy Một
số (chi tiết) bằng chứng thu thập được khi khai quật cung điện tại Babylon thể hiện, nhưng khônghoàn toàn chứng minh được nó giống những miêu tả Một số trường phái tư tưởng qua nhiều thời kỳ
có thể đã nhầm lẫn vị trí của nó với những vườn đã tồn tại ở Nineveh và việc phát hiện những phiến
đá chứng minh cho sự tồn tại của nó đã được tìm ra Những đoạn văn trên những phiến đá đó miêu tả
Trang 5khả năng sử dụng một thứ gì đó tương tự như một máy bơm kiểu đinh vít của Archimedes để đưa
nước lên độ cao c n thi t ầ ế
Vườn treo, theo sự thể hiện của người Assyria Một vườn treo, thể hiện ở
thế kỷ 21
Một miêu tả từ thế kỷ 16 về Vườn treo Babylon (bởi Martin Heemskerck ) Bạn có thể thấy Tháp
Babel ở phía sau.
Theo những miêu tả, các vườn treo được xây dựng nên để cho bà vợ của Nebuchadnezzar là
Amyitis khuây nỗi nhớ quê hương Amyitis là con gái vua Cyaxares xứ Medes, đã cướiNebuchadnezzar để tạo nên một liên minh giữa hai nước Quê hương bà là một vùng đất xanh tươivới những núi non hùng vĩ, và bà coi vùng đất Lưỡng Hà (một vùng ở phía Tây Nam Châu Á) bằngphẳng bị mặt trời thiêu đốt là buồn chán Nhà vua quyết định tái tạo lại quê hương hoàng hậu bằngcách xây nên một vùng núi non nhân tạo bằng những vườn treo trên mái nhà
Vườn treo có thể không thực sự là "treo" theo nghĩa là nó được treo lên bằng các loại dây Têncủa nó bắt nguồn từ việc dịch không chính xác từ kremastos trong tiếng Hy Lạp hay từ pensilis trongtiếng La tinh, vốn không chỉ mang nghĩa là "treo” mà là "nhô ra ở trên," như trường hợp một sânthượng hay một ban công
Nhà địa lý Hy Lạp Strabo, người đã miêu tả những vườn đó vào thế kỷ thứ nhất TCN đã viết:
“Nó gồm những ban công xây hình vòm, cái nọ chồng trên cái kia, và tựa trên các cột hình khối.(Nó) Có những chỗ lõm vào và được đổ đất vào đó để trồng được những cây lớn Các cột, vòm, vàcác sân thượng được xây dựng bằng gạch nung và nhựa đường.”
Những cuộc khai quật gần đây tại thành phố Babylon cổ ở Iraq đã phát hiện ra móng của cungđiện Những thứ khác gồm Toà nhà hình vòm với những bức tường dày và một giếng nước tưới gầncung điện phía nam Một nhóm các nhà khảo cổ đã khảo sát khu vực đó của cung điện phía nam vàtái hiện lại Toà nhà hình vòm như là những Vườn treo Tuy nhiên, nhà sử học Hy Lạp Strabo đã nói
rõ rằng vườn nằm gần sông Euphrates Vì thế những người khác cho rằng vị trí này quá xa Euphrates
để ủng hộ giả thuyết đó vì Toà nhà hình vòm cách xa đó tới vài trăm mét Họ tái hiện lại của cung
Trang 6điện và vị trí Vườn treo nằm trải dài từ sông tới Cung điện Trên hai bờ sông, gần đây người ta đãtìm thấy nhiều bức tường dày 25m có thể từng là những bậc để tạo nên các sân thượng những bứctường như được miêu tả trong các văn bản Hy Lạp.
Một phần lớn tàn tích đã bị hư hại trong chiến dịch lật đổ chế độ Iraq do Mỹ tiến hành [1]
3 Tượng thần Zeus ở Olympia :
Được xây dựng vào năm 470-460 trước Công nguyên, cao 40 ft, rộng 22 ft, tạc hình thần Zeus
ngồi trên ngai vàng, với làn da được làm từ ngà voi; râu, tóc, áo choàng làm bằng vàng Tay phảicầm tượng thần Victory có cánh biểu tượng cho chiến thắng trong các kỳ Thế vận hội, tay trái cầm
vương trượng trang trí hình chim đại bàng bằng kim loại, tượng trưng cho quyền lực tối cao của vịvua trong các vị thần Đầu thần Zeus trang điểm vòng hoa ôliu Ngai vàng làm bằng gỗ tuyết tùng và
ngà Chân thần đặt lên một ghế lớn Nghệ sỹ: Pheidias
Tượng thần Zeus ở Olympia, tranh khắc gỗ thế kỉ 16 Một tái hiện không có thực về bức tượng thần Zeus của Phidias trong một bản in khắc do Philippe
Galle làm năm 1572 , từ bức hoạ của Maarten van Heemskerck
* Tượng thần Zeus ở Olympia (thường gọi là thần Dớt) là một trong Bảy kỳ quan thế giới cổ
đại Bức tượng do nhà điêu khắc cổ đại nổi tiếng là Phidias tiến hành (thế kỷ thứ 5TCN) khoảng năm
435 TCN tại Olympia, Hy Lạp
Ngay từ thế kỷ thứ nhất TCN, nhà địa lý Strabo đã viết rằng "Dường như thần Zeus đang địnhđứng lên", "thần sẽ lật tung mái đền."
Bức tượng ngồi chiếm toàn bộ chiều rộng gian đền chứa tượng, cao 12 mét (40 feet), đặt trên
đế làm bằng đá cẩm thạch cao 1m Tượng thần Zeus được làm từ ngà voi (về mặt kỹ thuật, ngà voiđược ngâm trong chất lỏng để làm mềm, và vì thế có thể chạm cũng như tạo hình theo nhu cầu) sau
đó được phủ bằng các tấm vàng (vì thế gọi là ngà dát vàng) và ngồi trên một ngai gỗ tuyết tùng
khảm ngà, vàng, và các loại đá quý rất lộng lẫy có chạm khắc những trận đấu điền kinh ở Olympia.Đầu thần Zeus trang điểm vòng hoa ôliu, thần có khuôn mặt hiền từ, đôi mắt màu hồng tinh anh,nhìn thẳng, lông mày và lông mi đen, mũi dọc dừa, chòm râu rậm, đôi môi dày cương nghị, với làn
da được làm từ ngàvoi; râu, tóc, áo choàng làm bằng vàng Tay phải thần Zeus cầm một pho tượngNike - vị thần chiến thắng - nhỏ, và trong tay trái là một cây vương trượng bằng kim loại có chú đạibàng đậu trên, tượng trưng cho quyền lực tối cao của vị vua trong các vị thần Chân thần đi dép vàngđặt trên một chiếc bàn trang trí những con sư tử vàng, đặt lên một ghế lớn Nửa trên của tượng đượcdát bằng ngà voi, vàng nhạt ngả về màu hồng phơn phớt, tạo cho thần Zeus một sức sống mãnh liệt.Nửa thân dưới của tượng phủ một "tấm vải" bằng vàng dát mỏng, có chạm trổ dưới thân áo nhữngcon vật, thân áo là những ngôi sao và những đoá hoa xinh xắn.[1] Những khách tham quan như vị
Trang 7tướng La Mã Aemilius Paulus, người đã giành chiến thắng trước Macedonia, cũng phải cung kínhtrước vẻ uy nghiêm thần thánh và sự tráng lệ của bức tượng thần mà Phidias đã tạo ra.[cần dẫn nguồn]
Nguyên nhân phá huỷ bức tượng vẫn là vấn đề còn tranh cãi: một số học giả cho rằng bứctượng cùng ngôi đền đã bị hư hỏng vào thế kỷ thứ 5 sau Công Nguyên, những người khác cho rằngbức tượng đã được mang tới Constantinople, và bị phá huỷ ở đó trong vụ đại hoả hoạn Lauseion
(Schobel 1965) Theo Lucian xứ Samosata vào cuối thế kỷ thứ hai, "họ đã đặt những bàn tay lên thânhình người tại Olympia, vị chúa Tối cao của tôi, và người đã không có năng lượng để đánh thứcnhững chú chó hay gọi những người xung quanh; chắc chắn rằng nếu vậy họ đã tới để cứu giúp vàbắt giữ những kẻ đó trước khi chúng kịp chuyển những đồ ăn cắp đi."[2]
Có lẽ khám phá lớn nhất về di tích còn sót lại của kỳ quan thế giới này diễn ra năm 1958 vớicuộc khai quật khu xưởng nơi chế tạo bức tượng Điều này khiến một số nhà sử học có thể tái tạo kỹthuật đã được sử dụng trước kia
4 Đền Artemis :
Đền thờ nữ thần săn bắn Artemis, còn được gọi là đền thờ Diana được xây dựng từ đá cẩmthạch bởi kiến trúc sư Chersiphron và con là Metagenes, dài 377 feet (115 m), rộng 180 feet (55 m,bao gồm 127 cột đá, ở thành phố Ephesus (nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ) Đền được bắt đầu xây dựng năm
550 TCN, trải qua quá trình xây dựng lại và mở rộng qua nhiều thời kỳ, lần cuối là năm 430 TCN
sau 120 năm Năm 356 TCN, ngôi đền bị lửa thiêu hủy vào đêm Alexandros Đại Đế chào đời Mộtngôi đền tương tự được xây lại trên nền ngôi đền cũ Năm 262, người Goth đã đốt ngôi đền lần thứhai Chỉ phần nền và một số phần khác của ngôi đền thứ hai còn tồn tại đến ngày nay Viện bảo tàngAnh ở Luân Đôn còn lưu một số di tích thuộc ngôi đền thứ hai
Đền thờ thần Artemis, tranh khắc gỗ của Martin Heemskerck
* Đền Artemis là đền thờ nữ thần săn bắn Artemis, còn được gọi là đền thờ Diana được xâydựng từ đá cẩm thạch bởi kiến trúc sư Chersiphron và con là Metagenes, dài 377 feet (115 m), rộng
180 feet (55 m, bao gồm 127 cột đá, ở thành phố Ephesus (nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ), bờ biển Êgiê
(Aegean Sea)
4.1 Lịch sử-truyền thuyết :
Nữ thần săn bắn Artemis là con của thần Zeus và thần Lêto (Lesto), em của thần ánh sáng-thi
ca Apollon, được hình dung là một trinh nữ trong trắng cầm cung tên, thường đi cùng một con hươu
hoặc một con chó
Đền được bắt đầu xây dựng năm 550 TCN, trải qua quá trình xây dựng lại và mở rộng quanhiều thời kỳ, lần cuối là năm 430 TCN sau 120 năm Năm 356 TCN, ngôi đền bị lửa thiêu hủy vàođêm Alexander Đại Đế chào đời Một ngôi đền tương tự được xây lại trên nền ngôi đền cũ Năm
262, người Goth đã đốt ngôi đền lần thứ hai Chỉ phần nền và một số phần khác của ngôi đền thứ haicòn tồn tại đến ngày nay Viện bảo tàng Anh ở Luân Đôn còn lưu một số di tích thuộc ngôi đền thứhai
4.2 Kiến trúc-Mỹ thuật :
Nghệ thuật Hy Lạp và sự giàu có của châu Á đã kết hợp tạo dựng nên một công trình kiến trúcthần thánh và nguy nga Đền thờ nữ thần Artemiss nằm trong số Bảy kỳ quan bởi tính tráng lệ về
Trang 8kiến trúc và kích thước khác thường Đền thờ nữ thần Artemis không những là một trong số nhữngngôi đền Hy Lạp đồ sộ nhất, mà còn là một trong những công trình được xây dựng toàn bằng đá cẩmthạch lâu đời nhất Đền được xây dựng ở địa điểm gồm các ngôi đền xây dựng đầu tiên vào khoảngnăm 550 TCN với sự giúp đỡ tài chính của Croesus, một vị vua nổi tiếng giàu có thuộc vương quốcLydia lân cận Thế nhưng, vào năm 356 TCN, công trình kiến trúc nguy nga này bị một kẻ mắcchứng cuồng nhằm muốn tên tuổi của mình bất tử, đã phóng hỏa thiêu huỷ Trong vòng vài thập niênsau, người ta dựng tại địa điểm cũ ngôi đền mới, theo hình dáng của ngôi đền ban đầu Ngôi đền mớitrùng tu vẫn còn tồn tại dưới thời kỳ La Mã, khi ấy nhà văn La Mã đã ngạc nhiên trước kích thước
và việc xây dựng ngôi đền Ba cửa sổ lớn được trổ thẳng xuyên qua mái, cửa sổ ở giữa tạo ra mộtkhoang hở giúp những người viếng đền có thể nhìn thấy vị nữ thần Artemis trên bàn thờ Chính bànthờ cũng là một công trình có dãy cột thật tráng lệ ở bên phía, đặt ở phía trước ngôi đền Đền nguyênthuỷ có kích thước 55 x 110 m tính ở bậc thang phía trên, ba phía là một dãy cột gồm hai hàng baoquanh, một chiếc cổng có mái che với hàng cột sâu phía trước lối ra vào Khi ngôi đền được trùng tuvào thế kỷ 4 TCN, thì nền móng của một số kiến trúc thượng tầng của ngôi đền nguyên thuỷ đượctận dụng, nhưng ngày nay chỉ cao khỏi mặt đất khoảng 2m, tấm móng được một hàng cầu thang baoquanh Ba mươi sáu cột nằm ở phía trước lối ra vào đều trang trí bằng các tác phẩm chạm nổi, mộtđặc điểm khác thường đối với các ngôi đền Hy Lạp, chính bản thân các cột đều chạm trổ từ 40 đến
48 đường rãnh máng khoét sâu ở thân cột Quanh ngôi đền phía trên các cây cột, có một trụ ngạch,trong khi các máng xối đều chạm hình đầu sư tử Với khoảng cách giữa các cột không có trụ đỡthường vượt quá 6,5 m, bao gồm các tảng đá dài đến 8,75 m, công trình đã buộc những người thợxây thể hiện khả năng cao nhất của mình
4.3 Trong hội họa, điêu khắc :
Đá cẩm thạch dùng trong công trình được lấy từ mỏ đá cách công trường 11 km (7 dặm),khoảng cách khá xa khiến việc vận chuyển những tảng đá nặng đến 40 tấn trở thành một thử thách
Lẽ đương nhiên xe bò không để đảm đương nổi trọng lượng này, nhưng Chersiphron nghĩ ra mộtphương pháp thay thế thật tài tình: khối đá hình lăng trụ dùng để lắp cột được các chốt ở tâm giữ cốđịnh trong một khung bằng gỗ sao cho chúng có thể quay vòng như những chiếc xe lu khổng lồchuyển động bằng sức kéo nhiều con bò Ý tưởng này do con trai của Chersiphron là Metagenes đềxuất, sao cho các tảng đá trang trí đầu cột vuông góc có thể di chuyển theo cách tương tự, mỗi đầucột đều bọc trong bánh xe bằng gỗ khổng lồ
Vì thế chính cái khó đã ló cái khôn, kích thước đáng kinh ngạc của ngôi đền và các tảng đá sử dụngtrong công trình đòi hỏi những kỹ thuật mới trong vận chuyển và dựng đá đứng thẳng Trong khiphương pháp của Chersiphron chưa từng áp dụng ở nơi khác, thì ngôi đền đồ sộ này quả thật làchứng cứ cho sự khéo léo, tài tình của ông Nhưng tiếc thay, chỉ một phần rất ít của công trình còntồn tại cho đến nay, người ta chỉ bảo quản được bục đài vòng của đền vừa khai quật và một cột đềnduy nhất được gia cố bằng bê tông
5 Lăng mộ của Mausolus :
Lăng mộ được nữ hoàng Artemisia II xây dựng cho chồng là vua Mausolus của Caria thuộckhu vực Tiểu Á, từ năm 353 TCN đến 351 TCN, nhằm tôn vinh giá trị các thế lực cai trị thời giáohoàng Jangvonhai Lăng mộ được xây dựng tại thành phố Halicarnassus, thủ đô xứ Caria, nhờ có
1200 lao động, làm việc miệt mài trong thời gian là 17 năm Chính từ ngôi mộ vua Mausolus đã là
nguồn gốc của từ mausoleum (lăng mộ).
Đến năm 1494, những hiệp sĩ St John, một nhóm hiệp sĩ trong cuộc Thập tự chinh đã sử dụngnhững khối đá cẩm thạch của phần nền ngôi mộ để xây một lâu đài vào năm 1522 Hầu hết các khối
đá ở đây được cắt thành từng mảnh nhỏ để xây lâu đài Ngày nay lâu đài này vẫn còn tồn tại vớinhững mảnh đá cẩm thạch được tách riêng khỏi ngôi mộ của vua Mausolus
Trang 9Lăng mộ Halicarnassus, tranh khắc gỗ của Martin Heemskerck.
Một hình ảnh tưởng tượng về Lăng mộ Mausolus, từ một bức tranh khắc năm 1572 của Martin
Heemskerck (1498-1574), ông đã tái hiện nó dựa trên những lời miêu tả.
* Lăng mộ Maussollos , hay Lăng Halicarnassus là một lăng mộ được xây dựng giai đoạn
353 TCB–350 TCN tại Halicarnassus (Bodrum, Thổ Nhĩ Kỳ hiện nay), dành cho Mausolus (Hy Lạp
Μαύσωλος Maúsōlos), vị vương hầu một tỉnh thời Đế chế Ba Tư, và Artemisia, vợ và chị ông Nóđược hai kiến trúc sư Hy LạpSatyrus và Pythius thiết kế Công trình cao gần 45 mét (135 feet) vàmỗi mặt đều được trang trí bởi một trong bốn nhà điêu khắc nổi tiếng Hy Lạp: Bryaxis, Leochares,
Scopas và Timotheus Khi hoàn thành công trình được coi là một thành công lớn về nghệ thuật tớimức Antipater đã coi nó là một trong bảy kỳ quan thế giới Từ lăng (mausoleum) từ đó được sử dụng chung với nghĩa là một ngôi mộ lớn, dù nguyên nghĩa "Mausol–eum" là "để vinh danh
Mausol".
5.1 Cuộc đời của Maussollos và Artemisia :
Năm 377 TCN, Halicarnassus là thủ đô của một vương quốc nhỏ dọc theo bờ biển Địa trungHải của Anatolia Trong năm này, vị vua của vùng đất, Hecatomnus xứ Mylasa, qua đời để lại quyềncai quản vương quốc cho con trai là Mausolus Hecatomnus, một vị phó vương của người Ba Tư, cónhiều tham vọng và đã chiếm quyền kiểm soát nhiều thành phố cũng như các tỉnh xung quanh.Ngoài Mausolus và Artemisia ông còn có nhiều con khác: Ada (được chấp nhận là mẹ củaAlexander Đại Đế), Idrieus, và Pixodarus Trong thời mình, Mausolus đã mở rộng lãnh thổ tới mứccuối cùng nó bao gồm hầu hết phía tây nam Tiểu Á Maussollos, với hoàng hậu và chị mình làArtemisia đã cai trị Halicarnassus và những lãnh thổ xung quanh trong 24 năm Dù có nguồn gốc địaphương, Maussollos nói tiếng Hy Lạp và rất ngưỡng mộ phong cách sống cũng như cách thức tổchức chính phủ Hy Lạp Ông đã thành lập nhiều thành phố theo kiểu Hy Lạp dọc theo bờ biển vàkhuyến khích các truyền thống dân chủ Hy Lạp
Mộ Grant tại New York dựa trên sự tái dựng Mausoleum một cách chính xác hơn.
Maussollos đã quyết định xây dựng một thủ đô mới, một thành phố với hệ thống phòng thủmạnh mẽ và tráng lệ Ông đã chọn thị trấn Halicarnassus Nếu chiến thuyền của Mausolus phong tỏamột con kênh nhỏ, họ có thể buộc các tàu chiến địch không thể vào thành phố Ông đã bắt đầu biến
Trang 10Halicarnassus trở thành thủ đô cho một vị hoàng tử chiến binh Những người thợ của ông đào sâucảng của thành phố và sử dụng số cát lấy lên được làm vũ khí bảo vệ phía trước kênh Trên mặt đất,
họ bố trí các quảng trường có lát đá, các đường phố, và các ngôi nhà cho người dân, phía bên kiacảng, họ xây một pháo đài-lâu đài lớn cho Mausolus, nó có vị trí tối ưu quan sát được toàn bộ mặtbiển và những quả đồi sâu trong đất liền - những nơi kẻ địch dùng phát động tấn công Những ngườithợ đã xây dựng những bức tường và các tháp canh ở phía trong đất liền và xây một nhà hát kiểu HyLạp và một đền thờ Ares, vị thần chiến tranh Hy Lạp Mausolus và Artemisia đã chi phần lớn số thuếthu được để trang hoàng thành phố Họ dựng những bức tượng, những đền, những tòa nhà bằng đámable trắng Ở trung tâm thành phố, Mausolus dự định xây mộ cho ông sau khi qua đời Đây sẽ lànơi thể hiện sự giàu có của ông và nữ hoàng cho người đời sau Sau đó Mausolus qua đời năm 353
BC để lại Artemisia với trái tim tan vỡ (Theo phong tục tại Caria các vị vua cai trị sẽ lấy chị/em gáicủa chính mình Một lý do của những cuộc hôn nhân đó là để giữ vững sự giàu có và quyền lực củagia đình.) Như một cống vật dành cho ông, bà quyết định xây dựng một lăng mộ tráng lệ nhất từng
có trên thế giới Nó trở thành một công trình nổi tiếng đến mức tên của Mausolus ngày nay đã gắn
liền với mọi lăng mộ nguy nga trong thế giới hiện đại với từ mausoleum (lăng mộ - tiếng Anh) Công
trình cũng đẹp đẽ và độc đáo tới mức nó đã trở thành một trong Bảy kỷ quan Thế giới Cổ đại Ngaysau khi việc xây dựng được tiến hành, Artemisia gặp rắc rối Rhodes, một hòn đảo trên biển Aegeangiữa Hy Lạp và Tiểu Á, nơi từng bị Mausolus chinh phục Khi nghe được về cái chết của ông đã nổiloạn và gửi một hạm đội tới chiếm thành phố Halicarnassus Biết rằng hạm đội của Rhodes đang trênđường tới, Artemisa đã xây dựng hạm đội của riêng mình tại một vị trí bí mật ở phía cực đông cảngthành phố Sau khi quân lính từ hạm đội của Rhodes lên bờ tấn công, hạm đội của Artemisia đã tiếnhành một cuộc hành quân bất ngờ, chiếm hạm đội của Rhodes và kéo chúng ra ngoài biển Artemisiacho quân sang chiếm các tàu địch và đi thẳng sang Rhodes Nghĩ rằng các con tàu của mình đangquay lại cùng với chiến thắng, người Rhodes không phòng bị và thành phố nhanh chóng bị chiếmgiữ, cuộc nổi loạn bị dẹp yên Artemisa chỉ sống thêm hai năm sau khi chồng bà qua đời Vì thế, cácbình đựng tro hỏa táng của họ được đặt trong một lăng mộ còn chưa hoàn thành Theo nghi lễ tang,thân xác của rất nhiều loài động vật được đặt trên các bậc cầu thang dẫn vào mộ, sau đó các bậc cầuthang được đổ đầy đá và gạch, hàn kín lối vào Theo nhà sử học Pliny, những người thợ thủ công đãquyết định ở lại và hoàn thành nốt công việc sau khi vua và hoàng hậu qua đời "cần nhớ rằng đótừng là một đài kỉ niệm cho danh tiếng của chính họ và của nghệ thuật điêu khắc."
5.2 Quá trình xây dựng Mausoleum :
Artemisia đã quyết định rằng bà sẽ không tiếc một chi phí nào cho việc xây dựng lăng mộ Bà
đã gửi những sứ đoàn tới Hy Lạp để tìm kiếm những nghệ sĩ tài danh nhất thời ấy Trong số họ có
Scopas, người đã giám sát công việc sửa chữa Đền Artemis tại Ephesus Những nhà điêu khắc nổitiếng khác như Bryaxis, Leochares và Timotheus cũng đã tham gia vào công trình cùng hàng trămthợ thủ công tài năng khác
Lăng mộ được dựng lên trên một quả đồi nhìn xuống thành phố Toàn bộ cấu trúc nằm trongmột sân kín Ở giữa sân là một bục đá, lăng mộ được xây trên bục đá này Một cầu thang với nhữngcon sư tử đá ở hai bên dẫn tới đỉnh bục đá đó Dọc bức tường ngoài của nó là nhiều bức tượng thểhiện các vị thần cả nam và nữ Mỗi góc có các bức tượng chiến binh bằng đá, đang ngồi trên mìnhngựa canh gác cho ngôi mộ
Tại trung tâm của bục là ngôi mộ Được làm phần lớn bằng đá mable, công trình mọc lên vớihình dáng một khối vuông, thon nhọn bên trên, phần thon này chiếm khoảng một phần ba chiều caocủa lăng mộ (45 mét (135-foot) Phần này được trang trí bằng các bức điêu khắc thể hiện các cảnhhoạt động trong lịch sử/thần thoại Hy Lạp Một phần thể hiện trận đánh của người Centaurs vớingười Lapiths Một phần khác thể hiện những người Hy Lạp đang chiến đấu với người Amazons,một bộ tộc của những chiến binh nữ
Trang 11Thiết kế Nhà tưởng niệm tại Melbourne lấy cảm hứng từ thiết kế của Mausoleum.
Phần chóp này của lăng mộ được đỡ bởi ba sáu cột mỏng, chín cột mỗi mặt, với chiều cao bằngmột phần ba chiều cao chính Ở giữa mỗi hai cột là một bức tượng khác Đằng sau các cột là mộtkhối chắc đỡ trọng lượng to lớn của mái lăng mộ
Mái, chiếm đa số trọng lượng phần này, được xây dựng theo hình thức kim tự tháp bậc Trênđỉnh mái là một cỗ xe bốn ngựa: bốn chú ngựa lớn kéo một chiếc xe trong đó có hình Mausolus vàArtemisia
5.3 Mausoleum ở thời trung cổ và thời hiện đại :
Mausoleum đã đứng nhìn xuống thành phố Halicarnassus trong nhiều thế kỷ Nó không bịđộng tới khi thành phố rơi vào tay Alexander Đại Đế năm 334 TCN và cũng không bị hư hại gì saunhững cuộc tấn công của hải tặc năm 62 và 58 TCN Nó đúng trên những tàn tích của thành phốtrong khoảng 16 thế kỷ Sau đó một loạt những trận động đất làm gãy vụn các cột khiến chiến binhbằng đá rơi xuống đất Tới năm 1404 chỉ phần móng của Mausoleum còn thực sự nhận ra được.Đầu thế kỷ mười lăm, Các hiệp sĩ dòng St John Malta đã xâm chiếm vùng này và xây dựngmột lâu đài lớn Khi quyết định củng cố nó năm 1494, họ đã sử dụng những viên đá lấy về từMausoleum Năm 1522 những lời đồn đại về một cuộc tấn công của người Thổ Nhĩ Kỳ khiến cácchiến binh thập tự chinh phải củng cố lại lâu đài ở Halicarnassus (khi ấy được gọi là Bodrum) và đaphần những thứ còn lại của lăng mộ đã bị đập vỡ và sử dụng để xây các bức tường pháo đài Nhữngphần đá mable bóng của lăng mộ hiện vẫn còn có thể quan sát thấy
Vào thời điểm đó một đội hiệp sĩ đã đi vào phần móng lăng mộ và khám phá ra một căn phòng
có chứa một quan tài lớn Trong mọi ghi chép về sự kiện này, ta đều thấy một lời kể như nhau: độihiệp sĩ cho rằng khi ấy đã quá muộn để mở ngay chiếc quan tài quyết định để tới buổi sáng hôm sau
sẽ quay lại nhưng họ chỉ thấy mọi thứ đã bị cướp phá và những đồ vàng bạc châu báu có thể có ởtrong đã sạch trơn Xác của Mausolus và Artemisia cũng đã mất Các hiệp sĩ cho rằng những ngườidân làng Moslem đã tiến hành vụ trộm cắp đó, nhưng có lẽ chính một số chiến binh thập tự chinhtrong số họ đã làm việc đó Trên các bức tường của một ngôi mộ nhỏ bên cạnh đó chúng ta tìm thấymột câu chuyện khác Những cuộc nghiên cứu do các nhà khảo cổ học tiến hành trong thập kỷ 1960cho thấy một thời gian dài trước khi các hiệp sĩ có mặt tại đó, những kẻ trộm mồ mả đã đào mộtđược hầm dưới phòng mộ, lấy đi mọi thứ trong đó Cũng chính lăng mộ đã cung cấp bằng chứng chothấy có lẽ giả thuyết gần với thực tế nhất là Mausolus và Artemisia đã được hỏa táng, vì thế chỉ mộtbình tro của họ được đặt bên trong phòng mộ Điều này giải thích tại sao thân thể họ đã không đượctìm thấy
Trước khi xay và đốt đa phần những tàn tích điêu khắc sót lại của lăng mộ để làm vôi và vữatrát, các hiệp sĩ đã mang đi nhiều tác phẩm nghệ thuật và treo chúng trong lâu đài Bodrum Chúngtiếp tục ở đó trong nhiều thế kỷ Vào thời ấy, đại sứ Anh đã mang đi nhiều bức tượng từ lâu đài,chúng hiện được trưng bày tại Bảo tàng Anh
Năm 1852 Bảo tàng đã cử nhà khảo cổ học Charles Thomas Newton tới tìm kiếm các di tíchkhác của Mausoleum Ông phải đối mặt với một vấn đề khó khăn Ông không biết vị trí chính xác
Trang 12của lăng mộ và số tiền để mua lại những khoảnh đất gần đó để tìm kiếm lại đắt đến như vậy Vì thếNewton đã nghiên cứu những lời ghi chép của các học giả cổ đại như Pliny để tìm kiếm vị trí gầnđúng nhất của công trình Đào sâu xuống, Newton đã tìm kiếm tại những vùng xung quanh qua cácđường hầm ông đào xuống dưới những mảnh đất nhỏ quanh đó Ông định vị được một số bức tường,một cầu thang và cuối cùng là ba góc của móng Nhờ vậy, Newton xác định rõ được những mảnh đấtcần mua.
Sau đó Newton đã khai quật địa điểm và tìm thấy những mảnh điêu khắc từng được dùng trangtrí cho bức tường công trình cũng như những phần của chiếc mái dốc Một bánh xe trận bằng đáđường kính 2 mét (7 feet) cũng được tìm thấy, nó là một phần của bức điêu khắc trên máiMausoleum Cuối cùng ông đã tìm thấy những bức tượng Mausolus và Artemisia từng đứng trêntháp của công trình
Từ năm 1966 tới 1977, Mausoleum đã được Giáo sư Kristian Jeppesen của Đại học Aarhus,
Đan Mạch nghiên cứu kỹ lưỡng Ông đã cho xuất bản một tác phẩm sáu tập về với tên gọi " The
Maussolleion at Halikarnassos".
Vẻ đẹp của Mausoleum không phải từ riêng kết cấu công trình mà còn từ những trang trí vàcác bức tượng bên ngoài trên mỗi bậc mái Có hàng chục bức tượng con người, sư tử, ngựa và cácloài động vật khác nhiều kích cỡ từ ngang bằng, nhỏ hơn tới to hơn thực tế Bốn nhà điêu khắc HyLạp đã tạo nên những bức tượng đó là: Bryaxis, Leochares, Scopas, và Timotheus, mỗi người chịutrách nhiệm một mặt Bởi vì các bức tượng đều là tượng người và thú vật, nên Mausoleum có một vịtrí đặc biệt trong lịch sử, bởi vì nó không dành cho các vị chúa trời của Hy Lạp cổ đại
Hiện nay, toà lâu đài Các hiệp sĩ Malta to lớn vẫn đứng sừng sững tại Bodrum, và những phiến
đá bóng cũng như các khối đá mable lấy từ Mausoleum vẫn có thể được nhận ra trong công trình đó.Tại địa điểm của Mausoleum chỉ nền móng của cái từng là một trong bảy kỳ quan thế giới còn sótlại, cùng với một bảo tàng nhỏ Một số bức điêu khắc còn tồn tại hiện được trưng bày trong Bảo tàngAnh tại Luân Đôn Chúng gồm những mảnh của các bức tượng và nhiều phiến đá kiến trúc thể hiệntrận đánh giữa người Hy Lạp và người Amazons Những hình ảnh của Mausolus và vị nữ hoàng củamình vẫn còn được thấy trên một số di tích đã bị vỡ của ngôi mộ đẹp dẽ bà đã xây dựng cho ông vàhiện đã hoàn toàn biến mất
6 Tượng thần Mặt Trời ở Rhodes :
Tượng thần Mặt Trời ở Rhodes là tượng đồng khổng lồ thể hiện vị thần mặt trời Helios - vịthần bảo hộ thành Rhodes - đã có công giúp thành phố thoát khỏi cuộc bao vây của Demetrius
"Poliorcetes", vua Syria, năm 305 trước Công nguyên Theo nhiều giả thiết được đặt tại thành phốRhodes, thủ phủ của đảo Rhodes, Ai Cập, tượng được xây dựng năm 280 TCN và sụp đổ trong mộttrận động đất vào năm 224 TCN Tượng cao khoảng 105 feet (33 mét)
* Tượng thần Mặt Trời ở Rhodes là một bức tượng vĩ đại của thầnMặt Trời trên đảoRhodes
(Hy Lạp), do Chares xứ Lindos (một nhà điêu khắc Hy Lạp) dựng nên trong khoảng 292 TCN và
280 TCN Nó khoảng cùng kích thước với Tượng thần tự do ở New York, dù được đặt trên một cái
bệ thấp hơn Bức tượng từng là một trong Bảy kỳ quan thế giới